SAĞ103U Sağlık İşletmeciliği 1 Ünite 7

Giriş: Stratejik Yönetimin Önemi

Günümüzün hızla değişen sağlık ekosisteminde, işletmelerin sadece bugünü yönetmeleri hayatta kalmaları için yeterli değildir. **Stratejik yönetim süreci**, bir sağlık işletmesinin uzun dönemde varlığını sürdürebilmesi ve rakiplerine karşı sürdürülebilir rekabet üstünlüğü sağlaması için gerekli olan analiz, seçim, karar ve uygulama faaliyetlerinin bütünüdür. Bu süreç, işletmenin iç kaynaklarıyla dış çevrenin sunduğu fırsatları en optimize şekilde eşleştirmeyi amaçlar.

Misyon, Vizyon ve Kurum Kültürü: İşletmenin Kimliği

Başarılı bir stratejik planlamanın temeli, işletmenin kimliğini doğru tanımlamaktan geçer. **Misyon**, işletmenin varlık nedenini, felsefesini ve “ne iş yaptığını” ifade ederken; vizyon gelecekteki ideal resmi çizer. Bu kimliği tamamlayan en kritik unsur ise **kurum kültürü**dür. Çalışanların benimsediği ortak değerler ve inançlar sistemi olan kurum kültürü, en karmaşık stratejik kararların bile sahada nasıl hayat bulacağını belirleyen temel pusuladır.

Stratejik Analiz ve Rekabetin Güçleri

Stratejik yönetimde karar verme safhasından önce detaylı bir analiz evresi gereklidir. Bu evrede, işletme içi ve dışı çevre verileri toplanarak durum belirleme matrisleri hazırlanır. Michael Porter tarafından geliştirilen **5 Güç Modeli**, sağlık işletmeleri için pazarın rekabet şiddetini ölçmede vazgeçilmezdir. Tedarikçiler, ikame ürünler, yeni rakipler ve alıcıların pazarlık gücü analiz edilerek, işletmenin sektördeki konumu netleştirilir. Özellikle sağlık hizmetleri çevresindeki yasal ve teknolojik dinamikler, bu analizlerin odak noktasını oluşturur.

Sürdürülebilir Üstünlük ve Temel Yetenekler

Rekabette öne geçmek için sadece finansal güce veya teknolojik cihazlara sahip olmak yetmez. Gerçek ve sürdürülebilir üstünlük, işletmenin **temel yetenekler**inde (core competencies) gizlidir. Taklit edilmesi zor, işletmeye has olan bu yetenekler ve ikame edilemeyen gayri maddi varlıklar, uzun vadeli karlılığın ve hasta sadakatinin anahtarıdır. McKinsey’in **7-S Modeli**nde vurgulandığı gibi; strateji, yapı, sistemler, insan kaynakları ve ortak değerler gibi yedi temel faktörün birbiriyle etkileşimi bu yeteneklerin gelişimini sağlar.

Temel Stratejik Seçenekler ve Büyüme

Analizler tamamlandıktan sonra işletme; büyüme, durağanlık veya verimsiz alanlardan çekilmeyi ifade eden **küçülme** stratejilerinden birini seçer. Büyüme hedeflendiğinde, sadece iç kaynaklarla değil, **işletme satın almaları** veya stratejik ortaklıklar gibi dış büyüme yolları da tercih edilebilir. Özellikle bir işletmenin başka bir işletmenin kontrolünü ele geçirmesiyle sonuçlanan satın almalar, sağlık sektöründeki konsolidasyonun temel dinamiğidir.

Sonuç

Sağlık işletmelerinde stratejik yönetim, statik bir rapor değil, sürekli yaşayan bir süreçtir. Doğru analizlerle beslenen, kurum kültürüyle desteklenen ve temel yetenekler üzerine inşa edilen stratejiler, sağlık kurumlarını sadece birer hizmet noktası olmaktan çıkarıp, toplum sağlığına uzun vadeli değer katan vizyoner yapılar haline getirir.

1. İşletmenin uzun dönemde yaşamını devam ettirmesine ve sürdürülebilir rekabet üstünlüğü sağlamasına yönelik tüm bilgi toplama, analiz, seçim, karar, uygulama ve kontrol faaliyetlerinin tümü ——- olarak tanımlanabilir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

A) Verimli ve etkili yönetim süreci
B) Modernist sistem yaklaşımı
C) Stratejik yönetim süreci
D) Rasyonel yönetim süreci
E) Strateji

Cevap : C) Stratejik yönetim süreci

Açıklama : Stratejik yönetim, bir işletmenin gelecekteki konumunu belirlemek için yapılan kapsamlı bir süreçtir. Sadece günlük operasyonlarla değil, işletmenin dış çevreyle uyumunu sağlayarak uzun vadeli hayatta kalma ve rakiplerine karşı üstünlük kurma (rekabet avantajı) amacını taşır. Bu süreç; analizden uygulamaya ve denetime kadar tüm yönetsel adımları kapsayan bir bütündür.

2. İşletmenin yaptığı işi ve bu işi yaparken benimsediği değerleri, yaklaşımları, felsefesini ve aynı işi yapan diğer kişi ve kurumlardan farklı olan hususlarını kapsayan kavrama ne ad verilir?

A) Vizyon
B) Amaç
C) Faaliyet raporu
D) Örgütsel bildirge
E) Misyon

Cevap : E) Misyon

Açıklama : Misyon, bir işletmenin “neden var olduğunu” ve “şu an ne yaptığını” tanımlayan temel varlık nedenidir. İşletmenin kimliğini, felsefesini ve rakiplerinden ayıran temel özelliklerini yansıtır. Vizyon ise gelecekte ulaşılmak istenen hayali ve hedefi temsil eder; dolayısıyla mevcut değerler ve felsefe doğrudan misyon bildirgesinin konusudur.

3. Sağlık işletmelerinde stratejik yönetim sürecinin stratejik analiz evresi aşağıdaki çalışma ve faaliyetlerin hangisini kapsar?

A) Misyon hazırlama, alt grup stratejileri belirleme
B) İşletme dışı ve içi çevrenin analizi ve durum belirleme matrislerinin hazırlanması
C) Stratejik çevre faktörlerinin incelenmesi, vizyonun geliştirilmesi, temel yeteneklerin belirlenmesi
D) Amaçların ve temel stratejilerin hazırlanması ve seçilmesi
E) Stratejik bilinç, üstünlük ve zayıflıkların belirlenmesi

Cevap : B) İşletme dışı ve içi çevrenin analizi ve durum belirleme matrislerinin hazırlanması

Açıklama : Stratejik analiz evresi, işletmenin mevcut durumunu tam olarak anlamaya yönelik bir keşif safhasıdır. Bu evrede, işletmenin iç yapısındaki güç ve zayıflıklar ile dış çevredeki fırsat ve tehditler (SWOT analizi gibi) incelenir. Analiz sonuçları, stratejik kararlara veri oluşturacak matrisler ve raporlar haline getirilir.

4. Aşağıdakilerden hangisi özellikle sağlık işletmelerinin dış çevre faktörleri arasında yer almaktadır?

A) Genel çevre
B) Rekabet çevresi
C) İç çevre
D) Sağlık hizmetleri çevresi
E) Uluslararası çevre

Cevap : D) Sağlık hizmetleri çevresi

Açıklama : Sağlık işletmeleri için genel çevre faktörlerinin (ekonomik, teknolojik vb.) yanı sıra, doğrudan faaliyet gösterdikleri sektöre özgü dış faktörler çok kritiktir. Sağlık hizmetleri çevresi; sektörel yasalar, sağlık politikaları, hasta beklentileri ve tıbbi teknolojideki değişimler gibi işletmeyi doğrudan etkileyen spesifik dış etmenleri kapsar.

5. Aşağıdakilerden hangisi iş çevresinde rekabeti etkileyen 5 güç (M. Porter) den biri değildir?

A) Tedarikçilerin pazarlık gücü
B) İkame malların tehdidi
C) Olası rakiplerin tehdidi
D) Müşterilerin değer yargıları
E) Rakipler arasındaki rekabetin şiddeti

Cevap : D) Müşterilerin değer yargıları

Açıklama : Michael Porter’ın 5 Güç Modeli; bir endüstrideki rekabetin yoğunluğunu analiz eder. Bu güçler: 1. Mevcut rakipler arasındaki rekabet, 2. Potansiyel yeni rakiplerin tehdidi, 3. Tedarikçilerin pazarlık gücü, 4. Alıcıların (müşterilerin) pazarlık gücü ve 5. İkame ürünlerin tehdididir. Müşterilerin değer yargıları psikografik bir özellik olup, Porter’ın yapısal rekabet analizindeki “5 güç”ten biri değildir.

6. İşletmelerin sürdürülebilir rekabet üstünlüğüne sahip olmasında aşağıdakilerden hangisi daha önemli bir konuma sahiptir?

A) Değerli maddi varlıklar
B) İkame edilemeyen gayri maddi varlıklar
C) Temel yetenekler
D) Teknolojik üstünlükler
E) Güçlü finansal durum

Cevap : C) Temel yetenekler

Açıklama : Temel yetenekler (Core Competencies), işletmenin rakipleri tarafından kolayca taklit edilemeyen, ona has bilgi, beceri ve süreçlerin toplamıdır. Maddi varlıklar satın alınabilir ancak bir sağlık işletmesinin sahip olduğu benzersiz hizmet kültürü veya uzmanlık birikimi gibi “temel yetenekler”, uzun vadeli ve sürdürülebilir başarının gerçek kaynağıdır.

7. Mevcut ürünlerin, pazarların, üretim faaliyet ve süreçlerinin bir kısmının veya tamamının terk edilmesi aşağıdaki temel stratejilerden hangisini ifade eder?

A) Büyüme
B) Küçülme
C) Durağan
D) Karma
E) Tasarruf

Cevap : B) Küçülme

Açıklama : Küçülme stratejisi, işletmenin verimsiz birimlerini kapatması, bazı pazarlardan çekilmesi veya ürün yelpazesini daraltmasıdır. Bu strateji her zaman başarısızlık anlamına gelmez; bazen işletmenin ana işine odaklanması ve finansal yapısını düzeltmesi için bilinçli olarak seçilen stratejik bir geri çekilmedir.

8. Aşağıdakilerden hangisi bir işletmenin, başka bir işletmeyi tamamını veya çoğunluk hissesini alarak o işletmeyi kendi kontrolü altında ve kendine bağlı bir işletme hâline getirmesini ifade eder?

A) İşletme birleşmeleri
B) Stratejik ortaklıklar
C) Ortak girişimler
D) Taşeronluk
E) İşletme satın almaları

Cevap : E) İşletme satın almaları

Açıklama : İşletme satın alması (Acquisition), bir firmanın diğer bir firmanın kontrolünü ele geçirmek amacıyla hisselerini satın almasıdır. Birleşmede (Merger) iki firma yeni bir isimle birleşirken, satın almada satın alan tarafın hakimiyeti ve kimliği devam eder. Sağlık sektöründe büyük hastane zincirlerinin yerel hastaneleri bünyesine katması bunun en yaygın örneğidir.

9. McKinsey’in 7-S modeli olarak bilinen ve işletmelerin başarısının, o işletmenin içinde birbiri ile karşılıklı ilişki ve etkileşim içinde bulunan yedi faktöre bağlı olduğunu ileri süren çalışmada aşağıdakilerden hangisi bu faktörler arasında yer almaz?

A) Değer yaratan faaliyetler
B) İşletme yapıları ve sistemler
C) Yönetim biçimleri ve kurum kültürü D) İnsan kaynakları ve yetenekler
E) Strateji

Cevap : A) Değer yaratan faaliyetler

Açıklama : McKinsey 7-S modeli; Strateji (Strategy), Yapı (Structure), Sistemler (Systems), Ortak Değerler (Shared Values), Stil/Yönetim Biçimi (Style), Personel/İnsan Kaynakları (Staff) ve Yetenekler (Skills) unsurlarından oluşur. “Değer yaratan faaliyetler” genellikle Porter’ın Değer Zinciri analiziyle ilgilidir ve 7-S modelinin doğrudan bir parçası değildir.

10. İşletmede çalışanların işlerini yaparken onlara yol gösteren, ışık tutan ve tüm çalışanların benimsediği ve kabul ettiği değerler, inançlar ve düşünceler sistemi o işletmedeki ——- olarak tanımlanabilir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

A) Örgütsel amaçlar
B) Kurumsal misyon
C) Kurum ana statüsü
D) Kurum kültürü
E) Kurum vizyonu

Cevap : D) Kurum kültürü

Açıklama : Kurum kültürü, bir işletmeyi bir arada tutan ve ona ruh katan görünmez bir yapıştırıcıdır. Çalışanların nasıl davranması gerektiğini, hangi değerlere önem vermesi gerektiğini belirleyen bu ortak inanç ve düşünce sistemi, stratejilerin uygulanmasında en büyük destekçi veya engel olabilir.