Ata–Aöf–Çalışma İlişkileri ve Etik 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Çalışma ilişkileri ve etik dersi; sendikacılık tarihinden modern yönetim teorilerine, iş hukukundan örgütsel davranışa kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. Bu özet, 2024-2025 final sorularından hareketle endüstri ilişkileri, stres yönetimi, kariyer planlaması ve iş etiği konularındaki temel kavramları ele almaktadır.

1. Endüstri İlişkileri ve Sendikalar

• Endüstri İlişkileri Sistemi: John Dunlop’un teorisine göre sistem; ekonomik, siyasi ve sosyal alt sistemlerle ilişkilidir. Ancak “kültürel sistem” bu birincil sınıflandırmanın dışında kalır.
• Sendikaların Özellikleri: Meslek örgütü olmaları ve sınıf mücadelesi vermeleri temel özellikleridir. Ancak sendikalar “liberal yapılı” örgütler olarak tanımlanmazlar.
• Yasaklı Faaliyetler: Sendikalar ticaret yapamaz ve siyasi partilerle birleşemez; ancak üyeleri için kooperatiflere destek verebilir ve kredi açabilirler.

2. İş Hukuku: Grev, Lokavt ve Sözleşmeler

• Grev ve Lokavt Yasakları: Can ve mal kurtarma işleri, milli savunma kurumları, sefer halindeki araçlar ve afet bölgelerinde grev/lokavt yasaktır.
• Toplu İş Sözleşmesi: İşçi ve işveren ilişkilerini düzenleyen bu sözleşmeler mutlaka yazılı şekle tabi olmak zorundadır.

3. Örgütsel Davranış: Çatışma ve Stres

• Çatışma: Örgüt içinde hedeflerin uyuşmazlığından doğan gerilimdir. Kişinin kendi içinde karar verememesi durumuna ise “Bireysel Çatışma” denir.
• Stresle Başa Çıkma: Fiziksel, zihinsel ve inançsal yollar etkilidir. Sosyal destek (arkadaşlık, aile) önemli bir stres önleyicidir.
• Motivasyon Teorileri: McClelland’a göre temel güdüler: Başarı, Güç ve Bağlanma’dır. Maslow ve Taylor gibi düşünürler de işin psikolojik ve verimlilik boyutlarını incelemişlerdir.

4. Modern Çalışma Hayatı ve Kariyer

• Kariyer Platosu: Bireyin kariyer basamaklarında daha fazla ilerleyemeyeceği bir noktaya gelerek duraklamasıdır.
• Altın Yakalılar: Sanayi sonrası toplumda, yüksek nitelikli ve bilgi odaklı çalışanlar için kullanılan terimdir.
• Küreselleşme: Sermayenin, ürünlerin ve insanların serbest dolaşımıyla dünyanın entegre bir pazar haline gelmesidir.

1. Aşağıdakilerden hangisi endüstri ilişkileri sisteminin ilişkili olduğu sistemlerden biri değildir?

A) Sosyal sistem
B) Siyasi sistem
C) Kültürel sistem
D) Ekonomik sistem
E) Toplumsal sistem

Cevap : C) Kültürel sistem

Açıklama : Endüstri ilişkileri sistemi teorik olarak (John Dunlop’un sistem teorisi gibi) genellikle ekonomik, siyasi (politik) ve sosyal/toplumsal alt sistemlerle doğrudan etkileşim halindedir. Kültürel sistem bu temel sınıflandırmanın doğrudan bir parçası olarak sayılmamaktadır.

2. I. Meslek örgütleridir.
II. Sınıf mücadelesi veren örgütlerdir.
III. Liberal yapılı örgütlerdir.
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri sendikaların özellikleri arasında yer almaz?

A) I ve II
B) Yalnız II
C) II ve III
D) Yalnız I
E) Yalnız III

Cevap : E) Yalnız III

Açıklama : Sendikalar, üyelerinin haklarını koruyan meslek örgütleri ve çalışma hayatında emek tarafını temsil ederek sınıf mücadelesi veren yapılar olarak tanımlanır. Ancak “liberal yapılı örgütler” ifadesi sendikaların kolektif ve mücadeleci doğasıyla doğrudan örtüşen genel bir özellik değildir.

3. I. Milli Savunma Bakanlığı ile Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığınca doğrudan işletilen iş yerlerinde
II. Başladığı yolculuğu yurt içindeki varış yerlerinde bitirmemiş deniz, hava, demir ve kara ulaştırma araçlarında
III. Bakanlar Kurulu, genel hayatı önemli ölçüde etkileyen doğa olaylarının gerçekleştiği yerlerde
IV. Can ve mal kurtarma işlerinde
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangilerinde grev ve lokavt yasağı vardır?

A) I, III ve IV
B) I, II, III ve IV
C) I ve II
D) I, II ve III
E) Yalnız III

Cevap : B) I, II, III ve IV

Açıklama : 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’na göre; can ve mal kurtarma işlerinde, milli savunma ile ilgili kurumlarda, şehir içi ulaşım araçlarında sefer bitmeden ve genel hayatı etkileyen afet durumlarında grev ve lokavt yapılması yasaktır.

4. Sendikaların aşağıda belirtilen faaliyetlerde hangisini yapmaları Anayasa ve 2821 Sayılı Sendikalar Yasası ile yasaklanmamıştır?

A) Temel hak ve hürriyetlerin kötüye kullanılması
B) Siyasal parti simgelerini kullanma
C) Cumhuriyet’in niteliklerine ve demokratik esaslara aykırı faaliyetler
D) Ticaretle uğraşma
E) Kooperatiflere kredi vermek

Cevap : E) Kooperatiflere kredi vermek

Açıklama : Sendikalar ticaretle uğraşamazlar, siyasi partilerle organik bağ kuramazlar ve cumhuriyet ilkelerine aykırı hareket edemezler. Ancak üyelerinin yararına olan kooperatiflerin kurulmasına yardımcı olabilir ve kredi (nakit mevcudunun belirli bir oranını aşmamak şartıyla) verebilirler.

5. Örgütlerde farklı nedenlere bağlı olarak ortaya çıkan kişiler arası veya gruplar arası anlaşmazlık durumlarına ne ad verilir?

A) Rekabet
B) Çatışma
C) Alışma
D) Stres
E) Oryantasyon

Cevap : B) Çatışma

Açıklama : Çatışma, bireyler veya gruplar arasındaki hedeflerin, değerlerin veya çıkarların uyuşmazlığından kaynaklanan anlaşmazlık ve gerilim durumudur.

6. Aşağıdakilerden hangisi gruba katılma nedenlerinden biri değildir?

A) Sosyal ihtiyaçların tatmini
B) Karşılıklı çıkar ve amaçların tatmini
C) Ekonomik nedenler (toplu pazarlık gibi)
D) Emniyet (güven) ihtiyacının tatmini
E) Egoların tatmini

Cevap : E) Egoların tatmini

Açıklama : Bireyler gruplara güvenlik, sosyal aidiyet, statü, güç ve ortak hedeflere ulaşma (ekonomik vb.) gibi nedenlerle katılırlar. “Egoların tatmini” doğrudan bir gruba katılma nedeni olarak literatürde birincil sebepler arasında sayılmaz.

7. Aşağıdakilerden hangisi stresle başa çıkma yollarından biri değildir?

A) Zihinsel başa çıkma
B) Duygusal yolla başa çıkma
C) Davranışla başa çıkma
D) İnançla başa çıkma
E) Bedenle başa çıkma

Cevap : B) Duygusal yolla başa çıkma

Açıklama : Stresle başa çıkma yöntemleri genellikle fiziksel (beden), zihinsel, inançsal ve davranışsal teknikleri içerir. Sorunun kaynağına göre “duygusal yolla başa çıkma” (duyguları bastırma veya yansıtma anlamında) etkili veya sınıflandırılmış bir yöntem olarak kabul edilmemiş olabilir.

8. Bir şeyin öyle olduğuna ilişkin doğrudan belirli nedenlere indirgenemeyen peşin kabullere ne ad verilir?

A) Kanaat
B) Duygu
C) Algı
D) Tutum
E) İnanç

Cevap : E) İnanç

Açıklama :

9. Sanayi sonrası toplumda çalışmanın anlamı değişmiş, iş insanın fizyolojik, sosyal ve güvenlik ihtiyaçlarını karşılamakla birlikte, aynı zamanda onun ………. karşılayan, “insani bir eylem” olarak görülmeye başlanmıştır.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) psikolojik ihtiyaçlarını
B) hissedilen ihtiyaçlarını
C) fiziksel ihtiyaçlarını
D) acil ihtiyaçlarını
E) normatif ihtiyaçlarını

Cevap : A) psikolojik ihtiyaçlarını

Açıklama : Modern çalışma hayatında iş, sadece para kazanılan bir yer değil; başarma, takdir edilme, kendini gerçekleştirme gibi psikolojik ihtiyaçların da tatmin edildiği bir alandır.

10. 1911 yılında yayımlanan çalışmasıyla işletme yaşamında insanın önemini ele alan, çalışanların fiziki koşullarındaki iyileşmenin iş verimliliği üzerindeki etkilerine odaklanan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

A) M. Weber
B) A. Maslow
C) J. M. Keynes
D) F. Taylor
E) A. Smith

Cevap : D) F. Taylor

Açıklama : Frederick Winslow Taylor, 1911’de yayımladığı “Bilimsel Yönetimin İlkeleri” kitabıyla iş süreçlerini, fiziki koşulları ve verimliliği bilimsel metotlarla incelemiş ve modern yönetimin temellerini atmıştır.

11. Bireyin formel kariyerinde kariyer zirvesine ulaşmadan, kariyer aşamalarını bitirmeden ilerlemesinin durmasına ne ad verilir?

A) Kariyer seçimi
B) Kariyer hareketliliği
C) Kariyer platosu
D) Kariyer geliştirme
E) Kariyer haritaları

Cevap : C) Kariyer platosu

Açıklama : Kariyer platosu, bir çalışanın organizasyon içinde dikey olarak daha fazla yükselebileceği bir pozisyonun kalmaması veya yetkinliklerinin sınırına ulaşması sonucu ilerlemesinin durmasıdır.

12. İş yerlerinde yakın arkadaş ilişkileri, iş dışındaki aile toplantıları, belirli derneklere olan üyelikler ve komşuluk ilişkileri gibi stresi önleyici uygulamalara ne ad verilir?

A) Sosyal destek
B) Örgütsel bağlılık
C) Arkadaşlık
D) Ekonomik destek
E) Kültürel faaliyet

Cevap : A) Sosyal destek

Açıklama : Sosyal destek, bireyin stresli durumlarla başa çıkmasına yardımcı olan, çevresindeki insanlardan (aile, arkadaş, iş arkadaşı vb.) gördüğü maddi ve manevi yardımlardır.

13. Beyaz yakalılar terimi değişen işçi nitelikleri sonucu günümüzde yerini hangi terime bırakmıştır?

A) Bronz yakalılar
B) Altın yakalılar
C) Gümüş yakalılar
D) Elmas yakalılar
E) Platin yakalılar

Cevap : B) Altın yakalılar

Açıklama : Bilgi toplumunda, yüksek nitelikli, bilgi üreten ve kullanan, problem çözme yeteneği yüksek uzman çalışanlar için “Altın Yakalılar” terimi kullanılmaktadır.

14. McClelland’e göre kişiyi güdüleyen temel motifler aşağıdakilerden hangileridir?

A) Güç ve başarı güdüsü
B) Kendini gerçekleştirme ve bağlanma güdüsü
C) Sevgi ve yalnızlık korkusu
D) Başarı güdüsü ve öz güven
E) Statü ve faaliyet güdüsü

Cevap : A) Güç ve başarı güdüsü

Açıklama : David McClelland’ın İhtiyaçlar Teorisi’ne göre bireyleri motive eden üç temel ihtiyaç vardır: Başarı ihtiyacı, Güç ihtiyacı ve İlişki (Bağlanma) ihtiyacı.

15. Toplu iş sözleşmeleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) İşçi ve işverenlerin sosyal ve ekonomik durumlarını düzenlemek için yapılır.
B) Kanun’da dört türünden bahsedilmiştir.
C) Şekle tabi değildir.
D) En az 1 en çok 3 yıl süreyle yapılabilir.
E) 6356 Sayılı Kanunda düzenlenmiştir.

Cevap : C) Şekle tabi değildir.

Açıklama : Toplu iş sözleşmeleri yazılı şekle tabidir. Yazılı yapılmayan sözleşmeler geçerli değildir. Bu nedenle “şekle tabi değildir” ifadesi yanlıştır.

16. Aşağıdakilerden hangisi kariyer geliştirme programlarının kişilere verdiği desteğin amaçlarından biridir?

A) Ekonomik destek sağlamak
B) Çevre kazandırmak
C) Zaman değerlendirmek
D) Yetenek sağlamak
E) Bireysel tatmin sağlamak

Cevap : D) Yetenek sağlamak

Açıklama : Kariyer geliştirme programları, çalışanların mevcut becerilerini geliştirmeyi, yeni yetkinlikler kazanmalarını (yetenek sağlamayı) ve potansiyellerini ortaya çıkarmayı hedefler.

17. Aşağıdakilerden hangisi örgüt etiğini belirleyen faktörlerden biri değildir?

A) Küresel faktörler
B) Yasal faktörler
C) Politik faktörler
D) Kültürel faktörler
E) Bireysel faktörler

Cevap : A) Küresel faktörler

Açıklama :

18. Bireyin kendi kararını vermede ve eylem tarzını seçmede engellenmesi durumunda ortaya çıkan çatışma türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Örgütler arası çatışma
B) Grupsal çatışma
C) Bireysel çatışma
D) Bölümler arası çatışma
E) Bireyler arası çatışma

Cevap : C) Bireysel çatışma

Açıklama : Bireysel çatışma (iç çatışma), kişinin kendi içinde yaşadığı, karar vermekte zorlandığı veya hedefleri arasında seçim yapamadığı durumlarda ortaya çıkan psikolojik gerilimdir.

19. İşçi veya temsilcilerinin temel hedef ve beklentileri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

A) Çalışma koşullarının iyileşmesi
B) İş üzerinde kontrol yetkisi
C) Haksızlığa maruz kalmama
D) İşletme kârını artırmak
E) Ücretlerin sürekli artması

Cevap : D) İşletme kârını artırmak

Açıklama : İşçilerin öncelikli hedefleri ücret artışı, çalışma koşullarının iyileşmesi ve iş güvencesidir. “İşletme kârını artırmak” işçilerin değil, işverenin temel hedefidir.

20. Sermayenin, teknolojinin, ürünlerin ve insanların serbest dolaşımı sayesinde dünyanın bir bütün haline gelmesi ve ekonomik entegrasyonunu ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dış ticaret
B) Rekabet
C) Sermaye birikimi
D) Küreselleşme
E) Endüstriyel dönüşüm

Cevap : D) Küreselleşme

Açıklama : Küreselleşme (Globalleşme), uluslararası sınırların ekonomik, kültürel ve teknolojik anlamda önemini yitirmesi ve dünyanın entegre bir pazar haline gelmesi sürecidir.