Ata Aöf Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi 1 2024-2025 Final Soruları

Giriş: İmparatorluğun Zor Yılları ve Diplomasi

Osmanlı Devleti’nin son yüzyılı, hem askeri hem de mali açıdan büyük bir varoluş mücadelesine sahne olmuştur. 1774 yılında imzalanan Küçük Kaynarca Antlaşması ile Rusya, Ortodoks tebaayı koruma iddiasını bir dış politika aracı olarak kullanarak iç işlerimize müdahale etmeye başlamıştır. Bu siyasi baskıların yanı sıra, 1854 yılında Kırım Savaşı sırasında başlayan dış borçlanma süreci, alınan kredilerin yatırım dışı alanlarda harcanmasıyla devletin ekonomik bağımsızlığını sarsmıştır. Lolonolo eğitim materyallerinde de vurgulandığı üzere, bu mali ve siyasi krizler 1876’da ilk anayasamız olan Kanun-i Esasi’nin ilanını ve anayasal bir düzene geçişi zorunlu kılmıştır.

Yenileşme ve Teşkilatlanma

İmparatorluğun kurtuluşu için II. Mahmut döneminde Babıâli bürokrasisi güçlendirilmiş, ardından Genç Osmanlılar gibi aydın gruplar meşrutiyet fikrini savunmuşlardır. I. Dünya Savaşı’nın yıkıcı ortamında Bolşevik İhtilali ile Rusya’nın **Brest-Litovsk Antlaşması** ile savaştan çekilmesi, Kars, Ardahan ve Batum’dan oluşan **Elviye-i Selase**’nin ana vatana iadesini sağlamıştır. Ancak Mondros Mütarekesi ile başlayan işgaller, özellikle 22 Şubat 1919’da Maraş’ın İngilizler tarafından işgali gibi gelişmeler, Anadolu insanının direniş azmini tetiklemiştir.

Milli Mücadele’nin Ateşlenmesi ve Kongreler

Mustafa Kemal Paşa’nın Amasya Genelgesi ile başlattığı program, halkın azim ve kararını milli bir iradeye dönüştürmeyi hedeflemiştir. Amasya sonrasında toplanan **Erzurum Kongresi** ve ardından tüm bölgesel cemiyetlerin **Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti** adı altında birleştiği Sivas Kongresi, mücadelenin tek merkezden yönetimini sağlamıştır. Bu dönemde direniş, tamamen halkın aidat ve bağışlarıyla finanse edilmiştir. Padişah Vahdeddin devrinde yaşanan bu karmaşada, İstanbul’un resmen işgali üzerine Anadolu’daki kaynaklara el konulması emri verilmiş ve milli bir ekonomi yönetimi kurulmuştur.

Yeni Devletin Temelleri ve Zaferler

23 Nisan 1920’de TBMM’nin açılmasıyla milli irade tecelli etmiş, 1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye) ile egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu ilan edilmiştir. Meclis, savaş yönetimi ve kanun yapımı gibi hayati görevleri üstlenmiştir. İtilaf Devletleri’nin San Remo Konferansı’nda belirlediği ağır barış şartlarına ve İstanbul’daki Saltanat Şurası’nın kabullerine rağmen, Anadolu ordusu cephede büyük başarılar kazanmıştır. Albay İsmet Bey’in **I. İnönü Muharebesi**’ndeki zaferi, ona Tuğgenerallik rütbesini getirirken; yeni Türk devletinin askeri ve siyasi rüştünü de tüm dünyaya ilan etmiştir.

Sonuç

Babıâli’nin tozlu sayfalarından TBMM’nin aydınlık sıralarına uzanan bu süreç, bir milletin topyekûn diriliş hikayesidir. Ermeni isyanlarından iç ayaklanmalara, diplomatik baskılardan ekonomik ambargolara kadar her türlü engele rağmen kurulan yeni düzen, çağdaş Türkiye Cumhuriyeti’nin temellerini en sağlam şekilde atmıştır. İstiklal mücadelesi, sadece askeri bir zafer değil, aynı zamanda milli iradenin ve hukukun üstünlüğünün bir zaferidir.

1. İngiliz gizli servis elamanlarından Papaz Fru’nun da maddi destekleriyle Manyas, Susurluk, Biga, Gönen, Ulubat taraflarında çıkan ayaklanma/isyan aşağıdakilerden hangisidir?

A) Konya İsyanları
B) Kuva-yı İnzibatiye Ayaklanması
C) Anzavur Ayaklanması
D) Şeyh Eşref Olayı
E) Millî Aşireti Ayaklanması

Cevap : C) Anzavur Ayaklanması

Açıklama : Ahmet Anzavur tarafından Balıkesir ve çevresinde (Manyas, Gönen, Susurluk) çıkarılan bu isyan, doğrudan İstanbul Hükümeti ve İngiliz Gizli Servisi (Papaz Fru) tarafından maddi olarak desteklenmiştir. Amacı, Milli Mücadele’nin Boğazlar bölgesine yayılmasını engellemek ve Anadolu’daki direnişi kırmaktır. Konya İsyanları yerel dini kışkırtmalarla ilgiliyken, Kuva-yı İnzibatiye doğrudan Halifelik Ordusu tarafından yürütülmüştür.

2. Havza Genelgesi ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Ferdî bilinçten millî bilince ulaşılması amaçlanmıştır.
B) Millî Mücadele’nin bir anlamda plan ve programı yapılmıştır.
C) Ordu birliklerine askerin terhis, silahların teslim edilmemesi bildirilmiştir.
D) Mustafa Kemal Paşa bu genelge ile yetkilerinin dışına çıkmıştır.
E) Milli Mücadele’nin ilk genelgesidir.

Cevap : B) Millî Mücadele’nin bir anlamda plan ve programı yapılmıştır.

Açıklama : Milli Mücadele’nin gerekçesi, yöntemi ve asıl plan/programı Amasya Tamimi’nde belirlenmiştir. Havza Genelgesi ise işgallere karşı protesto mitingleri düzenleyerek milli bilinci uyandırmayı amaçlayan, askeri terhisleri durdurmaya yönelik ilk genelge niteliğindedir. Bu nedenle plan/program şıkkı yanlıştır.

3. Mustafa Kemal Paşa, Son Osmanlı Mebusan Meclisi’ne hangi ilimizden milletvekili olarak seçilmiştir?

A) İstanbul
B) Selanik
C) Ankara
D) Erzurum
E) Trabzon

Cevap : D) Erzurum

Açıklama : Mustafa Kemal Paşa, 7 Kasım 1919’da yapılan seçimlerde Erzurum ilinden milletvekili seçilmiştir. Halkın desteğini arkasına alarak milli harekete meşruiyet kazandırmıştır. İstanbul, Ankara veya Trabzon şıklarındaki iller o dönemde farklı görevler veya kongrelerle anılsa da resmi milletvekilliği Erzurum üzerinden gerçekleşmiştir.

4. Aşağıdakilerden hangisi Batı Anadolu’da gerçekleştirilen kongrelerden biridir?

A) Trakya kongreleri
B) Oltu Şura Hükümeti Kongresi
C) Nazilli Kongresi
D) Sivas Kongresi
E) Ardahan Kongresi

Cevap : C) Nazilli Kongresi

Açıklama : Nazilli Kongresi, Aydın çevresindeki Yunan işgaline karşı yerel mukavemeti birleştirmek amacıyla Batı Anadolu’da toplanmıştır. Trakya, Oltu ve Ardahan kongreleri coğrafi olarak farklı bölgelere (Doğu ve Trakya) aittir. Sivas Kongresi ise bölgesel değil, ulusal bir kongre olarak kabul edilir.

5. Aşağıdakilerden hangisi hem Milli Mücadele’nin nedenlerini ve programını hem de başladığını gösteren bir belgedir?

A) Havza Tamimi
B) Misak-ı Millî Kararları
C) Sivas Kongresi
D) Amasya Tamimi
E) Erzurum Kongresi

Cevap : D) Amasya Tamimi

Açıklama : Amasya Tamimi (Genelgesi), “Vatanın bütünlüğü ve milletin bağımsızlığı tehlikededir” ifadesiyle gerekçeyi (nedeni), halkın azim ve kararını vurgulayarak ise yöntemi ve programı belirlemiş, mücadeleyi resmen başlatmıştır. Misak-ı Milli bir hedef belgesidir, kongreler ise bu kararların onaylandığı yerlerdir.

6. Osmanlı Devleti, karşılaştığı mali güçlükleri aşmak için ilk önemli dış borçlanmasını 1854’te hangi savaş sırasında yapmıştır?

A) Osmanlı-Rus Savaşı
B) Kırım Savaşı
C) Balkan Savaşı
D) Osmanlı-İran Savaşı
E) Trablusgarp Savaşı

Cevap : B) Kırım Savaşı

Açıklama : Osmanlı Devleti, 1854 yılında Kırım Savaşı devam ederken savaş giderlerini karşılayabilmek ve hazineyi desteklemek için tarihindeki ilk dış borcu İngiltere ve Fransa’dan almıştır. Bu borçlanma, Osmanlı ekonomisinin Avrupa denetimine girmesine yol açan sürecin başlangıcıdır.

7. Mustafa Kemal Paşa’nın 13 Kasım 1918’de İstanbul’a geldikten sonra arkadaşlarıyla birlikte işgallere karşı İstanbul’da çıkardığı gazete aşağıdakilerden hangisidir?

A) Albayrak
B) Tercüman-ı Hakikat
C) İrade-i Milliye
D) Minber
E) Hâkimiyet-i Milliye

Cevap : D) Minber

Açıklama : Mustafa Kemal Paşa, Mondros sonrası geldiği İstanbul’da Ali Fethi Okyar ile birlikte siyasi görüşlerini halka duyurmak için Minber gazetesini yayınlamıştır. İrade-i Milliye Sivas’ta, Hakimiyet-i Milliye ise Ankara’da çıkarılan Milli Mücadele yayınlarıdır.

8. Üç Tarz-ı Siyaset adlı eser aşağıdakilerden hangisine aittir?

A) Yusuf Akçura
B) Ahmet Cevdet Paşa
C) Cemalettin Afgani
D) Ziya Gökalp
E) Gaspıralı İsmail

Cevap : A) Yusuf Akçura

Açıklama : Yusuf Akçura’nın 1904’te yazdığı bu eser; Osmanlıcılık, İslamcılık ve Türkçülük akımlarını kıyaslayarak Türkçülüğün devletin kurtuluşu için en uygun yol olduğunu savunan, Türk milliyetçiliğinin temel metinlerinden biridir.

9. Osmanlı Devleti’ni, çağının itibarlı devleti yapan özellikleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

A) Güçlü askerî teşkilatının olması
B) Farklı din, mezhep ve ırklara karşı oldukça hoşgörülü olması
C) Hukuk devleti olması
D) İlmiye sınıfının önemsenmemesi
E) Kapıkulu sisteminin iyi işlemesi

Cevap : D) İlmiye sınıfının önemsenmemesi

Açıklama : Osmanlı’nın gücü adalet, eğitim ve bürokrasiyi yöneten İlmiye sınıfına verilen önemden kaynaklanıyordu. Bu sınıfın önemsenmemesi bir itibar göstergesi değil, aksine devletin çöküş emarelerinden biridir. Diğer şıklar (hoşgörü, hukuk, askeri yapı) Osmanlı’yı büyük bir imparatorluk yapan temel unsurlardır.

10. “Askerin siyasetle uğraşmaması” temennisiyle başlayan 21 Ekim 1919’da yapılan ve daha çok Salih Paşa’nın isteklerini kapsayan protokol aşağıdakilerden hangisidir?

A) Birinci protokol
B) İkinci protokol
C) Üçüncü protokol
D) dördüncü protokol
E) Beşinci protokol

Cevap : A) Birinci protokol

Açıklama : Amasya Görüşmeleri sırasında Temsil Heyeti ile İstanbul Hükümeti arasında imzalanan protokollerden birincisi; ordunun siyasetten ayrılması, subayların politikaya karışmaması ve halkın iradesinin serbestçe sandığa yansıması gibi maddeleri içerir.

11. Aşağıdaki şehirlerden hangisi Vilayat-ı Sitte’ye (Altı Vilayet) dâhildir?

A) Ağrı
B) Elazığ
C) Bingöl
D) Kars
E) Mardin

Cevap : B) Elazığ

Açıklama : Vilayat-ı Sitte; Erzurum, Van, Harput (Elazığ), Diyarbakır, Sivas ve Bitlis illerini ifade eder. Bu bölgeler Mondros’un 24. maddesinde Ermeni devleti kurma girişimlerine karşı koruma ve işgal tehdidi altında gösterilen illerdir.

12. Mondros Ateşkes Antlaşması’nı imzalayan Osmanlı Devleti heyet başkanı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Rauf (Orbay) Bey
B) Ahmet İzzet Paşa
C) Ziya Paşa
D) Talat Paşa
E) Damat Ferit Paşa

Cevap : A) Rauf (Orbay) Bey

Açıklama : 30 Ekim 1918’de Mondros Limanı’nda imzalanan ateşkes antlaşmasında Osmanlı heyetine Bahriye Nazırı Rauf Bey (Orbay) başkanlık etmiştir. Diğer isimler o dönemin farklı kademelerinde bulunsa da imza yetkilisi ve heyet başkanı Rauf Bey’dir.

13. İtilaf Devletleri’nin aşağıdaki girişimlerinden hangisi doğrudan milli iradeyi yok etmeyi amaçlamıştır?

A) Boğazların yönetimine el koyma
B) Osmanlı ordusunun büyük bir kısmını terhis ettirme
C) Karadeniz kıyısındaki bazı önemli noktaları kontrol altına alma
D) Ulaşım ve haberleşme sistemlerinin işletilmesine el koyma
E) Mebusan Meclisi’ni dağıtma

Cevap : E) Mebusan Meclisi’ni dağıtma

Açıklama : Meclis, milletin oylarıyla seçilmiş mebuslardan oluştuğu için milli iradenin tek resmi temsilcisidir. Meclisin dağıtılması doğrudan halkın seçme ve yönetim gücünü (milli iradeyi) yok etmeye yönelik siyasi bir hamledir.

14. I. Dünya Savaşı öncesi ortaya çıkan Üçlü İttifak Grubu hangi ülkenin öncülüğünde oluşturulmuştur?

A) Almanya
B) İtalya
C) Rusya
D) İngiltere
E) Fransa

Cevap : A) Almanya

Açıklama : Üçlü İttifak (Bağlaşma), 1882’de Almanya’nın girişimiyle Avusturya-Macaristan ve İtalya arasında kurulmuştur. İngiltere, Fransa ve Rusya ise bu bloğa karşı Üçlü İtilaf (Anlaşma) grubunu oluşturmuştur.

15. Vilayatı Şarkiye Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti’nin İstanbul Şubesi’nin Türkçe yayın organı aşağıdakilerden hangisidir?

A) İstikbal
B) Açıksöz
C) Hadisat
D) Emel
E) Tanin

Cevap : C) Hadisat

Açıklama : Doğu Anadolu’nun Türk yurdu olduğunu kanıtlamak ve savunmak amacıyla kurulan bu cemiyet, İstanbul’da Türkçe olarak Hadisat gazetesini, Fransızca olarak ise Le Pays gazetesini yayınlayarak kamuoyu oluşturmaya çalışmıştır.

16. Aşağıdakilerden hangisi Mustafa Kemal Paşa’nın IX. Ordu Kıtaat-ı Müfettişliğine atanmasının sebeplerinden biri değildir?

A) İngiliz protestosu karşısında telaşlanan saray ve Babıali’nin, onu bu meseleyi halledebilecek iradede görmeleri
B) Mustafa Kemal Paşa’nın, Padişah Vahidettin’in fahri yaverliğini yapmış olması sebebiyle, padişahın ona olan güveni
C) Vatanperver devlet adamlarının tavsiye ve yardımları
D) Mustafa Kemal Paşa’nın şahsi hırsları ve ileri görüşlülüğü
E) İttihat ve Terakki Fırkası’na mensub olması

Cevap : E) İttihat ve Terakki Fırkası’na mensub olması

Açıklama : Mustafa Kemal’in müfettişlik görevine atanmasında İttihatçı kimliği bir sebep olamaz; çünkü o dönemde İttihat ve Terakki iktidardan düşmüş ve üyeleri tasfiye edilmekteydi. Atanmasında padişahın güveni ve vatanperverlerin önerileri temel etkendir.

17. “Manda ve himaye kabul edilemez.” ve “Millî sınırlar içinde vatan bir bütündür, ayrılamaz.” gibi önemli kararlar nerede alınmıştır?

A) Sivas Kongresi’nde
B) Erzurum Kongresi’nde
C) Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı Beyannamesi’nde
D) Havza Genelgesi’nde
E) Amasya Genelgesi’nde

Cevap : B) Erzurum Kongresi’nde

Açıklama : Manda ve himayenin ilk kez kesin bir dille reddedildiği ve milli sınırların ilk kez resmi bir kongre kararında belirtildiği yer Erzurum Kongresi’dir. Sivas Kongresi’nde ise bu kararlar ulusal çapta onaylanıp kesinleştirilmiştir.

18. Bir milletin sahip olduğu siyasi, sosyal, askerî alanlardaki kurumların devlet eliyle makul ve ölçülü metotlarla köklü bir şekilde değiştirilerek yenileştirilmesine ne ad verilir?

A) Islahat
B) Tekâmül
C) İnkılap
D) Modernleşme
E) İhtilal

Cevap : C) İnkılap

Açıklama : İnkılap, eski düzeni tamamen kaldırıp yerine çağdaş, köklü ve yeni bir düzen kurma sürecidir. Islahat sadece iyileştirmeyi, ihtilal ise zor kullanarak düzeni yıkmayı ifade ederken; inkılap bu yıkımın ardından gelen yapıcı yenileşme aşamasıdır.

19. Gerileme ve dağılma dönemlerinde topraklarının Batılı devletler tarafından paylaşma ve çekişme konusu olması Osmanlı Devleti’nin aşağıdaki özelliklerinden hangisi ile ilgilidir?

A) İslam dünyasının lideri olmasıyla
B) Teokratik yönetime sahip olmasıyla
C) Çok uluslu olmasıyla
D) Şark meselesiyle Avrupa’nın büyük devletlerinin emperyalist politikalar geliştirmesiyle
E) Jeopolitik konumuyla

Cevap : E) Jeopolitik konumuyla

Açıklama : Osmanlı Devleti’nin Asya, Avrupa ve Afrika kıtaları arasındaki kilit noktası, Boğazlara hakimiyeti ve stratejik konumu (jeopolitik konumu), emperyalist devletlerin sürekli iştahını kabartmış ve topraklarını bir paylaşım konusu haline getirmiştir.

20. Hem Sivas Kongresi’nin başarısız olması hem de Mustafa Kemal ve arkadaşlarının yakalanarak tutuklanması için İstanbul Hükümeti ve işgalci güçler tarafından görevlendirilen kişi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çerkez Ethem
B) İngiliz Kemal
C) Topal Recep
D) Sarı Efe
E) Ali Galip

Cevap : E) Ali Galip

Açıklama : Elazığ Valisi Ali Galip, Damat Ferit Paşa hükümeti ve İngilizlerden aldığı talimatla Sivas Kongresi’ni engellemek ve Mustafa Kemal’i tutuklamak üzere görevlendirilmiş, ancak halkın direnci ve milli kuvvetlerin baskısıyla başarısız olup kaçmıştır.