Bakım ve Onarımda İş sağlığı ve Güvenliği 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Bakım ve onarım faaliyetleri, sanayide iş kazalarının en sık yaşandığı süreçlerdir. Bu ders notlarında; kompresör bakımı, kaynak işlemleri, kapalı alan çalışmaları, talaşlı imalat ve kimyasal risklerin yönetimi konularındaki kritik güvenlik önlemleri özetlenmiştir.

Makine ve Ekipman Güvenliği

• Kompresörler: Hava filtresinin görevi emilen havayı toz ve kirden arındırmaktır. Elektrik çarpması riskini azaltmak için motor mutlaka topraklanmalıdır. Günlük bakımda yağ seviyesi ve su tahliyesi kontrol edilirken, “yağ filtresi değişimi” periyodik bakım işlemidir.
• Talaşlı İmalat Tezgahları: Tezgah çalışırken iş parçasına asla el sürülmemelidir. Bakım sırasında en önemli kural; enerjinin kesilmesi ve şalterin kilitlenmesidir (EKED/LOTO). Kabloların aşırı yüklenmesi yangın riskidir.

Sıcak İşlemler ve Kaynak Güvenliği

• Sıcak İş İzni: Kaynak, kesme gibi ısı ve kıvılcım çıkaran işlemler için kimyasal depoları dahil her yerde Sıcak İş İzni alınması zorunludur.
• Kaynak Güvenliği:
  • Kıyafet: Sentetik kıyafetler eriyip yapışacağı için yasaktır; deri veya pamuklu giyilmelidir.
  • Ortam: Metal merdiven üzerinde kaynak yapmak elektrik çarpma riskini artırır. Kapalı alanlarda kaynak yaparken havalandırma zorunludur.
  • Riskler: Elektrik ark patlaması yangın, patlama ve termal yanıklara yol açar. (Elektromanyetik radyasyon birincil ark patlaması riski değildir).

Kapalı Alanlar ve Yüksekte Çalışma

• Kapalı Alan Riskleri: En sık karşılaşılan ölümcül tehlike yetersiz havalandırma (gaz birikmesi/oksijen azlığı) dır.
• İletişim: Dışarıdaki gözlemci ile iletişimde telsiz veya el işaretleri kullanılır; yangın riski nedeniyle işaret fişeği kullanılmaz.
• Yüksekte Çalışma: İşe başlamadan önce mutlaka “Yüksekte Çalışma İzni” alınmalıdır.

Kimyasallar ve Atık Yönetimi

• Güvenlik Bilgi Formu (SDS): Kimyasalın tehlikelerini ve güvenli kullanım talimatlarını içerir.
• Statik Elektrik: Kimyasal depolarda statik elektriği önlemek için topraklama yapılmalıdır.
• Tehlikeli Atıklar: Normal çöplerle atılamaz; özel kaplarda depolanmalı ve lisanslı şekilde taşınmalıdır.

1. Kompresör hava filtresinin görevi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kompresörü yağlamak
B) Hava tankındaki basıncı artırmak
C) Kompresörü soğutmak
D) Elektrik motorunu korumak
E) Emilen havayı toz ve kirlerden arındırmak

Cevap : E) Emilen havayı toz ve kirlerden arındırmak

Açıklama : Kompresör hava filtreleri, dış ortamdan emilen havanın içindeki toz, kir ve partikülleri tutarak kompresörün iç aksamına zarar vermesini engeller ve hava kalitesini artırır.

2. Kompresörün elektrik motoru topraklanma sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kompresörün daha verimli çalışmasını sağlamak için
B) Elektrik çarpması riskini azaltmak için
C) Kompresörün ömrünü uzatmak için
D) Elektrik motorunun daha sessiz çalışmasını sağlamak için
E) Hava tankındaki basıncı dengelemek için

Cevap : B) Elektrik çarpması riskini azaltmak için

Açıklama : Elektrikli cihazlarda topraklama, kaçak akım oluşması durumunda elektriği toprağa ileterek kullanıcıyı **elektrik çarpması** riskine karşı koruyan temel bir güvenlik önlemidir.

3. Kimyasal madde depolarında “sıcak iş” izni aşağıdakilerden hangisi için gereklidir?

A) Kimyasal taşıma
B) Etiketleme
C) Depo havalandırması
D) Depo temizliği
E) Kaynak ve kesme işlemleri

Cevap : E) Kaynak ve kesme işlemleri

Açıklama : Sıcak iş izni (Hot Work Permit), yangın veya patlama riski oluşturan kaynak, kesme, lehimleme gibi ısı ve kıvılcım çıkaran işlemler için zorunludur.

4. Kapalı alanlarda çalışanlar ve dışarıdaki gözlemciler arasındaki iletişimi sağlamak için aşağıdakilerden hangisi kullanılmaz?

A) Bağırarak haberleşme
B) İşaret fişekleri
C) El işaretleri
D) Telsizler
E) Kapalı devre kamera sistemi

Cevap : B) İşaret fişekleri

Açıklama : Kapalı alanlarda çalışanlarla dışarıdaki gözlemciler arasındaki iletişim için;
-Bağırarak haberleşme,
-El işaretleri,
-Telsizler,
-Kapalı devre kamera sistemleri
kullanılabilir yöntemlerdir.
İşaret fişekleri ise açık alanlarda, özellikle acil durumlarda uzaktan dikkat çekmek amacıyla kullanılır; kapalı alan–dış gözlemci iletişimi için uygun ve güvenli bir yöntem değildir. Bu nedenle doğru cevap B şıkkıdır.

5. Tehlikeli atıkların yönetimi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Tehlikeli atıkların geri dönüşümü mümkün degildir.
B) Tehlikeli atıkların depolanması ve taşınması özel önlemler gerektirir.
C) Tehlikeli atıklar, normal çöplerle birlikte bertaraf edilebilir
D) Tehlikeli atıkların çevreye ve insan sağlığına etkisi yoktur.
E) Tehlikeli atıkların yönetimi sadece işverenin sorumluluğundadır.

Cevap : B) Tehlikeli atıkların depolanması ve taşınması özel önlemler gerektirir.

Açıklama : Tehlikeli atıklar çevre ve insan sağlığına zararlı oldukları için sızdırmaz kaplarda depolanmalı, etiketlenmeli ve lisanslı araçlarla taşınarak bertaraf edilmelidir.

6. Elektrik ark kaynağı yapılırken aşağıdakilerden hangisi elektrik çarpması riskini azaltmak için yapılmaması gereken bir önlemdir?

A) Kaynak yaparken metal merdiven üzerinde durulması
B) Kaynak makinesinin düzgün şekilde topraklanması
C) Islak ellerle kaynak yapılmaması
D) Kaynak alanının kuru ve yalıtkan bir zemine sahip olması
E) Kaynak kablolarının yıpranmış veya hasarlı olmaması

Cevap : A) Kaynak yaparken metal merdiven üzerinde durulması

Açıklama : Metal iletkendir. Kaynak yaparken metal bir zemin veya merdiven üzerinde durmak, elektrik çarpması riskini artırır. Yalıtkan zeminler tercih edilmelidir.

7. Elektrik ark patlamasının yol açabileceği tehlikeler arasında hangisi bulunmaz?

A) Elektromanyetik radyasyon
B) Patlama
C) Görme kaybı
D) Yangın
E) Termal yanıklar

Cevap : A) Elektromanyetik radyasyon

Açıklama : Elektrik ark patlaması ani ısı, ışık, basınç (patlama) ve yangına neden olur. Ancak “elektromanyetik radyasyon” (örneğin X-ışını gibi) ark patlamasının doğrudan ve birincil tehlikelerinden biri olarak sayılmaz (UV ışını yayar ama soru bağlamında en uzak seçenek A’dır).

8. Kapalı alanlarda kesilme, sıyrılma ve kimyasal sıçramalara karşı aşağıdaki hangi kişisel koruyucu donanım kullanılır?

A) Emniyet kemeri
B) Koruyucu elbiseler
C) Baret
D) Kulak tıkacı
E) Solunum koruyucuları

Cevap : B) Koruyucu elbiseler

Açıklama : Kapalı alanlarda çalışırken kesilme, sıyrılma ve kimyasal sıçramalara karşı vücudu doğrudan koruyan kişisel koruyucu donanım koruyucu elbiselerdir.
-Emniyet kemeri: Düşmeye karşı koruma sağlar.
-Baret: Baş bölgesini darbelerden korur.
-Kulak tıkacı: Gürültüye karşı kullanılır.
-Solunum koruyucuları: Toz, gaz ve buharlara karşı solunum yollarını korur.
Bu nedenle doğru seçenek B şıkkıdır.

9. Yüksekte çalışmaya başlamadan önce aşağıdakilerden hangisi öncelikli olarak yapılmalıdır?

A) İşçilerin sigorta primlerini kontrol etmek
B) Çalışanlara iş kıyafetleri dağıtmak
C) Yüksekte çalışma izni almak
D) Çalışma alanının fotoğrafını çekmek
E) Çalışma alanını yetkisiz kişilerin girişine kapatmak

Cevap : C) Yüksekte çalışma izni almak

Açıklama : Yüksek riskli işlerde (yüksekte çalışma gibi), işe başlamadan önce risklerin değerlendirildiği ve önlemlerin onaylandığı bir **çalışma izni** alınması yasal ve güvenli bir zorunluluktur.

10. Talaşlı şekillendirme tezgahlarında iş güvenliği açısından aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) İş bitiminde tezgah ve çevresi temizlenmelidir.
B) Çalışma alanları temiz ve düzenli tutulmalıdır.
C) Tezgah çalışırken iş parçasına el sürülebilir.
D) Tezgah çalıştırılmadan önce koruyucuların yerinde ve çalışır durumda olması gerekir.
E) Tezgahların elektriksel problemleri olmamalıdır.

Cevap : C) Tezgah çalışırken iş parçasına el sürülebilir.

Açıklama : Dönen ve hareketli parçalara sahip tezgahlarda çalışırken el sürmek, uzuv kopması veya sıkışma gibi ciddi kazalara neden olur. Asla yapılmamalıdır.

11. Bakım işlerinde risk değerlendirmesi yapılırken aşağıdakilerden hangisi dikkate alınmamalıdır?

A) Kullanılacak ekipmanların güvenlik özellikleri
B) İşin yapılacağı ortamın fiziksel koşulları
C) Çalışanların deneyim ve eğitim seviyeleri
D) Kullanılacak malzemelerin güvenlik bilgi formları
E) Çalışanların kişisel koruyucu ekipman tercihleri

Cevap : E) Çalışanların kişisel koruyucu ekipman tercihleri

Açıklama : Risk değerlendirmesi objektif verilere dayanır. KKD seçimi risklere göre belirlenir, çalışanın keyfi “tercihine” göre belirlenemez. Diğer şıklar risk analizinin temel parametreleridir.

12. Kapalı alanlarda en sık karşılaşılan ölümcül tehlike aşağıdakilerden hangisidir?

A) Elektrik çarpması
B) Yangın
C) Düşme
D) Yetersiz havalandırma
E) Kimyasal reaksiyonlar

Cevap : D) Yetersiz havalandırma

Açıklama : Kapalı alanlarda oksijen yetersizliği veya toksik gaz birikmesi (boğulma/zehirlenme), istatistiksel olarak en sık görülen ölümcül tehlikedir.

13. Sıcak iş izni, aşağıdaki amaçlardan hangisi için kullanılır?

A) Sıcak işlerin güvenli bir şekilde yapılmasını sağlamak için
B) İşçilerin yetkinliğini belgelemek için
C) İşyerindeki tehlikeleri belirlemek için
D) Kişisel koruyucu donanımları seçmek için
E) İş kazalarını raporlamak için

Cevap : A) Sıcak işlerin güvenli bir şekilde yapılmasını sağlamak için

Açıklama : İzin sisteminin amacı, yangın riski taşıyan işlerin (kaynak vb.) başlamadan önce gerekli tüm güvenlik önlemlerinin alındığını kontrol etmek ve işin güvenle yapılmasını sağlamaktır.

14. Kompresörün günlük bakımı sırasında aşağıdakilerden hangisi yapılmaz?

A) Kompresörün hava emip emmediğinin kontrol edilmesi
B) Yağ seviyesinin kontrol edilmesi
C) Yağ filtresinin değiştirilmesi
D) Manometrenin kontrol edilmesi
E) Hava tankındaki suyun boşaltılması

Cevap : C) Yağ filtresinin değiştirilmesi

Açıklama : Yağ seviyesi, su tahliyesi ve gösterge kontrolleri günlük rutin bakımdır. Ancak **yağ filtresi değişimi** günlük değil, periyodik bakım (belirli çalışma saati sonunda) işlemidir.

15. Bir kimyasal maddenin SDS (Güvenlik Bilgi Formu) aşağıdakilerden hangisini içerir?

A) Kimyasalın üretim süreci
B) Kimyasalın fiyat listesi
C) Kimyasalın pazarlama stratejisi
D) Kimyasalın güvenli kullanım talimatları
E) Kimyasalın patent bilgileri

Cevap : D) Kimyasalın güvenli kullanım talimatları

Açıklama : SDS (Safety Data Sheet), kimyasalın tehlikelerini, depolama koşullarını, ilkyardım önlemlerini ve **güvenli kullanım talimatlarını** içeren teknik belgedir.

16. Kapalı alanlarda kaynak yaparken aşağıdakilerden hangisi zorunlu bir önlemdir?

A) Kaynak alanını aydınlatmak
B) Kaynak maskesi takmak
C) Kaynak kablolarını düzenli tutmak
D) Alanı etkili bir şekilde havalandırmak
E) Kaynak eldivenleri giymek

Cevap : D) Alanı etkili bir şekilde havalandırmak

Açıklama : Kapalı alanlarda kaynak dumanı ve gazları birikerek zehirlenmeye veya boğulmaya neden olabilir. Bu nedenle **havalandırma** hayati ve zorunlu bir önlemdir.

17. Statik elektriği önlemek için kimyasal madde depolarında aşağıdaki önlemlerden hangisi alınmalıdır?

A) Islatma
B) Havalandırma
C) İzolasyon
D) Topraklama
E) Soğutma

Cevap : D) Topraklama

Açıklama : Statik elektrik birikimini ve kıvılcım oluşumunu engellemek için metal aksamlar, tanklar ve transfer hatları mutlaka **topraklanmalıdır**.

18. Talaşlı şekillendirme tezgahlarında yangın güvenliği için aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Yanıcı ve parlayıcı maddeler tezgahtan uzak tutulmalıdır.
B) Tezgahta sigara içilmemelidir.
C) Elektrik kabloları aşırı enerji ile yüklenebilir.
D) Yağlı bezler ve talaşlar düzenli olarak temizlenmelidir.
E) Yangın söndürme ekipmanları kolayca erişilebilir olmalıdır.

Cevap : C) Elektrik kabloları aşırı enerji ile yüklenebilir.

Açıklama : Elektrik kablolarına aşırı yüklenmek ısınmaya ve yangına neden olur. Bu durum iş güvenliği kurallarına aykırıdır ve yanlıştır.

19. Talaşlı şekillendirme tezgahlarında bakım çalışmaları sırasında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Bakım sırasında elektrik enerjisi kesilmeli ve şalter kilitlenmelidir.
B) Tezgah çalışır durumdayken bakım yapılmalıdır.
C) Bakım sadece günlük olarak yapılmalıdır.
D) Bakım sırasında tezgahın hareketli parçalarına dikkat edilmemelidir.
E) Bakım sırasında kişisel koruyucu ekipman kullanılmamalıdır.

Cevap : A) Bakım sırasında elektrik enerjisi kesilmeli ve şalter kilitlenmelidir.

Açıklama : Bakım sırasında makinenin yanlışlıkla çalışmasını önlemek için enerji kesilmeli, kilitlenmeli ve etiketlenmelidir (EKED yöntemi).

20. Kaynakçıların giymesi gereken iş elbisesi için hangisi yanlıştır?

A) Bol ve sarkık olmamalı
B) Vücudu tamamen örtmeli
C) Yanmaya karşı dayanıklı malzemelerden yapılmış olmalı
D) Uzun kollu ve uzun paçalı olmalı
E) Sentetik malzemelerden yapılmış olmalı

Cevap : E) Sentetik malzemelerden yapılmış olmalı

Açıklama : Sentetik kumaşlar (naylon, polyester vb.) ısı ve kıvılcım karşısında eriyerek cilde yapışır ve ciddi yanıklara neden olur. Kaynakçı elbiseleri deri veya ateşe dayanıklı pamuklu malzemeden olmalıdır.