Ata Aöf Hukukun Temel Kavramları 2024-2025 Final Soruları

1. Hak Kavramı ve Mülkiyet Yetkileri

Hukuk düzeni tarafından kişilere tanınan yetkilere hak denir. Bu hakların en kapsamlısı olan mülkiyet hakkı, sahibine eşya üzerinde kullanma (usus), yararlanma (fructus) ve tasarrufta bulunma (abusus) olmak üzere üç temel yetki verir. Mülkiyet hakkı herkese karşı ileri sürülebilen “mutlak” bir hak iken, sözleşmelerden doğan haklar sadece taraflar arasında hüküm doğuran borçların nispiliği ilkesine tabidir. Şahsa bağlı irtifak haklarından olan intifa ve sükna (oturma) hakları ise kişiye sıkı sıkıya bağlıdır; kural olarak başkasına devredilemez ve mirasçılara geçmez.

2. Türkiye’de Yargı Sistemi ve Mahkemeler

Türkiye’de uyuşmazlıklar farklı yargı kollarında çözülür. Bir davanın ilk kez açıldığı ve delillerin toplandığı yer ilk derece mahkemeleridir. Adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev uyuşmazlıklarını kesin olarak Uyuşmazlık Mahkemesi çözer. Ceza yargılamasında, soruşturma evresinde tutuklama kararı vermeye yetkili merci Sulh Ceza Hâkimliği’dir. Ayrıca Anayasa Mahkemesi, yüksek devlet görevlilerini görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılar; ancak Bölge Adliye Mahkemesi üyeleri bu yargılama kapsamındaki yüksek makamlar arasında yer almaz.

3. Kişilik, Hukuki İşlemler ve Yaptırımlar

Kişilik, sağ ve tam doğumla başlar, ölümle sona erer. Ölümüne kesin gözle bakılacak bir durumda kaybolanlar için ölüm karinesi işletilirken, ceset bulunamasa dahi mülki amir kararıyla kütüğe ölü kaydı düşülür. Hukuki işlemler türlerine göre ayrılır; bir topluluğun aynı yöndeki irade açıklamalarıyla oluşan işlemlere karar denir. Tüzel kişilerin ehliyetinin amaçlarıyla sınırlı olması ultra vires ilkesiyle açıklanır. Hukuki işlemlerin kurucu unsurlarının eksikliği (örneğin aynı cinsiyetten iki kişinin evlenmesi) yokluk yaptırımına tabi iken, kişilik değerlerindeki eksilme nedeniyle çekilen acıların dindirilmesi için manevi tazminat ödenir.

4. Temel Haklar ve Devlet Anlayışı

Temel haklar, Jellinek’in statü teorisine göre sınıflandırılır. Devletin müdahale edemediği alanları koruyan negatif statü haklarına (konut dokunulmazlığı vb.) karşın, devletin hizmet sunmasını gerektiren sağlık hakkı pozitif statü hakkıdır. Modern üçüncü kuşak haklar (çevre, barış hakkı) dayanışmayı esas alırken; liberal devlet anlayışı ekonomiye müdahale etmeyen “jandarma devlet” modelini savunur. Siyasi katılımı temsil eden kamu hizmetine girme hakkı ise aktif statü hakları (klasik haklar) arasında yer alır.

5. Hukuk Kuralları, Yorum ve Sosyal Düzen

Hukuk kuralları yorumlanırken, sadece metindeki kelimelere ve dil bilgisine odaklanan yönteme lafzi yorum denir. Kanunların yer bakımından uygulanmasında, ülke sınırlarındaki herkese kendi kanununu uygulamayı esas alan mülkilik ilkesi esastır. Sosyal düzeni sağlayan kurallardan olan ahlak kuralları, subjektif (vicdani) ve objektif (sosyal) olarak ayrılır; bireyin “dürüst bir insan olma” çabası subjektif ahlakın konusudur. Yargılama sürecinde ise mahkemenin kendiliğinden gözetmek zorunda olduğu dava şartları (görev, ehliyet vb.) ile tarafların ileri sürmesi gereken tahkim itirazı gibi ilk itirazlar birbirinden dikkatle ayrılmalıdır.

1. I. Kullanma
II. Yararlanma
III. Tasarrufta bulunma
Mülkiyet hakkı yukarıdakilerden hangisi ya da hangilerini kapsamaktadır?

A) I ve III
B) I ve II
C) II ve III
D) I, II ve III
E) Yalnız I

Cevap : D) I, II ve III

Açıklama : Mülkiyet hakkı, sahibine eşya üzerinde hukuk düzeninin sınırları içinde en geniş yetkileri veren tam ayni haktır. Bu hak sahibine üç temel yetki bahşeder: 1. Kullanma (Usus): Malı doğrudan kullanma yetkisidir. 2. Yararlanma (Fructus): Malın doğal veya hukuki ürünlerini (meyvesini, kira gelirini vb.) toplama yetkisidir. 3. Tasarrufta Bulunma (Abusus): Malın hukuki (satma, bağışlama, ipotek etme) veya fiili (yıkma, bozma, değiştirme) kaderini belirleme yetkisidir. Dolayısıyla her üç öncül de mülkiyet hakkının kapsamındadır.

2. Yazılı bir hukuk kuralının anlamı tespit edilirken dil bilgisi kaidelerinden yararlanarak hükmün ifade şeklini, kelimelerin sözlük anlamlarını, metin içerisindeki yerleri, cümlelerin yapısı gibi hususları esas alan yorum yöntemine ne ad verilir?

A) Sistematik yorum
B) Yasama yorumu
C) Bilimsel yorum
D) Tamamlayıcı yorum
E) Lafzi yorum

Cevap : E) Lafzi yorum

Açıklama : Lafzi (sözel/gramatik) yorum yöntemi, kanun metninin sözüne odaklanır. Bu yöntemde kuralın anlamı; kelimelerin sözlük karşılıkları, noktalama işaretleri, cümle yapısı ve dil bilgisi kuralları üzerinden çıkarılır. Hâkim, kanun koyucunun ne demek istediğinden ziyade, metinde neyin yazılı olduğuna bakar. Sistematik yorum ise kuralı, kanunun bütünü içindeki yerine göre anlamlandırmayı ifade eder.

3. Aynı cinsten iki kişinin evliliğine hukukun bağladığı sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

A) Nispi butlan
B) Adli para cezası
C) Yokluk
D) Mutlak butlan
E) İdari yaptırım

Cevap : C) Yokluk

Açıklama : Türk Medeni Kanunu’na göre evliliğin kurucu unsurlarından biri tarafların farklı cinsiyette (kadın ve erkek) olmasıdır. Bir hukuki işlemin kurucu unsurlarından birinin eksik olması durumunda o işlem hukuk aleminde hiç doğmamış sayılır ve buna “yokluk” yaptırımı uygulanır. Bu tür bir evlilik, mahkeme kararına gerek duyulmaksızın kendiliğinden hükümsüzdür.

4. Aşağıdakilerden hangisi ilk itirazlardan biridir?

A) Mahkemenin görevli olması
B) Kesin yetki
C) Kesin hüküm olmaması
D) Derdestlik
E) Tahkim itirazı

Cevap : E) Tahkim itirazı

Açıklama : Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na (HMK) göre, cevap dilekçesinde ileri sürülmesi gereken ve davanın başında dile getirilmezse bir daha ileri sürülemeyen itirazlara “ilk itiraz” denir. Tahkim itirazı (uyuşmazlığın hakem yoluyla çözülmesi gerektiği iddiası) temel bir ilk itirazdır. Görev, kesin yetki ve derdestlik gibi unsurlar ise “dava şartı”dır; davanın her aşamasında mahkemece resen (kendiliğinden) gözetilir.

5. “Türkiye’de işlenen suçlar hakkında Türk kanunları uygulanır.” şeklindeki kanun hükmü, kanunların yer bakımından uygulanması konusunda aşağıdaki ilkelerden hangisinin benimsendiğini gösterir?

A) Mülkilik
B) Koruma
C) Faile göre şahsilik
D) Evrensellik
E) Mağdura göre şahsilik

Cevap : A) Mülkilik

Açıklama : Mülkilik (yerellik) ilkesi, bir devletin kendi sınırları (ülkesi) içerisinde işlenen tüm suçlara, failin veya mağdurun vatandaşlığına bakılmaksızın kendi kanunlarını uygulamasıdır. Bu ilke devletin egemenlik hakkının bir gereğidir. Faile göre şahsilik ise suç nerede işlenirse işlensin kendi vatandaşını cezalandırma yetkisini ifade eder.

6. Hukuki sözleşmelerin, sadece taraflar arasında hak ve borç doğurması aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

A) Sözleşme özgürlüğü
B) Borçların nispiliği ilkesi
C) Dürüstlük ilkesi
D) Mülkiyet hakkı
E) Hak arama hürriyeti

Cevap : B) Borçların nispiliği ilkesi

Açıklama : Borç ilişkisinden doğan haklar nispi (görece) haklardır. Nispilik ilkesi gereği, bir borç ilişkisi (sözleşme) sadece o ilişkinin tarafları (alacaklı ve borçlu) arasında hüküm doğurur. Alacaklı, hakkını sadece borçludan talep edebilir; sözleşmenin dışında kalan üçüncü kişilere bu borçtan dolayı başvuramaz.

7. Adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili mercii aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yargıtay
B) Anayasa Mahkemesi
C) Bölge İdare Mahkemesi
D) Uyuşmazlık Mahkemesi
E) Danıştay

Cevap : D) Uyuşmazlık Mahkemesi

Açıklama : Türkiye’de yargı kolları (adli, idari vb.) arasında çıkan uyuşmazlıkları çözmek için bağımsız bir yüksek mahkeme olarak Uyuşmazlık Mahkemesi kurulmuştur. Bir davanın adli yargıda mı yoksa idari yargıda mı görülmesi gerektiği konusundaki yetki tartışmalarını kesin olarak karara bağlar.

8. Aşağıdakilerden hangisi negatif statü haklarından biri değildir?

A) Özel hayatın gizliliği
B) Sağlık hakkı
C) Kişi dokunulmazlığı
D) Konut dokunulmazlığı
E) Din ve vicdan özgürlüğü

Cevap : B) Sağlık hakkı

Açıklama : Jellinek’in hak sınıflamasına göre “Negatif Statü Hakları” (Koruyucu Haklar), devletin müdahale edemeyeceği dokunulmaz ferdi alanları temsil eder (özel hayat, konut dokunulmazlığı vb.). Sağlık hakkı ise devletin aktif olarak hizmet sunmasını, bütçe ayırmasını ve tesis kurmasını gerektiren “Pozitif Statü Hakları” (Sosyal ve Ekonomik Haklar) kategorisindedir.

9. Aşağıdakilerden hangisi objektif bir ahlak kuralı değildir?

A) Yalan söylememek
B) Emaneti korumak
C) Yoksullara yardım etmek
D) Dürüst olmak
E) Verilen sözü tutmak

Cevap : D) Dürüst olmak

Açıklama : Ahlak kuralları subjektif (öznel) ve objektif (nesnel) olarak ikiye ayrılır. Subjektif ahlak, kişinin kendi vicdanına karşı ödevleridir (örneğin dürüst bir insan olmak, iyi niyetli olmak). Objektif ahlak ise kişinin diğer insanlarla olan ilişkilerindeki ödevleridir (yoksula yardım etmek, sözünde durmak, emanete hıyanet etmemek). “Dürüst olmak” bir iç disiplin ve karakter özelliği olarak subjektif ahlak kapsamında değerlendirilir.

10. Bir tüzel kişinin ehliyetinin amacı ile sınırlı olması ilkesi aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılır?

A) Normatif sistem
B) Yerleşim yeri
C) Fiil ehliyeti
D) Özgüleme
E) Ultra vires

Cevap : E) Ultra vires

Açıklama : “Ultra vires” ilkesi (yetki aşımı), özellikle ticaret şirketleri ve dernekler gibi tüzel kişilerin, sadece tüzük veya ana sözleşmelerinde belirtilen faaliyet amaçları doğrultusunda hukuki işlem yapabilmelerini ifade eder. Gerçek kişilerde böyle bir sınırlama yokken, tüzel kişiler kuruluş amaçlarının dışına çıkan işlemleri kural olarak yapamazlar.

11. Aşağıdakilerden hangisi üçüncü kuşak haklardan biri değildir?

A) Kamu hizmetine girme hakkı
B) Çevre hakkı
C) Herkesin insanlığın ortak mal varlığından yararlanma hakkı
D) Gelişme hakkı
E) Barış hakkı

Cevap : A) Kamu hizmetine girme hakkı

Açıklama : Üçüncü kuşak haklar (Dayanışma Hakları), toplu halde sahip olunan ve korunması iş birliği gerektiren modern haklardır (çevre, barış, ortak miras). Kamu hizmetine girme hakkı ise 18. ve 19. yüzyıllarda ortaya çıkan klasik “Siyasi Haklar” (Aktif Statü Hakları) kategorisindedir.

12. Devletin ekonomik piyasaya müdahale etmemesini savunan devlet anlayışı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sosyal devlet
B) Monarşist devlet
C) Sosyalist devlet
D) Liberal devlet
E) Nasyonal sosyalist devlet

Cevap : D) Liberal devlet

Açıklama : Liberal devlet anlayışı, bireysel özgürlükleri ve serbest piyasa ekonomisini temel alır. Bu anlayışa göre devletin görevi ekonomiye müdahale etmek değil; güvenliği sağlamak, adaleti tesis etmek ve temel hakları korumakla sınırlıdır (Jandarma Devlet). Sosyal devlet ise piyasadaki eşitsizlikleri gidermek için aktif müdahalede bulunur.

13. Aşağıdakilerden hangisi ceza soruşturması evresinde şüphelinin tutuklanmasına karar veren mercidir?

A) Yargıtay
B) Cumhuriyet başsavcılığı
C) Asliye ceza mahkemesi
D) Ağır ceza mahkemesi
E) Sulh ceza hâkimliği

Cevap : E) Sulh ceza hâkimliği

Açıklama : Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre, soruşturma aşamasında (iddianame kabul edilene kadar) hakim tarafından verilmesi gereken kararları (tutuklama, arama, el koyma vb.) Sulh Ceza Hâkimliği verir. Savcılık tutuklama talep eder, ancak kararı veren her zaman bir hakimdir.

14. İntifa ve sükna (oturma) hakları ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Bağımsız haklardır.
B) Kurulduktan sonra kural olarak üçüncü şahıslara devredilemez.
C) Bu haklar mirasçılara geçer.
D) Herhangi bir hakka bağlı olmayan haklardır.
E) Hak sahibinin kişiliğine bağlı olarak kurulur.

Cevap : C) Bu haklar mirasçılara geçer.

Açıklama : İntifa ve sükna hakları, şahsa bağlı irtifak haklarıdır. Bu haklar “strictly personal” yani kişiye sıkı sıkıya bağlı haklardır. Hak sahibinin ölümüyle kendiliğinden sona ererler; başkasına devredilemezler ve mirasçılara intikal etmezler.

15. Zarar görenin kişilik değerlerinde kendi istemi dışında meydana gelen eksilme nedeniyle çekilen manevi üzüntülerin, ıstırap, acı ve kederlerin dindirilmesi amacıyla zarar veren tarafından ödenmesi gereken bedeli ifade eden özel hukuk yaptırımı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Manevi tazminat
B) Geçersizlik
C) Maddi tazminat
D) Butlan
E) Yokluk

Cevap : A) Manevi tazminat

Açıklama : Tazminat, verilen zararın giderilmesidir. Eğer zarar kişinin mal varlığındaysa “maddi tazminat”; eğer zarar kişinin ruhsal dünyasında, acı, elem ve üzüntü şeklinde ortaya çıkmışsa “manevi tazminat” söz konusu olur. Manevi tazminatın amacı çekilen acıyı bir nebze olsun dindirmektir.

16. Bir kişi topluluğunda hukuki bir sonucu gerçekleştirmek üzere yeterli sayıda kişinin iradelerini aynı yönde açıklamalarıyla oluşan hukuki işlemlere ne ad verilir?

A) İki taraflı hukuki işlemler
B) Sözleşmeler
C) Kararlar
D) Tek taraflı hukuki işlemler
E) Müşterek hukuki işlemler

Cevap : C) Kararlar

Açıklama : Kararlar (Kolektif işlemler), bir topluluğu oluşturan kişilerin (örneğin bir apartman yönetim kurulu veya şirket genel kurulu) aynı amaca yönelik iradelerini açıklamasıdır. Sözleşmelerde iradeler birbirine karşılıklı ve zıttır (satıcı satmak, alıcı almak ister); ancak kararlarda iradeler aynı yöndedir.

17. Hayat tecrübelerine göre kişinin ölümüne kesin gözle bakılacak bir durum içinde (kazada) kaybolması ve cesedinin bulunamamış olması hâlinde aşağıdakilerin hangisinden söz edilir?

A) Birlikte ölüm karinesi
B) Ölüm karinesi
C) Gaiplik
D) Ölüm
E) Kişiliğin feshi

Cevap : B) Ölüm karinesi

Açıklama : Ölüm karinesi, bir kimsenin ölümüne “kesin gözle” bakılacak bir tehlike içinde kaybolması halidir (örneğin infilak eden bir uçakta olmak). Ceset bulunamasa bile mahalli en büyük mülki amirin emriyle kişi kütüğe ölü olarak işlenir. Gaiplik ise “ölüm tehlikesi” veya “uzun süre haber alamama” durumlarında mahkemece verilir; kesinlik değil olasılık esastır.

18. Aşağıdakilerden hangisi bir uyuşmazlığın ilk olarak incelendiği ve karara bağlandığı mahkemeyi göstermektedir?

A) Temyiz mahkemesi
B) İstinaf mahkemesi
C) İlk derece mahkemesi
D) Arabulucu
E) Karar düzeltme mahkemesi

Cevap : C) İlk derece mahkemesi

Açıklama : Yargılama hiyerarşisinde davanın açıldığı, delillerin toplandığı ve uyuşmazlığın ilk kez karara bağlandığı temel mahkemelere “İlk Derece Mahkemesi” (Asliye Hukuk, Sulh Hukuk vb.) denir. Bölge Adliye Mahkemeleri istinaf (ikinci derece), Yargıtay ise temyiz (son derece) incelemesi yapar.

19. Aşağıdakilerden hangisi Anayasa Mahkemesi’nin Yüce Divan sıfatıyla yargılayabileceği kişilerden biri değildir?

A) Bölge adliye mahkemesi üyesi
B) TBMM Başkanı
C) Anayasa Mahkemesi üyesi
D) Hava Kuvvetleri Komutanı
E) Sayıştay üyesi

Cevap : A) Bölge adliye mahkemesi üyesi

Açıklama : Anayasa Mahkemesi; Cumhurbaşkanı, Bakanlar, Yüksek Mahkeme üyeleri (Yargıtay, Danıştay, AYM, Sayıştay), Genelkurmay Başkanı ve Kuvvet Komutanlarını görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılar. Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) üyeleri ise yüksek mahkeme üyesi sayılmadıkları için bu kapsamda değildir.

20. Aşağıdakilerden hangisi bir dava şartı değildir?

A) Görev
B) Tahkim ilk itirazı
C) Gider avansı
D) Dava ehliyeti
E) Hukuki yarar

Cevap : B) Tahkim ilk itirazı

Açıklama : Dava şartları, bir davanın esasına girilebilmesi için mahkemenin resen bakmak zorunda olduğu şartlardır (görev, yetki, ehliyet, gider avansı, hukuki yarar). Tahkim ise bir “ilk itiraz”dır; yani taraflar davanın başında ileri sürmezlerse mahkeme bunu kendiliğinden dikkate almaz.