TRM215U Tarla Bitkileri 2024-2025 Vize Soruları

1. Tahıllarda Çimlenme, Morfoloji ve Ekolojik İstekler

Tahıllar, iklimsel isteklerine göre serin ve sıcak iklim tahılları olarak iki ana gruba ayrılır. Arpa, buğday, yulaf ve çavdar serin iklim grubunda yer alırken; mısır, çeltik ve darı türleri sıcak iklim tahıllarıdır. Serin iklim tahılları arasında soğuğa en dayanıklı tür olan çavdar, toprak sıcaklığı 1-2 °C gibi oldukça düşük seviyelerdeyken bile çimlenebilir. Tahılların morfolojik yapısı incelendiğinde, gelişmiş bir yaprağın yaprak kını, yaprak ayası, kulakçık ve yakaçık bölümlerinden oluştuğu, ancak genellikle bir yaprak sapına sahip olmadığı görülür.

Üretimde verimi belirleyen en önemli fizyolojik olaylardan biri kardeşlenmedir. Kardeşlenme, çimlenen bir tohumdan ana sapın yan boğumlarından birden fazla sapın çıkması sürecidir ve bitkinin birim alandaki sap yoğunluğunu doğrudan etkiler.

2. Yemeklik Baklagiller: Toprak Verimliliği ve Gen Merkezleri

Yemeklik baklagiller, sürdürülebilir tarım döngüsünde azot fiksasyonu yetenekleriyle merkezi bir öneme sahiptir. Baklagiller, köklerindeki bakteriler aracılığıyla havanın serbest azotunu toprağa bağlar; bu bitkiler arasında en fazla azot bağlayan tür bakladır. Hasat sonrasında toprağa bıraktıkları düşük C:N (Karbon/Azot) katsayılı organik maddeler, toprak yapısını iyileştirerek kendisinden sonra gelen bitkiye besin sağlar.

Baklagillerin çiçekleri yaprak koltuklarından (aksiller) çıkar ve tipik kelebek yapısındadır. Tarihsel olarak baklagillerin ve tahılların ilk tarımının yapıldığı bölge “Bereketli Hilal” (Türkiye’nin Güneydoğusu, Kuzey Irak, Suriye, Ürdün vb.) olarak tanımlanır. Günümüzde Hindistan, dünyanın en büyük baklagil üreticisi ve tüketicisi konumundadır; ancak yoğun iç tüketim nedeniyle aynı zamanda büyük bir ithalatçı durumundadır.

3. Endüstriyel Lif Bitkileri: Pamuk ve Keten

Bitkisel lifler; sap, yaprak, tohum veya meyve gibi farklı kısımlardan elde edilir. Pamuk lifleri tohum tüylerinden (koza), keten ve kenevir lifleri ise sap dokularından elde edilir. Lif keteninde en kaliteli lifler, çenek yaprakları ile dallanmanın başladığı bölge arasındaki teknik sap uzunluğu denilen kısımdan alınır.

Pamuk üretiminde hasat edilen liflerin tohumdan (çiğitten) ayrılması sürecine çırçırlama denir. Lif bitkileri planlamasında, keten bitkisinin kolza ile ekim nöbetine girmemesi tarımsal verim açısından önerilmektedir.

4. Yağlı Tohumlar: Soya, Susam ve Ayçiçeği

Türkiye’de yağlı tohum üretimi ve ekim alanı bakımından lider bitki ayçiçeğidir. Susam ise özellikle gıda endüstrisinde tahin üretiminin temel hammaddesi olarak stratejik bir öneme sahiptir. Sıcak iklim bitkisi olan soyanın fotosentez yapabilmesi için optimum sıcaklık aralığı 25-30 °C’dir ve bu bitkinin gen merkezi Doğu Asya’dır.

Bir diğer önemli yağ bitkisi olan kolzada (kanola), çiçeklenme süresi iklim şartlarına bağlı olarak yaklaşık 35-45 gün sürer. Kolza çiçekleri dörtlü yapıdadır ve bitkide tamamen kendine döllenme yerine, %20-30 oranında yabancı döllenme de görülebilmektedir.

1. Çavdarın çimlenmesi için gerekli minimum sıcaklık aralığı kaç (°C) derecedir?

A) 1-2
B) 6-7
C) 8-9
D) 10-11
E) 12-14

Cevap : A) 1-2

Açıklama : Çavdar, serin iklim tahılları arasında soğuğa en dayanıklı olanıdır. Çimlenme için toprak sıcaklığının 1-2 °C olması yeterlidir, bu da onun çok erken ekilebilmesine veya zorlu koşullarda çimlenebilmesine olanak tanır.

2. Aşağıdaki ülkelerin hangisi Buğday ve Arpanın ilk tarımın yapıldığı “Bereketli Hilal” olarak adlandırılan bölgede yer almaz?

A) Türkiye’nin güneydoğusu
B) Ürdün
C) Lübnan
D) Kuzey Irak
E) Mısır

Cevap : E) Mısır

Açıklama : “Bereketli Hilal” (Verimli Hilal), Türkiye’nin Güneydoğusu, Kuzey Irak, Suriye, Lübnan, Ürdün, İsrail ve Filistin’i kapsayan bölgedir. Mısır (Nil Vadisi), tarımın geliştiği önemli bir merkez olsa da coğrafi tanım olarak Bereketli Hilal’in çekirdek bölgesinde (Taurus-Zagros dağ silsilesi yayı) yer almaz, genellikle ayrı bir medeniyet havzası olarak değerlendirilir veya hilalin uzantısı kabul edilir, ancak şıklarda en dışta kalan Mısır’dır.

3. Aşağıdakilerden hangisi sıcak iklim tahıllarından biri değildir?

A) Kocadarı
B) Çeltik
C) Arpa
D) Mısır
E) Kumdarı

Cevap : C) Arpa

Açıklama : Mısır, Çeltik, Kocadarı (Sorgum) ve Kumdarı (Darı) sıcak iklim tahıllarıdır. Arpa ise buğday, yulaf ve çavdar ile birlikte serin iklim tahılları grubunda yer alır.

4. Aşağıdakilerden hangisi gelişmiş bir tahıl yaprağının kısımlarından biri değildir?

A) Kulakçık
B) Yakaçık
C) Yaprak kını
D) Yaprak ayası
E) Yaprak sapı

Cevap : E) Yaprak sapı

Açıklama : Tahıl yaprakları genellikle “sapsızdır” (sessile). Yaprak kını, yaprak ayası, kulakçık (auricula) ve yakaçık (ligula) tahıl yaprağının temel kısımlarıdır. Yaprak sapı (petiyol) genellikle bulunmaz.

5. Tahıllarda çimlenen bir tohumdan birden fazla sapın çıkmasına ne ad verilir?

A) Kardeşlenme
B) Eşleşme
C) Toplulaşma
D) Genleşme
E) Yayılma

Cevap : A) Kardeşlenme

Açıklama : Tahıllarda ana sapın toprağa yakın boğumlarından yeni sapların (kardeşlerin) oluşması olayına “Kardeşlenme” denir. Bu özellik verim için oldukça önemlidir.

6. Yemeklik baklagil grubundaki bitkilerin çiçekleri yaprak koltuklarında (…..) çıkar ve (…..) şeklindedirler.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerleri aşağıdakilerden hangisi sırasıyla doğru şekilde tamamlar?

A) vexillum – carina
B) autogame – alae
C) axillary – kelebek
D) yaprak sapı – corolla
E) dişi organ – polen

Cevap : C) axillary – kelebek

Açıklama : Baklagillerin çiçekleri yaprak koltuklarından (axillary/aksiller) çıkar ve yapısal olarak “kelebek” (papilionaceous) şeklindedir. Kelebek çiçeği; bayrakçık (vexillum), kanatçıklar (alae) ve kayıkçık (carina) yapılarından oluşur.

7. Aşağıdakilerden hangisi yemeklik baklagillerin tane kalitesi için ele alınan kriterlerden biri değildir?

A) Tanenin protein içeriği
B) Pişme süresi
C) Tanenin iriliği
D) Yaprak rengi
E) Tanenin rengi

Cevap : D) Yaprak rengi

Açıklama : Yemeklik baklagillerde kalite kriterleri doğrudan tüketilen kısım olan “tane” ile ilgilidir (protein oranı, pişme, irilik, renk). Bitkinin vejetatif bir özelliği olan “yaprak rengi” bir tane kalitesi kriteri değildir.

8. Yemeklik baklagil cinslerinin bir yılda toprağa bağladıkları azot miktarı, her bitkiye özgü bakteri ile ortak çalışma sonunda gerçekleşir. Bu bakımdan cinsler arasında fark vardır.
Buna göre en fazla azot bağlayan bitki aşağıdakilerden hangisidir?

A) Nohut
B) Fasulye
C) Mercimek
D) Bakla
E) Bezelye

Cevap : D) Bakla

Açıklama : Baklagiller arasında toprağa en fazla azot bağlayan bitki genellikle Bakla (Vicia faba)’dır. Geniş yaprak yüzeyi ve güçlü kök sistemi ile yüksek miktarda biyolojik azot fiksasyonu sağlar.

9. Bitkilerin köken alanları (orijini), kültür bitkilerinin, yabani akrabaları ile zengin bir dağılım gösterdiği, ortaya çıktığı, dünyaya yayıldığı ve halen yoğun bir şekilde bulundukları yerler olarak tanımlanır.
Buna göre yemeklik baklagil grubundaki bitkilerin çoğunluğu aşağıdaki bölgelerden hangisinde daha fazla orijin alırlar?

A) Himalaya Dağları
B) Andean Bölgesi
C) Afrika
D) Verimli Hilal
E) Güney Amerika

Cevap : D) Verimli Hilal

Açıklama : Mercimek, nohut, bezelye ve bakla gibi en yaygın yemeklik baklagillerin gen merkezi Yakın Doğu veya “Verimli Hilal” (Bereketli Hilal) bölgesidir. (Not: Fasulye Amerika kökenlidir ancak “çoğunluğu” dendiği için Verimli Hilal doğru cevaptır).

10. Aşağıdaki ülkelerden hangisi toplam yemeklik baklagiller için ekim alanı ve üretimi bakımından ilk sırada olmasına karşın; üretimi iç tüketimini karşılayamadığı için dışalım yapmak zorunda kalmaktadır?

A) Kanada
B) Hindistan
C) Avustralya
D) Amerika Birleşik Devletleri
E) Türkiye

Cevap : B) Hindistan

Açıklama : Hindistan, dünyada en büyük baklagil üreticisi ve aynı zamanda en büyük tüketicisidir. Nüfusun beslenme alışkanlıkları nedeniyle üretimi tüketime yetmemekte ve büyük miktarda ithalat yapmaktadır.

11. Ketende en kaliteli lifler sapın hangi kısmından elde edilir?

A) Taç kısmı
B) Teknik sap uzunluğu
C) Sapın üst kısmı
D) Çenek yaprakları kısmı
E) Sapın alt kısmı

Cevap : B) Teknik sap uzunluğu

Açıklama : Lif keteninde, çenek yaprakları ile ilk dallanmanın başladığı nokta arasındaki mesafeye “Teknik Sap Uzunluğu” denir. En kaliteli ve uzun lifler bu bölgeden elde edilir.

12. Pamuğun meyvesine ………. denir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

A) koza
B) karpel
C) tarak
D) monopodial
E) kapsul

Cevap : A) koza

Açıklama : Pamuk bitkisinin tarımsal açıdan değerli olan liflerini taşıyan meyvesine “Koza” adı verilir.

13. Aşağıdaki bitki kısımlarından hangisinden lif elde edilmez?

A) Yaprak
B) Meyve
C) Çiçek
D) Sap
E) Tohum

Cevap : C) Çiçek

Açıklama : Lifler bitkilerin farklı kısımlarından elde edilir: Sap (Keten, Kenevir), Yaprak (Sisal), Tohum (Pamuk – tohum tüyü), Meyve (Hindistan cevizi – meyve kabuğu). Doğrudan “Çiçek” yapısından elde edilen bir lif bitkisi yoktur.

14. Keten bitkisi aşağıdakilerden hangisi ile ekim nöbetine alınmamalıdır?

A) Buğday
B) Arpa
C) Patates
D) Kolza
E) Şeker pancarı

Cevap : D) Kolza

Açıklama :

15. Pamuk lifleri hangi yöntem ile elde edilir?

A) Tarama
B) Çırçırlama
C) Çırpma
D) Havuzlama
E) Titme

Cevap : B) Çırçırlama

Açıklama : Pamuk hasadından sonra, liflerin tohumdan (çiğitten) ayrılması işlemine “Çırçırlama” (Ginning) denir.

16. Soya bitkisinin fotosentez yapmak için ihtiyacı olan optimum hava sıcaklığı aralığı kaç (°C) derecedir?

A) 5-10
B) 10-20
C) 25-30
D) 35-40
E) 40-45

Cevap : C) 25-30

Açıklama : Soya, sıcak iklim bitkisidir. Gelişimi ve fotosentez için en uygun (optimum) sıcaklık aralığı genellikle 25-30 °C arasındadır.

17. Genellikle tohumları tahin üretiminde kullanılan yağlı tohumlu bitki aşağıdakilerden hangisidir?

A) Haşhaş
B) Ayçiçeği
C) Aspir
D) Kolza
E) Susam

Cevap : E) Susam

Açıklama : Susam tohumları, ezilip işlenerek tahin yapımında kullanılan temel hammaddedir. Simit ve unlu mamullerde de yaygın olarak kullanılır.

18. Aşağıdakilerden hangisinde yağlı tohumlu bitki ve anavatanı (kökeni) doğru olarak verilmiştir?

A) Ayçiçeği / Fırat havzası
B) Soya / Doğu Asya
C) Susam / Orta Asya
D) Aspir / Avustralya
E) Yerfıstığı / Mezopotamya

Cevap : B) Soya / Doğu Asya

Açıklama : Soyanın gen merkezi Doğu Asya (özellikle Çin)’dır. Ayçiçeği Kuzey Amerika, Yerfıstığı Güney Amerika kökenlidir.

19. Türkiye’de en fazla ekim alanı ve üretim miktarına sahip olan yağlı tohumlu bitkisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ayçiçeği
B) Soya
C) Yerfıstığı
D) Kolza
E) Susam

Cevap : A) Ayçiçeği

Açıklama : Türkiye’nin yağlı tohum üretiminde ilk sırayı, hem ekim alanı hem de üretim miktarı bakımından açık ara farkla “Ayçiçeği” almaktadır.

20. I. Kolzada çiçeklenme 35-45 gün sürer.
II. Kolzada çiçeklenme süresi iklim şartlarına bağlı olarak uzar veya kısalır.
III. Kolzada yüzde 100 kendine döllenme görülmektedir.
IV. Kolzada çiçek yapısı dörtlü olup, 4 çanak yaprak, 4 taç yaprak, 6 erkek organ ve 1 dişi organdan oluşmaktadır.
Kolzada çiçek durumu ve çiçeklenmeyle ilgili yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri doğrudur?

A) Yalnız I
B) Yalnız III
C) II ve IV
D) III ve IV
E) I, II ve IV

Cevap : E) I, II ve IV

Açıklama : Kolza (Kanola), Haçlıgiller (Cruciferae) familyasındandır ve çiçek yapısı IV. maddedeki gibidir. Çiçeklenme süresi iklime bağlıdır (I ve II). Ancak kolzada yüzde 100 kendine döllenme yoktur; yaklaşık yüzde 20-30 oranında yabancı döllenme görülebilir. Bu nedenle III. madde yanlıştır.