Erken Müdahale Programları Ve Gelişimsel Destek 2025-2026 Final Soruları

Erken Müdahalenin Tanımı ve Kapsamı

Erken müdahale, yaşamın ilk yıllarında (0-8 yaş) gelişimsel geriliği olan, bir engel tanısı almış veya sosyal çevre nedeniyle risk altında bulunan çocuklara ve ailelerine sunulan sistematik hizmetler bütünüdür. İnsan beyninin plastisitesinin en yüksek olduğu bu dönemde yapılan her dokunuş, çocuğun gelecekteki akademik ve sosyal başarısını belirler. Özellikle risk altındaki çocuklar grubu (çalıştırılan, suça itilen veya göç eden çocuklar), biyolojik bir engel olmaksızın sadece çevresel şartlar nedeniyle gelişimsel kayıp yaşama ihtimali en yüksek kesimdir.

Dünyada ve Türkiye’de Önemli Müdahale Modelleri

Sektördeki en köklü çalışmalardan biri olan Carolina Abecedarian Projesi, dezavantajlı çocukların okul başarısızlığını önlemek için doğuştan itibaren yoğun eğitim sunmuştur. Benzer şekilde Chicago Çocuk-Ebeveyn Merkezi de kamu kaynaklarıyla yoksul ailelere okul öncesi desteği sağlamıştır. Türkiye’de ise 1994 yılında yürürlüğe giren ilk resmi programın ardından, bilimsel temellerini Erken Destek Araştırma Projesi‘nden alan AÇEP (Anne Çocuk Eğitim Programı), aileyi eğitimin merkezine koyarak büyük bir fark yaratmıştır.

Özel Gereksinimli Çocuklar İçin Yöntemler

Otizm spektrum bozukluğu (OSB) söz konusu olduğunda, Floortime gibi çocuğun ilgisini takip eden etkileşim modelleri veya OÇİDEP gibi davranışsal yaklaşımlar öne çıkar. Floortime, günde ortalama 5 seans önerilen ve yapılandırılmış bir mekan gerektirmeyen esnek bir yapı sunarken; Keyhole programı ebeveynlere otizmli çocuklarının dünyasına girmeleri için rehber kitapçıklar sunar. Bu programların ortak hedefi, çocuğun sosyal-duygusal becerilerini ve ortak dikkatini geliştirmektir.

Aile Odaklı ve Ev Merkezli Yaklaşımlar

Erken müdahale sadece kurum içinde değil, çocuğun doğal ortamı olan evde de gerçekleşir. Hemşire-Aile Ortaklığı gibi modellerde profesyoneller dezavantajlı aileleri evlerinde ziyaret ederek rehberlik sunarlar. Ancak ev ziyaretlerinin başarılı olması için tek yönlü bilgi aktarımı yerine ebeveynle uzman arasında güçlü bir etkileşim kurulmalıdır. Ayrıca ETEÇOM gibi programlar, ebeveyne koçluk yaparak günlük yaşamın her anını (yemek, oyun vb.) bir öğrenme fırsatına dönüştürmeyi amaçlar.

Değerlendirme ve Koruma Politikaları

Çocukların gelişimini izlemek için Porteus Labirentleri gibi zeka testleri veya Metropolitan gibi okul olgunluğu testleri kullanılır. Eğitimsel desteğin yanı sıra, Cinsel İstismarı Önleme gibi programlar “iyi dokunuş” ve “kötü dokunuş” gibi kavramlarla çocukların beden bütünlüğünü korumayı hedefler. Sonuç olarak, erken müdahale sadece bir eğitim süreci değil, toplumsal refahı artıran ve suç oranlarını düşüren kapsamlı bir sosyal yatırım alanıdır.

Türkiye’de ilk okul öncesi eğitim programı hangi yılda yürürlüğe girmiştir?

A) 1994
B) 1939
C) 2006
D) 1952
E) 1981

Cevap : A) 1994

Açıklama : Türkiye’de okul öncesi eğitimin sistemli bir hale getirilmesi sürecinde, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan ilk resmi “Okul Öncesi Eğitim Programı” 1994 yılında yürürlüğe girmiştir. Bu program, çocukların gelişimsel ihtiyaçlarını temel alan ve eğitimciler için çerçeve çizen ilk kapsamlı doküman olması bakımından tarihi bir öneme sahiptir. Daha sonra 2002, 2006 ve 2013 yıllarında günün ihtiyaçlarına ve modern eğitim kuramlarına göre revize edilmiştir.

“İyi Dokunuş” ve “Kötü Dokunuş” kavramları hangi erken müdahale programlarının içeriğinde sıklıkla yer almaktadır?

A) Zorbalığı Önleme Programları
B) Cinsel İstismarı Önleme Programları
C) Bilişsel Gelişim Programları
D) Otizmi Önleme Programları
E) Okuma Farkındalığı Programları

Cevap : B) Cinsel İstismarı Önleme Programları

Açıklama : Çocukları cinsel istismardan korumaya yönelik hazırlanan eğitim programlarında, çocukların kendi vücut sınırlarını tanımaları esastır. “İyi dokunuş”, çocuğun sevildiğini hissettiği, rahatsız olmadığı dokunuşları temsil ederken; “kötü dokunuş” çocuğun kendini güvensiz hissettiği veya başkalarına anlatmaması istenen dokunuşları ifade eder. Bu kavramların öğretilmesi, çocuğun tehlikeyi sezmesini ve hayır diyebilme becerisini geliştirmesini hedefler.

Floortime Programı’nda bulunan bir çocuğun günde kaç seans eğitim alması önerilir?

A) 9 seans
B) 3 seans
C) 5 seans
D) 7 seans
E) 1 seans

Cevap : C) 5 seans

Açıklama : Floortime (DIR modeli), özellikle otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarda etkileşimi ve duygusal gelişimi destekleyen bir yöntemdir. Bu modelde, çocuğun ilgi alanlarını takip ederek onun dünyasına girilmesi hedeflenir. Programın etkili olabilmesi için yoğunluk hayati önem taşır; bu nedenle uzmanlar tarafından genellikle günde ortalama 20-30 dakikalık sürelerden oluşan 5 seans uygulama yapılması önerilmektedir.

Keyhole Erken Müdahale Programı’nda ebeveynler için hazırlanan kitapçıkların içerikleri hangi konu temelindedir?

A) Serebral palsi
B) Zihinsel engellilik
C) Disleksi
D) Down sendromu
E) Otizm

Cevap : E) Otizm

Açıklama : Keyhole Erken Müdahale Programı, özellikle otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan küçük çocukların ailelerine destek sunmak amacıyla geliştirilmiştir. Programın “anahtar deliği” (keyhole) ismi, ailelere çocuğun dünyasına girebilecekleri küçük ama etkili bir pencere açmayı simgeler. Hazırlanan kitapçıklar, ebeveynlere çocuklarıyla nasıl iletişim kuracakları, sosyal etkileşimi nasıl artıracakları ve günlük yaşam becerilerini nasıl destekleyecekleri konusunda somut rehberlik sunar.

İnanılmaz Yıllar Programı çocuğun hangi gelişim alanını daha çok hedef alarak oluşturulmuştur?

A) Motor gelişim
B) Cinsel gelişim
C) Dil gelişimi
D) Bilişsel gelişim
E) Sosyal duygusal gelişim

Cevap : E) Sosyal duygusal gelişim

Açıklama : İnanılmaz Yıllar (Incredible Years), çocukların davranış problemlerini azaltmak ve sosyal becerilerini güçlendirmek için tasarlanmış kanıta dayalı bir programdır. Temel odağı, çocuğun akranlarıyla ilişkileri, duygu düzenleme becerileri ve problem çözme yetenekleridir. Aile, öğretmen ve çocuk eğitimini bir arada sunan bu program, özellikle sosyal-duygusal gelişimi merkeze alarak çocuğun okul başarısını ve toplumsal uyumunu destekler.

Aşağıdakilerden hangisi Otistik Çocuklar İçin Davranışsal Eğitim Programı (OÇİDEP) kapsamında otizmli çocuklara kazandırılması hedeflenen temel becerilerden biri değildir?

A) Taklit becerisi
B) Oyun oynama becerisi
C) Alıcı dil becerisi
D) Ortak dikkat becerisi
E) Sentez yapma becerisi

Cevap : E) Sentez yapma becerisi

Açıklama : OÇİDEP, Uygulamalı Davranış Analizi (ABA) ilkelerine dayanan bir programdır. Programda otizmli çocuklar için hayati olan; göz kontağı, taklit, yönerge takip etme (alıcı dil), ortak dikkat ve fonksiyonel oyun gibi temel beceriler önceliklidir. “Sentez yapma”, üst düzey bilişsel bir beceri olup erken müdahalenin bu temel davranışsal aşamasında hedeflenen öncelikli beceriler arasında yer almaz.

I. Üstün yetenekli çocuklar
II. Disleksisi olan çocuklar
III. Gelişimsel geriliği olan çocuklar
IV. Okul başarısızlığı olan çocuklar
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri Carolina Abecedarian Projesi kapsamında hedef alınan çocuk gruplarındandır?

A) III ve IV
B) II ve IV
C) I ve III
D) Yalnız III
E) II, III ve IV

Cevap : A) III ve IV

Açıklama : Carolina Abecedarian Projesi, 1970’lerde ABD’de başlatılan en önemli erken müdahale çalışmalarından biridir. Projenin temel hedefi, sosyoekonomik olarak dezavantajlı ailelerden gelen ve gelişimsel gerilik (risk) taşıyan çocuklar ile ileride okul başarısızlığı yaşama ihtimali yüksek olan çocuklardır. Program, bu çocuklara doğumdan itibaren yoğun eğitimsel destek vererek bilişsel ve akademik başarılarını artırmayı başarmıştır.

Anne Çocuk Eğitim Programı’nın içeriği hangi temele dayanarak oluşturulmuştur?

A) Erken Destek Araştırma Projesi’nin sonuçlarına dayanarak
B) Halk Eğitim Merkezlerinde yapılan araştırmaların sonucuna dayanarak
C) 1982 yılında yayınlanan eğitim reformları temel alınarak
D) Milli Eğitim Bakanlığı müfredatına uygun olarak
E) Çocuk Esirgeme Kurumunun verilerine dayanarak

Cevap : A) Erken Destek Araştırma Projesi’nin sonuçlarına dayanarak

Açıklama : Türkiye’nin en başarılı sivil toplum projelerinden biri olan AÇEP (Anne Çocuk Eğitim Programı), Boğaziçi Üniversitesi akademisyenleri tarafından yürütülen “Erken Destek Araştırma Projesi”nin (1982-1986) bilimsel sonuçları üzerine inşa edilmiştir. Bu araştırma, anne eğitiminin çocuğun gelişimi üzerindeki uzun vadeli ve olumlu etkisini kanıtlamış, AÇEP de bu bilimsel veriler doğrultusunda aileleri güçlendirmek için yapılandırılmıştır.

HIPPY Programı’nın kurum merkezli bölümünde kimler bir araya gelerek grup toplantıları yapar?

A) Öğretmenler
B) Ev Ziyaretçileri
C) Akademisyenler
D) Alan Uzmanları
E) Ebeveynler

Cevap : E) Ebeveynler

Açıklama : HIPPY (Okul Öncesi Eğitime Hazırlık Programı), ev merkezli bir program olsa da kurum merkezli destek toplantılarını da içerir. Bu toplantılarda programı uygulayan ebeveynler bir araya gelerek deneyimlerini paylaşır, ortak sorunlara çözüm arar ve sosyal destek alırlar. Bu grup çalışmaları, ebeveynlerin özgüvenini artırarak programın sürekliliğini sağlar.

Uzan ve Oku Programı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Çocukların içinden kitap okumaları sağlanır.
B) Kitap okuma etkinliklerine bebeklikten itibaren başlanır.
C) Ücretli ve kâr amacı güden bir erken müdahale programıdır.
D) Çocuklara yaşının üzerinde kitaplar sunulur.
E) Temel hedefi çocukların daha hızlı okuma yapmasını sağlamaktır.

Cevap : B) Kitap okuma etkinliklerine bebeklikten itibaren başlanır.

Açıklama : “Reach Out and Read” (Uzan ve Oku) programı, çocuk hekimleri aracılığıyla yürütülen bir erken okuryazarlık programıdır. Temel ilkesi, kitap okuma alışkanlığının ve dil gelişiminin bebeklik döneminden (6 aydan itibaren) başlatılmasıdır. Doktorlar muayene sırasında ailelere kitap verir ve okumanın önemini anlatırlar. Hedef hızlı okuma değil, kitap sevgisi ve erken dil becerileridir.

I. Ebeveynlere Koçluk Hizmeti
II. Bireysel Çocuk-Ebeveyn Oturumları
III. Online Beceri Öğretimi Seansları
Yukarıda verilen hizmetlerden hangisi veya hangileri Etkileşim Temelli Erken Çocuklukta Müdahale Programı’nın (ETEÇOM) kapsamındadır?

A) I ve III
B) Yalnız II
C) Yalnız I
D) I ve II
E) II ve III

Cevap : D) I ve II

Açıklama : ETEÇOM, doğrudan çocuktan ziyade ebeveyn-çocuk etkileşimini merkeze alan bir programdır. Uzman, ebeveyne koçluk yaparak onun çocukla olan günlük etkileşimlerini (oyun, yemek vb.) zenginleştirmesini sağlar. Bu nedenle hem ebeveyn koçluğu hem de bireysel çocuk-ebeveyn oturumları programın ana unsurlarıdır. Online beceri öğretimi programın standart ve birincil kapsamında tanımlanmamıştır.

Ev ziyaretleri ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) En verimlisi tek yönlü olanıdır.
B) Ebeveynlerin depresyon düzeylerini düşürür.
C) Bu sayede çocuğun ev kazalarında azalma gerçekleşir.
D) Hem ebeveyne hem de çocuğa fayda sağlar.
E) Ailelerin çocuk gelişimine dair bilgi düzeyini arttırır.

Cevap : A) En verimlisi tek yönlü olanıdır.

Açıklama : Erken müdahalede ev ziyaretlerinin başarılı olabilmesi için ziyaretçi ve aile arasında “çift yönlü”, güvene dayalı ve etkileşimli bir ilişki kurulmalıdır. Sadece uzmanın bilgi aktardığı “tek yönlü” bir süreç ebeveyn katılımını düşürür ve kalıcı değişim sağlamaz. Ev ziyaretleri ebeveynin stresini azaltırken çocuğun güvenliğini ve gelişimini artırır.

Aşağıdaki ülkelerin hangisinde annelerin gebelik sürecinde ilaç kullanım oranı en yüksektir?

A) ABD
B) Brezilya
C) Hollanda
D) İngiltere
E) İsveç

Cevap : B) Brezilya

Açıklama :

I. Çalıştırılan Çocuklar
II. Suça İtilen Çocuklar
III. Göç Etmek Zorunda Olan Çocuklar
Yukarıda verilen maddelerdeki çocuklar hangi gruba giren çocuklardır?

A) Risk Altındaki Çocuklar
B) Özel Gereksinimli Çocuklar
C) Kaynaştırma Grubu Çocuklar
D) Avantajlı Grup Çocuklar
E) Özel Yetenekli Çocuklar

Cevap : A) Risk Altındaki Çocuklar

Açıklama : Sosyoloji ve çocuk gelişimi alanında; ekonomik zorluklar nedeniyle çalıştırılan, korumasızlık sebebiyle suça sürüklenen veya savaş/felaket nedeniyle göç eden çocuklar “risk altındaki çocuklar” olarak tanımlanır. Bu çocuklar biyolojik bir engele sahip olmasalar da, çevresel ve sosyal şartlar nedeniyle gelişimlerinin olumsuz etkilenme ihtimali çok yüksektir; bu yüzden öncelikli erken müdahale grubudurlar.

Chicago Çocuk-Ebeveyn Merkezi Programı hakkında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Programa en az 3 yaşındaki çocuklar kabul edilmektedir.
B) Sosyoekonomik düzeyi düşük olan ebeveynlerin çocukları kapsama alınmıştır.
C) Amerika tarafından resmî olarak finanse edilen en eski erken müdahale programıdır.
D) Üniversite tabanlı ve kanıta dayalı bir erken müdahale programıdır.
E) Programın hedeflerinden biri çocukların akademik başarılarını arttırmaktır.

Cevap : C) Amerika tarafından resmî olarak finanse edilen en eski erken müdahale programıdır.

Açıklama :

Floortime Erken Müdahale Programı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Otizm spektrum bozukluğuna sahip olan çocuklara uygulanabilir.
B) Programın günde 5 seans olarak yapılması önerilir.
C) Programda her oturuma ebeveynler de dâhil edilir.
D) Program için yapılandırılmış bir mekâna ihtiyaç vardır.
E) Oturumlarda oyun oynama yöntemi en sık kullanılan yöntemdir.

Cevap : D) Program için yapılandırılmış bir mekâna ihtiyaç vardır.

Açıklama : Floortime’ın en büyük özelliği esnekliğidir. Çocuğun nerede olduğu (evde, parkta, oyun odasında) fark etmeksizin, onun o andaki ilgisini takip ederek uygulanır. Özel araç-gereçlerin bulunduğu “yapılandırılmış bir klinik mekan” zorunluluğu yoktur. “Yerdeki zaman” anlamına gelen ismi, yetişkinin çocuğun seviyesine inerek her türlü ortamı bir eğitim alanına çevirebilmesini ifade eder.

Hemşire-Aile Ortaklığı Programı ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Programın temel amacı çocukları sağlıklı ve güvende tutmaktır.
B) Program kapsamında özel eğitimler verilerek hemşireler yetiştirilmektedir.
C) Program birçok ülkede uygulanmaktadır.
D) Kurum merkezli bir programdır.
E) İlk kez anne olacak anne adayları ile çalışılmaktadır.

Cevap : D) Kurum merkezli bir programdır.

Açıklama : Hemşire-Aile Ortaklığı (Nurse-Family Partnership), tamamen “ev merkezli” (home-based) bir programdır. Eğitimli hemşireler, ilk kez anne olan dezavantajlı kadınları gebelikten başlayarak çocuğun 2 yaşına kadar düzenli olarak evlerinde ziyaret ederler. Amaç, hastane veya kuruma gitme imkanı olmayan ailelere yerinde destek sunarak anne ve bebek sağlığını korumaktır.

7 yaşındaki Zeynep’in zekâ puanını ölçmek isteyen çocuk gelişimci Gönül’ün aşağıdaki değerlendirme araçlarından hangisini kullanması doğru olacaktır?

A) Ankara Gelişimsel Tarama Envanteri
B) Frostig Görsel Algı Testi
C) Porteus Labirentleri Testi
D) Denver II
E) Metropolitan Okul Olgunluğu

Cevap : C) Porteus Labirentleri Testi

Açıklama : Seçenekler arasında doğrudan “zekâ puanı” (IQ) ölçümü için kullanılan araç Porteus Labirentleri Testi’dir. Bu test, bireyin planlama ve öngörü yeteneğini labirentler aracılığıyla ölçer ve sayısal bir zeka yaşı verir. AGTE ve Denver II “gelişim tarama” testleridir (zekayı puanlamaz); Frostig algıya, Metropolitan ise okula hazırbulunuşluğa odaklanır.

Aşağıdakilerden hangisi Syracuse Aile Gelişim Araştırma Programı üzerine gerçekleştirilen bilimsel araştırma sonuçlarından biri değildir?

A) Çocukların okula devamsızlık oranlarında düşme
B) Çocukların olumlu becerilerinde artma
C) Çocukların prososyal davranışlarında düşme
D) Çocukların akademik başarılarında artma
E) Çocukların suç işleme oranlarında azalma

Cevap : C) Çocukların prososyal davranışlarında düşme

Açıklama : Syracuse Programı, düşük gelirli ailelere çocuklarının gelişimi için uzun vadeli destek sunan bir programdır. Araştırma sonuçları, programın çocuklarda yardımlaşma, paylaşma ve empati gibi “prososyal davranışları” anlamlı derecede “artırdığını” göstermiştir. Davranışlarda düşme yaşanması programın başarılarıyla çelişen bir veridir. Ayrıca bu programdan yararlanan çocukların ileride suç oranlarının düştüğü de kanıtlanmıştır.

I. Öğrencinin performansına göre program hazırlamak
II. Tek bir gelişim alanına özgü program hazırlamak
III. Üst düzey düşünme becerisi kazandırmak
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri bilim ve sanat merkezlerinin temel ilkelerindendir?

A) Yalnız I
B) I ve III
C) I ve II
D) II ve III
E) Yalnız III

Cevap : B) I ve III

Açıklama : Bilim ve Sanat Merkezleri (BİLSEM), özel yetenekli çocukların potansiyellerini ortaya çıkarmak için kurulmuştur. Temel ilkeleri; her öğrencinin bireysel performansına ve yeteneğine göre esnek programlar hazırlamak (I) ve çocuklara eleştirel, yaratıcı (üst düzey) düşünme becerileri kazandırmaktır (III). Sadece tek bir gelişim alanına odaklanmak (II) yanlıştır; zira BİLSEM’ler çocukların bütünsel gelişimini ve çok yönlü yeteneklerini destekler.