Çocuk Resimlerinin Analizi 2025-2026 Final Soruları

Görsel İfadenin Tarihsel Kökenleri

İnsanoğlunun kendini görsel olarak ifade etme serüveni, Altamira Mağarası’ndaki bizon figürlerinden günümüz çocuklarının defter kenarındaki karalamalarına kadar uzanır. Petroglif olarak adlandırılan kaya resimleri, ilkel insanın dünyayı algılama biçimini yansıtırken; modern pedagojide çocuk resimleri, sözel iletişimin yetersiz kaldığı noktalarda en güçlü teşhis aracıdır. Ruben gibi ustaların 17. yüzyılda başlattığı çocuğu resmetme sanatı, günümüzde çocukların kendi dünyalarını resmetmesiyle bambaşka bir bilimsel disipline dönüşmüştür.

Lowenfeld’in Gelişim Basamakları ve Çizgisel Olgunlaşma

Viktor Lowenfeld’e göre çocukların sanatsal yolculuğu evrensel aşamalardan geçer. 2 yaşında başlayan Karalama Dönemi, kontrolsüz çizgilerden anlamlı adlandırmalara evrilir. 7-9 yaş arası Şematik Dönem‘de çocuk kendine has semboller geliştirir; 9-12 yaş Gerçekçilik Dönemi‘nde ise nesneleri yetişkin gözüyle betimlemeye çalışır. Bu basamakları bilmek, çocuğun resminin gelişimsel yaşına uygun olup olmadığını saptamak için temel şarttır.

Resimdeki Semboller ve Travma İzleri

Çocuk resimlerindeki her detay, bilinçaltından bir mesaj taşır. Özellikle istismara uğrayan çocuklarda vücut uzuvlarının eksik çizilmesi, beden imgesindeki zararın bir dışavurumudur. Resimdeki elektrik sembolleri aile içi gerilimi, kırmızı rengin aşırı kullanımı ise öfkeyi veya yoğun heyecanı temsil edebilir. Ağız çizilmemesi gibi belirgin eksiklikler, sosyal ilişki kurma sorunlarına ve suskunluk travmalarına işaret eder. Bu işaretleri analiz ederken en önemli kural, bütünü hiçe saymadan tüm bilgileri sentezlemektir.

Toplumsal Cinsiyet ve Anti Masallar

Çocuk resimleri sadece bireysel travmaları değil, toplumsal yargıları da yansıtır. Geleneksel masalların prenses rollerine karşı çıkan Anti Masallar, çocukların içselleştirilmiş cinsiyet rollerini sorgulamasına yardımcı olur. Resimlerinde bir erkeği yemek yaparken veya bir kadını tamirci olarak gören çocukların verdiği “şaşkınlık” tepkisi, toplumsal kodların ne kadar erken yaşta öğrenildiğini kanıtlar. Yetişkinlerin görevi ise çocukları denetim altına almak yerine, onları ıraksak düşünmeye teşvik ederek kendilerini özgürce ifade etmelerini sağlamaktır.

Sonuç

Çocuk resimlerinin analizi, sadece bir zeka testi (Goodenough testi vb.) değil, çocuğun ruhuna açılan geniş bir penceredir. Doğru analiz, sabırlı bir gözlem ve derin bir pedagojik bilgi gerektirir. Unutulmamalıdır ki, çocuğun kağıda bıraktığı her leke, onun dünyasından bir parçadır ve anlaşılmayı bekler.

1. Kurtarıcı bekleyen prensesin artık bekleme rolünden çıkıp kendine çekidüzen vermesi, aklını kullanıp kendisinin kurtarıcı olması üzerine kurulu edebî türün adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mit
B) Anti masal
C) Masal
D) Mitoloji
E) Destan

Cevap : B) Anti masal

Açıklama : Geleneksel masallarda kadın figürleri (prensesler) genellikle pasif, kurtarılmayı bekleyen ve güzelliğiyle ön planda olan karakterler olarak resmedilir. Ancak toplumsal cinsiyet rollerini sorgulayan “Anti masal” türünde bu kalıplar yıkılır. Anti masallarda kahraman, dışarıdan bir kahraman veya prens beklemez; kendi aklını, gücünü ve iradesini kullanarak sorunlarını çözer. Bu edebî tür, çocuklara dayatılan geleneksel rollerin ötesine geçerek özgüvenli ve bağımsız bireyler olmaları konusunda farkındalık yaratmayı amaçlar.

2. Aşağıdakilerden hangisi ideale yakın bir resim analizi yapabilmek için gerekli niteliklerden biri değildir?

A) Tüm yansıtıcı (izdüşümsel) testlere hâkim olma
B) Bütünü hiçe sayıp sadece bir kısmına bakıp değerlendirme
C) Resim değerlendirirken ortaya çıkabilecek farklılıkları kavrayabilme
D) Resmin çocuğun gelişimine uygunluğuna bakma
E) Resim analizinin son aşamasında tüm bilgileri birleştirme

Cevap : B) Bütünü hiçe sayıp sadece bir kısmına bakıp değerlendirme

Açıklama : Çocuk resimlerinin analizi klinik ve pedagojik bir süreçtir. Doğru bir analiz için çocuğun çizdiği resimdeki her bir ayrıntı (renk, çizgi, yerleşim) değerli olsa da, en büyük hata “bütünü hiçe sayıp sadece bir kısma odaklanmaktır”. İdeal bir analizde; çocuğun yaşı, gelişim düzeyi, ailevi durumu ve resmin genel kompozisyonu bir bütün olarak ele alınmalıdır. Tek bir sembolden (örneğin sadece kırmızı renk kullanımından) yola çıkarak kesin yargılara varmak yanıltıcıdır; tüm veriler sentezlenerek bir sonuca varılmalıdır.

3. Aşağıdakilerden hangisi istismara uğrayan çocukların en çok çizdiği ve “aile içi gerilim ve istikrarsızlık” konusuna işaret eden semboldür?

A) Toprak
B) Bulut
C) Elektrik
D) Su
E) Merdiven

Cevap : E) Merdiven

Açıklama : .

4. Aşağıdakilerden hangisi enerji, öfke, kin, aşk vb. temsil eden bir renktir?

A) Mavi
B) Yeşil
C) Kırmızı
D) Siyah
E) Sarı

Cevap : C) Kırmızı

Açıklama : Renklerin psikolojisi çocuk resimlerinde hayati önem taşır. Kırmızı renk, doğası gereği en yoğun duyguları temsil eden renktir. Pozitif anlamda aşk, heyecan ve yüksek enerjiyi simgelerken; negatif anlamda öfke, saldırganlık ve kini ifade edebilir. Bir çocuğun resminde kırmızı rengi çok baskın ve sert darbelerle kullanması, o anda yaşadığı bir duygusal patlamaya veya bastırılmış bir öfkeye işaret edebilir. Ancak kırmızının canlı ve dengeli kullanımı, çocuğun dışa dönük ve enerjik yapısını da yansıtabilir.

5. Aşağıdakilerden hangisi Lowenfeld’in sınıflandırmasına göre çocuğun çizgisel gelişim basamakları arasında yer alır?

A) Mantık Dönemi
B) Çizgi Dönemi
C) Şematik Dönem
D) Sembol Dönemi
E) Duygusal Dönem

Cevap : C) Şematik Dönem

Açıklama : Viktor Lowenfeld, çocukların sanatsal ve çizgisel gelişimini yaş gruplarına göre evrelere ayırmıştır. Bu evreler; Karalama Dönemi (2-4 yaş), Şema Öncesi Dönem (4-7 yaş), Şematik Dönem (7-9 yaş), Gerçekçilik Dönemi (9-12 yaş) ve Doğalcılık Dönemi (12-14 yaş) olarak sıralanır. Şematik Dönem, çocuğun artık nesneler için kendine has sabit semboller (şemalar) geliştirdiği, gökyüzü çizgisi ve yer çizgisi gibi kavramları kullanmaya başladığı çok önemli bir olgunlaşma aşamasıdır.

6. Çocukların çizdiği resimlere göre kadın ve erkeklerde hoşlarına gitmeyen davranışlar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almamıştır?

A) Erkeğin mutfakta yemek yaptığı ve kızın maça gidip tezahürat yaptığı çocuk resmi örneği
B) Bir kadının tamirci olarak çalıştığı çocuk resmi örneği
C) 11 yaşında hâlâ bebeğini boyayan bir kız ve bir erkeğin kendisine makyaj yaptığı çocuk resmi örneği
D) Kadının araba lastiği değiştirmesini resimde “Yapamıyorum!” çığlığıyla birleştiren çocuk resmi örneği
E) Boks yapan erkeğin çizildiği çocuk resmi örneği

Cevap : E) Boks yapan erkeğin çizildiği çocuk resmi örneği

Açıklama : Toplumsal cinsiyet rolleri üzerine yapılan çalışmalarda, çocukların geleneksel kalıplara ne kadar bağlı olduğu resimler aracılığıyla ölçülür. A, B, C ve D şıklarındaki örnekler, çocukların “geleneksel olmayan” veya “rol değişimi” içeren davranışlara (erkeğin yemek yapması, kadının tamirci olması vb.) karşı gösterdikleri şaşkınlık veya hoşnutsuzluğu yansıtır. Ancak E şıkkındaki “boks yapan erkek” figürü, toplumun erkeğe biçtiği klasik güçlü ve kavgacı rolle tam uyumlu olduğu için, çocuklar tarafından bir uyumsuzluk veya hoşnutsuzluk kaynağı olarak görülmez.

7.

Resimde ağzın çizilmemiş olması ne anlama gelmektedir?

A) Öğrenme tutkusu
B) Duygu kontrol bozukluğu
C) İlişki kurma sorunu
D) Bağımsızlık duygusu
E) Özgüven eksikliği

Cevap : C) İlişki kurma sorunu

Açıklama : İnsan figürü çizimlerinde ağız, dış dünyayla iletişimin, konuşmanın ve duyguların aktarıldığı merkezdir. Bir çocuğun resminde sürekli olarak ağzı eksik bırakması, genellikle sosyal izolasyona, başkalarıyla iletişim kurmakta zorlanmaya veya bir konuda susmaya zorlanmış (baskılanmış) olmaya işaret eder. Ağız yokluğu, çocuğun çevresiyle bağ kurma konusundaki isteksizliğini veya bu konudaki derin çekincelerini sembolize eden klinik bir veri olarak değerlendirilir.

8. Lowenfeld, kayıt altında tutarak çocuklarla yaptığı çalışmasına ….. adını vermiştir.
Yukarıda verilen boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) dünya resimleri
B) çocukların dünya resimleri
C) dünya çocuk resimleri
D) dünyanın çocuklar tarafından çizilmesi
E) çocukların resimleri

Cevap : B) çocukların dünya resimleri

Açıklama :

9. …… 17. yüzyılda çocuğu resmeden ressamlardan biridir.
Yukarıdaki cümlede verilen boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Ewa Juszkiewicz
B) Ruben
C) Kinga Nowak
D) Kristina Alisauskaite
E) Herbert Achternbusch

Cevap : B) Ruben

Açıklama : Sanat tarihinde çocukların müstakil bir özne olarak resmedilmesi nispeten geç bir dönemde başlamıştır. 17. yüzyılın en büyük Barok ressamlarından biri olan Peter Paul Rubens (Ruben), çocuk figürlerini, özellikle kendi çocuklarını büyük bir ustalıkla ve sevgiyle resmeden sanatçılardan biridir. Rubens’in eserleri, o dönemin çocukluk anlayışına, kıyafetlerine ve çocukların toplumsal konumuna dair önemli tarihsel ipuçları sunar. Diğer seçeneklerdeki isimler ise daha çok çağdaş sanat dönemine aittir.

10. Cinsel istismara uğramış çocukların çizdiği insan figürlerinde aşağıdaki durumlardan hangisiyle karşılaşılmıştır?

A) Gövdenin uzatılarak çizilmesi
B) Vücudun tamamen çizilmesi
C) Vücut uzuvlarının eksik çizilmesi
D) Saçların uzun olacak şekilde çizilmesi
E) Bacakların çok uzun çizilmesi

Cevap : C) Vücut uzuvlarının eksik çizilmesi

Açıklama : Ağır travmalara ve cinsel istismara maruz kalan çocuklarda “beden imgesi” ciddi şekilde zedelenir. Bu çocuklar, yaşadıkları travmayla bağlantılı olarak vücutlarından utanma veya bedenlerini reddetme eğilimi gösterebilirler. Resimlerinde ellerin, ayakların, cinsel bölgelerin veya bazen kolların tamamen eksik bırakılması, çocuğun travmatik yaşantıyla baş etme mekanizması olarak “vücudunu eksiltmesi” veya yok sayması olarak yorumlanır. Bu durum, çocuğun benlik bütünlüğünün zarar gördüğünü gösteren en ciddi işaretlerden biridir.

11. Resimde ağız çizimiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Konuşma/iletişim aracı
B) Öğrenme tutkusu
C) Güç sembolü
D) Özgüven göstergesi
E) Gözlem aracı

Cevap : A) Konuşma/iletişim aracı

Açıklama : Resim analizinde her organın sembolik bir anlamı vardır. Ağız, biyolojik işlevinin ötesinde “sosyalleşmenin” ve “kendini ifade etmenin” ana kanalıdır. Çocuğun ağzı açık, gülerken veya konuşur gibi çizmesi onun sosyal etkileşime açık ve dışa dönük olduğunu gösterir. Tam tersi durumda ağzın bir çizgiyle kapatılması veya hiç çizilmemesi, bir iletişim engelini veya sır saklama zorunluluğunu temsil edebilir. Bu nedenle ağız, analizlerde temel “iletişim sembolü” olarak kabul edilir.

12. Lowenfeld’in çocuğun çizgisel gelişim basamaklarında söz ettiği “Gerçekçilik Dönemi”nin yaş aralığı aşağıdakilerden hangisidir?

A) 9-12 yaş
B) 4-6 yaş
C) 15-17 yaş
D) 7-10 yaş
E) 11-14 yaş

Cevap : A) 9-12 yaş

Açıklama : Lowenfeld’in 9-12 yaş arasını kapsayan “Gerçekçilik Dönemi” (Gruplaşma Dönemi), çocuğun artık çocuksu şemalardan vazgeçip nesneleri oldukları gibi, yani yetişkin gözüyle görmeye başladığı evredir. Bu dönemde akran grupları önem kazanır; resimlerde cinsiyet farkları belirginleşir, derinlik ve perspektif denemeleri artar. Çocuk artık çizdiği resmin “gerçekten” o nesneye benzeyip benzemediği konusunda daha eleştireldir ve bu yüzden bu döneme gerçekçilik dönemi denir.

13. A. Rodin’in aktarımına göre aşağıdakilerden hangisi, Fransız bir arkeolog ve kızı Maria’nın bulduğu ilk mağara resimlerindeki canlı figürü temsil eder?

A) Bizon
B) Bitki
C) İnsan
D) Maymun
E) İnek

Cevap : A) Bizon

Açıklama : Sanat tarihinin dönüm noktalarından biri olan Altamira Mağarası’nın keşfi (1879), arkeolog Marcelino Sanz de Sautuola ve küçük kızı Maria sayesinde gerçekleşmiştir. Maria, mağaranın tavanına baktığında “Bak baba, bizonlar!” diyerek bu muhteşem tarih öncesi resimleri fark eden ilk kişi olmuştur. Bu keşif, ilkel insanın sanatsal yeteneğinin ne kadar yüksek olduğunu kanıtlamış ve sanat eğitiminde “çocuk gözüyle keşfetme” kavramının ne kadar kıymetli olduğunu göstermiştir.

14. Aşağıdakilerden hangisi çocukların yaratıcılığını teşvik etmede yapılan yanlışlardan biri değildir?

A) Çocukları denetim altına alma
B) Çocuklara katı seçimler sunma
C) Çocukların kendi yaratıcı çözümlerini bulmalarına fırsat vermeme
D) Çocukları ıraksak düşünmeye yönlendirme
E) Çocukları birbirleriyle yarıştırma

Cevap : D) Çocukları ıraksak düşünmeye yönlendirme

Açıklama : Yaratıcılığı öldüren temel unsurlar; baskı, aşırı denetim, rekabet ve sınırlı materyal sunmaktır. “Iraksak düşünme” ise (divergent thinking), tek bir soruna birden fazla ve farklı çözümler üretebilme yeteneğidir. Çocukları ıraksak düşünmeye teşvik etmek bir “yanlış” değil, tam tersine yaratıcılığın gelişimini sağlayan en sağlıklı eğitim yöntemidir. Diğer şıklarda yer alan denetim, kısıtlama ve yarıştırma gibi tutumlar, çocuğun özgünlüğünü ve içsel motivasyonunu zayıflatır.

15. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun kendini ifade etmesiyle ilgili yetişkinlerin görevlerinden biridir?

A) Gözlem yapmamak
B) Dinlememek
C) İlgi göstermemek
D) Anlamaya çalışmak
E) Umursamamak

Cevap : D) Anlamaya çalışmak

Açıklama : Çocuklar kendilerini yetişkinler gibi sözel olarak tam ifade edemedikleri için oyun ve resim yolunu kullanırlar. Yetişkinlerin (ebeveyn ve öğretmenlerin) en temel görevi, bu sessiz dili “anlamaya çalışmaktır”. Çocuğu yargılamadan izlemek, çizdiklerine değer vermek ve sembollerin arkasındaki duyguyu sezmeye çalışmak, çocuğun duygusal gelişimi ve yetişkinle kurduğu güven bağı için esastır. Kayıtsız kalmak veya dinlememek gelişimsel süreçleri tıkar.

16. Mağara resimleri olarak tanımlanan ve taş üzerine yontma anlamını taşıyan sözcük aşağıdakilerden hangisidir?

A) Petroglif
B) Patraglif
C) Petraglof
D) Petrag
E) Petralog

Cevap : A) Petroglif

Açıklama : Arkeoloji ve sanat tarihinde, antik çağlardaki insanların kaya yüzeylerine çizdikleri, kazıdıkları veya yonttukları resimlere “Petroglif” denir. Yunanca “petra” (taş) ve “glyphein” (oymak/yontmak) kelimelerinden türetilmiştir. Petroglifler, insanlığın görsel ifade biçiminin en eski örnekleri olup, dilin ve yazının henüz tam gelişmediği dönemlerde avcılık, ritüeller ve günlük yaşam hakkında bilgi aktaran en önemli “görsel belgelerdir”.

17. Aşağıdakilerden hangisi “Durucuk cuk cuk” anti masalıyla ilgili yapılan çalışma neticesinde ulaşılan sonuçlardan biri değildir?

A) Çocuklarda kadın ve erkek eşitliği konusunda farkındalık sağlanmaya çalışılmıştır.
B) Anti masaldaki figürler çocuklarda şaşırtıcı ve sarsıcı etki yapmıştır.
C) Eşitlikçi yaklaşımıyla çocuk için sorgulayıcı bir yönlendirmede bulunmuştur.
D) Rol modellerin değişimine yönelik tepkiler, içselleştirilmiş davranışların dışa vurumunu yansıtmıştır.
E) Kahramanlar günlük hayatta sıklıkla karşılaştığı figürler olduğundan çocuklar masalı içselleştirmişlerdir.

Cevap : E) Kahramanlar günlük hayatta sıklıkla karşılaştığı figürler olduğundan çocuklar masalı içselleştirmişlerdir.

Açıklama : “Durucuk cuk cuk” gibi anti masalların temel amacı, çocuklara alışık oldukları kalıpların dışında kahramanlar sunmaktır. Bu yüzden E şıkkı yanlıştır; çünkü bu masallardaki figürler çocukların günlük hayatta (veya geleneksel masallarda) “sıklıkla karşılaştığı” geleneksel rollere sahip değillerdir. Tam tersine, çocukları şaşırtan, rolleri değiştiren ve bu sayede toplumsal cinsiyet eşitliğini sorgulatan figürlerdir. Çocuklar bu masalı “tanıdık olduğu için” değil, “ezber bozduğu için” analiz eder ve sorgularlar.

18. Amerikalı uzman Goodenough tarafından 1926 yılında geliştirilmiş olan “Bir İnsan Çiz” testi, Türkiye’de ilk olarak okul öncesi çocuklara kim tarafından uygulanmıştır?

A) A. Sözer
B) Ç. Kağıtçıbaşı
C) D. B. Harris
D) P. Uçman
E) I. E. Özgüven

Cevap : D) P. Uçman

Açıklama :

19. Lowenfeld’in çizgisel gelişim basamaklarının hangisinde “Düzensiz (Kontrolsüz) Karalamalar, Kontrollü, Adlandırma” evrelerinden söz edilmektedir?

A) Doğalcılık Dönemi
B) Gerçekçilik Dönemi
C) Şema Öncesi Dönem
D) Karalama Dönemi
E) Şematik Dönem

Cevap : D) Karalama Dönemi

Açıklama : Lowenfeld’e göre 2-4 yaş arasını kapsayan Karalama Dönemi kendi içinde üç evreye ayrılır. 1. **Kontrolsüz Karalama:** Çocuğun kalemle kağıt arasındaki ilişkiyi keşfettiği rastgele hareketlerdir. 2. **Kontrollü Karalama:** Çocuğun el-göz koordinasyonunun gelişmesiyle çizgileri yönlendirebilmesidir. 3. **Adlandırma:** Çocuğun karalamalarına bir anlam yüklemesi (örn: “bu bir araba” demesi). Bu aşama, çocuğun artık sembolik düşünmeye başladığının ilk ve en net kanıtıdır.

20. 0-9 yaş aralığında cinsel istismara uğramış bir çocukta aşağıdaki belirtilerden hangisi görülmez?

A) Sürekli uyku hâlinde olması veya uyku düzeninin bozuk olması
B) Aile ve çevresinden uzaklaşarak içine kapanık bir kişilik sergilemesi
C) Çocuğun bakımından sorumlu kişilere normal olmayan bir şekilde sarılması
D) Normal hallerinden daha fazla huysuz, hırçın olması
E) İştahının açılması, sürekli yemek yemesi

Cevap : E) İştahının açılması, sürekli yemek yemesi

Açıklama : Cinsel istismara uğrayan çocuklarda görülen semptomlar genellikle içe kapanma, regresyon (yaşından küçük davranma), uyku bozuklukları, ani hırçınlıklar ve aşırı kaygı durumlarıdır. E şıkkındaki “iştah açılması ve sürekli yemek yeme” istismar vakalarında tipik bir belirti olarak kabul edilmez; aksine travma sonrası iştah kaybı veya yeme reddi daha sık rastlanan bir durumdur. Çocuğun bakım veren kişilere anormal derecede sarılması (güven arayışı) veya tam tersi kaçınması ise ciddi bir uyarıcı işarettir.