TRM213U Bahçe Tarımı 2024-2025 Final Soruları

Bahçe Bitkileri Botaniği ve Meyve Türleri

Meyveler, dişi organın temel birimi olan karpel sayılarına göre sınıflandırılır; bu bağlamda zeytin 2 karpelli bir ovaryuma sahipken, elma ve armut gibi yumuşak çekirdekli meyveler genellikle 5 karpellidir. Bitki sistematiğinde elma, Gülgiller familyasının Malus cinsi içerisinde yer alır. Sert kabuklu meyveler arasında kestane, yüksek oranda nişasta ve şeker içermesiyle diğerlerinden ayrılır; yağ ve protein oranı ise oldukça düşüktür.

Sebze Yetiştiriciliği ve Fizyolojik Süreçler

Ispanak ve marul gibi sebzelerde, çevresel stres sonucu bitkinin hızla çiçek sapı oluşturmasına sapa kalkma denir. Sebzelerin çiçek yapılarında da belirgin farklılıklar görülür; örneğin fasulye, stamenlerin 9+1 şeklinde dizildiği diadelphous (iki kardeşli) bir yapıya sahiptir. Kavunlarda ise aynı bitki üzerinde hem erkek hem de er dişi çiçeklerin bulunduğu andromonoik yapıya sık rastlanır. Yazlık kabak yetiştiriciliğinde diğer asma tipi bitkilerin aksine budama işlemi yıllık bakımda yer almaz.

Bağcılık ve Üzümsü Meyve Teknikleri

Bağcılıkta verimli sürgünlerin uç kısımlarının kesilmesine tepe alma denir. Bazı üzüm çeşitlerinde yan sürgünler üzerinde oluşan küçük ve geç olgunlaşan salkımlara neferiye adı verilir. Üzümsü meyvelerden olan Rubus (böğürtlen/ahududu) cinsinde kökler çok yıllık olsa da, toprak üstü sürgünleri iki yıllık bir ömre sahiptir. Çilek yetiştiriciliğinde ise frigo fideler, yüksek kardeşlenme kapasiteleri sayesinde çiçek salkımı ve verim miktarını artırır.

Süs Bitkileri Yetiştirme Yöntemleri

Kesme güllerde ışık azlığı ve düşük sıcaklık sonucu çiçek tomurcuğu gelişmemesi durumuna kör sürgün denir. Karanfilde bitkinin dallanmasını sağlayarak çiçek sayısını artırmak amacıyla uç alma (pinching) işlemi uygulanır. İç mekân süs bitkileri sınıflamasında süs çimleri yer almaz; bu bitkiler daha çok dış mekân peyzajında kullanılır. Çiğdem gibi türler ise korm adı verilen özelleşmiş toprak altı organları ile çoğaltılır.

Hasat Sonrası Muhafaza ve Depolama Fizyolojisi

Marul ve lahana gibi geniş yüzeyli sebzelerde tazeliği korumak için en hızlı yöntem vakum ile ön soğutmadır. Meyve türlerinde baskın organik asitler farklılık gösterir; kiraz, şeftali, elma ve armut malik asit bakımından zenginken, çilekte sitrik asit baskındır. Depolama sürecinde Kontrollü Atmosfer (KA) depoları, solunumu yavaşlatarak fizyolojik bozulmaları engeller. Elmalarda görülen acı benek (bitter pit) sorununun temel nedeni ise meyve dokularındaki kalsiyum eksikliğidir.

1. Aşağıdaki meyve türlerinden hangisi 2 karpellidir?

A) Şeftali
B) Elma
C) Zeytin
D) Ayva
E) Armut

Cevap : C) Zeytin
Açıklama : Bahçe bitkileri botaniğinde meyveler, dişi organın temel birimi olan karpel (meyve yaprağı) sayılarına göre sınıflandırılır. Zeytin (Olea europaea), 2 karpelli bir ovaryuma sahiptir ve genellikle tek tohumlu olan “drupa” (etli çekirdekli) meyve tipine bir örnektir. Gelişim sırasında bu iki gözden sadece biri tam gelişerek tek çekirdeği oluşturur. Şeftali tek karpellidir; elma, armut ve ayva gibi yumuşak çekirdekli meyveler ise tipik olarak 5 karpellidir.

2. Kestane bitkisi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Kestane meyvelerinin yağ ve protein oranı yüksektir.
B) Önemli zararlıları kestane gal arısı ve kestane iç kurdudur.
C) Türkiye’deki kestaneliklerin büyük kısmı yabani ağaçların aşılanmasıyla oluşturulmuştur.
D) Önemli hastalıklarından biri kestane kanseridir.
E) Kestane denizden 400-1000 m yükseklikteki yerlerde yetiştiriciliği yapılmaktadır.

Cevap : A) Kestane meyvelerinin yağ ve protein oranı yüksektir.
Açıklama : Kestane meyveleri, fındık, ceviz, badem gibi diğer sert kabuklu meyvelerin aksine yağ ve protein bakımından oldukça fakirdir. Kestanenin en belirgin özelliği, yüksek oranda nişasta ve şeker (karbonhidrat) içermesidir. Bu nedenle kestane “ağaçta yetişen ekmek” olarak tanımlanır ve besin değeri tahıllara daha yakındır. Diğer şıklarda yer alan gal arısı zararlısı, kanser hastalığı ve 400-1000 metre rakım isteği kestane yetiştiriciliği için doğru verilerdir.

3. Elma türünün sistematikte yer aldığı cins aşağıdakilerden hangisidir?

A) Punica
B) Ficus
C) Pyrus
D) Olea
E) Malus

Cevap : E) Malus
Açıklama : Bitki sistematiğinde elma, Gülgiller (Rosaceae) familyasının “Malus” cinsi içerisinde yer alır. Yaygın kültür elmasının bilimsel adı Malus domestica’dır. Pyrus armudu, Olea zeytini, Ficus inciri ve Punica ise nar cinsini ifade eder. Islah ve yetiştiricilik çalışmalarında bu cins ayrımları, bitkilerin biyolojik ihtiyaçlarını anlamak için temel bilgidir.

4. Ispanakta ürünün pazarlanamaz durumuna gelmesine neden olan çiçek açma ve tohum oluşturma sürecine girmesine ne ad verilir?

A) Gövdelenme
B) Yapraklanma
C) Köklenme
D) Tohumlanma
E) Sapa Kalkma

Cevap : E) Sapa Kalkma
Açıklama : Ispanak ve marul gibi yaprağı yenen sebzelerde, gün uzunluğu veya yüksek sıcaklık gibi çevresel stres faktörleri bitkiyi generatif evreye zorlar. Bitkinin hızla bir çiçek sapı oluşturup tohum üretmeye başlamasına “sapa kalkma” (bolting) denir. Bu süreçte yapraklar küçülür, odunsu bir yapı kazanır ve tadı bozulur. Ürün ticari değerini tamamen kaybettiği için üreticiler bu durumu engellemek amacıyla uygun çeşit ve ekim zamanı seçerler.

5. Aşağıdakilerden hangisi yazlık kabaklarda yapılan yıllık bakım işlemlerinden biri değildir?

A) Gübreleme
B) Sulama
C) Budama
D) Hastalık ve zararlılarla mücadele
E) Çapalama

Cevap : C) Budama
Açıklama : Yazlık kabaklar (sakız kabağı gibi) genellikle bodur gelişim gösteren ve meyveleri her gün veya gün aşırı toplanan bitkilerdir. Domates veya kavun gibi asma tipi bitkilerin aksine, yazlık kabaklarda kol alma veya sistematik bir sürgün budaması uygulanmaz. Ancak verim ve kalite için gübreleme, düzenli sulama, yabancı ot kontrolü için çapalama ve bitki sağlığı için ilaçlama hayati önem taşır.

6. Diadelpohus yapı hangi sebze türünde görülür?

A) Hıyar
B) Domates
C) Patlıcan
D) Fasulye
E) Biber

Cevap : D) Fasulye
Açıklama : Diadelphous (iki kardeşli) erkek organ yapısı, stamenlerin (erkek organ saplarının) birleşerek iki grup oluşturmasıdır. Bu morfolojik yapı, Baklagiller (Fabaceae) familyasının tipik özelliğidir. Fasulyede 10 adet stamen bulunur; bunların 9 tanesi birbirine kaynamış durumdayken 1 tanesi serbesttir (9+1 dizilimi). Bu özellik hıyar, patlıcan veya biber gibi diğer familya üyelerinde görülmez.

7. I. Domates tohumunun çimlenmesi için gerekli minimum sıcaklık 11 °C’dir.
II. Büyüme için gerekli maksimum sıcaklık 35 °C’dir.
III. Meyve tutumu için gerekli optimum sıcaklık gece 10 °C’dir.
IV. Büyüme için gerekli optimum sıcaklık 21-24 °C’dir.
Domates bitkisinin farklı vejetasyon dönemindeki sıcaklık istekleri ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri yanlıştır?

A) Yalnız I
B) I ve IV
C) II ve III
D) I, II ve III
E) I, III ve IV

Cevap : B) I ve IV
Açıklama :

8. Kavunun çiçek yapısı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Dişi çiçekler ana gövdedeki koltuk altlarında meydana gelir.
B) Erkek çiçekler yan kollardaki ilk boğumlarda oluşur.
C) Andromonoik çiçeklere sık rastlanır.
D) Çiçekler daha çok ana dallar üzerinde bulunur.
E) Kavun çiçekleri biyolojik bakımdan dioik karakterdedir.

Cevap : C) Andromonoik çiçeklere sık rastlanır.
Açıklama : Kavun bitkisinde (Cucumis melo) en yaygın çiçek yapısı andromonoikliktir; yani aynı bitki üzerinde hem erkek çiçekler hem de er dişi (hermafrodit) çiçekler bir arada bulunur. Erkek çiçekler genellikle ana gövde ve yan dalların ilk boğumlarında yoğunlaşırken, meyve oluşturacak olan er dişi çiçekler yan kolların daha uç kısımlarında meydana gelir.

9. Asmada verimli yazlık sürgünlerin haziran ve temmuz aylarında uçtan itibaren 30-60 cm’lik kısımlarının kesilerek çıkarılması işlemine ne ad verilir?

A) Koltuk sürgünü alma
B) Dip sürgünü alma
C) Filiz alma
D) Tepe alma
E) Bilezik alma

Cevap : D) Tepe alma
Açıklama : Bağcılıkta sürgünlerin boyuna büyümesini durdurarak karbonhidrat birikimini artırmak, meyve salkımlarının beslenmesini iyileştirmek ve sürgünlerin kışa dayanıklı (odunlaşmış) hale gelmesini sağlamak amacıyla sürgün uçlarının kesilmesine “tepe alma” denir. Genellikle çiçeklenmeden sonra, haziran-temmuz aylarında 30-60 cm’lik kısımların alınması şeklinde uygulanır.

10. Çilekte taze kol fidesi ve frigo fide kullanmanın avantaj ve dezavantajları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Taze kol fidelerinde meyve boyutu frigo fidelere göre daha küçük kalmaktadır.
B) Frigo fidelerde çiçek tomurcuğu sayısı ve çiçek salkımı yüksek miktarda olur.
C) Frigo fidelerin maliyeti taze kol fidelerine göre 3-5 kat daha yüksektir.
D) Taze kol fidelerinin verim oranı düşüktür.
E) Frigo fidelerde kardeşlenme oranı düşüktür.

Cevap : E) Frigo fidelerde kardeşlenme oranı düşüktür.
Açıklama : Frigo fideler, kışın sökülerek soğuk depolarda kışlama (chill) ihtiyacı tam olarak giderilmiş fidelerdir. Bu fideler dikildikten sonra çok güçlü bir vejetatif gelişim gösterirler ve yüksek oranda “kardeşlenme” (taç oluşturma) kapasitesine sahiptirler. Kardeşlenme ne kadar fazlaysa çiçek salkımı ve verim o kadar artar. Bu nedenle frigo fidelerde kardeşlenmenin düşük olduğu bilgisi biyolojik olarak yanlıştır.

11. Aşağıdaki ifadelerden hangisi Rubus cinsine giren ticari türlerin genel özellikleri arasında yer almaz?

A) Meyveleri, her birinin içerisinde sert çekirdekler bulunan meyveciklerin bir meyve ekseni etrafında kümelenmesiyle oluşur.
B) Kökler iki yıllık sürgünler ise tek yıllıktır.
C) Dik, yarı dik veya sürünücü formda çalılardır.
D) Sürgünler üzerinde, dikenlere veya dikensi yapılara sahiptir.
E) Kök sürgünleri ile çoğalırlar.

Cevap : B) Kökler iki yıllık sürgünler ise tek yıllıktır.
Açıklama : Böğürtlen ve ahududunun dahil olduğu Rubus cinsi, çok yıllık (perennial) bir kök sistemine sahiptir. Ancak toprak üstü sürgünleri (canes) iki yıllıktır (biennial). İlk yıl sürgün büyür (primocane), ikinci yıl bu sürgün çiçek açıp meyve verir ve sonra kurur. Kökler ise toprak altında yıllarca yaşamaya devam eder ve her yıl yeni sürgünler verir. Dolayısıyla seçenekteki köklerin 2 yıllık olduğu bilgisi botanik olarak hatalıdır.

12. Bazı üzüm çeşitlerinde koltuk sürgünlerinin üzerinde oluşan küçük salkım yapısına ne ad verilir?

A) Neferiye
B) Salkım
C) Koruk
D) İnci bezesi
E) Sülük

Cevap : A) Neferiye
Açıklama : Asmada aktif tomurcuklardan süren yazlık yan sürgünlere “koltuk sürgünü” denir. Bazı çeşitlerde bu sürgünlerin uçlarında normal hasat zamanından daha geç olgunlaşan, küçük ve genellikle asitli kalan salkımcıklar oluşur; bunlara “neferiye” adı verilir. Neferiyeler sofralık olarak pek değer görmez ve ana salkımları zayıflatmaması için genellikle koparılırlar.

13. Kesme güllerde hangi fizyolojik bozukluk, genellikle ışık azlığı, düşük sıcaklık ve sert budama ile artış gösterir?

A) Bozuk baş
B) Kör sürgün
C) Boyun bükülmesi
D) Sürgün dökülmesi
E) Petal kararması

Cevap : B) Kör sürgün
Açıklama : “Kör sürgün” (blind shoot), gül dalının vejetatif olarak uzamasına rağmen ucunda bir çiçek tomurcuğu geliştirememesi durumudur. Özellikle kış aylarında düşük ışık şiddeti, yetersiz sıcaklık ve bitkiyi strese sokan sert budamalar kör sürgün oluşumunu tetikler. Bu durum kesme çiçek üretiminde doğrudan verim kaybına yol açan önemli bir fizyolojik sorundur.

14. Aşağıdakilerden hangisi iç mekân süs bitkilerinin sınıfları arasında yer almaz?

A) Sarmaşıklar ve süs çimleri
B) Kaktüs ve sukulentler
C) Bromeliadlar
D) Çiçekleri için yetiştirilenler
E) Yaprakları için yetiştirilenler

Cevap : A) Sarmaşıklar ve süs çimleri
Açıklama : İç mekân süs bitkileri; yaprak güzelliği, çiçek güzelliği, kaktüsler, sukulentler ve bromeliadlar gibi kategorilere ayrılır. Ancak “süs çimleri”, genellikle park ve bahçe peyzajında, dış mekân geniş alan düzenlemelerinde kullanılan bitki gruplarıdır ve standart iç mekân süs bitkisi sınıflamasına dahil edilmezler.

15. Aşağıdaki çiçek türlerinden hangisi özelleşmiş toprak altı organları ile çoğaltılır?

A) Difenbahya
B) Yaprak güzeli
C) Kalanşo
D) Kauçuk
E) Çiğdem

Cevap : E) Çiğdem
Açıklama : Çiğdem (Crocus), “korm” adı verilen soğan benzeri özelleşmiş bir toprak altı gövdesine sahiptir. Bu organ hem besin depolar hem de bitkinin eşeysiz olarak çoğalmasını sağlar. Diğer seçeneklerdeki Kauçuk, Kalanşo ve Difenbahya gibi bitkiler genellikle gövde, uç veya yaprak çelikleri gibi vejetatif yöntemlerle üretilirler.

16. Karanfilde uç alma işleminin amacı nedir?

A) Bitkilerin boyunu kısaltmak
B) Toprak yapısını iyileştirmek
C) Bitkilerin dallanmasını sağlamak ve birden fazla çiçek elde etmek
D) Çiçeklerin rengini açmak
E) Köklerin daha hızlı gelişmesini sağlamak

Cevap : C) Bitkilerin dallanmasını sağlamak ve birden fazla çiçek elde etmek
Açıklama : Karanfil yetiştiriciliğinde ana sürgünün büyüme ucunun koparılmasına “uç alma” (pinching) denir. Bu işlemle bitkinin tepe baskınlığı kırılır ve yaprak koltuklarındaki yan tomurcuklar uyanarak dallanma başlar. Sonuçta tek bir gövde yerine çok dallı bir yapı oluşur ve her daldan ayrı çiçek alınarak verim artırılır.

17. Marul ve lahana gibi çok katmanlı yaprak yapısı ve yüksek yüzey alanına sahip ürünlerde etkili olan ön soğutma yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Zorlanmış (tazyikli) hava akımı ile ön soğutma
B) Soğuk odada ön soğutma
C) Buz ile ön soğutma
D) Vakum ile ön soğutma
E) Soğuk su ile ön soğutma

Cevap : D) Vakum ile ön soğutma
Açıklama : Vakum soğutma, düşük basınç altında ürün yüzeyindeki suyun buharlaşmasıyla ısının hızla çekilmesi prensibine dayanır. Marul ve lahana gibi geniş yüzey alanına sahip yapraklı sebzelerde bu yöntem, ürünün merkezine kadar 20-30 dakikada soğuma sağlayarak tazeliğin korunmasında en etkili ve hızlı ön soğutma tekniğidir.

18. Kontrollü atmosferli depoların avantajları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Ürünlerdeki askorbik asit kaybını hızlandırırlar.
B) Raf ömrünün uzatılmasında etkili değildirler.
C) Etilen sentezini teşvik ederler.
D) Fizyolojik bozulmaların oluşumunun engellenmesini sağlarlar.
E) Meyve ve sebzelerin solunum hızını artırırlar.

Cevap : D) Fizyolojik bozulmaların oluşumunun engellenmesini sağlarlar.
Açıklama : Kontrollü Atmosfer (KA) depoları, ortamdaki oksijen (O2) oranını düşürüp karbondioksit (CO2) oranını artırarak bitkinin solunum hızını yavaşlatır. Bu süreç, ürünün yaşlanmasını (senesens) geciktirir, etilen duyarlılığını azaltır ve depolama sırasında görülebilecek kararma, yumuşama gibi birçok fizyolojik bozulmayı minimize eder.

19. Aşağıdakilerden hangisi malik asitçe zengin meyve türlerinden biri değildir?

A) Kiraz
B) Çilek
C) Şeftali
D) Armut
E) Elma

Cevap : B) Çilek
Açıklama : Meyvelerdeki ekşiliği veren temel organik asitler türe göre değişir. Elma, armut, şeftali ve kiraz gibi meyvelerin baskın asidi malik asittir. Çilekte ise turunçgillerde olduğu gibi “sitrik asit” (limon asidi) temel organik asittir. Bu asit dengesi meyvenin tadı ve işleme kalitesi üzerinde belirleyici rol oynar.

20. Elmalarda depolama sırasında ortaya çıkan acı benek (bitter pit) oluşumunun en önemli nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kalsiyum eksikliği
B) Kalsiyum fazlalığı
C) Azot fazlalığı
D) Fosfor eksikliği
E) Azot eksikliği

Cevap : A) Kalsiyum eksikliği
Açıklama : “Acı benek” (Bitter Pit), elmalarda meyve etinde kahverengi, süngerimsi ve acı tatlı lekelerin oluşmasıyla karakterize fizyolojik bir bozukluktur. Bu sorunun temel nedeni meyve dokularındaki kalsiyum (Ca) noksanlığıdır. Kalsiyum hücre duvarının yapısında yer aldığı için eksikliği hücrelerin ölmesine ve doku bozulmasına yol açar. Azot fazlalığı ise kalsiyum alımını engelleyerek bu durumu dolaylı yoldan tetikler.