Yaşam Boyu Spor 2023-2024 Final Soruları

Giriş

Yaşam boyu spor, bireyin fiziksel, zihinsel ve sosyal sağlığını korumak ve geliştirmek amacıyla yapılan aktiviteleri kapsar. Bu ders notunda, egzersiz fizyolojisi hesaplamaları, antrenman yöntemleri, wellness türleri ve çocuklarda spor gelişimi gibi final sınavında öne çıkan konular özetlenmiştir.

1. Egzersiz Fizyolojisi ve Hesaplamalar

Spor fizyolojisinde performans takibi için bazı temel formüller kullanılır:

• Kalp Debisi (Kardiyak Çıktı): Kalbin bir dakikada pompaladığı kan miktarıdır. Dinlenik halde ortalama 5 litredir. Formül: Kalp Atım Hacmi (Stroke Volüm) x Kalp Atım Sayısı. Örnek: 70 ml x 80 atım = 5600 ml (5,6 Litre/dk).
• Dakika Solunum Hacmi (VE): Bir dakikada solunan hava miktarıdır. Formül: Solunum Volümü x Solunum Frekansı. Örnek: 0,6 lt x 25 = 15 lt/dk.
• Vücut Kitle İndeksi (VKİ): Ağırlık / (Boy x Boy). 60 kg ve 1.60 m boyundaki birinin VKİ’si yaklaşık 23.44’tür.
• Kas Fibril Tipleri: Maraton koşucuları gibi dayanıklılık sporcularında yorgunluğa dirençli Tip 1 (ST – Yavaş Kasılan) fibriller daha yoğundur.

2. Antrenman Metotları ve Testler

• Aerobik Uygunluk Testleri: Cooper, Rockport yürüme, 1 mil ve 12 dk koşu testleri kardiyovasküler dayanıklılığı ölçer. Şınav testi ise kas kuvveti/dayanıklılığı içindir, aerobik değildir.
• Esneklik Çalışmaları:
  • Süre: Statik esnetmede kasın uzaması için en az 15-30 saniye beklenmelidir (5 saniye yetersizdir).
  • PNF Esneme: Agonist ve antagonist kasların sinir-kas mekanizmasını kullanarak yapılan ileri düzey esnetmedir.
  • Kas Grupları: Diz fleksör esnetmesi hamstring ve gluteus’u hedefler, omuzdaki Deltoid kasını etkilemez.
• Dayanıklılık Testi: Biergen-Sorensen testi, sırt ve bel bölgesinin dayanıklılığını ölçer.
• Set Planlaması: Maksimali 42 şınav olan biri için antrenman setleri yaklaşık %40 kapasiteyle (16 tekrar) planlanmalıdır.

3. Çocuk ve Gençlerde Spor

• Sürat Gelişimi: Çocuklarda sprint oyunları, rüzgar koşuları ve slalomlar sürati geliştirir. Barfiks ise kuvvet egzersizidir.
• Kuvvet Gelişimi: Halka, sağlık topu ve kendi vücut ağırlığıyla yapılan egzersizler uygundur. 800 metre koşusu kuvvet değil, dayanıklılık antrenmanıdır.
• Yaş Grupları: Bütün kuvvet gelişim metotlarının (ağırlık antrenmanları dahil) tam olarak uygulanabileceği dönem 14-17 yaş aralığıdır.

4. Sağlık, Wellness ve Stres Yönetimi

• Wellness Türleri:
  • Sosyal Wellness: Aile ve çevreyle iyi ilişkiler kurabilme yeteneğidir.
  • Ruhsal (Mental) Sağlık: Öğrenme yeteneği, entelektüel kapasite ve deneyimlerden faydalanabilmeyi kapsar.
• Stres Belirtileri: Zihin karışıklığı ve unutkanlık zihinsel belirtilerdir. Oksijen yetersizliği ise stresin doğrudan zihinsel değil, fizyolojik sonucudur.
• Ölüm Nedenleri: İstatistiklere göre ilk sırada Dolaşım Sistemi Hastalıkları yer almaktadır.
• Beklenen Yaşam Süresi: Bir insanın ortalama ne kadar yaşayacağını gösteren istatistiki ölçüttür.

1. Aşağıdakilerden hangisi zihinsel stres ile ilgili belirtilerden değildir?

A) Oksijen yetersizliği
B) Zihin karışıklığı
C) Karar vermede güçlük
D) Hafızada zayıflama
E) Aşırı hayal kurma

Cevap : A) Oksijen yetersizliği

Açıklama : Zihin karışıklığı, karar verme güçlüğü, hafıza zayıflaması ve aşırı hayal kurma stresin bilişsel (zihinsel) belirtileridir. Oksijen yetersizliği ise stres anında görülebilen fizyolojik/bedensel bir durumdur.

2. Aşağıdakilerden hangisi çocuklarda birincil olarak sürat gelişimi sağlamak amacıyla yapılan sürat egzersizlerinden değildir?

A) 10, 20 ve 30 metrelik sprint oyunları
B) Arttırmalı koşu ve rüzgar koşuları
C) Slalom ve kukalar ile yön değiştirmeler
D) Barfiks çalışması
E) Değişik pozisyonlarda reaksiyon çalışmaları

Cevap : D) Barfiks çalışması

Açıklama : Sprintler, reaksiyon çalışmaları ve slalom koşuları sürat ve çabukluk yetilerini geliştirir. Barfiks çalışması ise birincil olarak üst vücut kuvvetini geliştiren bir direnç egzersizidir.

3. Aşağıdakilerden hangisi aerobik uygunluk değerlendirmesinde kullanılan uygulamalardan biri değildir?

A) Şınav testi
B) Rockport yürüme testi
C) 12 dk koşma yürüme testi
D) 1 mil testi
E) Cooper testi

Cevap : A) Şınav testi

Açıklama : Cooper, Rockport ve 1 mil testleri kardiyovasküler dayanıklılığı (aerobik uygunluğu) ölçer. Şınav testi ise kas kuvvetini ve kas dayanıklılığını ölçmek için kullanılır.

4. Esneklik egzersizlerinden olan “kalça fleksör esnetme” egzersizinin süresi aşağıdakilerden hangisi olamaz?

A) 5 saniye
B) 15 saniye
C) 17 saniye
D) 22 saniye
E) 20 saniye

Cevap : A) 5 saniye

Açıklama : Etkili bir statik esneme için kasın genellikle 15 ile 30 saniye arasında gergin tutulması önerilir. 5 saniye, kasın boyunun uzaması ve esneklik kazanması için yeterli bir süre değildir.

5. Bir dakikada verilen hava miktarı VE olarak gösterilir. Solunum volümü ortalama 0,6 lt olan bir bisikletçinin solunum frekansı 25(sayı/dk) ise bu sporcunun 1 dakikada eksprese ettiği hava miktarı kaç L/dk.dır?

A) 5 lt/dk
B) 15 lt/dk
C) 10 lt/dk
D) 35 lt/dk
E) 25 lt/dk

Cevap : B) 15 lt/dk

Açıklama : Dakika solunum hacmi (VE) = Solunum Volümü x Solunum Frekansı formülüyle hesaplanır. 0,6 lt x 25 = 15 lt/dk sonucuna ulaşılır.

6. Bir maraton koşucusunda aşağıdaki kas fibril tiplerinden hangisinin daha yoğun olması beklenir?

A) Tip 2(FT)
B) FTx
C) FTa
D) ITa
E) Tip 1 (ST)

Cevap : E) Tip 1 (ST)

Açıklama : Tip 1 (Slow Twitch – Yavaş Kasılan) fibriller, yorulmaya karşı dirençli oldukları ve yüksek aerobik kapasiteye sahip oldukları için maraton gibi uzun süreli dayanıklılık sporcularında daha yoğun bulunur.

7. Aşağıdakilerden hangisi sporun insan yaşamı üzerine olumlu etkilerinden biri değildir?

A) Sporda seyirci şiddeti, “toplum huzuru”nu tehdit eden bir problem olarak algılanmaktadır.
B) Spor, bir topluluk duygusu geliştirmenin en eğlenceli, etkili ve akılda kalıcı yollarından biridir.
C) Spor ile insanlar birbirine bağlı hisseder.
D) Spor, çoğu zaman insanların yaşam enerjisini tükettiği anlarında kaçış biçimidir.
E) Spor, toplumun en önemli sosyalleşme araçlarından biridir.

Cevap : A) Sporda seyirci şiddeti, “toplum huzuru”nu tehdit eden bir problem olarak algılanmaktadır.

Açıklama : Diğer seçenekler sporun toplumsal ve bireysel gelişim üzerindeki faydalarını anlatırken, A şıkkı sporun etrafında oluşan olumsuz bir toplumsal soruna (şiddete) dikkat çekmektedir.

8. “Bireyin öğrenme yeteneği, entelektüel kapasitesi, deneyimlerinden faydalanabilmesi mental olarak sağlığın önemli tamamlayıcıları olarak sayılır.”
Yukarıda bahsedilen sağlık çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Fiziki sağlık
B) Ruhsal sağlık
C) Spiritüel sağlık
D) Sosyal sağlık
E) Manevi sağlık

Cevap : B) Ruhsal sağlık

Açıklama : Tanımda geçen öğrenme yeteneği ve mental kapasite vurgusu, sağlık tanımı içerisinde zihinsel veya ruhsal sağlığı (mental health) işaret etmektedir.

9. Kalbimiz dakikada kaç litre kan pompalar?

A) 3
B) 6
C) 2
D) 5
E) 4

Cevap : D) 5

Açıklama : Dinlenik haldeki sağlıklı bir yetişkinde kalp debisi (kalbin bir dakikada pompaladığı kan miktarı) ortalama 5 litre civarındadır.

10. 2019 yılına ait ölüm ve ölüm nedeni istatistiklerine göre hangi ölüm nedeni ilk sırada yer almaktadır?

A) İyi ve kötü huylu tümörler
B) Dolaşım sistemi hastalıkları
C) Trafik kazaları
D) Kalp krizine bağlı nedenler
E) Solunum sistemi hastalıkları

Cevap : B) Dolaşım sistemi hastalıkları

Açıklama : Hem Türkiye’de hem de dünyada istatistikler, dolaşım sistemi hastalıklarının (kalp ve damar hastalıkları) ölüm nedenleri arasında uzun yıllardır birinci sırada yer aldığını göstermektedir.

11. Diz fleksör esnetmesi hareketinde hangi kas ve kas gruplarının esnetilmesi hedeflenmez?

A) Gluteus maksimus
B) Gastrocnemius
C) Deltoid
D) Hamstring
E) Erektör spinae

Cevap : C) Deltoid

Açıklama : Diz fleksörleri (Hamstring grubu), Gluteus ve alt bacak kasları alt vücut esnetmelerinde beraber çalışır. Deltoid ise omuz bölgesinde bulunan üst vücut kasıdır.

12. Aşağıdakilerden hangisi çocuklarda uygulanabilecek kuvvet antrenman örneklerinden biri değildir?

A) Halka egzersizleri
B) Sağlık topuyla alıştırmalar
C) Tek bacakla sıçrayarak merdiven çıkma
D) 800 metre koşuları
E) Barfiks çalışmaları

Cevap : D) 800 metre koşuları

Açıklama : Halka, barfiks ve sağlık topu egzersizleri direnç ve kuvvet odaklıdır. 800 metre koşusu ise daha çok anaerobik dayanıklılık ve sürat dayanıklılığı kategorisine girer.

13. Çocuk ve ergenlerde bütün kuvvet gelişim metotlarının uygulanabileceği yaş grubu aşağıdakilerden hangisidir?

A) 10-13 yaş arası
B) 14-17 yaş arası
C) 7-9 yaş arası
D) 11-13 yaş arası
E) 5-9 yaş arası

Cevap : B) 14-17 yaş arası

Açıklama : Ergenlik döneminin ilerlemesiyle (14-17 yaş) iskelet sistemi ve kas yapısı olgunlaşır, bu da daha yoğun ve çeşitli kuvvet antrenman metotlarının uygulanmasına olanak sağlar.

14. Kilosu 60 kg (kilogram) boyu 160 cm (santimetre) olan bir insanın vücut kütle endeksi aşağıdakilerden hangisinde yaklaşık olarak doğru hesaplanmıştır?

A) 26.44
B) 25.44
C) 23.44
D) 32.44
E) 24.44

Cevap : C) 23.44

Açıklama : VKİ = Ağırlık / (Boy x Boy) formülü ile hesaplanır. 60 / (1,60 x 1,60) = 60 / 2,56 = 23,4375 sonucuna ulaşılır, bu da yaklaşık 23,44’tür.

15. Şınav testinden başarıyla geçmiş (42 tekrar maksimali) genç bir kadın bireye antrenman planı hazırlanırken 3 set şınav egzersizi verilmek istenirse tekrar sayısı yaklaşık olarak kaç olmalıdır?

A) 6
B) 9
C) 16
D) 3
E) 4

Cevap : C) 16

Açıklama : Maksimum kapasitesi 42 olan bir birey için set başı tekrar sayısı genellikle maksimal kapasitenin yüzde 40-60’ı aralığında planlanır. 16 tekrar, bireyin yorgunluk yönetimi için uygun bir seviyedir.

16. “İnsan için …… ortalama ne kadar yaşadığını ortaya koyan istatistiki bir ölçüttür.” cümlesindeki boş bırakılan kısma aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) ömür
B) hastalıklar
C) genler
D) beklenen yaşam süresi
E) egzersiz yapmak

Cevap : D) beklenen yaşam süresi

Açıklama : İstatistik biliminde bir topluluktaki bireylerin doğumdan itibaren yaşamaları öngörülen ortalama süreye “beklenen yaşam süresi” denir.

17. Agonist ve antagonist kas grupları karşılıklı olarak inerve edilerek nöromusküler olarak hedeflenen kasın serbest bırakılmasını sağlayan esnetme yöntemi hangisidir?

A) Statik Esneme
B) Dinamik Esneme
C) Pnf Esneme
D) Balistik Esneme
E) Germe

Cevap : C) Pnf Esneme

Açıklama : PNF (Proprioceptive Neuromuscular Facilitation), kasın kasılması ve gevşetilmesi prensibine dayanarak sinir-kas mekanizmasını kullanarak esnekliği artıran ileri düzey bir yöntemdir.

18. “Aile içinde veya aile dışı ilişkilerde bireyin iyi olma yeteneğidir. Kişinin başkalarına karşı iyi huylu, sıcakkanlı olması kendisine huzur ve güven verir.”
Yukarıdaki metinde bahsedilen wellness türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mesleki wellness
B) Çevresel wellness
C) Fiziksel wellness
D) Duygusal wellness
E) Sosyal wellness

Cevap : E) Sosyal wellness

Açıklama : Başkalarıyla kurulan sağlıklı ilişkiler, toplumsal uyum ve etkileşim becerileri “Sosyal Wellness” (Sosyal Esenlik) başlığı altında değerlendirilir.

19. Biergen-Sorensen testinde 140 saniyenin üzerinde bir performans sergileyen erkek birey vücudunun hangi bölgesinin dayanıklı olduğunu göstermiştir?

A) El
B) Bacak
C) Göğüs
D) Kol
E) Sırt

Cevap : E) Sırt

Açıklama : Biergen-Sorensen testi, gövde ekstansörlerinin (sırt ve bel kaslarının) statik dayanıklılığını ölçmek için kullanılan klinik bir testtir.

20. Dinlenik durumda stroke volümü (kalp atım hacmi) 70ml olan bir sporcunun, dakikadaki kalp atım sayısı 80 ise bu kişinin kalp debisi kaç lt/dk.dır?

A) 4,7 lt/dk
B) 4,2 lt/dk
C) 6,1 lt/dk
D) 6,5 lt/dk
E) 5,6 lt/dk

Cevap : E) 5,6 lt/dk

Açıklama : Kalp Debisi = Kalp Atım Hacmi x Kalp Atım Sayısı formülüyle hesaplanır. 70 ml x 80 = 5600 ml, bu da 5,6 lt/dk eder.