Ata Aöf İş Sağlığı ve Güvenliği 2024-2025 Final Soruları

1. Hukuki Gelişim ve Kurumsal Yapılanma

İş sağlığı ve güvenliğinin (İSG) tarihsel gelişimi antik çağlara kadar uzanır. MÖ 2000’lerde Hammurabi Kanunları inşaat kazalarına dair cezai hükümler içeren en eski belgelerden biridir. Cumhuriyet döneminde ise 1926 tarihli 818 sayılı Borçlar Yasası, işverenin iş kazalarından doğan hukuki sorumluluğunu belirleyen ilk temel yasadır. Günümüzde iş yerleri İSG hizmetlerini kendi bünyelerindeki İSGB’lerden veya bakanlık yetkili Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri (OSGB) üzerinden profesyonel olarak alabilmektedir.

2. Sağlık Riskleri ve Meslek Hastalıkları

Meslek hastalıkları, işin niteliği nedeniyle oluşan kronik durumlardır. Örneğin; silikozis, asbestozis veya demir tozu kaynaklı sideroz akciğerleri etkileyen tipik meslek hastalıklarıyken; diyabet gibi sistemik hastalıklar bu sınıfa girmez. Kimyasal risklerde ise karaciğerde sarılık ve büyümeye neden olan toksinler hepatotoksinler olarak adlandırılır. İlk yardım süreçlerinde, kafa ve boyun hasarı şüphesi olan bir kazazedenin hareket ettirilmemesi, omurilik sağlığı için hayati önem taşır.

3. Teknik Ölçümler ve Ergonomik Standartlar

Çalışma ortamının insan biyolojisiyle uyumu antropometri biliminin konusudur; temel amacı araç ve gereçlerin vücut ölçülerine tam uyumunu sağlamaktır. Ortamdaki bağıl nemi ölçmek için psikrometre kullanılırken; ağır bedensel çalışma yapılan hacimlerde işçi başına düşen asgari hava hacmi $18 m^3$ olmalıdır. Fiziksel risklerde ise bütün vücut titreşimi için 8 saatlik maruziyet sınır değeri $1.15 m/s^2$ olarak belirlenmiştir.

4. Biyolojik Riskler ve Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)

Biyolojik etkenler risk derecelerine göre gruplandırılır; Grup 1 insanda hastalığa yol açma ihtimali bulunmayan en düşük risk grubudur. Risklerden korunmada son çare olan Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD), kişiyi doğrudan tehlikeye karşı korumalı ve üzerindeki işaretlerin anlamı üretici tarafından net şekilde açıklanmalıdır. Ancak gaz dedektörleri veya alarm cihazları kişiyi fiziksel olarak engellemediği (sadece uyardığı) için KKD sınıfında yer almazlar.

5. Kaza Teorisi ve Acil Durum Yönetimi

Heinrich’in teorisine göre, sistemli çalışmalarla iş kazalarının %98’i önlenebilir karakterdedir. İSG yönetiminde yaralanma potansiyeli taşıyan her türlü durum olay (incident) olarak tanımlanır. İş yerlerinde hazırlanan acil durum planları, tehlike sınıfına göre 2-4-6 yıl (Çok tehlikeli: 2, Tehlikeli: 4, Az tehlikeli: 6) aralıklarla periyodik olarak yenilenmelidir. Yapı işlerinde işe başlamadan önce yapılan ön bildirimlerde proje tipi ve yüklenici bilgileri istenirken, çalışanların açık adresleri bu bildirimde zorunlu tutulmaz.

1. Sarılık ve karaciğer büyümesine sebep olan toksinler aşağıdakilerden hangisidir?

A) Nefrotoksinler
B) Etilotoksinler
C) Hepatotoksinler
D) Nevrotoksinler
E) Triklortoksinler

Cevap : C) Hepatotoksinler

Açıklama : Hepatotoksinler, doğrudan karaciğer hücrelerine (hepatositler) zarar veren kimyasal maddelerdir. Karaciğer vücudun ana kimyasal işleme merkezi olduğu için pek çok toksin burada birikir ve sarılık, hepatit veya karaciğer büyümesi gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açar. Diğer şıklardaki nefrotoksinler böbreklere, nevrotoksinler ise sinir sistemine zarar verir.

2. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş, iş yerlerine iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini vermek üzere kurulmuş, mevzuatın gerektirdiği fiziki ve tıbbi donanıma sahip, iş sağlığı ve güvenliği profesyonellerinin (İş Yeri Hekimi, İş Güvenliği Uzmanı ve Diğer Sağlık Personeli) oluşturduğu özel kuruluş aşağıdakilerden hangisidir?

A) İş Sağlığı ve Güvenliği Birimi
B) Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi
C) Sosyal Güvenlik Kurumu
D) Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi
E) İş Sağlığı ve Güvenliği Ajansı

Cevap : B) Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi

Açıklama : Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri (OSGB), işverenlerin dışarıdan profesyonel iş sağlığı ve güvenliği hizmeti alabilmeleri amacıyla kurulmuş, bakanlık lisanslı özel kuruluşlardır. İş yerinin kendi içinde kurduğu yapıya “İş Sağlığı ve Güvenliği Birimi (İSGB)” denirken; dışarıdaki bir merkezden bu hizmetin alınması OSGB’ler aracılığıyla gerçekleşir.

3. Aşağıdakilerden hangisi işle ilgili hastalıklar (meslek hastalıkları) arasında yer almaz?

A) Diyabet
B) Sideroz
C) Silikozis
D) Asbestozis
E) Siliko-Tüberküloz

Cevap : A) Diyabet

Açıklama : Meslek hastalıkları, işin niteliği ve yürütüm şartları nedeniyle ortaya çıkan hastalıklardır. Sideroz (demir tozu), silikozis (silis tozu) ve asbestozis (asbest lifleri) iş yerindeki tozlara maruziyet sonucu oluşan akciğer hastalıklarıdır. Diyabet ise genetik ve yaşam tarzı faktörlerine dayalı sistemik bir kronik hastalıktır ve doğrudan bir meslek hastalığı olarak sınıflandırılmaz.

4. Yaralanmaya, sağlığın bozulmasına veya ölüme sebep olabilen ya da sebep olabilecek potansiyele sahip olan işle ilgili durumlara ne ad verilir?

A) Patlama
B) Kaza
C) Olay
D) Risk
E) Ramak kala

Cevap : C) Olay

Açıklama : İSG standartlarına (ISO 45001 gibi) göre “Olay” (Incident), iş kazalarını ve ramak kala olayları kapsayan genel bir tanımdır. Yaralanma veya ölümle sonuçlanmış olsa da (kaza) veya sadece buna yol açma potansiyeli taşımış olsa da (ramak kala), işle ilgili bu tür durumların tamamı “olay” şemsiyesi altında toplanır.

5. Çarpma sonucu yere düşmüş bir kişinin kafa ve boynunda hasar varsa ilk yardım uygulamalarından hangisi yapılmalıdır?

A) Hastanın boynuna tampon yapılır.
B) Hastanın hareket ettirilmemesine özen gösterilir.
C) Hastanın boynuna ve beline masaj yapılır.
D) Hastanın boynuna ve beline tampon yapılır.
E) Hasta ayağa kaldırılarak yürütülmeye çalışılır.

Cevap : B) Hastanın hareket ettirilmemesine özen gösterilir.

Açıklama : Kafa ve boyun yaralanmalarında en büyük risk omurilik zedelenmesidir. Yanlış bir hareket veya sarsıntı kalıcı felce ya da ölüme yol açabilir. Bu nedenle ilk yardımın altın kuralı, profesyonel ekipler gelene kadar hastanın baş-boyun-gövde eksenini korumak ve kişiyi kesinlikle hareket ettirmemektir.

6. Aşağıdakilerden hangisi işveren veya proje sorumlusunun bir yapı işine başlamadan önce vermekle yükümlü olduğu bildirimde bulunan bilgilerden biri değildir?

A) Bildirim tarihi
B) Proje tipi
C) Yüklenicilerin ad ve adresi
D) İşin planlanan başlama tarihi
E) Çalışanların ad ve adresi

Cevap : E) Çalışanların ad ve adresi

Açıklama : Yapı işlerine başlamadan önce yapılan bildirimde (ön bildirim) yer alan bilgiler arasında;
Bildirim tarihi
İşin/Projenin türü
Yüklenicilerin (ve varsa alt yüklenicilerin) ad ve adresleri
İşin planlanan başlama tarihi (ve süresi, çalışan sayısı gibi bilgiler) bulunur.
Ancak çalışanların tek tek ad ve adresleri bildirimde yer almaz. Bu nedenle doğru seçenek E’dir.

7. Antropometri’nin amacı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çalışma ortamı ve çalışma metotlarının insan bünyesini en az etkilemesini ve insan bünyesine elverişli çevre şartlarını sağlamak
B) Çalışma ortamında renk, şekil, düzen gibi psikolojik rahatlık sağlayıcı düzenlemeler yoluyla çalışana hoş bir ortam oluşturmak
C) Çalışma araçları ve çalışma ortamının insanın vücut ölçüleriyle uyuşumunu sağlamak
D) Her türlü araç ve donanım ile çalışma ortamını, çalışanın sağlığına yönelik tehlike oluşmayacak şekilde tasarlamak
E) Dinlenme, iş değişimi, iş öğretimi, adil ücretlendirme ile çalışan insanın işten etkilenmesini azaltmak

Cevap : C) Çalışma araçları ve çalışma ortamının insanın vücut ölçüleriyle uyuşumunu sağlamak

Açıklama : Antropometri, insanların vücut ölçülerini, oranlarını ve fiziksel özelliklerini inceleyen bir bilim dalıdır. İş sağlığı ve ergonomi kapsamında temel amacı;
Çalışma araçlarının, makinelerin ve çalışma ortamının insanın vücut ölçülerine uygun şekilde tasarlanmasını sağlamaktır.
Diğer şıklar farklı alanlara aittir:
A ve D: Ergonomi / iş sağlığı ve güvenliği
B: Çevresel–psikolojik ergonomi
E: İş organizasyonu ve iş psikolojisi
Bu nedenle doğru seçenek C’dir.

8. İş yerleri tüzüğüne göre çalışılan hacimde devamlı bulunan her işçi için, asgari hava hacmi ağır bedensel çalışma koşulu için kaç m³ olmalıdır?

A) 12
B) 15
C) 20
D) 10
E) 18

Cevap : E) 18

Açıklama :

9. Aşağıdaki ölçü aletlerinden hangisi havadaki bağıl nemi ölçer?

A) Manometre
B) Anemometre
C) Glop termometre
D) Psikrometre
E) Kuru termometre

Cevap : D) Psikrometre

Açıklama : Psikrometre, havadaki bağıl nemi ölçmek için kullanılan ölçü aletidir. Kuru ve yaş termometre farkına göre nem oranı hesaplanır.
Diğer seçenekler:
Manometre: Basınç ölçer
Anemometre: Hava hızı ölçer
Glop (küre) termometre: Ortamın radyant ısı etkisini ölçer
Kuru termometre: Ortam sıcaklığını ölçer
Bu nedenle doğru seçenek D’dir.

10. Günde 2 saat çalışılan bir iş yerinde en az verilmesi gereken ara dinlenme süresi aşağıdakilerden hangisidir?

A) 15 dakika
B) 20 dakika
C) 10 dakika
D) 30 dakika
E) 25 dakika

Cevap : A) 15 dakika

Açıklama :

11. Biyolojik risk etmenlerinde Grup 1 Risk Düzeyi’nin tanımı aşağıdakilerden hangisidir?

A) İnsanda ağır hastalıklara neden olan ve tedavi yöntemi bulunmayan biyolojik etkenler
B) İnsanda hastalığa yol açma ihtimali bulunmayan biyolojik etkenler
C) İnsanda direkt olarak ağır hastalıklara sebep olmayan ancak çevresel kirliliğe sebep olabileceği için dolaylı olarak topluma yayılma riski olan etkenler
D) İnsanda hastalığa sebep olabilen, ancak topluma yayılma olasılığı olmayan biyolojik etkenler
E) İnsanda ağır hastalıklara neden olan ancak tedavi edilebilen biyolojik etkenler

Cevap : B) İnsanda hastalığa yol açma ihtimali bulunmayan biyolojik etkenler

Açıklama : Biyolojik etkenler risk derecelerine göre 4 gruba ayrılır. Grup 1, insanda hastalığa yol açma ihtimali en düşük olan (hatta olmayan) güvenli etkenleri temsil eder. Grup numarası arttıkça (Grup 4’e doğru) hastalığın şiddeti, topluma yayılma riski artar ve tedavi imkanları azalır.

12. Hazırlanmış olan acil durum planları, tehlike sınıfına göre çok tehlikeli iş yerlerinde …. yılda, tehlikeli iş yerlerinde …. yılda ve az tehlikeli iş yerlerinde ……. yılda bir yenilenir.
Cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) 1-5-10
B) 2-4-8
C) 2-4-6
D) 1-3-6
E) 1-2-3

Cevap : C) 2-4-6

Açıklama : Türkiye’deki İş Yerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik gereği, acil durum planları periyodik olarak güncellenmelidir. Çok tehlikeli sınıfta 2 yılda bir, tehlikeli sınıfta 4 yılda bir ve az tehlikeli sınıfta ise en geç 6 yılda bir planların yenilenmesi zorunludur.

13. Aşağıdakilerden hangisi tüm kişisel koruyucu donanım (KKD) çeşitleri için KKD üreticisi tarafından sağlanması gereken bilgidir?

A) KKD’nin ağırlığı
B) Tavsiye edilen satış rakamı
C) Depo iletişim bilgileri
D) KKD üzerindeki işaretlerin anlamı
E) Atık prosedürü

Cevap : D) KKD üzerindeki işaretlerin anlamı

Açıklama : KKD üreticileri, donanımın koruma seviyesini, hangi risklere karşı dayanıklı olduğunu gösteren standart işaretleri (CE işareti, EN normları vb.) ürün üzerine basmak ve bu işaretlerin ne anlama geldiğini içeren bir kullanım kılavuzunu kullanıcıya sağlamakla yükümlüdür.

14. Acil durum planını hazırlamak üzere genelde bir ekip görevlendirilir. Aşağıdakilerden hangisi ekip görevlendirmesinin nedenlerinden biri değildir?

A) Konu üzerindeki bakış açısının genişletilmesi
B) Ekip başkanının görüşlerinin önemsenmesi
C) Planlama sürecinin görünür hâle getirilmesi
D) Katılımcıların katkısının artmasının sağlanması
E) Çoklu katılımın teşvik edilerek daha fazla çalışanın desteğinin alınması

Cevap : B) Ekip başkanının görüşlerinin önemsenmesi

Açıklama : Acil durum planlamasında ekip çalışmasının amacı; tek bir kişinin öznel görüşlerine bağlı kalmak değil, ortak bir akıl ve çok yönlü bakış açısıyla tüm riskleri belirlemektir. “Ekip başkanının görüşlerinin önemsenmesi” (yani bir kişiye odaklanılması), katılımcı ve bilimsel bir planlama sürecinin hedefi olamaz.

15. MÖ 2000’lerde Babil İmparatorluğu’nun kurucusu …………. tarafından hazırlanan kanunda iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili hükümler bulunmaktadır.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Heredot
B) Juvenal
C) Paracelsus
D) Plini
E) Hammurabi

Cevap : E) Hammurabi

Açıklama : Tarihteki ilk yazılı kanunlardan biri olan Hammurabi Kanunları (MÖ 2000’ler), “göze göz dişe diş” ilkesiyle bilinse de; inşaat kazaları sonucunda ev sahibinin veya çalışanların zarar görmesi durumunda inşaatçının cezalandırılmasını öngören, iş kazası sorumluluğuna dair en eski hukuki düzenlemeleri içerir.

16. Aşağıdakilerden hangisi bütün vücut titreşiminde sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet sınır değeridir?

A) 5 m/s²
B) 0,5\m/s²
C) 2,5\m/s²
D) 1,15\m/s²
E) 3\m/s²

Cevap : D) 1,15 m/s²

Açıklama : Titreşim Yönetmeliği’ne göre bütün vücut titreşimi için 8 saatlik maruziyet sınır değeri 1,15 m/s²’dir. Maruziyet eylem değeri ise 0,5 m/s²’dir. El-kol titreşimi için ise sınır değer 5 m/s², eylem değeri ise 2,5 m/s² olarak belirlenmiştir.

17. Cumhuriyet Dönemi’nde işverenin iş kazaları ve meslek hastalıklarından doğan hukuki sorumluluğunu yerine getirmesi gerektiğini belirten ilk yasa aşağıdakilerden hangisidir?

A) 818 sayılı Borçlar Yasası
B) 3008 sayılı Yasa
C) 1475 sayılı Yasa
D) Umumi Hıfzıssıhha Yasası
E) 931 sayılı Yasa

Cevap : A) 818 sayılı Borçlar Yasası

Açıklama : 1926 yılında kabul edilen 818 sayılı Borçlar Kanunu, işçinin korunması ve işverenin kusursuz sorumluluğu gibi kavramları içeren, Cumhuriyet döneminde İSG ile ilgili hukuki yükümlülükleri düzenleyen en erken dönem temel yasadır.

18. Aşağıda verilen kişisel koruyucu donanımlar (KKD) ile ilgili bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Temel fonksiyonu tehlikeye maruz kalan kişinin zarar görmesini önlemektir.
B) Bir veya daha fazla sağlık ve güvenlik tehlikesine karşı kullanılır.
C) Aynı anda farklı riskler oluştuğunda, tüm risklere karşı da koruma sağlamalıdır.
D) Kişi tarafından giyilir, takılır veya elde tutulur.
E) Kişiler tarafından riskleri önlemek amacıyla kullanılan alarm cihazları, gaz dedektörleri veya gürültü uyarıcıları (indikatörleri) kişisel koruyucu donanımlar olarak sınıflandırılırlar.

Cevap : E) Kişiler tarafından riskleri önlemek amacıyla kullanılan alarm cihazları, gaz dedektörleri veya gürültü uyarıcıları (indikatörleri) kişisel koruyucu donanımlar olarak sınıflandırılırlar.

Açıklama : KKD tanımı gereği kişiyi doğrudan koruyan bir engelleyici araçtır (kask, eldiven vb.). Alarm cihazları, gaz dedektörleri veya gürültü ölçerler çalışma ortamındaki riski haber veren “uyarıcı/ölçüm sistemleri”dir; bunlar kişiye doğrudan fiziksel koruma sağlamadıkları için KKD sınıfına girmezler.

19. Sistemli ve bilimsel çalışmalar sonucunda iş kazalarının yüzde kaçı önlenebilir?

A) yüzde 98
B) yüzde 88
C) yüzde 10
D) yüzde 100
E) yüzde 78

Cevap : A) yüzde 98

Açıklama : Heinrich’in Domino Teorisi’ne dayanan klasik İSG verilerine göre; iş kazalarının yüzde 88’i güvensiz davranışlardan, yüzde 10’u güvensiz durumlardan kaynaklanır. Bu iki grubun toplamı olan yüzde 98’lik kısım, bilimsel ve sistemli önleyici faaliyetlerle tamamen önlenebilir niteliktedir; kalan yüzde 2’lik kısım ise önlenemeyen kaçınılmaz olaylardır.