Bebeklik Döneminde Gelişim ve Eğitim 2025-2026 Final Soruları

Biyolojik Temeller ve Fiziksel Gelişim

Bebeklik dönemi, insan yaşamında büyümenin en hızlı olduğu evredir. İlk bir yıl içinde bebekler doğum ağırlıklarını üçe katlarken boyları yaklaşık 75-76 cm’e ulaşır. Fiziksel becerilerin kazanılmasında olgunlaşma kavramı anahtardır; organların kendinden beklenen işlevi yapabilecek biyolojik seviyeye gelmesi gerekir. Hamilelik sürecinde bebek sağlığını izlemek için amniyosentez gibi girişimsel testler kullanılırken, doğum sonrası güvenli uyku ve taşıma kurallarına uyulmaması sarsılmış bebek sendromu gibi kalıcı hasarlara yol açabilir.

Bilişsel ve Dilsel İnşa Süreci

Piaget’ye göre bebekler dünyayı özümleme ve uyma süreçleri aracılığıyla dengelerler. Mevcut şemalarına uymayan yeni bir bilgiyle (örneğin koyun ile köpek farkı) karşılaştıklarında zihinsel bir değişim (uyma) yaşarlar. Dil gelişimi ise babıldamadan jargon evresine doğru ilerler; burada bebekler anlamlı kelimeler olmasa da yetişkin konuşmasının melodi ve vurgusunu taklit ederler. Konuşma üretimi beynin Broca alanında kontrol edilir.

Sosyal-Duygusal Dünya ve Mizaç

Bebekler doğuştan gelen mizaç özelliklerine sahiptir ve cinsiyet bu mizaç üzerinde etkili olan temel bir faktördür. Yaşamın ilk iki yılında neşe ve korku gibi birincil duyguların yanına; gurur, suçluluk ve kıskançlık gibi ikincil duygular eklenir. Bu duygular karmaşıktır ve yüksek düzeyde bilişsel kapasite gerektirir. Sağlıklı bir gelişim için oyun, bu dönemin en temel öğrenme aracıdır; özellikle 0-2 yaş arasında nesneleri tanımaya yönelik alıştırma oyunları baskındır.

Eğitim Ortamlarının Tasarımı

Bebek sınıfları planlanırken yaş, belirleyici bir değişkendir. 2 yaş altı çocuklarda öz bakım alanları (beslenme, bez değiştirme) kritikken, 2 yaş üstü çocuklarda öğrenme merkezleri devreye girer. Sınıf içerisinde sesli ve sessiz merkezler birbirinden ayrılmalıdır; blok ve müzik merkezleri sesli alanlar olarak kurgulanırken kitap köşesi sessiz alanda kalmalıdır. Eğitimci bu ortamda oyunun başlatıcısı değil, çocuğun keşiflerini destekleyen bir rehber olmalıdır.

Sonuç

Bebeklik dönemi gelişimini anlamak; biyolojik, bilişsel ve sosyal süreçlerin bir bütün olarak değerlendirilmesini gerektirir. Doğru tasarlanmış eğitim ortamları ve hassas yetişkin desteği, bu kritik dönemdeki potansiyelin en üst seviyeye çıkarılmasını sağlar.

1. Aşağıda bir yaşındaki bebeklerin fiziksel özellikleri ile ilgili verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Bir yaşındaki bebekler doğum ağırlıklarının 3 katına ulaşırlar.
B) Bir yaşındaki bir bebeğin ortalama 18 adet dişi vardır.
C) Bir yaşındaki bir bebeğin baş çevresi ortalama 45-47 cm’dir.
D) Bir yaşındaki bebeklerin gögüs çevresi ortalama 47 cm’dir.
E) Bir yaşındaki bebekler ortalama 75-76 cm boyundadır.

Cevap : B) Bir yaşındaki bir bebeğin ortalama 18 adet dişi vardır.
Açıklama : Bebeklerin diş çıkarma takvimi bireysel farklılıklar gösterse de, tıbbi literatüre göre bir yaşındaki (12 aylık) bir bebeğin ağzında ortalama 6 ile 8 adet diş bulunması beklenir. Bebeklerin toplam 20 adet olan süt dişlerinin tamamlanması genellikle 2,5 ile 3 yaş (30-36 ay) arasını bulur. Bu nedenle 12 aylık bir bebekte 18 diş olması biyolojik hızın çok ötesindedir. Diğer seçeneklerdeki veriler ise standart gelişim değerleridir: Bebekler ilk yılın sonunda doğum kilolarını üç katına çıkarır, boyları 75 cm civarına ulaşır ve baş çevresi ile göğüs çevresi birbirine oldukça yakın (46-47 cm) bir ölçüme sahip olur.

2. İkincil duygulara ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Gurur, suçluluk, mahcubiyet, imrenme ve kıskançlık ikincil duygulardır.
B) İkincil duygular, bilişsel nitelikler gerektirir.
C) İkincil duygular, daha karmaşıktır.
D) İkincil duygular, hayatın ikinci ve üçüncü yıllarında ortaya çıkmaktadır.
E) İkincil duygular, geçerli bir uyaranın algılanması üzerine beyin sistemleri tarafından üretilen duygulardır.

Cevap : E) İkincil duygular, geçerli bir uyaranın algılanması üzerine beyin sistemleri tarafından üretilen duygulardır.
Açıklama : E seçeneğindeki tanım, temel (birincil) duyguları (korku, öfke, neşe, şaşkınlık vb.) tarif etmektedir. Birincil duygular doğuştan gelir ve biyolojik uyaranlara verilen hızlı tepkilerdir. İkincil duygular (öz-farkındalık duyguları) ise bebeğin kendisini diğerlerinden ayrı bir birey olarak algılaması (ayna testi başarısı) ve toplumsal standartları, kuralları anlamasıyla gelişir. Bu duygular doğrudan beyin sisteminin otomatik üretimi değil; karmaşık bir bilişsel değerlendirme sürecinin sonucudur ve en erken 1,5 – 2 yaşından itibaren şekillenmeye başlar.

3. Anne karnındaki bebeğin gelişimini izlemek amacıyla yapılan;
I. Amniyosentez
II. İkili tarama testi
III. Fetal ense kalınlığı testi
IV. Dörtlü tarama testi
V. Koryon villus örneklemesi
yukardaki testlerden hangileri girişimsel testler arasında yer alır?

A) II ve V
B) II ve IV
C) I ve V
D) III ve IV
E) I ve II

Cevap : C) I ve V
Açıklama : Hamilelikte yapılan tanı ve tarama testleri girişimsel (invaziv) ve girişimsel olmayan (non-invaziv) olarak ikiye ayrılır. Girişimsel testler, vücuda bir iğne veya aletle girilerek bebekten veya plasentadan doğrudan sıvı/doku örneği alınmasını gerektirir; bu nedenle Amniyosentez (sıvı alımı) ve Koryon Villus Örneklemesi (plasentadan parça alımı) girişimseldir. İkili ve dörtlü tarama testleri sadece anne kanından yapılan istatistiksel analizler, ense kalınlığı ise ultrason ölçümüdür; bu üç yöntem girişimsel değildir.

4. Bebeklerin sallanarak uyutulması sonucunda ortaya çıkan ve beyin hasarına neden olan olaya ne ad verilmektedir?

A) Sarsılmış bebek sendromu
B) Ani bebek ölümü
C) Beklenmeyen bebek ölümü
D) Sallanmış bebek sendromu
E) Uykuda bebek ölümü

Cevap : A) Sarsılmış bebek sendromu
Açıklama : Sarsılmış Bebek Sendromu (Shaken Baby Syndrome), bebeğin gövdesinden tutulup şiddetle sarsılması veya uyutulurken kontrolsüzce sert sallanması sonucu oluşan travmatik bir beyin hasarıdır. Bebeklerin boyun kasları henüz kafayı taşıyacak kadar güçlü değildir ve beyin dokuları çok hassastır. Şiddetli sallama sırasında beyin, kafatası içinde hızla öne-arkaya çarparak damarların kopmasına, beyin kanamalarına ve kalıcı nörolojik hasarlara (körlük, felç, öğrenme güçlüğü) hatta ölüme yol açabilir.

5. Yeni bilgileri mevcut bilgiye dâhil etme süreci …..; şemaları yeni bilgi ve olaylara uyacak şekilde ayarlama süreci ….. olarak bilinir.
Yukarıda boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangileri getirilmelidir?

A) şema – özümleme
B) şema – uyma
C) özümleme – uyma
D) organizasyon – asimilasyon
E) uyma – asimilasyon

Cevap : C) özümleme – uyma
Açıklama : Jean Piaget’nin bilişsel gelişim kuramında; bireyin yeni karşılaştığı bir durumu zihnindeki mevcut bilişsel kalıplarla (şemalarla) açıklamaya çalışmasına Özümleme (Asimilasyon) denir (Örn: Her uçan şeye kuş demek). Eğer mevcut şema yetersiz kalırsa ve birey zihnindeki şemayı değiştirerek yeni duruma adapte olursa veya yeni bir kategori açarsa, buna Uyma (Akomodasyon) adı verilir.

6. Kan uyuşmazlığı hangi durumda ortaya çıkar?

A) Annenin kanı Rh pozitif, babanın kanı Rh negatif olduğunda
B) Anne ve babanın kanı Rh negatif olduğunda
C) Annenin kanı Rh negatif, babanın kanı Rh pozitif olduğunda
D) Anne ve babanın kanı Rh pozitif olduğunda
E) Bebeğin kan grubunun anne ve babadan farklı olması durumunda

Cevap : C) Annenin kanı Rh negatif, babanın kanı Rh pozitif olduğunda
Açıklama : Kan uyuşmazlığı (Rh uyuşmazlığı), annenin kan grubunun Rh negatif (-), babanın ise Rh pozitif (+) olması durumunda ortaya çıkabilecek bir risk durumudur. Eğer bebek babasından gelen genle Rh (+) olursa, doğum anında veya gebelik sonunda bebeğin kan hücreleri annenin kan dolaşımına karışabilir. Annenin bağışıklık sistemi bu yabancı Rh proteinlerine karşı antikor üretir. Bu antikorlar sonraki gebeliklerde plasenta yoluyla bebeğe geçerek onun alyuvarlarını yok etmeye çalışır ve ciddi sağlık sorunlarına yol açar.

7. Sınıfta bulunması gereken alanlar planlanırken, 2 yaşından büyük çocuk gruplarında 0-2 yaş çocuk gruplarından farklı olarak aşağıdaki alanlardan hangisi bulunmalıdır?

A) Öğrenme merkezleri
B) Dinlenme-uyku alanı
C) Bez değiştirme alanı
D) Oyun alanı
E) Beslenme alanı

Cevap : A) Öğrenme merkezleri
Açıklama : Bebeklik sınıflarında (0-2 yaş) öncelik; beslenme, uyku ve öz bakım (bez değiştirme) gibi temel biyolojik ihtiyaç alanları ile güvenli hareket alanlarıdır. Ancak çocuk 2 yaşını doldurduktan sonra bilişsel ve sosyal ilgileri çeşitlenir, sembolik oyun yeteneği artar. Bu nedenle 2 yaş üstü gruplarda; çocukların kendi seçimlerini yaparak farklı deneyimler kazanabileceği blok, kitap, sanat, fen gibi yapılandırılmış “öğrenme merkezleri”nin (köşelerin) oluşturulması gelişimsel bir zorunluluktur.

8. Yenidoğanın baş çevresi ortalama kaç cm’dir?

A) 33 ila 35,5 cm
B) 27 ila 30 cm
C) 30 ila 33 cm
D) 37 ila 40 cm
E) 40 ila 42 cm

Cevap : A) 33 ila 35,5 cm
Açıklama : Sağlıklı, zamanında doğmuş bir yenidoğanın baş çevresi ortalama 33-35,5 cm arasındadır. Baş çevresi ölçümü, beyin dokusunun büyümesini ve kafatası kemiklerinin bu büyümeye eşlik etmesini (bıngıldaklar sayesinde) takip etmek için kullanılan en kritik göstergedir. Bu ölçümün normal değerlerin çok altında kalması (mikrosefali) veya çok üstünde olması (hidrosefali) beynin gelişimiyle ilgili tıbbi bir sorun olabileceğini gösterir.

9. 0-24 aylık çocuklarda aşağıdaki oyun çeşitlerinden hangisi gözlenir?

A) Taklit oyunu
B) Dramatik oyun
C) Alıştırma oyunları
D) Sembolik oyun
E) Kurallı oyun

Cevap : C) Alıştırma oyunları
Açıklama : Piaget’nin oyun sınıflamasına göre, duyusal-motor dönemi (0-2 yaş) kapsayan temel oyun türü Alıştırma (İşlevsel) Oyunlarıdır. Bu aşamada bebek, vücudunu ve çevresindeki nesneleri keşfetmek için sürekli tekrarlayan hareketler yapar. Örneğin bir oyuncağı defalarca yere atmak, nesneleri birbirine vurmak veya bir kutuyu doldurup boşaltmak alıştırma oyunudur. Sembolik oyunlar 2 yaştan sonra, dramatik oyunlar 3-6 yaş arası, kurallı oyunlar ise ilkokul çağında (7+ yaş) başlar.

10. Bebeklerin çeşitli vurgu ve tonlamaya sahip uzun hece dizileri üretmesi dil gelişiminde hangi kavram ile açıklanmıştır?

A) Ekolali
B) Jargon
C) Coşku
D) Cıvıldama
E) Babıldama

Cevap : B) Jargon
Açıklama : Jargon evresi, bebeğin genellikle 9-10. aylarından itibaren görülür. Bebekler “ba-ma-da-ki” gibi heceleri sanki bir cümle kuruyormuşçasına vurgu, tonlama ve duraklamalarla ardı ardına söylerler. Dışarıdan bakıldığında bebek sanki kendi dilinde çok önemli bir şeyler anlatıyormuş veya karşısındakiyle gerçek bir diyalog kuruyormuş gibi bir melodiye sahiptir. Bu durum, bebeğin dilin anlamından önce yapısını ve müzikalitesini kavradığını gösterir. Babıldama ise daha basit ve tek düze hece tekrarlarıdır.

11. I. Bilginin yapılandırılması
II. Sosyal-duygusal ilişki kurma
III. Etkinlikler oluşturma
Bebek ve küçük çocuklar için hazırlanan oyun temelli bir program, yukarıda belirtilen alanlardan hangisi veya hangileri üzerine kurulmalıdır?

A) I ve II
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) Yalnız I
E) I ve III

Cevap : A) I ve II
Açıklama : Bebeklik dönemindeki çağdaş bir eğitim programının iki temel direği vardır: Bilişsel açıdan çocuğun dünyayı aktif deneyimlerle anlamlandırması yani “Bilginin Yapılandırılması” ve bu sürecin duyarlı, tutarlı yetişkin desteğiyle gerçekleşmesi yani “Sosyal-Duygusal İlişki Kurma”dır. III. öncülde geçen etkinlikler ise bir amaç değil, bu iki temel hedefe ulaşmak için kullanılan sadece birer araçtır. Bu nedenle programın “temeli” kuramsal olarak I ve II numaralı maddelerdir.

12. Aşağıda verilen ve bebek sınıflarında bulunması gereken merkezlerden hangi ikisi sesli merkezlerdendir?

A) Kitap merkezi-Blok merkezi
B) Blok merkezi-Müzik merkezi
C) Kitap merkezi-Manipülatif merkezi
D) Blok merkezi-Fen-duyu merkezi
E) Müzik merkezi-Sanat merkezi

Cevap : B) Blok merkezi-Müzik merkezi
Açıklama : Sınıf mekan düzenlemesinde merkezler gürültü düzeyine göre planlanır. Blok merkezinde parçaların düşmesi ve çarpışması yüksek bir gürültü yaratırken, müzik merkezi enstrüman kullanımı ve şarkılar nedeniyle sınıfın en hareketli ve sesli alanıdır. Bu iki aktif merkezin yan yana planlanması, kitap köşesi ve manipülatif (puzzle vb.) merkezi gibi sessizlik ve yüksek konsantrasyon gerektiren alanların bunlardan uzağa kurulmasını sağlar.

13. Aşağıdakilerden hangisi oyun temelli bir programda eğitimcinin/öğretmenin görevlerinden biri değildir?

A) Çocukların çevrelerini ve oyun materyallerini keşfetmelerini teşvik etmelidir.
B) Çocukların yeteneklerini gerçekleştirebilmesine fırsat sunmalıdır.
C) Oyun oynamaya ilişkin aile katılım çalışmaları planlamalıdır.
D) Çocuklar için oyun kurmalı ve oyunu başlatmalıdır.
E) Çocukları oyuna teşvik ederek ve iskele sağlayarak gelişimlerine yardımcı olmalıdır.

Cevap : D) Çocuklar için oyun kurmalı ve oyunu başlatmalıdır.
Açıklama : Modern, çocuk merkezli eğitim yaklaşımlarında oyunun başlatıcısı çocuk olmalıdır. Öğretmenin rolü; oyunun lideri olmak değil, ortamı hazırlayan, çocukları izleyen ve ihtiyaç duydukları noktada onlara rehberlik eden (iskele sağlayan) bir kolaylaştırıcı olmaktır. Oyunun çocuk tarafından başlatılması (child-initiated play), çocuğun yaratıcılığını, özerklik duygusunu ve özgüvenini geliştiren en temel unsurdur. Öğretmen oyunu yöneten değil, çocuğun oyununa eşlik eden kişidir.

14. Yaşamın ikinci yılında bebeklerin boyunda kaç cm artış olur?

A) 15 cm
B) 12 cm
C) 5 cm
D) 10 cm
E) 8 cm

Cevap : B) 12 cm
Açıklama : Bebeklik döneminde büyüme hızı doğumdan sonraki ilk yıl doruk noktadadır ve boy yaklaşık 25 cm uzar. Yaşamın ikinci yılında (12-24 ay) büyüme hızı biyolojik olarak yavaşlamaya başlar ve yıllık boy artışı ortalama 12 cm civarında gerçekleşir. Üçüncü yılda ise bu rakam 8-10 cm’ye düşer. Büyüme hızındaki bu kademeli düşüş normal bir gelişimsel süreçtir.

15. Evinde köpek besleyen 3 yaşındaki Çınar hayvanat bahçesini gezerken köpek kafeslerinin yanına geldiklerinde kurt köpeğini göstererek annesine, “Bak, köpek!” der. Annesi başı ile onaylar ve “evet o bir köpek” der. Daha sonra koyun kafeslerinin yanından geçerken annesine bakar ve “anne burada da köpek var” der. Annesi onun köpek değil koyun olduğunu söyler. Çınar koyuna şaşkınlıkla bakar, o sırada koyun melemeye başlar ve Çınar koyunların köpeklerden farklı bir ses çıkardığını fark eder. Daha sonra Çınar köye gittiğinde koyun sürüsü ile karşılaşır ve annesine “bak koyun” der.
Piaget, Çınar’ın koyunu köpekten ayırt etmesine ilişkin bilgiyi yapılandırma sürecini hangi kavram ile açıklamaktadır?

A) Şema
B) Dengesizlik
C) Dengeleme
D) Uyma
E) Özümleme

Cevap : D) Uyma
Açıklama : Senaryoda Çınar, hayvanat bahçesindeki koyunları görüp onlara bildiği tek dört ayaklı hayvan şemasıyla “köpek” diyerek Özümleme yapmıştır. Ancak koyunun çıkardığı “me” sesi ve annesinin düzeltmesiyle bir “Dengesizlik” yaşamıştır. Çınar, koyunların köpeklerden farklı olduğunu anlayıp zihnindeki şemayı değiştirerek yeni bir “koyun” kategorisi açtığında “Uyma” (Akomodasyon) gerçekleşmiş olur. Soru, ayırdetme sonucundaki zihinsel değişim sürecini sorduğu için cevap Uyma’dır.

16. Bebeklerde bir yere iki gözle odaklanma (binoküler görüş) yeteneği ne zaman gelişir?

A) Doğumdan sonraki 14. ayda
B) Doğumdan sonraki 2. haftada
C) Doğumdan sonraki 8. haftada
D) Doğumdan sonraki 4. ayda
E) Doğumdan sonraki 10. ayda

Cevap : D) Doğumdan sonraki 4. ayda
Açıklama : Yenidoğanların göz koordinasyonu henüz tam olgunlaşmamıştır. Bebeklerin her iki gözünü birleştirerek bir noktaya odaklanabilmesi, nesneleri net takip etmesi ve derinlik algısı (üç boyutlu görme) geliştirmeye başlaması genellikle doğumdan sonraki 4. ay civarında gerçekleşir. Bu yeteneğin gelişmesiyle bebekler nesnelere daha isabetli uzanmaya ve mesafe algısı kurmaya başlarlar.

17. Ali dört yaşındayken kalem ile kâğıt üzerine bazı harf ve rakamları yazmaya çalışır ancak kalemi tutmak ve yazı yazma konusunda başarılı olamaz. Altı yaşına geldiğinde ise kalemi daha iyi tutarak kâğıt üzerine yazı yazmayı başarmıştır.
Bu durum aşağıdaki kavramların hangisi ile açıklanabilir?

A) Gelişim
B) Kritik dönem
C) Hazır bulunuşluk
D) Büyüme
E) Olgunlaşma

Cevap : E) Olgunlaşma
Açıklama : Olgunlaşma, vücut organlarının ve sinir sisteminin kendisinden beklenen bir işlevi (yazı yazmak, yürümek vb.) gerçekleştirebilecek biyolojik yetkinliğe kendi kendine erişmesidir. Ali’nin 4 yaşındayken el kasları ve sinir-kas koordinasyonu yetersizken, 6 yaşına geldiğinde hiçbir özel eğitim almasa dahi biyolojik altyapısının bu işe uygun hale gelmesi doğrudan olgunlaşma ile ilgilidir. Olgunlaşma öğrenmenin ön koşuludur.

18. İnsan beyninin serebral korteksinde ifade edici dili (konuşmayı) kontrol eden kısma verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sözel korteks
B) Alıcı afazi
C) Konuşma afazisi
D) Wernicke
E) Broca

Cevap : E) Broca
Açıklama : Beynin sol ön (frontal) lobunda bulunan Broca alanı, konuşmanın üretilmesinden (ifade edici dil) ve motor konuşma hareketlerinin planlanmasından sorumludur. Bu alan hasar görürse kişi dili anlar ancak kelimeleri seslendiremez. Beynin şakak (temporal) lobundaki Wernicke alanı ise dilin anlaşılmasından (alıcı dil) sorumludur. Soru konuşma üretimini sorduğu için doğru cevap Broca’dır.

19. 0-3 yaş grubu çocuklar için planlanan bir sınıfta blok merkezi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Blok merkezinde çocuklar kullansın diye sepetler, çantalar, kovalar bulundurulmalıdır.
B) Merkezin zeminine halı türü yumuşak malzemeler serilmelidir.
C) Blok merkezinde çok fazla materyal bulundurmaktan kaçınımak gerekmektedir.
D) Ahşap bloklar bu yaş grubu için çok doğru bir seçimdir.
E) Bebekler ve küçük yaşlardaki çocuklar, oynamak yerine daha çok blokları bir yerden bir yere taşımaktadır.

Cevap : D) Ahşap bloklar bu yaş grubu için çok doğru bir seçimdir.
Açıklama :

20. Aşağıdakilerden hangisi mizaç üzerinde etkili olan çocuğa ilişkin faktörlerden biridir?

A) Aile içi şiddet
B) Sosyoekonomik durum
C) Anne babanın boşanmış olması
D) Annenin ruhsal sağlığı
E) Cinsiyet

Cevap : E) Cinsiyet
Açıklama : Mizaç (huy), bireyin doğuştan getirdiği ve biyolojik temelli olan kalıcı kişilik özellikleridir. Soru “çocuğa ilişkin” yani içsel bir faktörü sorduğu için cevap Cinsiyet’tir; çünkü hormonlar ve genetik yapı gibi cinsiyete bağlı farklar mizacı etkileyen biyolojik bir unsurdur. Diğer seçenekler (şiddet, boşanma, ekonomi, annenin sağlığı) ise çocuğun mizacını şekillendirebilecek olan “çevresel” dış faktörlerdir.