Ata Aöf Davranış Bilimleri 2024-2025 Final Soruları

1. Algılama Süreci: Duyu, İllüzyon ve İç Algı

İnsan davranışının başlangıç noktası olan algılama, dış dünyadan gelen verilerin anlamlandırılmasıdır. Beş duyu organıyla fiziksel özelliklerin kavranması duyu algısı iken, somut bir uyarıcıya ihtiyaç duymadan sezgilerle gerçekleşen farkındalık iç algı olarak tanımlanır. Bu süreç her zaman kusursuz işlemez; bazen dış dünyadaki gerçek bir uyarıcı yanlış yorumlanır ve illüzyon (yanılsama) meydana gelir. Bu durum, ortada hiçbir uyarıcı yokken bir şeyler görmeyi ifade eden halüsinasyondan farklıdır.

Tutumların ölçülmesinde de algıdan yararlanılır. Özellikle projektif (yansıtmalı) testlerde (Rorschach veya Tematik Algı Testi gibi), bireye belirsiz uyarıcılar verilerek iç dünyasındaki duygu ve fikirlerini cevaplarına yansıtması sağlanır.

2. Toplum, Kültür ve Sosyal Tabakalaşma

Davranış bilimleri, bireysel süreçlerin yanı sıra makro yapıları da inceler. Sosyoloji; aile, eğitim ve ekonomi gibi kurumların yanı sıra grup davranışlarını odağına alır. Toplumlar, Ferdinand Tönnies’in deyimiyle geleneksel bağların güçlü olduğu Cemaat (Gemeinschaft) yapısından, rasyonel çıkarlara ve sözleşmelere dayalı modern Cemiyet (Gesellschaft) yapısına evrilmiştir.

Kültürün kuşaklar arası aktarımı da bu evrimin bir parçasıdır. Margaret Mead’e göre yaşlıların gençlerden öğrendiği kültürel yapı Prefigüratif (öncül) kültür olarak adlandırılır. Toplumsal düzende ise İşlevsel (Fonksiyonalist) Yaklaşım, tabakalaşmayı bir zorunluluk olarak görür; en yetenekli insanların en önemli görevlere gelmesi için ödüllendirilmesi gerektiğini savunur. Bu sistemde sınıf farkını eğitim ve gelir gibi başarıya dayalı faktörler belirlerken, etnik köken gibi doğuştan gelen (atfedilmiş) özellikler modern sınıf sisteminin birincil belirleyicisi değildir.

3. Öğrenme Kuramları ve Motivasyonun Dinamikleri

Bireyin davranışlarını şekillendiren en güçlü mekanizma öğrenmedir. Thorndike’ın Bağlaşımcılık Kuramı, öğrenmenin temelini deneme-yanılma yoluyla kurulan bağlara dayandırır. Motivasyon alanında ise Vroom’un Beklenti Teorisi öne çıkar. Bu teoride Valens kavramı, bir ödülün kişi için ifade ettiği değeri ve çekiciliği tanımlar. Motivasyonel süreç, şu basit formülle ifade edilebilir:

Motivasyon = Bekleyiş \times Araçsallık \times Valens

Duygusal boyutta ise biyolojik kökenli primer (temel) duygular, organizmayı “kaç ya da savaş” durumuna hazırlayarak hayatta kalmayı sağlar.

4. Kişilik, Kalıtım ve Sosyal Etki

Bireyin biyolojik temelini kalıtım oluştururken, kişilik bu temel üzerine çevresel etkilerle inşa edilir. Psikoanalitik yaklaşıma göre, kişinin ulaşmak istediği olumlu özellikleri ego ideali, mevcut halini ise öz imaj temsil eder. Sosyal ortamda bireyler, otorite figürlerine (Milgram Deneyi) itaat etme veya grubun özelliklerine ve ortamın şartlarına göre uyum (konformite) davranışı gösterme eğilimindedir.

Örgütsel bağlamda, örgütsel kültür iletişimi kolaylaştıran bir unsurken; hiyerarşik yapı dışındaki sanal arkadaşlık grupları informal iletişim kanalları olarak işlev görür. Grup gelişimi sürecinde ise bir grup, kontrol ve yaptırımlar aşamasına geldiğinde artık en üretken ve olgun halini almış demektir.

1.
I. Eşyaya ait özelliklerin duyu organları aracılığıyla alınarak nitelik, nicelik, yer ve durum gibi kategoriler hakkında bilgi sahibi olunmasıdır.
II. Duyu organlarıyla algılanamayan insan sezgileriyle ve öngörüleriyle ilgili algılardır.
Yukarıda açıklanan algı türleri aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) Hayal algısı-Duyu algısı

B) Duyu algısı- İç algı

C) Dış algı-İç algı

D) Hayal algısı-İç algı

E) Duyu algısı-Dış algı

Cevap : B) Duyu algısı- İç algı

Açıklama : Birinci öncülde belirtilen beş duyu organı (göz, kulak, deri vb.) aracılığıyla nesnelerin fiziksel özelliklerinin kavranması “Duyu Algısı”dır. İkinci öncülde yer alan ve somut bir uyarıcıya ihtiyaç duymadan sezgilerle gerçekleşen farkındalık ise “İç Algı” olarak tanımlanır. Hayal algısı zihinsel tasarımlarla ilgilidir, dış algı ise duyu algısının bir alt dalı sayılabilir ancak sorudaki ikili tanıma en uygun eşleşme B şıkkıdır.

2. Yaşlıların gençlerin yarattığı kültürel değerleri öğrenip benimsemesine ne ad verilir?

A) Prefigüratif kültür

B) Cofügüratif kültür

C) Postfügüratif kültür

D) Birlikte değişme

E) Kültürel aktarım

Cevap : A) Prefigüratif kültür

Açıklama : Margaret Mead’in kültür tipolojisine göre; yaşlıların gençlerden öğrendiği kültüre Prefigüratif (öncül) kültür denir. Diğer şıklara bakacak olursak: Postfigüratif kültürde gençler yaşlılardan öğrenir (geleneksel), Cofigüratif kültürde her iki kuşak da birbirinden ve akranlarından öğrenir. Kültürel aktarım ise bu sürecin genel adıdır.

3. Uyarıcıların hatalı algılanması sonucunda algının yanlış olmasına ne ad verilir?

A) Algı yanılması

B) İllüzyon

C) Ponzo Etkisi

D) Phi (fi) Fenomeni

E) Halüsinasyon

Cevap : B) İllüzyon

Açıklama : İllüzyon (yanılsama), dış dünyada var olan gerçek bir uyarıcının duyu organları tarafından yanlış yorumlanmasıdır (örneğin sudaki kaşığın kırık görünmesi). Halüsinasyon ise ortada hiçbir uyarıcı yokken bir şeyler görme veya duyma durumudur. Ponzo ve Phi fenomenleri illüzyonun özel türleridir, ancak soruda genel tanım sorulduğu için cevap İllüzyon’dur.

4. I. Toplumdaki önemli yerler bilgi, beceri ve yetenek açısından daha gelişmiş insanlara ihtiyaç duymaktadır.
II. Her toplum içerisinde kurumsallaşmış eşitsizlikler mevcuttur ve toplum içerisinde önemli görevler üstlenen kişiler en iyi biçimde ödüllendirilmektedir.
III. Tabakalaşma, toplumun devamını sağlayabilmek için fonksiyonel ya da işlevsel bir zorunluluktur.
İşlevsel Yaklaşım ile ilgili yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

A) Yalnız I

B) I ve II

C) I ve III

D) I, II ve III

E) II ve III

Cevap : D) I, II ve III

Açıklama : İşlevselci (Fonksiyonalist) kuram, toplumsal tabakalaşmayı toplumun bekası için gerekli görür. Bu yaklaşıma göre; en yetenekli kişilerin en zor ve önemli işleri yapmaya teşvik edilmesi için yüksek statü ve gelirle (ödülle) farklılaştırılmaları şarttır. Bu nedenle verilen üç öncül de işlevsel tabakalaşma teorisinin temel savunularıdır.

5. Tutumların dolaylı yöntemlerle ölçülmesinde yararlanılan yöntemlerin hangisinde bir bireye belirli bir uyarıcı verilerek uyarıcı hakkındaki duygularını, düşüncelerini ve fikirlerini cevaplarına yansıtmaları sağlanır?

A) Bilişsel tutarlılık testi

B) Projektif testler

C) Davranış gözlemi

D) Hazır bilgiler

E) Duygusal ifade gözlemi

Cevap : B) Projektif testler

Açıklama : Projektif (yansıtmalı) testlerde kişiye mürekkep lekesi veya belirsiz resimler gibi yapılandırılmamış uyarıcılar verilir. Kişi bu belirsizliği anlamlandırırken aslında kendi iç dünyasını ve bilinçaltındaki tutumlarını yansıtır. Davranış gözlemi doğrudan bir ölçümdür, bilişsel tutarlılık ise bir test türü değil bir teoridir.

6. Bir otorite tarafından gelen bir istekle bireyin bir düşünce, davranış ya da tutumu benimsemesi olgusu hangi araştırmayla irdelenmiştir?

A) Taylor

B) Asch

C) Milgram

D) Şerif

E) Mayo

Cevap : C) Milgram

Açıklama : Stanley Milgram’ın itaat deneyi, insanların bir otorite figürünün emirlerine (kendi vicdanıyla çelişse bile) ne derece uyduğunu araştırmıştır. Asch deneyi “grup baskısına uyma”yı, Muzaffer Şerif ise “grup normlarının oluşumu”nu incelemiştir. Taylor bilimsel yönetimle, Mayo ise Hawthorne araştırmalarıyla (insan ilişkileri) ilgilidir.

7. Öğrenmenin en temel ilkesini deneme-yanılma yoluyla yapılan öğrenme olarak kabul eden kuram aşağıdakiletsden hangisidir?

A) Bağlaşımcılık Kuramı

B) Bitişik (Bağlantı) Kuramı

C) Sistematik Davranışçı Kuram

D) Gestalt Kuramı

E) Edimsel Koşullama Kuramı

Cevap : A) Bağlaşımcılık Kuramı

Açıklama : Thorndike tarafından geliştirilen Bağlaşımcılık kuramı, öğrenmeyi bir problem karşısında yapılan rastgele denemelerden başarıyla sonuçlananların (etki kanunu) zihinde kalıcı bağlar kurması olarak açıklar. Gestalt kuramı “içgörüsel” öğrenmeyi, Edimsel koşullama ise pekiştireçlerin davranış üzerindeki etkisini vurgular.

8. Aşağıdakilerden hangisi iletişimi engelleyen faktörlerden biri değildir?

A) Dinleme ve Algılama Sorunları

B) Örgütsel Kültür

C) Yetersiz Bilgi

D) Cinsiyet ve Kültür Farklılıkları

E) Kişisel Engeller

Cevap : B) Örgütsel Kültür

Açıklama : Örgütsel kültür, bir kurumdaki ortak değer ve normlar bütünüdür ve aslında iletişimi kolaylaştıran, çalışanlar arasında ortak bir dil oluşmasını sağlayan bir unsurdur. Dinleme sorunları, bilgi eksikliği veya cinsiyet/kültür farkları ise mesajın doğru iletilmesini veya anlaşılmasını zorlaştıran birer engeldir.

9. Sosyal sınıf olgusunu belirleyen faktörler arasında aşağıdakilerden hangisi bulunmaz?

A) Yaşam tarzı

B) Sınıf bilinci

C) Gelir seviyesi

D) Etnik köken

E) Eğitim seviyesi

Cevap : D) Etnik köken

Açıklama : Sosyal sınıf, modern toplumlarda bireyin kendi çabası ve başarısıyla elde ettiği (gelir, eğitim, meslek, yaşam tarzı) kriterlere dayanır. Etnik köken ise bireyin doğuştan sahip olduğu (atfedilmiş) bir özelliktir ve meritokratik (başarıya dayalı) sınıf sisteminin bir belirleyicisi olarak kabul edilmez.

10. Doğuştan elde edilen biyolojik, fizyolojik ve psikolojik özellikler aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kültür

B) Kişilik

C) Kalıtım

D) Aidiyet

E) Kimlik

Cevap : C) Kalıtım

Açıklama : Kalıtım, anne ve babadan genetik yolla geçen ve bireyin biyolojik temelini oluşturan tüm donanımdır. Kültür sonradan öğrenilir; kişilik ise kalıtım ve çevrenin etkileşimiyle zamanla oluşur. Kimlik ve aidiyet ise sosyal ve psikolojik süreçlerle şekillenen kavramlardır.

11. Aşağıdakilerden hangisi işletme içindeki resmî iletişim kanallarından değildir?

A) Öneri-şikâyet kutuları

B) Intranet

C) Emir-komuta zinciri

D) Dergi ve bültenler

E) Çalışanların oluşturduğu sanal arkadaşlık grupları

Cevap : E) Çalışanların oluşturduğu sanal arkadaşlık grupları

Açıklama : Resmî (formal) iletişim, örgüt şemasında belirtilen ve yönetim tarafından düzenlenen kanallardır (raporlar, bültenler, hiyerarşi). Sanal arkadaşlık grupları ise çalışanların kendi aralarında, resmî yapı dışında oluşturdukları “informal” (kayıt dışı/gayri resmî) iletişim kanallarıdır.

12.
I. Primer duyguların amacı bedeni, kaç ya da savaş durumuna hazırlamaktır.
II. Primer duyguların uyarılması için uyaranın niteliğinden çok belli özelliklere sahip olması önemlidir.
III. Primer duygular bütün duygusal davranış yelpazesini tanımlamaya yeter.
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri primer duyguların özellikleri arasında yer alır?

A) Yalnız I

B) II ve III

C) I ve II

D) Yalnız II

E) Yalnız III

Cevap : C) I ve II

Açıklama : Primer (temel) duygular biyolojik kökenlidir ve hayatta kalma mekanizmasını (kaç-savaş) tetikler. Ancak insan duyguları sadece bunlardan ibaret değildir; sosyal öğrenmeyle gelişen ikincil (sekonder) duygular da olduğu için III. öncül yanlıştır. Sadece temel duygular tüm yelpazeyi açıklamaya yetmez.

13. Kişi aşağıdaki durumların hangisinde rol çatışması yaşamaz?

A) Kişinin aynı anda birden fazla rolü gerçekleştirmek durumunda kalması

B) Bireyin içinde bulunduğu davranış düzlemini sevmemesi hâli

C) Bireyin yerine getirmek zorunda olduğu kendi rolünü sevmemesi hâli

D) Bireyin davranış düzleminde değişiklik olmasına rağmen rol davranışını değiştirmemesi durumu

E) Bireyin mevcut yetenek ve özellikleri ile rol gereklerinin uyumlu olması

Cevap : E) Bireyin mevcut yetenek ve özellikleri ile rol gereklerinin uyumlu olması

Açıklama : Rol çatışması, beklenen davranışlar arasında bir uyumsuzluk olduğunda çıkar. Ancak kişinin yetenekleri ile rolün gerekleri tam bir uyum (E şıkkı) içerisindeyse stres veya çatışma değil, yüksek performans ve tatmin oluşur. Diğer şıklarda ise rollerin birbirine karışması veya kişinin rolle duygusal olarak çatışması söz konusudur.

14. Davranış bilimleriyle ilgili bilim dallarından hangisi bireysel davranışlar yerine aile, grup davranışı, siyasal gruplar, endüstriyel organizasyonlar, ekonomi ve eğitim gibi konular üzerinde çalışır?

A) Deneysel psikoloji

B) Psikoloji

C) Siyaset bilimi

D) Sosyoloji

E) Antropoloji

Cevap : D) Sosyoloji

Açıklama : Psikoloji odağını “birey” üzerine kurarken; sosyoloji odağını toplumsal kurumlara (aile, din, eğitim) ve grup etkileşimlerine çevirir. Deneysel psikoloji zihinsel süreçlerin laboratuvar ortamında incelenmesidir. Antropoloji ise daha çok insan evrimi ve kültürlerin fiziksel/sosyal kökenini inceler.

15. Aşağıdakilerin hangisinde uyum davranışını belirleyen faktörler doğru olarak verilmiştir?

A) Bireysel özellikler-Grubun özellikleri-Ortamın özellikleri

B) Yönetici özellikleri-Grubun özellikleri-Ortamın özellikleri

C) Örgütün özellikleri-Sosyal özellikler-Biçimsel özellikler

D) Bireysel özellikler-Ortamın özellikleri-Ekibin özellikleri

E) Bireysel özellikler- Yönetimin özellikleri-Ortamın özellikleri

Cevap : A) Bireysel özellikler-Grubun özellikleri-Ortamın özellikleri

Açıklama : Bir bireyin bir gruba veya fikre uyum sağlaması (konformite); kişinin kendi karakterine (bireysel), grubun büyüklüğü ve uzmanlığına (grup) ve olayın gerçekleştiği fiziksel/sosyal şartlara (ortam) bağlıdır. Sadece yöneticiye veya örgüte odaklanan şıklar eksik kalmaktadır.

16. Grup oluşumu ve gelişimi aşamalarından hangisine gelindiğinde grup artık olgun, etkin, verimli ve üretken bir birim hâline gelmiş olur?

A) Bağlılık

B) Motivasyon

C) Karar verme

D) Kontrol ve yaptırımlar

E) Karşılıklı kabul

Cevap : D) Kontrol ve yaptırımlar

Açıklama : Grup gelişim aşamalarında (Tuckman modeliyle benzer şekilde); başlangıçtaki tanışma ve çatışma evrelerinden sonra gelen “Kontrol ve Yaptırımlar” (veya Performans) evresinde, grup tüm kurallarını oturtmuş ve hedefine kilitlenmiş bir makine gibi en verimli haline ulaşmıştır.

17. I. Kişinin olmak ya da ulaşmak istediği olumlu şeylerin toplamını betimleyen kişilik unsuru ego idealidir.
II. Kişinin kendine ve ne olduğuna ilişkin imajını ifade eden kişilik unsuru bilinçdışıdır.
III. Ego ideali ile öz imaj arasındaki tutarsızlık arttıkça bireyin yaşadığı stres de artmaktadır.
Psikoanalitik Yaklaşım’a ilişkin yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri yanlıştır?

A) Yalnız II

B) Yalnız III

C) II ve III

D) I ve II

E) Yalnız I

Cevap : A) Yalnız II

Açıklama : II. öncüldeki “bilinçdışı” ifadesi yanlıştır; kişinin kendine ilişkin imajı (ben kimim?) bilinç düzeyindeki “öz imaj”dır. Bilinçdışı ise farkında olunmayan dürtüleri içerir. Ego ideali (olmak istediğim kişi) ile öz imaj (olduğum kişi) arasındaki fark açıldıkça stresin artacağı bilgisi (III) ve ego ideali tanımı (I) doğrudur.

18. Kişisel olmayan, rasyonel ve özgür ilişkilere dayalı gruplara ne ad verilir?

A) Kitle

B) Yığın

C) Cemiyet

D) Cemaat

E) Kategori

Cevap : C) Cemiyet

Açıklama : Ferdinand Tönnies’in ayrımına göre; Cemiyet (Gesellschaft) rasyonel çıkarların, sözleşmelerin ve mesafeli ilişkilerin olduğu modern yapıdır. Cemaat (Gemeinschaft) ise ailevi, duygusal ve geleneksel bağların güçlü olduğu (köy hayatı gibi) yapılardır. Yığın ve kitle ise daha geçici ve örgütsüz insan topluluklarını ifade eder.

19. Rorschach Testi ve Tematik Algı Testi aşağıdaki kişilik ölçme yöntemlerinden hangisinde yer alır?

A) Subjektif testler

B) Davranışsal ölçümler

C) Psikolojik testler

D) Objektif testler

E) Projektif testler

Cevap : E) Projektif testler

Açıklama : Rorschach mürekkep lekelerinden, TAT ise belirsiz resimlerden oluşur. Her iki test de bireyin iç dünyasındaki karmaşaları bu belirsiz şekillere “yansıtması” (projektif) prensibiyle çalışır. Objektif testler ise (MMPI gibi) daha çok “evet/hayır” şeklinde net sorulardan oluşur.

20. Kişinin herhangi bir ödüle verdiği değer, ödülün ihtiyaçları tatmin etme derecesine ne ad verilir?

A) Bekleyiş

B) Araçsallık

C) Amaç

D) Motivasyon

E) Valens

Cevap : E) Valens

Açıklama : Vroom’un Beklenti Teorisi’nde Valens (V), elde edilecek ödülün kişi için ne kadar “çekici” veya “değerli” olduğunu ifade eder. Bekleyiş (E), çabanın başarı getireceğine olan inançtır; Araçsallık (I) ise başarının ödüllendirileceğine olan inançtır. Bu üçü birleşerek motivasyonu oluşturur.