TRM215U Tarla Bitkileri 2024-2025 Final Soruları

Tahıllarda Olgunlaşma Süreçleri ve Hasat Parametreleri

Tahılların hasat zamanını belirleyen en kritik evrelerden biri sarı olum dönemidir. Bu evrede tanedeki nem içeriği yaklaşık yüzde 40 seviyelerine iner ve nişasta birikimi tamamlanmış kabul edilir. Bitkinin yeşil aksamı sararırken tane hala nispeten yumuşaktır. Tam olum evresinde ise nem yüzde 20’nin altına düşerek ürün depolamaya ve hasada hazır hale gelir. Bitki gelişimini etkileyen ekolojik faktörler arasında hava nemi (nisbi nem) temel bir iklim faktörü iken; toprak nemi ve besin maddeleri edafik (toprakla ilgili) faktörler sınıfına girer.

Endüstri Bitkileri: Lif, Yağ ve Şeker Üretimi

Lif bitkileri üretim kapasitelerine göre primer ve sekonder olarak ayrılır; pamuk, keten ve rami primer lif bitkileri iken, ısırgan günümüzde sekonder (ikincil) bir lif kaynağı olarak değerlendirilir. Yağ bitkilerinden kolza (kanola) ekiminde başarılı bir çimlenme için toprak sıcaklığının en az 10-12 derece olması şarttır. Şeker endüstrisinin ana hammaddesi olan şeker pancarı, saflaştırma işlemleri sonucunda yüzde 99,95 saflıkta sakkaroz üretimi sağlar.

Yumru ve Kök Bitkileri: Patates ve Tatlıpatates

Patatesin Anadolu topraklarına girişi tarihsel olarak 1850-1870 yılları arasına dayanmaktadır. Günümüzde dünya üretiminde Çin, Hindistan, Rusya ve Ukrayna lider ülkeler arasındadır. Önemli bir yanılgı olarak tatlıpatates bir serin iklim bitkisi değil, yüksek sıcaklık (24-30 derece) isteyen mutlak bir tropik/subtropik bitkidir. Bu bitki otsu yapıda çok yıllıktır ve genellikle çelikle (vejetatif) çoğaltılır.

Tıbbi ve Aromatik Bitkilerde Metabolizma ve Üretim

Bitkilerde savunma ve korunma amacıyla üretilen fenolik bileşikler, sekonder metabolitler sınıfına girer. Tıbbi bitkilerde etken madde miktarının bitkinin büyüme evrelerine (örneğin kekiğin çiçeklenmede en yüksek yağa ulaşması) göre değişmesine ontogenetik varyabilite denir. Çemen, çörek otu ve fesleğen gibi türler tek yıllık otsu bitkilerdir. Üretimde ise sürgün çeliklerinin köklendirilmesi için oksin grubu bir hormon olan NAA (naftalin asetik asit) yaygın olarak kullanılır.

Yem Bitkileri ve Mera Yönetimi

Türkiye’de en geniş ekim alanına sahip ve “yem bitkilerinin kraliçesi” olarak bilinen tür yoncadır. Sıcak iklim bitkisi olan mısırın ekimi için toprak sıcaklığının 15 dereceyi bulması beklenmelidir. Baklagil yem bitkileri, atmosfer azotunu bağlamaları ve hasat sonrası düşük C:N (Karbon/Azot) oranına sahip organik madde bırakmaları sayesinde toprak yapısını iyileştirirler. 4342 sayılı Mera Kanunu, meraların tespiti ve ıslahını amaçlarken; miras yoluyla arazilerin bölünmesini engellemek bu kanunun değil, Toprak Koruma Kanunu’nun konusudur. Coğrafi olarak Marmara Bölgesi, yoğun sanayileşme ve tarla tarımı nedeniyle Türkiye’de çayır ve mera alanlarının en az olduğu bölgedir.

Bitki Besleme ve Gelişim

Mera bitkilerinde ve genel tarla bitkilerinde generatif gelişmeyi (çiçeklenme ve tohum bağlama) hızlandıran, erkencilik sağlayan temel besin maddesi fosfordur. Azot vegetatif aksamı (dal, yaprak) büyütürken, fosfor enerji transferi sağlayarak bitkinin vaktinde olgunlaşmasını destekler.

1. Tahıl tanesinde nişasta birikiminin gerçekleştiği ve nem içeriğinin yüzde 40’a indiği dönem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Süt olum dönemi
B) Ölü olum dönemi
C) Tam olum dönemi
D) Fizyolojik olum dönemi
E) Sarı olum dönemi

Cevap : E) Sarı olum dönemi
Açıklama : Tahılların olgunlaşma evreleri bitkinin hasat zamanını ve ürün kalitesini belirleyen en kritik süreçlerdir. Sarı olum dönemi, tanedeki nem oranının yaklaşık %40 seviyelerine düştüğü, bitkinin yeşil aksamının büyük oranda sarardığı ancak tanenin hala tırnakla zor da olsa ezilebildiği bir evredir. Bu aşamada taneye nişasta birikimi tamamlanmış kabul edilir. Süt olumda nem çok daha yüksektir ve tane ezildiğinde sütümsü bir sıvı çıkar; tam olumda ise nem %20’nin altına düşerek tane tamamen sertleşir ve hasada hazır hale gelir.

2. Baklagiller sürdürülebilir tarım yönünden ayrı bir önem taşırlar. Toprağa kazandırdıkları havanın serbest azotundan kendileri yararlanabildikleri gibi hasadından sonra ekilen diğer bitkiler de faydalanırlar. Ayrıca …… katsayısı düşük organik madde bırakmaları nedeniyle toprak yapısını iyileştirirler.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

A) P:K
B) C:N
C) Fe:Mg
D) K:S
E) N:Ca

Cevap : B) C:N
Açıklama : Baklagiller, köklerindeki Rhizobium bakterileri sayesinde atmosferdeki serbest azotu toprağa bağlama (fiksasyon) yeteneğine sahiptir. Bu bitkilerin hasat artıkları, diğer bitki gruplarına (örneğin tahıllara) göre çok daha düşük bir Karbon/Azot (C:N) oranına sahiptir. Düşük C:N katsayısına sahip organik maddeler toprak mikroorganizmaları tarafından çok daha hızlı bir şekilde parçalanır ve mineralize olur. Bu süreç, toprağın humus miktarını artırırken aynı zamanda fiziksel yapısını (havalanma, su tutma kapasitesi) iyileştirir ve kendisinden sonra ekilen bitki için zengin bir besin yatağı hazırlar.

3. Aşağıdaki bitkilerden hangisi primer lif bitkisi değildir?

A) Isırgan
B) Kapok
C) Pamuk
D) Keten
E) Rami

Cevap : A) Isırgan
Açıklama : Tekstil ve endüstri dünyasında bitkisel lifler, üretim miktarları ve ticari önemlerine göre birincil (primer) ve ikincil (sekonder) olarak sınıflandırılır. Pamuk, keten, kenevir, jüt ve rami gibi bitkiler dünya genelinde ana lif kaynağı olarak kabul edilen primer lif bitkileridir. Isırgan otu ise, saplarından lif elde edilebilmesine ve tarihsel olarak kullanılmasına rağmen, günümüzde ticari üretiminin çok kısıtlı olması ve genellikle yabani veya alternatif bir kaynak olarak görülmesi nedeniyle “sekonder” veya “potansiyel” lif bitkisi kategorisinde değerlendirilir.

4. Kolzanın ekim zamanında iyi bir çimlenme olabilmesi için toprak sıcaklığının en az kaç (°C) derece olması gerekmektedir?

A) 3-4
B) 5-6
C) 6-7
D) 10-12
E) 20-22

Cevap : D) 10-12
Açıklama : Kolza (kanola), serin iklim yağ bitkisi olmasına rağmen tohumlarının homojen ve hızlı bir şekilde çimlenmesi için belirli bir sıcaklık eşiğine ihtiyaç duyar. Toprak sıcaklığı 10-12 °C seviyesine ulaşmadan yapılan ekimlerde çimlenme süresi uzar, tohumların toprak altı zararlılarına ve hastalıklara maruz kalma riski artar. Sağlıklı bir fide çıkışı (emergence) ve kışa güçlü giren bir rozet dönemi için toprak ısısının bu kritik seviyede olması tarımsal verim açısından şarttır.

5. Tatlıpatatesle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Sarmaşıkgiller familyası içerisindeki Ipomoea batatas (L.) Lam. türüne aittir.
B) Yaprakları insan ve hayvan beslenmesinde kullanılmaktadır.
C) Otsu yapıda çok yıllık bir bitkidir.
D) Sürgün, sürgün çeliği veya sap çeliği kullanılarak vejetatif yolla çoğaltılır.
E) Serin iklim bitkisi olup en iyi 18-22 °C arasındaki sıcaklıklarda yetişir.

Cevap : E) Serin iklim bitkisi olup en iyi 18-22 °C arasındaki sıcaklıklarda yetişir.
Açıklama : Tatlıpatates (Ipomoea batatas), sanılanın aksine serin iklim bitkisi değil, mutlak bir tropik ve subtropik kuşak bitkisidir. Gelişimi için yüksek sıcaklık (24-30 °C) ve uzun bir vejetasyon süresi ister. 18 °C’nin altındaki sıcaklıklarda gelişimi yavaşlar, don olaylarına karşı ise son derece hassastır. Diğer seçeneklerde belirtilen; çok yıllık otsu yapısı, vejetatif yolla (çelikle) çoğaltılması ve yapraklarının besin değeri taşıması bitkinin doğru botanik ve tarımsal özellikleridir.

6. Şeker pancarında yüzde 99,95 saflıkta bulunan şeker aşağıdakilerden hangisidir?

A) Fruktoz
B) İnilin
C) Sakkaroz
D) Glikoz
E) Maltoz

Cevap : C) Sakkaroz
Açıklama : Şeker pancarı (Beta vulgaris L.), modern şeker endüstrisinin en önemli hammaddesidir. Fabrikada işlenen pancarın özsuyundan rafine edilerek elde edilen ve bizim günlük hayatta kullandığımız beyaz kristal şeker kimyasal olarak “Sakkaroz” (sucrose) adını alan bir disakkarittir. Şeker pancarı kökünde biriktirilen bu şeker, saflaştırma işlemleri sonucunda yüzde 99,95 oranında saf hale getirilir. Pancarın yapısında glikoz ve fruktoz gibi “indirgen şekerler” de bulunur ancak bunlar teknolojik olarak istenmeyen ve çok düşük miktardaki bileşenlerdir.

7. Patates Anadolu’ya ilk kez hangi tarihler arasında girmiştir?

A) 1830-1840
B) 1850-1870
C) 1880-1890
D) 1910-1920
E) 1923-1933

Cevap : B) 1850-1870
Açıklama : Patatesin anavatanı Güney Amerika’nın And Dağları bölgesi olmasına rağmen, Avrupa üzerinden dünyaya yayılması ve Osmanlı topraklarına (Anadolu’ya) girişi 19. yüzyılın ortalarını bulmuştur. Tarihsel kayıtlara göre patates, ilk kez 1850-1870 yılları arasında Kafkasya üzerinden Doğu Anadolu’ya ve Avrupa üzerinden Marmara Bölgesi’ne (özellikle Sakarya ve çevre illere) giriş yapmıştır. İlk yıllarda halk tarafından kuşkuyla karşılansa da, kısa sürede stratejik bir gıda maddesi haline gelmiştir.

8. Aşağıdakilerden hangisi dünyada patatesin en fazla üretildiği ilk beş ülkeden biri değildir?

A) Hindistan
B) Çin
C) Ukrayna
D) İsrail
E) Rusya

Cevap : D) İsrail
Açıklama : Dünya patates üretim istatistiklerine (FAO verileri) göre Çin, açık ara dünyanın en büyük patates üreticisidir. Onu sırasıyla Hindistan, Rusya ve Ukrayna takip etmektedir. Beşinci sırada ise genellikle Amerika Birleşik Devletleri yer alır. İsrail, birim alandan alınan verim (verimlilik) ve tarım teknolojileri açısından çok ileri olsa da, coğrafi yüzölçümü ve iklimsel kısıtlar nedeniyle toplam üretim miktarında dünyanın ilk beş ülkesi arasında yer alamaz.

9. Aşağıdakilerden hangisi bitkiler tarafından sentezlenen sekonder metabolitlerden biridir?

A) Fenolikler
B) Proteinler
C) Nükleik asitler
D) Vitaminler
E) Karbonhidratlar

Cevap : A) Fenolikler
Açıklama : Bitki metabolizması birincil (primer) ve ikincil (sekonder) olmak üzere iki ana kola ayrılır. Karbonhidratlar, proteinler, yağlar ve nükleik asitler bitkinin büyümesi, enerji üretmesi ve üremesi için doğrudan zorunlu olan “primer metabolitler”dir. Sekonder metabolitler ise bitkinin hayatta kalması için doğrudan zorunlu olmasa da; çevresel streslere karşı savunma yapması, tozlaştırıcıları çekmesi ve zararlılardan korunması için üretilen alkaloidler, terpenler ve “fenolik bileşikler” gibi maddelerdir. Tıbbi ve aromatik bitkilerin değeri bu sekonder bileşiklerden gelir.

10. Aşağıdaki hormon gruplarından hangisi sürgün çeliklerinin köklendirilmesinde kullanılır?

A) NAA (naftalin asetik asit)
B) Gibberellinler
C) Etilen
D) Sitokininler
E) Absisik asit

Cevap : A) NAA (naftalin asetik asit)
Açıklama : Bitki fizyolojisinde büyüme düzenleyiciler (hormonlar) farklı fonksiyonlara sahiptir. Çelikle üretimde (vejetatif çoğaltma), kesilen gövde parçasının kök oluşturmasını tetiklemek için Oksin grubu hormonlar kullanılır. NAA (Naftalin Asetik Asit) ve IBA (İndol Butirik Asit), ticari olarak köklendirme tozlarında veya solüsyonlarında en yaygın kullanılan sentetik oksinlerdir. Gibberellinler daha çok boyca uzamada, sitokininler hücre bölünmesi ve sürgün oluşumunda, etilen olgunlaşmada, absisik asit ise uyku halinde (dormansi) görev alır.

11. Aşağıdaki tıbbi ve aromatik bitkilerden hangisi bir yıllık ve otsu yapılı bitkiler sınıfında yer alır?

A) Cehri, defne ve mahlep
B) Adaçayı, kekik ve lavanta
C) Isırgan otu, kedi otu ve oğul otu
D) Çemen, çörek otu ve fesleğen
E) Kardelen, safran ve salep

Cevap : D) Çemen, çörek otu ve fesleğen
Açıklama : Tıbbi bitkiler yaşam sürelerine göre sınıflanır. Çemen (Trigonella), çörek otu (Nigella) ve fesleğen (Ocimum), tohumu ekildikten sonra aynı yıl içinde vejetatif gelişimini tamamlayan, çiçek açıp tohum veren ve vejetasyon dönemi sonunda ölen “tek yıllık otsu” bitkilerdir. Adaçayı ve lavanta gibi bitkiler çok yıllık çalımsı yapıdadır; defne ağaç formundadır; kardelen ve safran ise çok yıllık soğanlı/yumrulu bitkiler kategorisindedir.

12. Kekik bitkisinin yapraklarında uçucu yağ en çok çiçeklenme devresinde birikir.
Yukarıdaki ifade aşağıdaki varyabilitelerden hangisi ile açıklanabilir?

A) Diurnal varyabilite
B) Genotipik varyabilite
C) Ontogenetik varyabilite
D) Kemotipik varyabilite
E) Morfogenetik varyabilite

Cevap : C) Ontogenetik varyabilite
Açıklama : Tıbbi bitkilerde etken maddelerin miktarı ve kalitesi sabit değildir; farklı faktörlere bağlı olarak değişir. “Ontogenetik varyabilite”, etken maddenin bitkinin büyüme ve gelişme evrelerine (gençlik, çiçeklenme, tohum bağlama gibi) göre gösterdiği değişimdir. Kekiğin en yüksek uçucu yağ oranına tam çiçeklenme döneminde ulaşması bunun en net örneğidir. Diurnal varyabilite gün içindeki değişimi, morfogenetik varyabilite farklı organlar (yaprak vs. çiçek) arasındaki farkı, genotipik varyabilite ise kalıtsal farkları ifade eder.

13. Türkiye’de en geniş ekim alanına (ha) sahip yem bitkisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mısır
B) Korunga
C) Fiğ
D) Acıbakla
E) Yonca

Cevap : E) Yonca
Açıklama : Yonca (Medicago sativa L.), “yem bitkilerinin kraliçesi” olarak kabul edilir. Yüksek protein içeriği, vitamin ve mineral zenginliği, çok yıllık olması (yaklaşık 4-7 yıl verim vermesi) ve farklı ekolojilere uyum sağlaması nedeniyle Türkiye hayvancılığında en stratejik üründür. TÜİK verilerine göre yonca ekim alanları, geleneksel fiğ ekim alanlarını geride bırakarak Türkiye’deki kaba yem üretiminde birinci sıraya yerleşmiştir.

14. Silajlık mısır ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Ilıman iklim bitkisi olup, toprak sıcaklığı 5 °C’yi bulmadan ekim yapılmaz.
B) Tropik iklim bitkisidir ve Kıraç koşullarda toprak sıcaklığı 20°C’nin üzerindeki yüksek sıcaklıklarda ekim yapılabilir.
C) Alternatif iklim bitkisidir ve toprak sıcaklığı 10°C’yi bulmadan ekiminde sorun yaşanır.
D) Mutlak sıcak iklim bitkisi olup, toprak sıcaklığı 15°C’yi bulmadan ekim yapılmaz.
E) Serin iklim bitkisi olup, toprak sıcaklığı 0°C’nin altındaki düşük sıcaklıklarda da ekim yapılabilir.

Cevap : D) Mutlak sıcak iklim bitkisi olup, toprak sıcaklığı 15°C’yi bulmadan ekim yapılmaz.
Açıklama : Mısır (Zea mays L.), C4 fotosentez yoluna sahip, yüksek sıcaklık ve ışık şiddeti isteyen tipik bir sıcak iklim bitkisidir. Tohumlarının sağlıklı bir şekilde çimlenebilmesi ve toprak altı çürüklüklerine yakalanmaması için toprak ısısının mutlaka 15 °C ve üzerinde olması gerekir. Mısır bitkisi soğuğa ve don olaylarına karşı son derece duyarlıdır; 10 °C’nin altındaki sıcaklıklarda gelişimi neredeyse tamamen durur.

15. Tohum (tane) üretimi için ekilecek yaygın fiğde (Vicia sativa L.) 1 dekara atılacak tohum miktarı ve sıra arası mesafe nedir?

A) 5-6 kg/da; 5-10 cm
B) 8-10 kg/da; 30-50 cm
C) 12-13 kg/da; 60-70 cm
D) 14-15 kg/da; 80-90 cm
E) 16-17 kg/da; 100-110 cm

Cevap : B) 8-10 kg/da; 30-50 cm
Açıklama : Yaygın fiğde ekim normu, yetiştirme amacına göre değişir. Eğer amaç ot üretimi ise sıra arası dar tutulur. Ancak tane (tohum) üretimi hedeflendiğinde, bitkilerin daha iyi ışık alarak çiçeklenmesi, bakla bağlaması ve hasat kolaylığı için sıra arası 30-50 cm gibi geniş tutulur. Dekara atılacak tohum miktarı ise tohumun iriliğine bağlı olarak 8-10 kg civarındadır. Bu aralık, bitkinin kardeşlenmesine ve tane dolumuna en uygun yaşam alanını sağlar.

16. Ak acıbaklanın bitkisel özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Yaprakları çok tipik ışınsal olup, çiçekleri salkım formdadır.
B) Yaprak tipi birleşik olup çiçekleri salkım formundadır.
C) Yaprak tipi teksel ve çiçekleri altılı formdadır.
D) Yaprak tipi tek yaprakçıklı olup çiçekleri üçlü formdadır.
E) Yaprak tipi salkım şeklinde olup, çiçekleri üçlü formdadır.

Cevap : A) Yaprakları çok tipik ışınsal olup, çiçekleri salkım formdadır.
Açıklama : Ak acıbakla (Lupinus albus), morfolojik olarak çok ayırt edici bir bitkidir. Yaprakları “palmat” (ışınsal/elsi) bir yapıya sahiptir; yani çok sayıda yaprakçık bir sapın ucundan yelpaze gibi dağılır. Çiçekleri ise uzun bir çiçek sapı üzerinde dizilmiş gösterişli bir salkım (rasemus) formundadır. Bu özellikleri nedeniyle bazı acıbakla türleri tarla bitkisi olarak kullanılmasının yanı sıra süs bitkisi olarak da rağbet görür.

17. Türkiye’de toplam çayır ve mera alanları aşağıdaki coğrafi bölgelerin hangisinde en azdır?

A) Güneydoğu
B) Ege
C) Akdeniz
D) Karadeniz
E) Marmara

Cevap : E) Marmara
Açıklama : Türkiye’nin çayır ve mera varlığı bölgelere göre büyük farklar gösterir. Doğu Anadolu ve İç Anadolu meranın en yoğun olduğu bölgelerdir. Marmara Bölgesi ise, yoğun sanayileşme, kontrolsüz şehirleşme ve mevcut düz arazilerin tamamen tarla tarımına (özellikle ayçiçeği, buğday, mısır) ayrılması nedeniyle doğal çayır ve mera varlığı bakımından Türkiye’nin en fakir bölgesidir. Bu durum bölgede hayvancılığın daha çok “entansif” (kapalı sistem besi) olarak yapılmasına yol açmıştır.

18. Aşağıdakilerden hangisi iklim faktörleri arasında yer alır?

A) Toprak nemi
B) Yöney
C) Hava nemi
D) Toprak reaksiyonu
E) Bitki besin maddeleri

Cevap : C) Hava nemi
Açıklama : Bitki gelişimini etkileyen ekolojik faktörler; iklimsel, edafik (toprakla ilgili), fizyografik (yerşekli) ve biyotik olarak dörde ayrılır. Sıcaklık, ışık, rüzgar ve “hava nemi” (nisbi nem) doğrudan atmosferik koşullarla ilgili oldukları için iklim faktörleridir. Toprak nemi, pH (reaksiyon) ve besin maddeleri edafik faktörlerdir; yöney (bakı) ise fizyografik bir faktördür.

19. Aşağıdakilerden hangisi Mera Kanunu’nun amaçları arasında yer almaz?

A) Gerektiğinde meraların tahsis amacını değiştirmek
B) Kullanıcılara tahsislerini yapmak
C) Miras yoluyla arazilerin bölünmesini engellemek
D) Mera arazilerinin sınırlarını belirlemek
E) Bakımı ve ıslahı ile kullanıcılara yükümlülük getirmek

Cevap : C) Miras yoluyla arazilerin bölünmesini engellemek
Açıklama : 4342 sayılı Mera Kanunu; meraların tespiti, sınırlarının belirlenmesi (tahdit), köylere/şahıslara tahsisi ve bu alanların ıslah edilmesini düzenler. Miras yoluyla tarım arazilerinin parçalanmasını engellemek ise 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nun bir konusudur. Meralar devletin hüküm ve tasarrufu altındaki kamu malları olduğu için şahsi miras hukukuna konu olamazlar; bu nedenle bu amaç Mera Kanunu’nda yer almaz.

20. Mera bitkilerinde; fotosenteze karışan, generatif gelişmeyi hızlandıran ve erken olgunlaşmayı sağlayan bitki besin maddesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Magnezyum
B) Fosfor
C) Kalsiyum
D) Azot
E) Potasyum

Cevap : B) Fosfor
Açıklama : Fosfor (P), bitki yaşamında enerji transferi (ATP), nükleik asit sentezi ve enzim aktivasyonu gibi hayati süreçlerde rol alır. Bitkilerde özellikle kök gelişimini destekler ve çiçeklenme, tohum bağlama gibi generatif evreleri hızlandırır. Fosforun yeterli olması, bitkinin vaktinde olgunlaşarak hasada gelmesini (erkencilik) sağlar. Azot vegetatif büyümeyi teşvik ederken, fosfor generatif dengeyi korur.