HİŞ301U Havaalanı Sistemi 2024-2025 Final Soruları

Havaalanı Planlama Süreci ve Sınıflandırmalar

Bir havaalanının başarılı olabilmesi için planlama aşaması mantıksal bir sıra izlemelidir. Bu süreç; öncelikle amaç ve hedeflerin belirlenmesi, ardından alternatif çözümlerin ortaya konması, uygun seçeneğin saptanması ve son olarak uygulama için bir yol haritası çıkarılması (IV-II-III-I) şeklinde ilerler. Dünyada farklı sınıflandırma modelleri mevcuttur; örneğin ABD’de ticari hizmet, kargo ve genel havacılık gibi gruplar varken, “topluluk bağlantı noktaları” ana bir sınıflandırma başlığı değildir. Ayrıca, çevresel etkileri azaltmaya yönelik önlemlerin en verimli şekilde alınabileceği evre, tasarımın yapıldığı planlama aşamasıdır.

Kapasite Kavramları ve Pist Operasyonları

Havaalanlarında iki temel kapasite türü bulunur: Belirlenen bir alanın bir anda barındırabileceği en fazla trafik sayısını ifade eden statik kapasite ve zaman faktörünü içeren dinamik kapasite. Pist kapasitesini etkileyen en önemli operasyonel faktör uçaklar arasındaki ayırma minimumlarıdır. ICAO standartlarına göre, rüzgar kullanım faktörü %95’in altında kalıyorsa, rüzgar yönlerini karşılayacak farklı yönde ikinci bir pist eklenmesi en doğru çözümdür.

Görsel Kılavuzlar, PAT Sahası ve Işıklandırma

Havaalanında uçakların hareket ettiği temel alanlar olan Pist, Apron ve Taksiyolu’nun birleşimine PAT sahası denir. Bu sahadaki yönlendirmeler için kullanılan bilgi levhaları Sarı/Siyah renk kombinasyonuna sahiptir. Mania ışıklandırmasında ise, hareketli kara araçları için düşük yoğunluklu “C” tipi ışıklar kullanılır. Görsel kılavuzların en gelişmişlerinden biri olan Hassas Yaklaşma Kategori I sistemi, pist eşiğinden 300 m mesafede 30 m uzunluğunda bir krosbar oluşturur.

Operasyonel Hizmetler ve Emniyet Yönetimi

Havaalanı işletmecisi tarafından sunulan hizmetler arasında RFF (Kurtarma ve Yangınla Mücadele) hayati önem taşır; ekiplerin pist başına ulaşma süresi 2-3 dakika arasında olmalıdır. Apron emniyeti; yakıt ikmali, temizlik ve motor itiş gücünden korunma gibi süreçleri kapsar. Ancak, uçakların rutin teknik bakımları hava yolu şirketlerinin sorumluluğundadır ve havaalanı operasyonel hizmetleri arasında yer almaz. Lojistik açıdan paketlenmiş ürünlerin kolay taşınmasını sağlayan gereçlere ise palet denir.

Çevresel Yönetim ve Uluslararası Örgütler

Havaalanları, ISO 14000 Çevre Yönetim Standartları çerçevesinde faaliyetlerini yürütür. Yerel hava kirliliği kaynakları arasında uçak motorları ve inşaat faaliyetleri sayılırken, elektrikli raylı sistemler kirlilik kaynağı olarak kabul edilmez. Uluslararası sivil havacılığın emniyetli ve düzenli büyümesini sağlayan, 1944 Chicago Sözleşmesi ile kurulan ana organizasyon ICAO’dur.

1. I. Gerçekleştirilecek adımların sırasını gösteren yol haritası çıkarılır.
II. Hedeflere ulaşmaya yönelik alternatif çözümler ortaya konur.
III. Belirlenmiş hedeflere ulaştıracak uygun seçenek veya seçenekler saptanır.
IV. Amaç ve hedefler belirlenir.
Yukarıdaki planlama aşamalarının sıralaması aşağıdakilerden hangisinde birlikte ve doğru olarak verilmiştir?

A) I – II – III – IV
B) I – IV – II – III
C) III – IV – II – I
D) IV – II – III – I
E) IV – III – II – I

Cevap : D) IV – II – III – I

Açıklama : Planlama süreci mantıksal olarak; önce amaçların belirlenmesi (IV), sonra bu amaçlara ulaşmak için alternatiflerin üretilmesi (II), alternatifler arasından en uygun olanın seçilmesi (III) ve son olarak uygulamanın planlanması/yol haritasının çıkarılması (I) şeklinde ilerler.

2. Paketlenmiş ürünlerin forklift aracılığıyla kolaylıkla taşınabilmesi için ahşap, plastik, metal veya bunların bileşiminden hazırlanmış malzemelere ne ad verilir?

A) Bulk
B) İglo
C) UPD
D) Konteyner
E) Palet

Cevap : E) Palet

Açıklama : Palet, yüklerin birim haline getirilerek forklift gibi araçlarla kolayca taşınmasını sağlayan düz platformlardır.

3. Aşağıdakilerden hangisi Amerika Birleşik Devletleri’ndeki havaalanı sınıflandırma gruplarından biri değildir?

A) Genel havacılık havaalanları
B) Topluluk bağlantı noktaları havaalanları
C) Trafiği rahatlatıcı havaalanları
D) Kargo hizmeti veren havaalanları
E) Ticari hizmet veren havaalanları

Cevap : B) Topluluk bağlantı noktaları havaalanları

Açıklama : ABD’deki NPIAS sınıflandırmasında temel gruplar Ticari Hizmet (Primary/Non-primary), Kargo, Rahatlatıcı (Reliever) ve Genel Havacılık havaalanlarıdır. “Topluluk bağlantı noktaları” ana bir sınıflandırma başlığı değildir.

4. Havaalanı yapımında uygun pist yönünü belirlemek amacı ile hesaplanan pist kullanım faktörü %95’ten küçük ise yapılması gereken en doğru çözüm aşağıdakilerden hangisidir?

A) Pisti başka bir yöne yönlendirmek
B) Pist kaplama mukavemetini artırmak
C) Pist uzunluğunu artırmak
D) Pistin genişliğini artırmak
E) Farklı yönde ikinci bir pist eklemek

Cevap : E) Farklı yönde ikinci bir pist eklemek

Açıklama : ICAO standartlarına göre, bir havaalanında rüzgar kapsamı yüzde 95’in altında kalıyorsa, rüzgarın estiği diğer yönleri karşılayacak çapraz (tali) bir pist yapılması gerekir.

5. Belirlenen bir alanın bir anda barındırabileceği en fazla kişi ya da trafik sayısı için kullanılan kapasite türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Statik kapasite
B) Dinamik kapasite
C) Sürdürülen kapasite
D) Maksimum kapasite
E) Beyan edilen kapasite

Cevap : A) Statik kapasite

Açıklama : Statik kapasite, bir tesisin (örneğin apronun veya terminalin) belirli bir anda fiziksel olarak alabileceği maksimum park veya barındırma kapasitesidir (depolama yeteneği).

6. Aşağıdakilerden hangisi pist kapasitesini etkileyen faktörlerden biridir?

A) Taksiyolu boyutları
B) Terminal manevra sahası
C) Havaalanı yerleşim planı
D) Saha kontrol hizmeti
E) Ayırma minimumları

Cevap : E) Ayırma minimumları

Açıklama : Pist kapasitesini belirleyen en kritik operasyonel faktörlerden biri, uçaklar arasında bırakılması gereken yasal mesafe ve zaman aralıklarını ifade eden “ayırma minimumları”dır.

7. Aşağıdakilerden hangisi IATA tarafından belirlenen alan gereksinimi seviyelerinden biridir?

A) Zamansız hizmet
B) Yeterli seviyede hizmet
C) Asgari seviyede hizmet
D) Alışagelmemiş hizmet
E) Gereksiz seviyede hizmet

Cevap : B) Yeterli seviyede hizmet

Açıklama : IATA’nın Hizmet Seviyesi (Level of Service – LoS) tanımları arasında A’dan F’ye kadar veya Optimum/Sub-optimum gibi sınıflandırmalar vardır. Şıklar arasında standart bir hizmet seviyesi tanımına en uygun olan “Yeterli seviyede hizmet”tir.

8. Aşağıdakilerden hangisi ortalama kapı meşguliyet süresinin bağlı olduğu ölçütlerden biri değildir?

A) Uçak tipi
B) Yolcu sayısı
C) Apron personelinin verimliliği
D) Mevcut kapı sayısı
E) Bagaj ve posta miktarı

Cevap : D) Mevcut kapı sayısı

Açıklama : Kapı meşguliyet süresi; uçağın büyüklüğü, yolcu/yük miktarı ve yer hizmetlerinin hızına bağlıdır. “Mevcut kapı sayısı” havalimanının kapasitesini etkiler ancak tek bir uçağın kapıda ne kadar kalacağını (meşguliyet süresini) değiştirmez.

9. Aşağıdakilerden hangisinde bilgi levhalarının renk kombinasyonu birlikte ve doğru olarak verilmiştir?

A) Sarı/Siyah
B) Kırmızı/Beyaz
C) Mavi/Beyaz
D) Siyah/Beyaz
E) Yeşil/Sarı

Cevap : A) Sarı/Siyah

Açıklama : Havaalanlarında kullanılan bilgi levhaları (Information Signs), sarı zemin üzerine siyah yazı/sembol veya siyah zemin üzerine sarı çerçeve/yazı şeklinde tasarlanır.

10. PAT sahası kısaltmasının açılımı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Pist, apron, taksi yolu
B) Park, apron ışıkları, taksi yolu
C) Park, apron, taksi yolu
D) Pist, apron, terk etme yolu
E) Pist, apron, taksi yolu ışıkları

Cevap : A) Pist, apron, taksi yolu

Açıklama : PAT sahası; havaalanlarında uçakların hareket ettiği temel alanlar olan Pist, Apron ve Taksiyolu’nun baş harflerinden oluşur.

11. Aşağıdakilerden hangisi “C” tipi düşük yoğunluktaki mania ışıklarıyla ışıklandırılan nesnelerden biridir?

A) Binalar
B) Direkler
C) Teller
D) Ağaçlar
E) Kara araçları

Cevap : E) Kara araçları

Açıklama : Düşük yoğunluklu C tipi mania ışıkları genellikle sarı veya mavi renkte olup havaalanı içindeki hareketli kara araçlarını (follow-me, itfaiye vb.) belirtmek için kullanılır.

12. Hassas Yaklaşma Kategori I ışıklandırma sistemiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Merkez hattı ışıkları yalnızca sabah ve akşam saatlerinde devreye girer.
B) Yalnızca gece saatlerinde görsel kılavuz olarak hizmet verir.
C) Pist eşiğinden 300 m mesafede 30 m uzunluğunda bir krosbar oluşturur ve pistin sonunda 900 m mesafeye kadar uzanır.
D) Merkez hattı ışıklarının en az 3 m uzunluğunda bir baret kullanmasını öngörür.
E) Beyaz renkte sabit ışıklardan oluşur.

Cevap : C) Pist eşiğinden 300 m mesafede 30 m uzunluğunda bir krosbar oluşturur ve pistin sonunda 900 m mesafeye kadar uzanır.

Açıklama : Kategori I yaklaşma ışık sistemi, pist eşiğinden itibaren 900 metre uzanan ve 300. metrede yatay bir bar (krosbar) içeren bir desene sahiptir.

13. Uluslararası standartlara göre acil bir durumda, RFF hizmetinin pist başına ulaşması gereken süre kaç dakikadır?

A) 1-2
B) 2-3
C) 3-4
D) 4-5
E) 5-6

Cevap : B) 2-3

Açıklama : ICAO standartlarına göre Havalimanı Kurtarma ve Yangınla Mücadele (RFF) ekiplerinin, alarm verildikten sonra pistin herhangi bir noktasına ulaşma süresi (response time) hedefi 2 dakika olup, 3 dakikayı aşmamalıdır.

14. Aşağıdakilerden hangisi havaalanı operasyonel hizmetleri kapsamında yer almaz?

A) Kurtarma ve yangınla mücadele
B) PAT sahasının operasyona elverişli tutulması
C) Apron yönetimi ve emniyeti
D) Uçakların rutin bakım işlemleri
E) Yabani hayvan çarpma riskinin azaltılması

Cevap : D) Uçakların rutin bakım işlemleri

Açıklama : Uçakların teknik ve rutin bakımları hava yolu şirketlerinin veya bakım kuruluşlarının sorumluluğundadır; havaalanı işletmecisinin sunduğu bir operasyonel hizmet (pist temizliği, itfaiye, güvenlik vb. gibi) değildir.

15. Yer hizmetleri içerisinde uçakların üzerinde biriken kar ve buzun temizlenmesi aşağıdaki hizmet türlerinin hangisinin kapsamında yer alır?

A) Uçak temizliği hizmetleri
B) Ramp hizmetleri
C) Kargo ve posta hizmetleri
D) Yolcu trafik temizlik hizmetleri
E) Yük kontrolü ve haberleşme hizmetleri

Cevap : A) Uçak temizliği hizmetleri

Açıklama :

16. Motorların itiş gücünden korunma, uçaklara yakıt ikmali, apronun süpürülmesi ve temizlenmesini kapsayan havaalanı hizmeti aşağıdakilerden hangisidir?

A) PAT sahasının operasyona elverişli tutulması
B) Uçuş operasyon birimi
C) Apron emniyeti
D) Yük kontrolü
E) Uçak hat bakım

Cevap : C) Apron emniyeti

Açıklama : Apron emniyeti hizmetleri; apronun temizliği (FOD önleme), güvenli yakıt ikmali denetimi ve jet blast (motor itiş gücü) etkilerine karşı önlemleri kapsar.

17. ISO 14000 standartlar serisinin kapsamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Gıda güvenliği ve yönetimi standartları
B) İş sağlığı güvenliği standartları
C) Toplam kalite standartları
D) Çevre yönetim standartları
E) Kalite güvence sistem standartları

Cevap : D) Çevre yönetim standartları

Açıklama : ISO 14000 serisi, organizasyonların çevresel sorumluluklarını yönetmelerine yardımcı olan “Çevre Yönetim Sistemi” standartlarıdır.

18. Aşağıdakilerden hangisi havaalanlarında yerel hava kirliliğine yol açan kaynaklardan biri değildir?

A) Uçak motor egzozu
B) Raylı sistemlerin kullanımı
C) Uçak yakıt ikmal sistemleri
D) Havaalanı şehir bağlantısında kullanılan motorlu araçlar
E) Havaalanı inşaatı

Cevap : B) Raylı sistemlerin kullanımı

Açıklama : Uçaklar, kara taşıtları ve inşaat faaliyetleri emisyon kaynağıdır. Ancak elektrikli raylı sistemler (metro, tren) genellikle çevre dostu ulaşım modlarıdır ve yerel hava kirliliği kaynağı olarak kabul edilmezler (hatta kirliliği azaltırlar).

19. Havaalanlarının çevresel etkilerini azaltmak için çevresel faktörlerin göz önünde bulundurulması gerekliliği aşağıdaki hangi aşamada gerçekleştirilmelidir?

A) İşletme aşaması
B) Özelleştirme aşaması
C) Planlama aşaması
D) İnşaat aşaması
E) Faaliyet aşaması

Cevap : C) Planlama aşaması

Açıklama : Çevresel etkilerin en aza indirilmesi için, yer seçimi ve tasarımın yapıldığı “Planlama Aşaması”nda (ÇED süreçleri dahil) önlemlerin alınması en etkili yöntemdir.

20. Chicago Sözleşmesi’yle birlikte kurulan ve temel amacı uluslararası sivil havacılık sisteminin emniyetli, düzenli ve ekonomik yapılanmasını, büyümesini ve sürdürülmesini sağlamak olan organizasyon aşağıdakilerden hangisidir?

A) ECAC
B) FAA
C) ICAO
D) IATA
E) EASA

Cevap : C) ICAO

Açıklama : 1944 Chicago Sözleşmesi ile kurulan, Birleşmiş Milletler’e bağlı uluslararası sivil havacılık örgütü ICAO’dur (International Civil Aviation Organization).