Ata Aöf İletişime Giriş 2024-2025 Final Soruları

1. İletişimin Temelleri ve Tarihsel Gelişim

İletişim, mesajlar aracılığıyla gerçekleştirilen toplumsal bir etkileşim sürecidir. Bu sürecin en ilkel hali yüz yüze iletişimken, teknolojik gelişmeler kitle iletişimini doğurmuştur. İnternetin atası kabul edilen ve 1969 yılında Pentagon desteğiyle kurulan ARPANET, ilk paket anahtarlamalı ağ olarak dijital iletişimin temellerini atmıştır. Günümüzde ise hareketli görüntü ve sesi aynı anda sunabilen televizyon gibi geleneksel araçların yanına, etkileşimli sosyal paylaşım ağları eklenmiştir. Bu ağların teknik altyapısını oluşturan “hipermedya” kavramı, sadece bir platform değil, bilginin sunulma biçimidir.

2. İletişim Süreci, Modeller ve Kavramlar

İletişim; kaynak, mesaj, kanal, alıcı ve dönüt öğelerinden oluşan dinamik bir yapıdır. Shannon ve Weaver’ın Enformasyon Kuramı’na göre, mesajın tam anlaşılmasını sağlamak için kullanılan gereğinden fazla bilgiye redundancy (artıklık) denir. Bağlamına göre iletişim türleri ise kişi içi, kişiler arası, örgütsel ve kitle iletişimi olarak ayrılır; sözsüz iletişim ise bir bağlam değil, iletişim biçimidir.

Sözlü iletişimde sağlıklı bir akışın önündeki en büyük engellerden biri genellemedir; yani sınırlı gözlemden yola çıkarak tüm gruba yönelik kesin yargılar üretmektir. Gazetecilikte ise kaynağın korunması adına kullanılan “off the record” terimi, bilginin yayımlanmaması koşuluyla verilmesini ifade eder.

3. Kurumsal İletişim ve Stratejik Yönetim

Kurumların iç işleyişi ve dış algısı, kurum felsefesiyle şekillenir. Bu felsefenin temel taşları; kurumun varlık nedenini açıklayan misyon ve gelecekteki hedeflerini belirleyen vizyondur. Kurum içi iletişim ağlarında hiyerarşinin olmadığı ve herkesin birbiriyle doğrudan iletişim kurabildiği yapı Çok Yönlü (Serbest) Model olarak adlandırılır.

Stratejik planlamada kullanılan SWOT (GZFT) Analizi’nde, kurumun içsel avantajları “Güçlü Yönler” iken, dış çevredeki olumlu faktörler (örneğin yeni pazarlar) “Fırsatlar” kategorisindedir. Kurumsal iletişimin temel işlevleri ise bütünleştirme, ikna ve düzenlemedir.

4. Medya Okuryazarlığı ve Küresel Medya Düzeni

Medya mesajları tarafsız değildir; her mesaj karmaşık ekonomik ve siyasi ilişkilerin bir yansımasıdır. Medya eğitimi, öğretmenin medyanın çalışma mekanizmasını bir ders konusu olarak işlemesini sağlarken; medya ile eğitim medyayı sadece yardımcı bir araç olarak kullanır. Uluslararası düzeyde ise gelişmiş ülkelerin medya ürünleriyle kurduğu baskı kültürel, medya veya ideolojik emperyalizm olarak tanımlanır. Bu düzende ülkeler arası etkileşim, teknoloji transferi ve ürün dağıtımı üzerinden yürütülür.

5. Etik Modeller ve Toplumsal Meşruiyet

İletişim ve yönetimde etik kararlar farklı modellerle açıklanır. Bir davranışın ahlakiliğini sadece doğurduğu sonuçlara ve faydaya (en çok kişi için mutluluk) göre değerlendiren model Teleolojik Etik Model’dir. Toplumsal düzeyde ise, modern demokrasilerde yönetme meşruiyeti artık mutlak “itaat” değil, ikna ve rıza inşası yoluyla kazanılan “rıza” kavramına dayanır. Bu rızanın alınmasında, siyasi kararları etkilemeye çalışan baskı gruplarının faaliyetleri önemli bir rol oynar.

1. 1960’ların ilk yarısında ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) tarafından desteklenen ağ çalışmalarından biri olan İnternet Protokolü’nü (IP) kullanan ilk ağın adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) TYMNET
B) PALO ALTONET
C) ARPANET
D) IRCNET
E) TELENET

Cevap : C) ARPANET

Açıklama : ARPANET (Advanced Research Projects Agency Network), dünyadaki ilk paket anahtarlamalı ağdır ve bugünkü internetin atası kabul edilir. 1969 yılında Pentagon desteğiyle üniversiteler ve araştırma kurumları arasında veri paylaşımı sağlamak amacıyla kurulmuştur.

2. “Medya ile eğitim” ile “medya eğitimi” farklı şeylerdir. İlkinde ……. medyanın egemenliği altındayken ikincisinde ……. medyanın çalışma mekanizmasını incelemektedir.
Cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) öğretmen, öğretmen
B) öğretmen, medya
C) medya, eğitim
D) medya, öğretmen
E) eğitim, medya

Cevap : A) öğretmen, öğretmen

Açıklama : Medya ile eğitimde öğretmen, medyayı (video, gazete vb.) eğitimi destekleyen bir araç olarak kullanır ve bu süreçte medyanın sunduğu içeriklerin egemenliği altındadır. Medya eğitiminde ise öğretmen, medyanın nasıl kurgulandığını, mesajların nasıl üretildiğini ve manipülasyon tekniklerini dersin konusu olarak işler.

3. Aşağıdakilerden hangisi bağlamına göre iletişim türlerinden biri değildir?

A) Kişiler arası iletişim
B) Kişi içi iletişim
C) Örgütsel iletişim
D) Sözsüz iletişim
E) Kitle iletişimi

Cevap : D) Sözsüz iletişim

Açıklama : İletişim türleri “bağlamına göre” (ortama ve katılanlara göre) kişi içi, kişiler arası, grup, örgütsel ve kitle iletişimi olarak ayrılır. Sözsüz iletişim ise iletişimin “biçimine/kanalına” göre yapılan bir sınıflandırmadır; bağlam değildir.

4. Yararcı/hazcı etik olarak da bilinen, mutluluğu çıkar ilkesiyle ilişkilendirerek “en üstün iyinin yarar olduğunu ve etik olan davranışın en fazla insanı hoşnut edecek davranış” olduğunu savunan etik model aşağıdakilerden hangisidir?

A) Teleolojik Etik Model
B) Deontolojik Etik Model
C) Erdem Etik
D) Betimleyici Etik
E) Meta Etik

Cevap : A) Teleolojik Etik Model

Açıklama : Teleolojik etik (sonuçsalcı etik), bir eylemin doğruluğunu o eylemin doğurduğu sonuçlara veya faydaya göre değerlendirir. “En çok sayıda insan için en büyük mutluluk” ilkesine dayanır. Deontolojik etik ise sonuca değil, eylemin ödev veya kurala uygunluğuna odaklanır.

5. Hareketli görüntüyü ve sesi bir arada sunabilme potansiyeline sahip kitle iletişim aracı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mektup
B) Faks
C) Fotoğraf
D) Gazete
E) Televizyon

Cevap : E) Televizyon

Açıklama : Televizyon, hem görsel (hareketli görüntüler) hem de işitsel (ses) öğeleri eşzamanlı olarak kitlelere ulaştırabilen en güçlü geleneksel kitle iletişim aracıdır. Gazete ve fotoğraf sadece görsel, faks ve mektup ise yazılı/görsel veri iletimi sağlar ancak hareketli görüntü sunamazlar.

6. I. Kurumsal vizyon
II. Kurumsal misyon
III. Kurumsal analiz
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri kurum felsefesinin bileşenleri içerisinde yer almaktadır?

A) I, II ve III
B) I ve III
C) I ve II
D) Yalnız III
E) II ve III

Cevap : C) I ve II

Açıklama : Kurum felsefesi, bir kurumun “neden var olduğunu” (misyon) ve “gelecekte nerede olmak istediğini” (vizyon) kapsayan temel inanç ve değerler sistemidir. Kurumsal analiz ise bu felsefeyi belirlemek veya uygulamak için kullanılan bir yöntemdir, felsefenin doğrudan bir bileşeni değildir.

7. İletişimin tanımıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) İletişim, mesajlar aracılığıyla gerçekleştirilen toplumsal etkileşimlerdir.
B) İletişim, katılanların bilgi yaratıp karşılıklı bir anlamaya ulaşmak amacıyla bu bilgiyi birbirleriyle paylaştıkları bir süreçtir.
C) İletişim esas olarak simgeler aracılığıyla bir kişiden ya da gruptan diğerine bilginin, fikirlerin, tutumların veya duyguların iletimidir.
D) Duygu ve düşüncelerini çeşitli iletişim biçimleriyle karşısındaki kişi/kişilere aktarmak üzere harekete geçmiş kişi veya kişiler iletişimi oluşturur.
E) İletişim; bilginin, fikirlerin, duyguların, becerilerin vb. simgeler kullanılarak iletilmesidir.

Cevap : D) Duygu ve düşüncelerini çeşitli iletişim biçimleriyle karşısındaki kişi/kişilere aktarmak üzere harekete geçmiş kişi veya kişiler iletişimi oluşturur.

Açıklama : D şıkkı yanlıştır çünkü burada tanımlanan şey “iletişim” değil, iletişimin sadece “kaynak” (gönderici) öğesidir. İletişim, tek bir kişinin harekete geçmesi değil; kaynak, kanal, mesaj, alıcı ve dönüt (geribildirim) öğelerinin bir arada olduğu etkileşimli bir süreçtir.

8. Aşağıdakilerden hangisi dil kullanımının sosyal boyutunu anlatmaktadır?

A) Gayriresmî ortamlarda kullanılan ifadeler, resmî ortamlarda kullanılmayabilir.
B) İletişimde anlatım çeşitliliğini sağlar.
C) Toplumların değerler sistemi, kendi gereksinimleri ve temel varsayımları doğrultusunda oluşur.
D) Dilin hem yapısı hem de içeriği, taşıdığı kültür tarafından şekillenir.
E) İçeriğin zaman, mekân ve bağlama göre farklılık göstermesidir.

Cevap : B) İletişimde anlatım çeşitliliğini sağlar.

Açıklama : Dilin sosyal boyutu, bireylerin toplum içindeki rollerine, statülerine ve grubun kültürel kabullerine göre dilde yaptıkları seçimleri ifade eder. Bu durum, aynı duygunun farklı sosyal bağlamlarda farklı kelimelerle ifade edilmesini, yani anlatım çeşitliliğini sağlar.

9. Uluslararası iletişim düzeninde küresel medya faaliyetleri, birbiriyle ilişkili ve tüketici/bağımlı durumdaki ülkelerin gelişme karakterine ve durumuna göre bunlardan bir veya ikisinin büyük ağırlık kazandığı, dört ilişki biçiminde ele alınmaktadır.
Aşağıdakilerden hangisi bunlardan biri değildir?

A) İletişim teknolojisinin örgütlenmesi ve örgüt transferi
B) İletişim teknolojisinin ürün üretimi ve dağıtımı
C) Sosyolojik destek
D) İdeolojik destek
E) İletişim teknolojisi ve ilişkileri

Cevap : C) Sosyolojik destek

Açıklama : Küresel medya düzeninde ülkeler arası ilişkiler teknoloji transferi, ürün dağıtımı, ideolojik destek ve teknolojik ilişkiler üzerinden yürütülür. “Sosyolojik destek” bu kuramsal çerçevede tanımlanmış temel bir küresel medya ilişki biçimi değildir.

10. I. Çağdaş yönetim anlayışlarının gerçekleştirilmeye çalışıldığı kurumlarda görülür.
II. Merkezîleşme derecesi yok denecek kadar azdır.
III. Tüm iletişim kanalları her zaman ve herkese açıktır.
Paragraftaki kurum içi iletişim ağı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çok Yönlü Model (Serbest Model)
B) Dairesel (Çember) Model
C) Merkezi (Tekerlek) Model
D) Y Model
E) Zincir Model

Cevap : A) Çok Yönlü Model (Serbest Model)

Açıklama : Serbest iletişim modelinde hiyerarşi minimumdur ve herkes herkesle doğrudan iletişim kurabilir. Bu model, yaratıcılığın ve katılımın beklendiği modern/demokratik organizasyon yapılarında tercih edilir. Diğer modeller (zincir, tekerlek vb.) daha kısıtlayıcı ve merkezidir.

11. Aşağıdakilerden hangisi uluslararası ilişkiler sisteminde 1980’lerden itibaren ön planda olan kitle iletişimindeki tek yönlü egemenlik ilişkilerini betimleyen kavramlar arasında yer almaz?

A) Yeni emperyalizm
B) Medya emperyalizmi
C) İdeolojik emperyalizm
D) İletişim emperyalizmi
E) Kültürel emperyalizm

Cevap : D) İletişim emperyalizmi

Açıklama : Literatürde gelişmiş ülkelerin medya ürünleriyle gelişmekte olan ülkeler üzerinde kurduğu baskıyı tanımlamak için medya, kültür, ideoloji veya yeni emperyalizm kavramları sıkça kullanılır. “İletişim emperyalizmi” bu bağlamda kullanılan yaygın bir teknik terim değildir.

12. Siyasetçilerin gazetecilere kayıt dışı kalması, dolayısıyla yayımlanmaması koşuluyla bazı önemli bilgiler vermesi aşağıdaki ifadelerden hangisiyle adlandırılır?

A) Depo haber
B) On the record
C) Gizli bilgi
D) Kontrollü haber
E) Off the record

Cevap : E) Off the record

Açıklama : “Off the record”, kaynağın isminin gizli tutulması veya bilginin doğrudan haberleştirilmemesi şartıyla gazeteciye bilgi verilmesidir. “On the record” ise her şeyin açıkça yayımlanabileceği resmi açıklamalardır.

13. “Kadınların evden zamanında çıkmaları imkânsız” ifadesi sözlü iletişimde etkinliği engelleyen hangi faktöre örnektir?

A) Genelleme
B) Soyut dil
C) Kutuplaşma
D) Anlam çıkarma
E) Rastgele seçme

Cevap : A) Genelleme

Açıklama : Genelleme, sınırlı sayıda gözlemden yola çıkarak bir grubun tamamına (tüm kadınlara) yönelik kesin bir yargıda bulunmaktır. Bu durum bireysel farklılıkları yok saydığı için sağlıklı iletişimi engeller.

14. ……………..; yasal olarak herhangi bir dayanakları olmayan, ancak belli amaçlar için bir araya gelen kişilerin oluşturdukları gruplardır. Henüz tam olarak kurumsallaşamayan bu gruplar, kimi kez tek bir konu için bir araya gelir ve sonuç almaya çalışırlar.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) Yerel yönetim grupları
B) Mesleki oda grupları
C) Baskı grupları
D) Siyasal parti grupları
E) Sivil toplum grupları

Cevap : C) Baskı grupları

Açıklama : Baskı grupları (veya çıkar grupları), ortak çıkarlarını korumak veya siyasi kararları kendi lehine etkilemek için birleşen topluluklardır. Siyasi partiler gibi iktidara gelmeyi değil, iktidarı etkilemeyi hedeflerler.

15. Aşağıdakilerden hangisi Shannon ve Weaver’ın Enformasyon Kuramı’nda enformasyon fazlalığını gösteren kavramdır?

A) Entropi
B) Gürültü
C) Etkileşim
D) Feedback
E) Redundancy

Cevap : E) Redundancy

Açıklama : “Redundancy” (gereğinden fazlalık/artıklık), mesajın tam anlaşılmasını sağlamak için kullanılan gereğinden fazla enformasyonu ifade eder. “Entropi” ise belirsizliği ve kaos derecesini gösterir.

16. Temsilî demokrasiye gelinceye kadar yönetenler yönetilenler üzerinde baskı ve otoriteye dayalı ……………… kültürüyle yönetme meşruiyeti kazanırken, temsilî demokrasiyle birlikte bu meşruiyetin kaynağı değişmiştir. Yönetenler, toplum nezdinde etki ve iknaya dayalı ………………. üreterek meşruiyet kazanmaya başlamışlardır.
Paragrafta boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) inanç – onay
B) itaat – rıza
C) hoşgörü – ilişki
D) itimat – rıza
E) halk – iletişim

Cevap : B) itaat – rıza

Açıklama : Modern öncesi toplumlarda meşruiyet korku ve mutlak “itaat” üzerine kuruluyken, demokratik toplumlarda yönetenler halkın “rızasını” almak zorundadır. Bu rıza, iletişim ve ikna süreçleri (propaganda, halkla ilişkiler vb.) ile inşa edilir.

17. Aşağıdakilerden hangisi bir sosyal paylaşım ağı değildir?

A) Facebook
B) Twitter
C) Youtube
D) Instagram
E) Hipermedya

Cevap : E) Hipermedya

Açıklama : Hipermedya; metin, grafik, ses ve videonun birbirine bağlı olduğu interaktif bilgi ortamını tanımlayan teknik bir kavramdır. Diğer şıklar ise kullanıcıların içerik paylaştığı belirli sosyal ağ platformlarıdır.

18. Aşağıdakilerden hangisi medya mesajlarına ilişkin doğru bir önermedir?

A) Sadece açık anlamlar taşırlar.
B) Karmaşık ilişkiler ağının bir yansımasıdır.
C) Her izleyicide aynı etkiyi oluştururlar.
D) Alıcısı üzerinde yalnızca doğrudan bir etkiye sahiptirler.
E) Anlam tek katmanlıdır.

Cevap : B) Karmaşık ilişkiler ağının bir yansımasıdır.

Açıklama : Medya mesajları asla basit veya tarafsız değildir; ekonomik, siyasi ve kültürel pek çok faktörün etkisiyle üretilirler. İzleyicinin kendi arka planı ve bağlamına göre farklı yorumlanabilen çok katmanlı anlamlar taşırlar.

19. Aşağıdakilerden hangisi SWOT (GZFT) Analiz matrisindeki güçlü yönler içerisinde yer almaz?

A) Finansal kaynaklar
B) Paydaş bağlılığı
C) Teknolojik yeterlilikler
D) Yeni pazarlar
E) Ürün kalitesi

Cevap : D) Yeni pazarlar

Açıklama : SWOT analizinde “Yeni Pazarlar”, kurumun dışındaki çevresel bir unsurdur ve “Fırsatlar” (Opportunities) kategorisinde yer alır. Güçlü yönler (Strengths) ise finans, teknoloji veya kalite gibi kurumun kendi içindeki mevcut avantajlarıdır.

20. Aşağıdakilerden hangisi kurumsal iletişimin işlevleri arasında yer almaz?

A) Bütünleştirme
B) Sistemleştirme
C) İkna etme
D) Düzenleme
E) Bilgi verme

Cevap : B) Sistemleştirme

Açıklama : Kurumsal iletişim; çalışanları ortak hedefte toplama (bütünleştirme), kamuoyunu etkileme (ikna), operasyonları koordine etme (düzenleme) ve bilgi aktarma işlevlerine sahiptir. Sistemleştirme ise genel bir yönetim işlevidir, iletişimin doğrudan tanımlanmış bir fonksiyonu değildir.