HİŞ303U Havacılık Güvenliği 2024-2025 Final Soruları

1. Uluslararası Mevzuat ve Düzenleyici Kuruluşlar

Sivil havacılık güvenliğinin temelleri küresel anlaşmalarla atılmıştır. 1944 tarihli Şikago Konvansiyonu, hava araçlarında yolcu listelerinin (manifesto) düzenlenmesini zorunlu kılarak operasyonel standartları belirlemiştir. Bu alandaki en kritik düzenleyici doküman ise ICAO (Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü) tarafından yayımlanan Annex 17 (Security) belgesidir. Türkiye özelinde ise “Tüm Havaalanları Giriş Kartı Yönetmeliği” gibi yerel düzenlemeler Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) tarafından yürütülmektedir.

2. Havaalanı Giriş Kontrol ve Kargo Güvenliği

Havaalanlarının hassas bölgelerine yetkisiz erişimi engellemek amacıyla gate çıkışları ve güvenlik noktalarında tesis edilen sistemlere Giriş Kontrol sistemleri denir. Kargo taşımacılığında ise et, sebze ve tehlikeli maddeler gibi özel işlem gerektiren yükler Özel Kargo sınıfına girer. Tedarik zinciri güvenliğinden Yetkili Acente sorumluyken, kargoların uçağa dengeli yerleştirilmesi süreci Yükleme Planı ile yönetilir. Operasyonel kolaylık için kargoların birim yükleme gereçlerine uygun hale getirilmesine ise dönüştürme işlemi denir.

3. Güvenlik Taraması ve İleri Teknolojiler

Yolcu ve bagaj tarama süreçleri katmanlı bir yapıdadır. Bagajların el ile açılarak kontrol edildiği ve patlayıcı izi tespiti yapıldığı aşama Seviye 3 tarama olarak adlandırılır. Görüntüleme teknolojilerinde, düşük yoğunluklu X-ışını yansımalarıyla çalışan Geri Saçılım (Backscatter) yöntemi organik maddelerin tespitinde öne çıkar. Kimlik tespitinde ise parmak izi, iris taraması ve yüz görüntüleme gibi Biyometrik sistemler kullanılır. Bu sistemlerde alınan örneğin veri tabanıyla birebir eşleştirilmesine doğrulama adı verilir.

4. Hava Trafik Yönetimi ve Seyrüsefer

Uçuşların emniyetli ve düzenli akışını sağlayan Hava Trafik Yönetimi (ATM); iletişim, seyrüsefer ve gözetim unsurlarını birleştirir. Uçakların hava sahasında tanımlanması ve takibi Gözetim faaliyetleri kapsamında radar sistemleriyle yapılır. Uçakların yön ve pozisyon bilgilerini doğrulamasına yardımcı olan sistemler ise Seyrüsefer sistemleridir. Ancak bu sistemler, radar ekranına hayalet uçak enjekte edebilen Jamming (yayını karıştırma) saldırıları gibi siber/elektronik tehditlerle karşı karşıya kalabilmektedir.

5. Uçuş Güvenliği ve Kısıtlamalar

Havacılık güvenliği sadece yer tesisleriyle sınırlı değildir. El bagajlarında taşınan Sıvı (LAGs) kısıtlamaları, kabin güvenliğini korumaya yönelik en yaygın uygulamalardan biridir. Uçuş sırasında uçağa yasaklı bir madde veya riskli bir kişi eriştiğinde, güvenliği sağlamaktan birinci derecede uçuş mürettebatı sorumludur. Mürettebatın yabancı havaalanlarına giriş çıkışlarında ise mütekabiliyet esasına dayanan Landing Kartı (İniş Kartı) kullanılır.

1. Hava araçlarında taşınan yolcuların isim, kalkış ve varış noktalarını içeren listelerin düzenlenmesini zorunlu hâle getiren uluslararası organizasyon aşağıdakilerden hangisidir?

A) Şikago Konvansiyonu
B) Uluslararası Havacılık Konferansı
C) Avrupa Sivil Havacılık Bildirgesi
D) Birleşmiş Milletler Sivil Havacılık Konseyi
E) Tokyo Kongresi

Cevap : A) Şikago Konvansiyonu

Açıklama : 1944 tarihli Şikago Konvansiyonu (Uluslararası Sivil Havacılık Sözleşmesi), hava taşımacılığının temel kurallarını belirlemiş ve yolcu listelerinin (manifesto) düzenlenmesini standart hale getirmiştir.

2. Hangi örgütün sivil havacılık güvenliği alanındaki düzenleyici dokümanı (Annex 17: Security) yayımlaması ile birlikte, güvenliğin sağlanması için uluslararası boyutlarda standart önlemler alınmasının sağlanması çalışmalarına başlanmıştır?

A) Dünya Havacılık Organizasyonu
B) Uluslararası Havacılık Emniyet Teşkilatı
C) Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü
D) Dünya Sivil Havacılık Teşkilatı
E) Uluslararası Havacılık Güvenliği Örgütü

Cevap : C) Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü

Açıklama : ICAO (Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü), sivil havacılık güvenliğini düzenleyen temel belge olan Ek-17’yi (Annex 17) yayımlayan kuruluştur.

3. Hangi tür sistemler; “gate çıkışları”, “kapılar”, “güvenlik personeli kontrol noktaları”, “elektronik giriş noktaları” ve “araç kontrol noktaları” gibi fiziksel engel teşkil edecek şekilde araç ve yayalara yönelik olarak tesis edilmektedir?

A) Geçiş yetkisi
B) Elektronik denetim
C) Teknik tarama
D) Giriş kontrol
E) Önleyici tedbir

Cevap : D) Giriş kontrol

Açıklama : Yetkisiz kişilerin havaalanının hassas bölgelerine erişimini engellemek için kurulan fiziki ve elektronik sistemlerin tümüne “Giriş Kontrol” sistemleri denir.

4. Hangi tarama aşaması el ile bagajların açılarak kontrolünü ve Elektronik Patlayıcı İzi Tespiti sistemleri kullanılarak yerine getirilir ve bu seviyeyi geçemeyen bagajlar yerel kolluk kuvvetlerince tekrar gözden geçirilir?

A) Seviye 1
B) Seviye 2
C) Seviye 3
D) Seviye 4
E) Seviye 5

Cevap : C) Seviye 3

Açıklama :

5. Et ürünleri, sebze, meyve, bozulabilir, ağır ve tehlikeli kargolar aşağıdaki sınıflardan hangisi kapsamına girer?

A) Özel kargo
B) Zaruri kargo
C) Emniyetli kargo
D) Heterojen kargo
E) Sakınımlı kargo

Cevap : A) Özel kargo

Açıklama : Taşınması, depolanması ve yüklenmesi özel işlem, dikkat ve özen gerektiren (canlı hayvan, bozulabilir gıda, tehlikeli maddeler vb.) yüklere “Özel Kargo” denir.

6. İşletmelerin işe alım ya da ücretlendirme gibi süreçlerde izlediği, devamlılığı olan ve belirlilik ortamlarında alınan kararlar bütününe ne ad verilir?

A) Program
B) Performans
C) Politika
D) Vizyon
E) Misyon

Cevap : C) Politika

Açıklama : İşletmelerin belirli durumlarda (örneğin güvenlik, İK) nasıl davranacaklarını belirleyen, yol gösterici ve süreklilik arz eden temel kararlara “Politika” adı verilir.

7. “Tüm Havaalanları Giriş Kartı Yönetmeliği” aşağıdaki kuruluşlardan hangisi tarafından hazırlanmaktadır?

A) Milli Savunma Bakanlığı
B) Devlet Hava Meydanları İşletmesi
C) Emniyet Genel Müdürlüğü
D) İçişleri Bakanlığı
E) Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü

Cevap : E) Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü

Açıklama : Türkiye’de sivil havacılık güvenliği ve havaalanı giriş kartları (SHT-GP) ile ilgili düzenlemeleri yapma yetkisi Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’ne (SHGM) aittir.

8. Güvenli gönderilerin korunması sorumluluğu aşağıdakilerden hangisine aittir?

A) Yetkili acente
B) Bilinen alıcı
C) Kargo teslim birimi
D) Kayıtlı kargo
E) Tanımlanmış gönderici

Cevap : A) Yetkili acente

Açıklama : Tedarik zinciri güvenliğinde, kargoların güvenliğinden ve güvenlik kontrollerinin uygulanmasından/korunmasından birincil derecede “Yetkili Acente” sorumludur.

9. Yığma kargonun birleştirilmesi faaliyetlerinde yükün, uçağın hacim ve ağırlığının kullanımı yönünden etkin bir şekilde hazırlanması için hangi sürecin dikkatli bir şekilde gerçekleştirilmesi gerekmektedir?

A) Kalkış kriterleri
B) Taşıma kapasitesi
C) Taşıma maliyet-etkinliği
D) Yükleme planı
E) Operasyon menzili

Cevap : D) Yükleme planı

Açıklama : Uçağın dengesi, güvenliği ve kapasite verimliliği için kargoların nasıl yerleştirileceğini belirleyen süreç “Yükleme Planı”dır.

10. Yerli/yabancı hava yolu uçak mürettebatının havaalanına giriş çıkışlarında kullanılan ve ülkelerin mütekabiliyet esasına göre düzenlenen kart aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ramping kartı
B) Airborning kartı
C) Landing kartı
D) Requesting kartı
E) Proceeding kartı

Cevap : C) Landing kartı

Açıklama : Uçuş mürettebatının, vize muafiyeti veya kolaylığı ile yabancı bir ülkeye giriş yapabilmesini sağlayan belgeye genellikle “Landing Card” (İniş Kartı) denir.

11. Uçağa yasaklı maddelerin ya da risk oluşturabilecek kişilerin erişimi durumunda, uçağın ve yolcuların güvenliğini sağlamaktan sorumlu unsur aşağıdakilerden hangisidir?

A) Muhabere teknisyenleri
B) Seyrüsefer personeli
C) Pilot ve yardımcı pilot
D) Kabin güvenliği
E) Uçuş mürettebatı

Cevap : E) Uçuş mürettebatı

Açıklama :

12. Hangi işlem sürecinde kargolar yükleme ve diğer operasyonel işlemlerde kolaylık sağlamak üzere paletlere veya konteyner gibi birim yükleme gereçlerine sığacak şekle getirilmektedir?

A) Standartlaştırma
B) Ölçüleme
C) Uyarlama
D) Segmentasyon
E) Dönüştürme

Cevap : E) Dönüştürme

Açıklama :

13. Teknolojik olanaklar yardımıyla uçakların hava sahasındaki uçuşunda tanımlanabilmesi ve pozisyon bilgilerinin doğrulanabilmesi için gerçekleştirilen, radar sisteminde kontrolör tarafından uçakların izlenmesi ve kontrolü gibi faaliyetlerin yürütülebilmesini sağlayan sistem aşağıdakilerden hangisidir?

A) İletişim
B) Gözetim
C) Yönetim
D) Sevk ve idare
E) Denetim

Cevap : B) Gözetim

Açıklama : Hava trafiğinde radar ve benzeri sistemlerle uçakların konumunun ve kimliğinin takip edilmesine “Gözetim” (Surveillance) denir.

14. Düşük yoğunluklu bir x-ray ışınının yansımaları aracılığıyla iki boyutlu görüntü oluşturulmasını sağlayan yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Radyoaktif tarama
B) Kızılötesi tarama
C) Foton ışıması
D) Milimetre-dalgası
E) Geri saçılım

Cevap : E) Geri saçılım

Açıklama : “Backscatter” (Geri saçılım) teknolojisi, düşük yoğunluklu X-ışınlarının nesneden yansıması prensibiyle çalışarak özellikle organik maddelerin tespitinde kullanılan görüntüleme yöntemidir.

15. Parmak izi, el geometrisi, göz retinası ya da iris taraması, yürüme biçimi, yüz görüntüleme, ses tanıma ve DNA gibi tanımlayıcıları esas alan havacılık güvenliği uygulaması aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dozimetrik
B) RF enerji bazlı
C) Radyal tarama
D) Biyometrik
E) Hipotetik

Cevap : D) Biyometrik

Açıklama : Bireylerin fiziksel veya davranışsal özelliklerini kullanarak kimlik tespiti yapan sistemlere “Biyometrik” sistemler denir.

16. Belirli bir kullanıcıdan (yolcudan) alınan biyometrik örneklemin, aynı bireyin veri tabanındaki kayıtları ile karşılaştırılması işlemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Doğrulama
B) Sorgulama
C) Profilleme
D) Kayıtlama
E) Göstergeleme

Cevap : A) Doğrulama

Açıklama : Biyometrik sistemlerde, kişinin sunduğu veri ile sistemde kayıtlı verinin birebir (1:1) eşleştirilmesine “Doğrulama” (Verification) denir.

17. Uçakların belirli uçuş rotasını seyretmelerine, yer ve uydu temelli sistemlerden gelen veriler sayesinde uçakların yön ve pozisyon bilgilerine ulaşmalarına yardımcı olan sistemler aşağıdakilerinden hangisidir?

A) Komünikasyon sistemleri
B) Seyrüsefer sistemleri
C) Gözetleme ve teşhis sistemleri
D) Yönlendirme sistemleri
E) Ulaştırma sistemleri

Cevap : B) Seyrüsefer sistemleri

Açıklama : Uçakların bir noktadan diğerine belirlenen rota üzerinde güvenle gitmesini sağlayan (VOR, GPS, ILS vb.) sistemlere “Seyrüsefer” (Navigasyon) sistemleri denir.

18. Tüm hava ve yer unsurlarıyla karmaşık bir ağ olarak emniyetli, hızlı, ekonomik ve düzenli bir trafik akışını sağlama amacı doğrultusunda, insan faktörü ile birlikte uçuşların seyrüseferi, izlenmesi, pilotlarla iletişim gibi temel işlevleri yüksek teknoloji desteğinde bir araya getiren unsur aşağıdakilerinden hangisidir?

A) Havacılık emniyeti uygulamaları
B) Hava savunma sistemi
C) Hava sahası denetimi
D) Hava trafik yönetimi
E) Havacılık güvenlik organizasyonu

Cevap : D) Hava trafik yönetimi

Açıklama : ATM (Air Traffic Management), hava trafiğinin emniyetli ve düzenli akışını sağlamak için iletişim, seyrüsefer ve gözetim sistemlerini entegre eden yapıdır.

19. Hava yolu ile taşınması doğrudan doğruya yasaklı olmamasına karşın, güvenlik açısından maddenin sınırlandırılarak taşınmasına yönelik olup, sadece yolcu ya da kabin ekibi beraberindeki el/kabin bagajlarına uygulanan kısıtlama türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Cihaz
B) Sıvı
C) Yük
D) Kargo
E) Paket

Cevap : B) Sıvı

Açıklama : Sıvı Kısıtlamaları (LAGs – Liquids, Aerosols and Gels), el bagajlarında belirli miktarın (genellikle 100ml) üzerindeki sıvıların taşınmasını güvenlik nedeniyle sınırlandıran uygulamadır.

20. Hava trafik kontrol sistemine hayalet uçak enjekte ederek, radar ekranındaki uçakların konumunu, görselleştirilmesini ve pozisyonlarının değiştirilmesine neden olan faaliyet aşağıdakilerden hangisidir?

A) Wifi tabanlı saldırılar
B) Jamming (yayını karıştırma) saldırıları
C) Baraj ve atlama tipi frekans karıştırma
D) Renegade korsanlığı
E) Uzaktan korsanlık (remote hijacking)

Cevap : B) Jamming (yayını karıştırma) saldırıları

Açıklama :