HİŞ305U Hava Trafik Kontrol Hizmetleri 2024-2025 Final Soruları

1. Hava Trafik Yönetimi (ATM) ve Temel Hizmetler

Hava Trafik Yönetimi’nin (ATM) temel amacı, hava trafiğinin emniyetli, düzenli ve verimli bir şekilde akışını sağlamaktır. Bu kapsamda sunulan Uçuş Bilgi Hizmeti (FIS), pilotlara uçuşun emniyetli yürütülmesi için gerekli tavsiye ve bilgileri sağlar. Ulaştırma türleri arasında, taşınan maddelerin kirlenmesini ve buharlaşmasını önlemede en avantajlı yöntem boru hattı ulaştırmasıdır. Havacılıkla ilgili tüm kalıcı bilgilerin (hava sahaları, yasaklı bölgeler vb.) yer aldığı temel kaynak ise AIP (Havacılık Bilgi Yayını) dokümanıdır.

2. Meydan Trafik Paterni ve Görsel Yönlendirmeler

Uçakların iniş ve kalkış süreçlerinde izledikleri standart yörüngeye meydan turu veya trafik paterni denir. Bu patern; rüzgar üstü, rüzgar yan, rüzgar altı, esas bacak ve son yaklaşma bölümlerinden oluşur.

Havalimanı operasyonlarında yer görevlilerinin el işaretleriyle uçağı yönlendirmesine marshalling denir.

Telsiz arızası gibi durumlarda kule, uçaklara aldiz lambası ile sinyal gönderir; örneğin havadaki bir uçağa gönderilen “kesik kesik beyaz ışık”, o uçağın meydana inip aprona gitmesi gerektiği anlamına gelir.

3. Seyrüsefer Kuralları ve Öncelikler

Havadaki uçaklar arasında çatışmayı önlemek için belirli geçiş üstünlüğü kuralları vardır. Manevra kabiliyeti en az olan hava aracı en yüksek önceliğe sahiptir; bu nedenle bir balon, uçak ve planörlere göre yol hakkı önceliğine sahiptir. Uçaklar, VOR cihazları arasında tanımlanmış yollarda uçarken seyrüsefer desteği alırlar. Dikey ayrımı sağlamak için kullanılan Yarı Dairesel Kural (Semicircular Rule) uyarınca, 080 derece gibi doğu yönlü IFR uçuşlarda FL 230 gibi “tek” binli seviyeler kullanılır.

4. Haberleşme ve Acil Durum Usulleri

Pilot ve kontrolörler arasındaki iletişimin hatasız olması için standart kelime kalıplarından oluşan freyzyoloji kullanılır. Uçakla yer arasında kodlanmış sesli uyarı sağlayan sisteme SELCAL denir. Acil durumlarda tehlike için “MAYDAY”, aciliyet için “PAN” çağrıları yapılır. Kanunsuz girişim (uçak kaçırma) durumunda pilot transponder cihazına 7500 kodunu bağlar ve telsizde “HIJACK” terimini kullanır. Emniyet yönetimi gereği, tüm sesli ve görüntülü kayıtlar olası soruşturmalara bilgi sağlamak amacıyla belirli sürelerle saklanır.

5. Görüş Limitleri ve Altimetre Ayarları

VFR (Görerek) uçuş yapabilmek için belirli hava durumu limitleri (VMC) gerekir; örneğin 10.000 feet üzerindeki irtifalarda güvenli bir VFR uçuş için en az 8 km görüş gereklidir. Altimetre ayarlarında, uçağın bulunduğu yerdeki yerel basınç değerine QFE denir ve bu ayarda altimetre yerdeyken sıfır yüksekliğini gösterir. Pilotun kokpitten ileriye doğru gördüğü mesafeye ise uçuş görüşü adı verilir.

1. Taşınan maddelerin buharlaşmasını ve kirlenmesini engellemede ya da çeşitli çevresel etkilerden korunmasında en avantajlı ulaştırma türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Denizyolu ulaştırması
B) Boru hattı ulaştırması
C) Demiryolu ulaştırması
D) Karayolu ulaştırması
E) Havayolu ulaştırması

Cevap : B) Boru hattı ulaştırması

Açıklama : Boru hatları kapalı sistemler oldukları için, taşınan sıvı veya gazların buharlaşmasını, dış çevreyle temas ederek kirlenmesini veya çevreye sızmasını en aza indiren ulaştırma türüdür.

2. Aşağıdakilerden hangisi Hava Trafik Yönetimi’nin amaçlarından biri değildir?

A) Kullanıcı tercihli tarifeler yapmak
B) Düzen seviyesini artırmak
C) Uçak üretimini artırmak
D) Emniyet seviyesini artırmak
E) Bölgeler arasındaki farklılıkları azaltmak

Cevap : C) Uçak üretimini artırmak

Açıklama : Hava Trafik Yönetimi’nin (ATM) amacı hava trafiğinin emniyetli, düzenli ve verimli akışını sağlamaktır. Uçak üretimi (imalat) endüstriyel bir faaliyettir ve ATM’nin görev alanına girmez.

3. Hava trafik hizmetlerinin “uçuşların emniyetli ve etkili bir biçimde yürütülebilmesi için faydalı tavsiye ve bilgileri sağlamak” amacı aşağıdakilerden hangisiyle ilgilidir?

A) Uçuş Bilgi Hizmeti
B) Havacılık Bilgi Hizmeti
C) Uyarı Hizmeti
D) Hava Trafik Tavsiye Hizmeti
E) Hava Trafik Kontrol Hizmeti

Cevap : A) Uçuş Bilgi Hizmeti

Açıklama : Uçuş Bilgi Hizmeti (FIS – Flight Information Service), uçuşların emniyetli ve verimli yürütülmesi için gerekli olan bilgilerin (hava durumu, seyrüsefer kolaylıklarının durumu vb.) ve tavsiyelerin sağlandığı hizmettir.

4. Aşağıdakilerden hangisi meydan trafik paterni bölümlerinden biri değildir?

A) Esas bacak
B) Rüzgâr altı bacağı
C) Rüzgâr üstü bacağı
D) Acil durum bacağı
E) Rüzgâr yan bacağı

Cevap : D) Acil durum bacağı

Açıklama : Standart bir meydan turu (trafik paterni); Rüzgar üstü (Upwind), Rüzgar yan (Crosswind), Rüzgar altı (Downwind), Esas (Base) ve Son yaklaşma (Final) bacaklarından oluşur. “Acil durum bacağı” diye bir bölüm yoktur.

5. Kol uçuşu aşağıdaki hava sahalarından hangisinde olmalıdır?

A) Denizler üzerinde
B) Terminal kontrol sahasında
C) Kontrol bölgelerinde
D) Kontrollü hava sahalarında
E) Kontrolsüz hava sahalarında

Cevap : E) Kontrolsüz hava sahalarında

Açıklama : Kol uçuşları (Formation Flights), önceden izin alınmadığı ve belirli şartlar sağlanmadığı sürece genellikle kontrollü hava sahalarında yapılmaz. Serbestçe yapılabilmesi için en uygun ortam kontrolsüz hava sahalarıdır. (Not: Kontrollü sahada yapılacaksa ATC izni ve tek uçak gibi muamele görme şartları vardır).

6. Hava-yer arası sesli iletişim takibi yapabilen otomatik sinyal cihazı aşağıdakilerden hangisidir?

A) SELCAL
B) CPDLC
C) RNAV
D) EAT
E) ACAS

Cevap : A) SELCAL

Açıklama : SELCAL (Selective Calling), yer istasyonunun belirli bir uçağı uyarmak için sesli iletişim kanalı üzerinden kodlanmış bir sinyal gönderdiği sistemdir; böylece pilotların sürekli radyo dinlemesi gerekmez.

7. Uçak, iki……. cihazı arasında tanımlanmış bir hava trafik hizmetleri yolunda uçarken, seyrüsefer rehberliğini önce arkadaki cihazdan alır ve daha sonra geçiş noktasına geldiğinde ise öndeki cihazdan almaya başlar.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

A) ILS
B) VOR
C) RADAR
D) DME
E) GPS

Cevap : B) VOR

Açıklama : Hava yolları genellikle VOR istasyonları üzerine kuruludur. Uçak bir VOR’dan uzaklaşırken (Radial) sinyali ondan alır, yolun ortasındaki değişim noktasında (Changeover point) diğer VOR’a (gittiği istasyon) bağlanır.

8. Kesişen bir rotada birbirlerine yaklaşması durumunda hava gemisi, uçak, nesne çeken uçak, balon ve planörden hangisi yol hakkı önceliğine sahiptir?

A) Hava gemisi
B) Uçak
C) Nesne çeken uçak
D) Planör
E) Balon

Cevap : E) Balon

Açıklama : Havacılıkta geçiş üstünlüğü manevra kabiliyeti en az olandadır. Sıralama genellikle şöyledir: Balon > Planör > Hava Gemisi > Uçak (Motorlu). Balon en az manevra yeteneğine sahip olduğu için öncelik ondadır.

9. Uçuş başı 080° olan IFR bir uçak aşağıdaki uçuş seviyelerinden hangisini kullanabilir?

A) FL 160
B) FL 200
C) FL 140
D) FL 230
E) FL 220

Cevap : D) FL 230

Açıklama : Yarı dairesel kurala (Semicircular Rule) göre; 000°-179° (Doğu yönlü) uçuşlarda “Tek” binli seviyeler (FL 10, 30, 50… 230, 250 vb.) kullanılır. 080° doğu yönü olduğu için tek sayı olan FL 230 uygundur. Diğer şıklar çift sayıdır (Batı yönü).

10. Bir hava alanı seviyesinde ya da belirli bir başka referans seviyede (pist başı rakımı vb.) ölçülen yerel basınç değerine ne ad verilir?

A) QNE
B) QNH
C) QFE
D) QNG
E) QFT

Cevap : C) QFE

Açıklama : QFE, istasyon basıncıdır. Altimetreye bağlandığında uçak yerdeyken yükseklik 0 (sıfır) görünür. QNH ise deniz seviyesine indirgenmiş basınçtır.

11. Uçuştaki bir pilotun ileriye doğru görüş mesafesine ne ad verilir?

A) IFR görüş
B) Uçuş görüşü
C) Kontrollü görüş
D) Aletli görüş
E) Yer görüşü

Cevap : B) Uçuş görüşü

Açıklama : Uçuş görüşü (Flight Visibility), uçuş halindeki bir kokpitten ileriye doğru görülebilen mesafedir.

12. Aşağıdakilerden hangisi tehlike ve aciliyet işaretlerinden biri değildir?

A) PAN
B) XXX
C) MAYDAY
D) ZZZ
E) SOS

Cevap : D) ZZZ

Açıklama : MAYDAY ve SOS tehlike, PAN ve XXX (telgraf) aciliyet işaretidir. ZZZ ise uçuş planlarında özel bir tasarımator olup acil durum işareti değildir.

13. Meydan kontrolörü tarafından havadaki ilgili uçağa doğrultularak aldiz lambası ile gönderilen kesik kesik beyaz ışık sinyalinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) İniş serbest
B) İniş için geri dönün
C) Diğer uçağa yol verin ve meydan turuna devam edin
D) Meydan emniyetli değil, iniş yapmayın
E) Bu meydana inin ve aprona gidin

Cevap : E) Bu meydana inin ve aprona gidin

Açıklama : Havada uçan bir uçak için “Yanıp sönen beyaz ışık”: Bu meydana inin ve aprona (park yerine) gidin anlamını taşır.

14. Uçakların parklandırılması ve park yerinden çıkışı için belirlenmiş uluslararası yönlendirme hareketleri aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

A) Follow me
B) Go around
C) Marshalling
D) SOS
E) MAYDAY

Cevap : C) Marshalling

Açıklama : Yer görevlilerinin (marshal) el işaretleriyle veya ışıklı çubuklarla uçağı park pozisyonuna yönlendirmesi işlemine “Marshalling” denir.

15. Bir ülkedeki tüm özel kullanımlı hava sahaları ve bunlara ilişkin ayrıntılı bilgiler tablo şeklinde hangi yayında bulunur?

A) AIP
B) Annex 2
C) Annex 1
D) NOTAM
E) Jeppesen

Cevap : A) AIP

Açıklama : AIP (Aeronautical Information Publication – Havacılık Bilgi Yayını), bir ülkenin hava sahası, havaalanları ve seyrüsefer kolaylıkları ile ilgili kalıcı bilgilerin yer aldığı temel dokümandır.

16. Hava trafik kontrolörleri ve pilotlar arasındaki haberleşmede standart sağlamak amacıyla kullanılan ve özel kelime kalıplarından oluşan havacılık haberleşme lisanına ne ad verilir?

A) Terminoloji
B) Freyzyoloji
C) Gramer
D) Farmakoloji
E) Astroloji

Cevap : B) Freyzyoloji

Açıklama : Havacılıkta yanlış anlaşılmaları önlemek için kullanılan standart kalıp cümleler ve terimler bütününe “Freyzyoloji” (Phraseology) denir.

17. Uçuş görüşünün 6 km. olduğu bir durumda, 10500 feet irtifada uçuş yapacak VFR bir uçak için aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Bu uçuş gerçekleştirilmemelidir.
B) Meydan trafik paterninin dışına çıkmamalıdır.
C) Bulutlardan uzaklaşarak uçmalıdır.
D) Uygun en yakın meydana inebilecek mesafede uçmalıdır.
E) Yeri/suyu görerek uçuşunu devam ettirmelidir.

Cevap : A) Bu uçuş gerçekleştirilmemelidir.

Açıklama : ICAO standartlarına göre, 10.000 feet (AMSL) üzerindeki irtifalarda VFR uçuş yapabilmek için uçuş görüşünün en az 8 km olması gerekir. 6 km görüş, 10.500 feet için yetersizdir, bu nedenle VFR uçuş yapılamaz.

18. Hava trafik hizmetlerinde yazılı ve sesli/görüntülü kayıtların belirli sürelerle saklanmasının amacı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hava trafik kontrolörlerinin iş yükü hesaplamalarının yapılabilmesi
B) Hava trafik kontrolde istatistiksel verilerin oluşturulabilmesi
C) Hava trafik kontrolörlerinin çalışma performanslarının belirlenebilmesi
D) Hava trafik olayları ile ilgili soruşturmalar için bilgi sağlanabilmesi
E) Hava trafik kontrol eğitimlerinde kullanılabilmesi

Cevap : D) Hava trafik olayları ile ilgili soruşturmalar için bilgi sağlanabilmesi

Açıklama : Kayıtların tutulmasındaki temel ve en kritik amaç, bir kaza veya olay (incident) meydana geldiğinde soruşturma ve inceleme için delil ve bilgi sağlamaktır.

19. Aşağıdakilerden hangisi kanunsuz girişime uğrayan bir uçak pilotunun yapması gerekenlerden biri değildir?

A) 2000 feet dikey ayırma uygulanan bir sahada 1000 feet farklı bir seviyede uçmalıdır.
B) Yayınlanmış özel bölgesel usuller varsa bunlara göre hareket etmelidir.
C) Mümkün olduğunda transpondera Mod A Kod 7500’ü bağlamalıdır.
D) 1000 feet dikey ayırma uygulanan bir sahada 500 feet farklı bir seviyede uçmalıdır.
E) En kısa sürede tahsis edilen uçuş yolundan ve uçuş seviyesinden sapmalıdır.

Cevap : E) En kısa sürede tahsis edilen uçuş yolundan ve uçuş seviyesinden sapmalıdır.

Açıklama : Pilot, kanunsuz girişim (kaçırılma) durumunda mümkünse mevcut rotasını ve seviyesini korumalıdır ki ATC onu takip edebilsin. Ancak güvenlik tehdidi varsa ofset (kaydırma) uygulayabilir. “En kısa sürede sapmalıdır” ifadesi yanlıştır; öncelikle transponder kodu (7500) ve iletişim denenir, sapma ancak çarpışma riski vb. durumlarda belirli kurallara (A ve D şıklarındaki gibi) göre yapılır.

20. Önlenen bir uçak tarafından kullanılan HIJACK freyzinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Uçakta teknik arıza var.
B) Niyetim kötü değil.
C) Kaçırıldım.
D) Yakıt kritiğim var.
E) İniş yapmak zorundayım.

Cevap : C) Kaçırıldım.

Açıklama : HIJACK terimi, uçağın kanunsuz bir girişime maruz kaldığını ve kaçırıldığını ifade eder. (Kod olarak 7500 kullanılır).