Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi-1 2025-2026 Final Soruları

1. Osmanlı Devleti’nin Son Dönemi: Reformlar ve Ekonomik Çıkmaz

Osmanlı İmparatorluğu’nun modernleşme çabaları, II. Mahmut döneminde Babıâli’nin bürokrasinin merkezi haline gelmesiyle ivme kazanmıştır. Bu dönemde Divan-ı Hümayun’un yerini nazırlıklar (bakanlıklar) almış ve devlet yönetimi modern bir yapıya bürünmüştür. Anayasal düzene geçişin ilk adımı ise 1876 yılında ilan edilen, Türk tarihinin ilk anayasası olan Kanun-i Esasi ile atılmıştır. Ancak bu idari reformlar ekonomik sorunları çözmeye yetmemiştir. 1854’te başlayan dış borçlanma sürecinde alınan kaynaklar, üretim yerine saray harcamaları ve savaş giderleri gibi yatırım dışı alanlarda kullanılmış; bu da devletin mali bağımsızlığını yitirmesine yol açmıştır. Siyasi alanda ise 1860’larda etkili olan Genç Osmanlılar, halk hakimiyeti ve meşrutiyet için mücadele etmiştir (Unutulmamalıdır ki 1889 yılı, Genç Osmanlıların değil, İttihat ve Terakki’nin kuruluş yılıdır).

2. Birinci Dünya Savaşı ve Diplomatik Kırılmalar

Büyük güçlerin Osmanlı üzerindeki emelleri, diplomatik hamlelerle şekillenmiştir. Rusya, 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması’nı bahane ederek Osmanlı’daki Ortodoks tebaanın hamiliğini üstlendiğini iddia etmiş ve iç işlerine müdahale etmiştir. Birinci Dünya Savaşı devam ederken Rusya’da yaşanan ihtilal sonrası imzalanan Brest-Litovsk Antlaşması (1918) ile Rusya savaştan çekilmiş; Elviye-i Selase (Kars, Ardahan, Batum) sancaklarını Osmanlı’ya geri vermiştir. Ancak savaşın sonunda imzalanan Mondros Mütarekesi ile Anadolu işgallere açık hale gelmiş; örneğin Maraş, önce 22 Şubat 1919’da İngilizler, ardından Fransızlar tarafından işgal edilmiştir. İtilaf Devletleri, Osmanlı’ya dayatacakları barış şartlarını (Sevr taslağını) ise 1920’deki San Remo Konferansı’nda netleştirmişlerdir.

3. Milli Mücadele’nin Örgütlenme Süreci

İşgallere karşı Türk halkı, aidat ve bağışlar ile finanse edilen bölgesel Müdafaa-i Hukuk cemiyetlerini kurmuştur. Mustafa Kemal Paşa’nın önderliğinde Amasya Genelgesi ile başlayan süreç, Erzurum Kongresi ve ardından tüm cemiyetlerin Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleştirildiği Sivas Kongresi ile devam etmiştir. 16 Mart 1920’de İstanbul’un resmen işgali üzerine Mustafa Kemal, Anadolu’daki gelir kaynaklarına el konulması talimatını vererek Milli Mücadele’nin mali temelini koruma altına almıştır. Bu süreçte Osmanlı tahtında son padişah Sultan Vahdeddin bulunmaktaydı.

4. TBMM Dönemi, Savaş ve Hukuk

23 Nisan 1920’de TBMM’nin açılmasıyla milli egemenlik kurumsallaşmıştır. İlk anayasa olan 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, yasama ve yürütme yetkisini (ve dini hükümlerin yerine getirilmesini) Meclis’e vermiştir. Ancak Meclis, İstanbul hükümetinin kışkırtmaları ve Kuva-yı Milliye liderlerinin disipline girmek istememesi gibi nedenlerle çıkan iç ayaklanmalarla mücadele etmek zorunda kalmıştır. Cephede ise düzenli ordunun I. İnönü Muharebesi’ndeki başarısı, Albay İsmet Bey’in tuğgeneralliğe terfi etmesini sağlamıştır. Siyasi baskılara rağmen Ankara hükümeti Sevr’i tanımamış; İstanbul’da toplanan Saltanat Şurası’nın (22 Temmuz 1920) antlaşmayı imzalama kararı ise milli irade tarafından yok sayılmıştır.

1. Rusya, Doğu Anadolu’da Birinci Dünya Savaşı’nda işgal ettiği bölgelerden çekilmeyi aşağıdaki antlaşmaların hangisi ile kabul etmiştir?

A) Sykes-Picot Antlaşması
B) İstanbul Antlaşması
C) Paris Antlaşması
D) Erzincan Antlaşması
E) Brest-Litovsk Antlaşması

Cevap : E) Brest-Litovsk Antlaşması

Açıklama : 3 Mart 1918 tarihinde imzalanan Brest-Litovsk Antlaşması ile Bolşevik Rusya, Birinci Dünya Savaşı’ndan resmen çekilmiş ve işgal ettiği Doğu Anadolu topraklarını (özellikle Kars, Ardahan ve Batum) Osmanlı Devleti’ne geri vermeyi kabul etmiştir. Bu antlaşma, Kafkas cephesindeki savaşı hukuken sona erdirmiştir.

2. Milli Mücadele devrinde tahtta olan Osmanlı padişahı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Abdülmecid
B) Mehmet Reşad
C) III. Selim
D) Vahdeddin
E) II. Abdülhamid

Cevap : D) Vahdeddin

Açıklama : Milli Mücadele yılları (1919-1922) boyunca Osmanlı tahtında bulunan son padişah Sultan VI. Mehmet Vahdeddin’dir. 1918 yılında ağabeyi V. Mehmet Reşad’ın ölümü üzerine tahta çıkmış ve saltanatın kaldırıldığı 1 Kasım 1922 tarihine kadar bu makamda kalmıştır.

3. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti’nin dış borçlanmasına yönelik doğru bir bilgidir?

A) Birinci Dünya Savaşı öncesinde borçların büyük bir kısmı ödenmiştir.
B) Alınan borçların bir kısmı için faiz ödenmemiştir.
C) Dış borçlar ağırlıklı olarak İtalyan yatırımcılardan alınmıştır.
D) Alınan borçlar çoğunlukla yatırım dışı alanlar için kullanılmıştır.
E) Tüm dış borçlar için İngilizler aracılık etmiştir.

Cevap : D) Alınan borçlar çoğunlukla yatırım dışı alanlar için kullanılmıştır.

Açıklama : Osmanlı Devleti 1854’te başlayan dış borçlanma sürecinde aldığı paraları genellikle demiryolu, fabrika gibi üretken yatırımlarda kullanmak yerine; saray harcamaları, savaş maliyetleri ve mevcut borçların faizlerini ödemek gibi tüketim ve yatırım dışı alanlara harcamıştır. Bu durum devletin mali çöküşünü hızlandırmıştır.

4. Genç Osmanlılarla ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Islahat Fermanı’na karşı çıkmışlardır.
B) Türkçülük ve İslamcılık akımlarına da kayıtsız kalmamışlardır.
C) Bazıları kanunların Batıdan aynen alınmasına karşı çıkmışlardır.
D) 1889 yılında Genç Osmanlılar Cemiyeti’ni kurmuşlardır.
E) Halk hâkimiyeti konusunda birbirlerinden farklı düşünmüşlerdir.

Cevap : D) 1889 yılında Genç Osmanlılar Cemiyeti’ni kurmuşlardır.

Açıklama : Genç Osmanlılar (Jön Türklerin ilk kuşağı), 1860’lı yıllarda etkili olmuş bir gruptur. 1889 yılı, İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin öncüsü olan İttihad-ı Osmani Cemiyeti’nin kuruluş tarihidir. Genç Osmanlılar daha çok 1876 Kanun-i Esasi’nin ilanını sağlayan kadroyu temsil eder.

5. Mustafa Kemal Paşa, aşağıdaki gelişmelerin hangisinden sonra Anadolu’daki gelir kaynaklarına el konulması yönünde bir genelge yayımlamıştır?

A) Sivas Kongresi
B) Büyük Millet Meclisinin açılışı
C) İstanbul’un resmen işgali
D) Erzurum Kongresi
E) Amasya Genelgesi

Cevap : C) İstanbul’un resmen işgali

Açıklama : 16 Mart 1920’de İstanbul’un İtilaf Devletleri tarafından resmen işgal edilmesi üzerine Mustafa Kemal Paşa, İstanbul ile tüm haberleşmeyi kesmiş ve İstanbul hükümetinin Anadolu üzerindeki mali otoritesini kırmak amacıyla, tüm gelir kaynaklarına ve değerli eşya sevkiyatına Anadolu lehine el konulması talimatını vermiştir.

6. Elviye-i Selase hangi şehirlerden meydana gelmektedir?

A) Kars-Ardahan – Batum
B) Trabzon Erzurum – Kars
C) Van Erzurum – Bitlis
D) Erzurum Van – Kars
E) Kars-Ağrı – Iğdır

Cevap : A) Kars-Ardahan – Batum

Açıklama : Elviye-i Selase kelime anlamı olarak “Üç Liva/Sancak” demektir. 1878 Berlin Antlaşması ile Rusya’ya bırakılan, ancak 1918 Brest-Litovsk Antlaşması ile geri alınan Kars, Ardahan ve Batum sancaklarını tanımlamak için kullanılan tarihi bir terimdir.

7. Mustafa Kemal Paşa, Amasya Genelgesi’ni yayımladıktan sonra hangi kongreye katılmıştır?

A) Balıkesir Kongresi
B) Alaşehir Kongresi
C) Erzurum Kongresi
D) Sivas Kongresi
E) Pozantı Kongresi

Cevap : C) Erzurum Kongresi

Açıklama : Haziran 1919’da yayımlanan Amasya Genelgesi’nden sonra Mustafa Kemal, Temmuz ayında Erzurum’a geçmiş ve burada düzenlenen Erzurum Kongresi’ne (23 Temmuz-7 Ağustos 1919) katılarak kongre başkanı seçilmiştir. Bu süreçte askerlik görevinden de istifa etmiştir.

8. Sevr Antlaşması’nın imzalanmasından önce İstanbul’da hangi tarihte, hangi geniş katılımlı toplantı yapılmıştır?

A) 22 Temmuz 1920-Saltanat Şurası
B) 25 Haziran 1920-Heyet-i Temsiliye
C) 16 Temmuz 1920-Milli Güvenlik Kurulu
D) 5 Ağustos 1920-Nasihat Heyeti
E) 7 Temmuz 1920-Milli Şura

Cevap : A) 22 Temmuz 1920-Saltanat Şurası

Açıklama : Sevr Antlaşması şartlarının kabul edilip edilmeyeceğini kararlaştırmak üzere Sultan Vahdeddin başkanlığında 22 Temmuz 1920’de Yıldız Sarayı’nda toplanan meclise “Saltanat Şurası” denir. Bu şura, antlaşmanın imzalanmasına karar vermiş; Topçu Feriki Rıza Paşa dışındaki tüm üyeler kabul yönünde oy kullanmıştır.

9. Aşağıdakilerden hangisi I. TBMM’nin açılması sonrası çıkan ayaklanmaların sebepleri arasında gösterilemez?

A) Azınlıkların devlet kurma isteği
B) Ankara hükümetinin uzlaşmaz tutumu
C) Bazı Kuva-yı Milliye birliklerinin bulundukları yörelerdeki sert tutumları
D) Halkın savaş istememesi, askerden kaçması
E) Bazı il ve ilçelerdeki yöneticiler arasında rekabet olması

Cevap : B) Ankara hükümetinin uzlaşmaz tutumu

Açıklama : TBMM’ye karşı çıkan ayaklanmaların temelinde İstanbul hükümetinin kışkırtmaları, dini hassasiyetlerin kullanılması, azınlık faaliyetleri ve Kuva-yı Milliye liderlerinin düzenli orduya girmek istememesi gibi nedenler yatar. Ankara hükümeti ise milli birliği sağlamaya çalışmıştır; “uzlaşmaz tutum” ayaklanmaların bir sebebi olarak kabul edilmez.

10. Sivas Kongresi’nden sonra hangi cemiyetler birleştirilmiştir?

A) Sivas ve Erzurum Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri
B) Kilikyalılar Cemiyetleri
C) İngiliz Muhipler Cemiyetleri
D) Redd-i İlhak Cemiyetleri
E) Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri

Cevap : E) Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri

Açıklama : Eylül 1919’da toplanan Sivas Kongresi’nin en önemli sonuçlarından biri, vatanın kurtuluşu için ayrı ayrı faaliyet gösteren tüm bölgesel cemiyetlerin “Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” (ARMHC) adı altında tek bir çatı altında birleştirilmesidir.

11. 1921 Teşkilat-ı Esasi’ye Kanunu’nun 7. maddesi TBMM’nin görevleri ile ilgilidir. Kanunun 7. maddesine göre aşağıdakilerden hangisi TBMM’nin görevleri arasında yer almaz?

A) Kanun yapımı, değiştirilmesi veya kaldırılması
B) Milletvekillerinin yargılanması
C) Vatan savunması
D) Anlaşmalar imzalanması
E) Dini hükümlerin uygulanması

Cevap : B) Milletvekillerinin yargılanması

Açıklama : 1921 Anayasası’nın 7. maddesi; savaş ilanı, barış yapılması, yasama yetkisi ve dini hükümlerin (ahkam-ı şer’iyyenin) yerine getirilmesi gibi görevleri TBMM’ye vermiştir. Ancak milletvekillerinin yargılanması bu maddenin temel içeriğinde yer alan genel görevlerden biri değildir.

12. 1895-1896 yıllarında yaşanan Ermeni isyanları hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Olayların birçok yerde birbirine yakın tarihlerde ortaya çıkması, sistemli bir şekilde organize edilmiş eylemler olduğunu göstermektedir.
B) Batılı devletler, bu olaylara dayanarak Osmanlı Devleti’ne karşı Ermeni komitecilerinin beklediği şekilde sert bir baskıda bulunmamışlardır.
C) Olayların temelinde, Hristiyanlara katliam yapıldığı iddiasıyla Osmanlı Devleti’ne Batılı devletlerin müdahale etmeleri arzusu vardır.
D) Osmanlı Devleti’ne yönelik isyanlar neticesinde Ermeni komiteleri amaçlarına ulaşmışlardır.
E) Ermeni ve Müslüman ahali arasında güven duygusu zedelenmiştir.

Cevap : D) Osmanlı Devleti’ne yönelik isyanlar neticesinde Ermeni komiteleri amaçlarına ulaşmışlardır.

Açıklama : 1895-96 Ermeni isyanları büyük bir karmaşaya ve can kaybına yol açmış olsa da, Ermeni komiteleri bu dönemde hedefledikleri bağımsızlığı veya bekledikleri ölçekte büyük bir Batılı devlet müdahalesini elde edememişlerdir; dolayısıyla amaçlarına ulaştıkları söylenemez.

13. Mondros Mütarekesi’nden sonra Maraş, İngilizler tarafından hangi tarihte işgal edilmiştir?

A) 22 Şubat 1919
B) 13 Kasım1918
C) 21 Aralık 1918
D) 15 Mayıs 1919
E) 30 Ekim 1918

Cevap : A) 22 Şubat 1919

Açıklama : Mondros Mütarekesi’nin ardından İngilizler 22 Şubat 1919 tarihinde Maraş’ı işgal etmişlerdir. Daha sonra İngiltere ve Fransa arasındaki “Suriye İtilafnamesi” gereği, İngilizler bölgeyi terk etmiş ve Maraş 29 Ekim 1919’da Fransızlara devredilmiştir.

14. Rusya, 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması’nı kasıtlı ve yanlış yorumlayarak Osmanlıya baskı kurarken aşağıdaki gayrimüslim zümrelerden hangisinin himayesi iddiasında bulunmaktaydı?

A) Ortodokslar
B) Gregoryenler
C) Katolikler
D) Calvinistler
E) Museviler

Cevap : A) Ortodokslar

Açıklama : Rusya, Küçük Kaynarca Antlaşması’ndaki dini serbestlik maddelerini genişleterek, Osmanlı sınırları içinde yaşayan tüm Ortodoks Hristiyanların koruyucusu (hamisi) olduğunu iddia etmiş ve bu yolla Osmanlı Devleti’nin iç işlerine müdahale etme hakkı aramıştır.

15. Mondros Mütarekesi’nden sonra yurt çapında kurulan Müdafaa-i Hukuk cemiyetlerinin temel gelir kaynakları nelerdir?

A) İstanbul Hükümetinin yardımları
B) Aidat ve bağışlar
C) Vergiler
D) Borçlanma
E) Yabancı devletlerin yardımları

Cevap : B) Aidat ve bağışlar

Açıklama : Bölgesel direniş cemiyetleri, halkın kendi içinden doğan gönüllü oluşumlardır. Bu cemiyetlerin faaliyetlerini yürütebilmek için ihtiyaç duydukları mali kaynaklar, üyelerden toplanan aidatlar ve vatansever halkın yaptığı bağışlardan oluşmaktaydı.

16. San Remo Konferansı’nın önemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Rusya’nın savaştan çekilmesini sağlamak
B) Filistin’de bir Yahudi devletinin kurulmasını sağlamak
C) İtilaf devletlerinin Osmanlı Devleti’ne verecekleri barış şartlarını tespit etmek
D) İtilaf devletlerinin Almanya’ya imza edecekleri antlaşmanın şartlarını belirlemek
E) Yunanistan’ın savaşa girmesini sağlamak

Cevap : C) İtilaf devletlerinin Osmanlı Devleti’ne verecekleri barış şartlarını tespit etmek

Açıklama : 18-26 Nisan 1920 tarihlerinde toplanan San Remo Konferansı’nda, İtilaf Devletleri Osmanlı Devleti ile yapılacak barış antlaşmasının (Sevr) taslağını ve şartlarını son haline getirmişlerdir. Ayrıca Orta Doğu’daki manda yönetimlerinin sınırları da burada belirlenmiştir.

17. Sultan II. Mahmut, Avrupa’da olduğu gibi verimli işleyen bir hükümet sisteminin yanı sıra kendine has bürokrasinin oluşumunu sağlamıştır. Bu amaçla asırık Divan-ı Hümayun işlevini yitirince yerine aşağıdaki kurumlardan hangisi öne çıkmıştır?

A) Hariciye Nezareti
B) Düyun-1 Umumiye
C) Babıâli
D) Nizam-1 Cedit
E) Evkaf Nezareti

Cevap : C) Babıâli

Açıklama : II. Mahmut döneminde, klasik dönemin en önemli karar organı olan Divan-ı Hümayun kaldırılmış veya sembolik hale getirilmiştir. Bunun yerine nazırlıklar (bakanlıklar) kurulmuş ve sadrazam konağı olan “Babıâli”, modern bürokrasinin ve hükümetin yönetim merkezi haline gelmiştir.

18. Aşağıdakilerden hangisi Berlin Antlaşması öncesi kurulan sosyal mahiyetli Ermeni cemiyetlerindendir?

A) Armenakan Partisi
B) Hınçak Komitesi
C) Ana Vatan Müdafileri (Başdban Hayrenyats – Pashtpan Haireniats)
D) Kara Haç Cemiyeti
E) Hayırsever Cemiyeti (Benevolent Union)

Cevap : E) Hayırsever Cemiyeti (Benevolent Union)

Açıklama : 1878 Berlin Antlaşması’ndan önce kurulan ve başlangıçta siyasi değil, sosyal ve kültürel yardımlaşma amacı güden Ermeni cemiyetlerinin en eskilerinden biri 1860’ta kurulan Hayırsever Cemiyeti’dir. Siyasi komiteler (Hınçak, Taşnak vb.) genellikle bu antlaşmadan sonra kurulmuştur.

19. Albay İsmet Bey, hangi muharebeden sonra tuğgeneralliğe yükseltilmiştir?

A) II. İnönü
B) I. İnönü
C) Sakarya
D) Başkumandanlık Meydan
E) Kütahya-Eskişehir

Cevap : B) I. İnönü

Açıklama : 6-11 Ocak 1921 tarihleri arasında gerçekleşen Birinci İnönü Muharebesi’ndeki başarısı üzerine Albay İsmet Bey, TBMM tarafından Generallik (Mirliva/Tuğgeneral) rütbesine terfi ettirilmiştir.

20. Tarihte bilinen ilk Türk Anayasası aşağıdakilerden hangisidir?

A) Teşkilat-ı Esasiye Kanunu
B) Cemiyet-i Mahsusa
C) Anayasa
D) Meşveret
E) Kanun-i Esasi

Cevap : E) Kanun-i Esasi

Açıklama : 23 Aralık 1876 tarihinde Sultan II. Abdülhamid döneminde ilan edilen Kanun-i Esasi, Türk tarihinin anayasal düzene geçişini sağlayan ilk anayasadır. Bu anayasa ile meşrutiyet rejimine geçilmiş ve ilk Osmanlı meclisi açılmıştır.