Spor Bilimlerinde Araştırma Yöntemleri 2024-2025 Bütünleme Soruları

Giriş

Bu ders notu, spor bilimlerinde sıkça kullanılan nicel araştırma yöntemlerini; örneklem türleri, parametrik ve non-parametrik testler, korelasyon analizleri ve temel istatistik kavramları üzerinden özetlemektedir. Bütünleme sınavında, doğru hipotez testini seçme, verileri yorumlama ve araştırma tasarımları öne çıkan konulardır.

1. Hipotez Testleri ve Seçim Kriterleri

Verilerin dağılımına (normal olup olmamasına) ve grup sayısına göre test seçimi yapılır:

• Eşleştirilmiş Örneklem T Testi: Aynı grubun iki farklı zamandaki (önce-sonra) ölçümlerini karşılaştırmak için kullanılır (Normallik varsayımı sağlanıyorsa).
• ANOVA (Varyans Analizi): İkiden fazla bağımsız grubun (Örn: Zayıf, Normal, Obez) ortalamalarını karşılaştırmak için kullanılır.
• Mann Whitney U Testi: İki bağımsız grubun (Örn: A ve B bölgesi) ortalamalarını karşılaştırmak için kullanılır ancak normallik varsayımı sağlanmıyorsa veya örneklem küçükse tercih edilir.
• Ki-Kare Testi: İki kategorik değişken (Örn: Cinsiyet ve Hipertansiyon durumu) arasındaki ilişkiyi test etmek için kullanılır.

2. Temel İstatistiksel Kavramlar

• Korelasyon: İki sayısal değişken arasındaki doğrusal ilişkiyi ölçer. Katsayı (r) -1 ile +1 arasında değer alır.
• Desil: Veri setini 10 eşit parçaya bölen 9 değere verilen addır.
• Z Puanı: Bir değerin ortalamadan kaç standart sapma uzaklıkta olduğunu gösterir. Formül: . Örn: Ortalaması 65, SS’si 5 olan sınıfta 75 alan öğrencinin Z puanı 2’dir.
• Anlamlılık Düzeyi (Alpha): Bir çalışmada “a” simgesiyle gösterilir ve 1. tip hata yapma olasılığını ifade eder.

3. Araştırma Tasarımı ve Örnekleme

• Vaka-Kontrol Çalışması: Bir sonucun (kellik) nedenini (aşı) geriye dönük inceleyen, grupların “sonuç” varlığına göre seçildiği çalışmadır.
• Örnekleme: Araştırmacı, güven düzeyini (%95 veya %99) kendisi belirler. Örneklem büyüklüğü hesaplanırken ortalama büyüklüğü (mean) formüle dahil edilmez.
• Değişken Türleri: “Boy” ölçülebilir olduğu için nicel; eğitim durumu veya medeni hal nitel değişkendir.

4. Grafik ve Tablo Yorumlama

• Kutu Bıyık Grafiği: Uç değerleri (outlier) gösterir, medyanı belirtir ancak bıyık uzunlukları kullanıcı isteğine göre değil, istatistiksel kurallara (IQR x 1.5) göre çizilir.
• Kontenjans Tablosu: Kategorik verilerin dağılımını gösterir. Beklenen değer hesabı: formülüyle yapılır.

1. Bir sağlık ocağına kayıtlı 34 hastanın 1999 yılında hemoglobin değerleri ölçülüyor; aynı hastaların 2000 yılında da hemoglobin değerleri ölçülüyor. Normallik varsayımı sağlanıyorsa 1999 ve 2000 yılları arasında hemoglobin değerleri açısından fark olup olmadığını aşağıdakilerden hangisi ile test ederiz?

A) Eşleştirilmiş örneklem T testi
B) Z testi
C) Mann-Whitney U Testi
D) Varyans Analizi
E) Wilcoxon Testi

Cevap: A) Eşleştirilmiş örneklem T testi

Açıklama: Aynı denekler üzerinde iki farklı zamanda (önce-sonra) yapılan ölçümler arasındaki farkın anlamlılığını, veriler normal dağılım gösteriyorsa bağımlı (eşleştirilmiş) gruplar t-testi ile inceleriz.

2. Covid 19 aşılamasının, erkeklerde kellik oluşturup oluşturmadığını belirlemek için araştırma planlanmıştır. Araştırmaya Covid 19 aşılaması yapılan 150 ve yapılmayan 150 erkek dahil edilmiştir. Bu çalışmanın araştırma tipi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dış Kontrollü Araştırma
B) Paralel Kontrollü Klinik Çalışma
C) Kohort Çalışması
D) Kesitsel Araştırmalar
E) Vaka-Kontrol Çalışması

Cevap: E) Vaka-Kontrol Çalışması

Açıklama:

3. İki sürekli değişken arasında birlikte değişim ilişkisini açıklayan istatistik ölçüye ne denir?

A) Regresyon
B) Binom
C) Uniform
D) Eşleme
E) Korelasyon

Cevap: E) Korelasyon

Açıklama: İki sayısal değişken arasındaki doğrusal ilişkinin yönünü ve şiddetini belirlemek için kullanılan istatistiksel yöntem korelasyondur.

4. Zayıf, Normal ve Obez kişilerde toplam kolesterol ortalamalarını kıyaslamak isteyen bir kişi normallik varsayımı sağlandığı zaman aşağıdaki testlerden hangisini uygulamalıdır?

A) Wilcoxon Testi
B) Z testi
C) Eşleştirilmiş örneklem T testi
D) Varyans Analizi
E) Mann-Whitney U Testi

Cevap: D) Varyans Analizi

Açıklama: İkiden fazla bağımsız grubun (zayıf, normal, obez) ortalamalarını karşılaştırmak için kullanılan parametrik test ANOVA (Varyans Analizi) testidir.

5. Bir veri setini büyükten küçüğe veya küçükten büyüğe sıraladığımızda 10 eşit parçaya ayıran 9 değere ne ad verilir?

A) Çeyrekler Arası Açıklık
B) Değişim Katsayısı
C) Desil
D) Kartil
E) Persantil

Cevap: C) Desil

Açıklama: Verileri sıralı halde 10 eşit parçaya bölen değerlere desil (onluklar) adı verilir.

6. Kutu bıyık grafiğine ilişkin aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Uç değerlerin bulunduğu durumlarda veri giriş hataları ayrıca değerlendirilmelidir.
B) Bıyıkların uzunluğu kullanıcıya bırakılmıştır.
C) Normal dağılımın varlığında medyan kutuyu ortalar.
D) Uç değerler (dışlaklar) kolayca fark edilir.
E) Verinin dağılımı özelliği hakkında bilgi verir.

Cevap: B) Bıyıkların uzunluğu kullanıcıya bırakılmıştır.

Açıklama: Kutu grafiklerinde bıyıkların uzunluğu genellikle çeyrekler arası açıklığın (IQR) 1.5 katı gibi belirli istatistiksel kurallara göre çizilir, kullanıcının isteğine bırakılmaz.

7. Örnekleme ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Araştırmaya katılamayanların verileri toplanmadığı için bu durum araştırma sonucunu etkilemez.
B) Örneklem ile popülasyon arasındaki ilişki ölçülemez.
C) Örnek büyüklüğü ve örnekleme hatası arasında pozitif bir ilişki vardır.
D) Örneklem büyüklüğü hesaplanırken güven düzeyini araştırmacının kendisi belirler.
E) Örnekleme yöntemi araştırmacı tarafından belirlenir ve araştırmacının en iyi bildiği yöntemi kullanması önerilir.

Cevap: D) Örneklem büyüklüğü hesaplanırken güven düzeyini araştırmacının kendisi belirler.

Açıklama: Araştırmacı, çalışmanın hassasiyetine göre güven düzeyini (genellikle yüzde 95 veya yüzde 99) kendisi belirleyerek örneklem büyüklüğünü hesaplar.

8. Aşağıdakilerden hangisi nicel değişkene örnektir?

A) Eğitim Durumu
B) Meslek
C) Doğum Yeri
D) Boy
E) Medeni durum

Cevap: D) Boy

Açıklama: Boy, sayısal olarak ölçülebilen ve birimle ifade edilebilen nicel (sayısal) bir değişkendir.

9. Bir araştırmacı, çalıştığı serviste yatan hastaların depresyon ölçeği skorlarını elde etmiştir. Depresyon skoru açısından kadın ve erkek hastalar arasında α = 0,05 düzeyinde, istatistiksel olarak fark olup olmadığına bakmak istiyordur. Bu amaç doğrultusunda gerekli çalışmaları gerçekleştirmiştir. Araştırmacının kurması gereken hipotez aşağıdakilerden hangisidir?

A) H0: Kadın hastaların depresyon skoru ortalaması < Erkek hastaların depresyon skoru ortalaması
B) H0: Kadın hastaların depresyon skoru ortalaması ≠ Erkek hastaların depresyon skoru ortalaması
C) H0: Kadın hastaların depresyon skoru ortalaması = Erkek hastaların depresyon skoru ortalaması
D) H1: Kadın hastaların depresyon skoru ortalaması = Erkek hastaların depresyon skoru ortalaması
E) H1: Kadın hastaların depresyon skoru ortalaması > Erkek hastaların depresyon skoru ortalaması

Cevap: C) H0: Kadın hastaların depresyon skoru ortalaması = Erkek hastaların depresyon skoru ortalaması

Açıklama: Yokluk hipotezi (H0), genellikle gruplar arasında bir fark olmadığını veya değerlerin birbirine eşit olduğunu savunur.

10. İstatistik biliminde istatistiksel anlamlılık, istatistiksel güç, istatistiksel hata gibi kavramlar kısaltmalara sahiptir. Bir çalışmada “a” aşağıdakilerden hangisini gösterir?

A) Serbestlik derecesi
B) Test değeri
C) Anlamlılık düzeyi
D) Çalışmanın katılımcı sayısı
E) Güç

Cevap: C) Anlamlılık düzeyi

Açıklama: İstatistiksel analizlerde alfa (a), birinci tip hata yapma olasılığını belirleyen anlamlılık düzeyini ifade eder.

11. İki farklı bölgede rastgele seçilen 6 yerdeki arsa fiyatları aşağıdaki gibi elde edilmiştir.
A Bölgesi (x1000 TL): 30 45 55 60 70 75
B Bölgesi (x1000 TL): 40 55 65 70 90 110
Örnek büyüklüklerini de dikkate alındığında bu iki bölgedeki ortalama arsa fiyatları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olup olmadığı hangi hipotez testi ile yapılır?

A) Wilcoxon Testi
B) Tek Örneklem t testi
C) Mann Whitney U Testi
D) Eşleştirilmiş Örneklem T Testi
E) Bağımsız Örneklem T Testi

Cevap: C) Mann Whitney U Testi

Açıklama:

12. Cinsiyetlere göre (erkek-kadın) Hipertansiyon (Var-Yok) karşılaştırmasının yapılacağı bir araştırmada aşağıdaki testlerden hangisi uygulanabilir?

A) One-way ANOVA testi
B) Bağımlı gruplar t testi
C) Bağımsız gruplar t testi
D) Mc-Nemar testi
E) Ki-kare testi

Cevap: E) Ki-kare testi

Açıklama: Her iki değişken de (cinsiyet ve hipertansiyon durumu) kategorik/nitel olduğu için aradaki ilişki ki-kare testi ile analiz edilir.

13. Pearson korelasyon katsayısı hangi değerden daha küçük olamaz?

A) 2
B) 0
C) -2
D) 1
E) -1

Cevap: E) -1

Açıklama: Korelasyon katsayısı (r), -1 ile +1 arasında değer alır; -1’den küçük olamaz.

14.

Yukarıdaki tabloya göre sol el kullanan kadınların beklenen değeri aşağıdakilerden hangisidir?

A) 44
B) 20
C) 76
D) 23
E) 66

Cevap: D) 23

Açıklama: Beklenen değer = (İlgili Satır Toplamı x İlgili Sütun Toplamı) / Genel Toplam formülüyle hesaplanır. Tablo verilerine göre (43 x 99) / 185 yaklaşık 23 sonucunu verir.

15. Nitel alt tip seçenekleri araştırma olgularının sayısal dağılımı…. aracılığıyla gerçekleştirilir.
Yukarıdaki ifadede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Kontenjans Tablosu
B) Marjinal Tablo
C) Ki-kare tablosu
D) t tablosu
E) Regresyon tablosu

Cevap: A) Kontenjans Tablosu

Açıklama: İki veya daha fazla kategorik değişkenin birleşimlerini ve dağılımlarını göstermek için çapraz (kontenjans) tablolar kullanılır.

16. İki ortalama farkının hipotez testinin yapıldığı bir çalışmada t dağılımı test istatistiği th=4.37 ve tablo değeri tc=2.021 olarak belirlenmiştir.
Bu hipotez testi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) H0 ret, H1 kabul edilir.
B) H1 ret edilir.
C) H0 ve H1 belirsizdir.
D) H0 kabul, H1 ret edilir.
E) H0 kabul edilir.

Cevap: A) H0 ret, H1 kabul edilir.

Açıklama: Hesaplanan test değeri tablo değerinden büyükse (4.37 > 2.021) yokluk hipotezi (H0) reddedilir.

17. Öğrencilerin bir dersten aldığı notların ortalaması 65, standart sapması 5 ise, bu sınıfta 75 not olan bir öğrencinin standart Z puanı nedir?

A) 1
B) 2
C) 10
D) 1.5
E) 1.64

Cevap: B) 2

Açıklama: Z puanı = (Gözlem Değeri – Ortalama) / Standart Sapma. Yani (75 – 65) / 5 = 2 olur.

18. Populasyondan şansa bağlı seçilen gruba ne ad verilir?

A) Alt tabaka
B) Örneklem
C) Denek
D) Grup
E) Örnek

Cevap: B) Örneklem

Açıklama: Evrenin tamamını temsil etmek üzere belirli yöntemlerle seçilen küçük alt gruba örneklem denir.

19. Aşağıdakilerden hangisi örnek büyüklüğünü etkilemez?

A) Alfa hata değeri
B) Ortalama büyüklüğü
C) Standart sapma
D) Sapma (d) değeri
E) Varyans

Cevap: B) Ortalama büyüklüğü

Açıklama: Örneklem büyüklüğü hesaplanırken verilerin değişkenliği (varyans/standart sapma), hata payı ve güven düzeyi dikkate alınır ancak ortalamanın mutlak büyüklüğü formülde bir etken değildir.

20. İki değişken (x ve y) arasındaki belirtme katsayısı 0,36 olarak bulunmuştur.
Bu bilgiye göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) İki değişken arasında hafif-orta derecede bir nedensellik söz konusudur.
B) İki değişken arasındaki korelasyon zayıf doğrusal olarak sınıflandırılabilir.
C) X ve y değişkenleri arasındaki hesaplanan korelasyon katsayısı Y ve X değişkenleri arasındaki korelasyon katsayısı ile benzerdir.
D) r değeri 0,6’dır.
E) Bu ilişkinin anlamlılık düzeyi eldeki verilerle değerlendirilemez.

Cevap: A) İki değişken arasında hafif-orta derecede bir nedensellik söz konusudur.

Açıklama: