İLT101U Bireyler Arası İletişim 2024-2025 Vize Soruları

İletişim Modelleri: Doğrusaldan Döngüsele

İletişim biliminde sürecin nasıl işlediğini açıklayan çeşitli modeller mevcuttur. Çizgisel bir yapıya sahip olan Lasswell Modeli; “Kim, neyi, hangi kanalla, kime ve hangi etkiyle söyledi?” soruları üzerinden bir çözümleme sunar. Bu modelde “Hangi etkiyle?” sorusu iletişimin sonucunu sorgularken, diğer sorular kaynağı, iletiyi, kanalı ve alıcıyı tanımlar. İletişimi sadece tek yönlü bir mesaj iletimi olmaktan çıkarıp karşılıklı ve döngüsel bir süreç olarak ele alan ilk dairesel yapı ise Osgood ve Schramm Modeli’dir. Bu model, geri bildirimin iletişimin sürekliliği üzerindeki hayati rolünü vurgular.

İletişimin Yapı Taşları ve Ortak Kodlar

İletişimin gerçekleşebilmesi için kaynak ve alıcı arasında ortak göstergeler ve kodların (dil, semboller vb.) kullanılması gerekir. Kaynak tarafından üretilen her türlü duygu, düşünce veya bilgi birer ileti (mesaj) olarak kodlanır. İletişimin başarısı sadece bu öğelere değil, aynı zamanda fiziksel çevreyi ve sosyal bağlamı ifade eden ortam faktörüne de bağlıdır. İletişim kanalları içinde bireyler arasındaki ilişki yapıları; tekerlek, çember, zincir ve yıldız gibi farklı iletişim ağları ile tanımlanır.

Dinleme: İşitmenin Ötesindeki Etkin Süreç

Pek çok insan işitme ile dinlemeyi birbirine karıştırsa da, dinleme zihinsel çaba ve odaklanma gerektiren etkin bir süreçtir. Dinleme süreci; işitme ile başlar, ardından dikkat etme, anlamlandırma, anımsama ve son olarak tepki verme aşamalarıyla tamamlanır. Sağlıklı bir iletişim için alıcının önyargılardan ve stereotip (kalıpyargı) davranışlardan kaçınması gerekir. Bireyin dünyayı sadece kendi penceresinden gördüğü benmerkezcilik durumu ise empati kurulmasını engelleyerek iletişimi baltalayan en önemli unsurlardan biridir.

Sözlü İletişimin Bileşenleri ve Dil Ötesi Faktörler

Sözlü iletişim sadece kelimelerden ibaret değildir. Sesin tonu, hızı, şiddeti ve vurgusu gibi fiziksel özellikler dil ötesi (paralinguistics) unsurlar olarak adlandırılır ve mesajın anlamını doğrudan etkiler. İletişim sırasında bireyin kendine has üslubu olan biçem, sözcüklerin nasıl seçildiğini ve duyguların nasıl yansıtıldığını gösterir. Ayrıca, toplumsal kurallar gereği doğru sesletim (telaffuz) kullanımı, mesajın netliği açısından kritiktir.

Alan Kullanımı ve Davranış Biçimleri

İnsanlar arasındaki fiziksel mesafe, ilişkinin niteliğine göre değişir. Tanımadığımız kişilerle hava alanı gibi halka açık yerlerde paylaştığımız 3.5 metre ve üzerindeki mesafe kamusal alan olarak tanımlanır. Etkileşim sırasında sergilenen davranışlar ise bireyin karakterini ve niyetini yansıtır. Kendi haklarını korurken başkalarına da saygı duyan bireyler atılgan (güvengen) davranış sergilerken; öfkesini surat asma veya sessiz kalma gibi dolaylı yollarla gösterenler pasif-saldırgan bir tutum içindedir. Bu süreçlerin tamamı, bireyin fiziksel ve bilişsel tepkilerinin bütünü olan duygu durumu ile şekillenir.

1. Çizgisel ve sorgulayan bir iletişim modeli olan Lasswell Modeli iletişim sürecini bazı sorularla değerlendirir.
Buna göre, Lasswell’in yönelttiği çözümleme sorularıyla ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

A) Ne dedi? – İleti
B) Hangi kanalla? – Kanal/Araç
C) Kime? – Alıcı
D) Hangi etkiyle? – Sebep
E) Kim? – İletişimci

Cevap : D) Hangi etkiyle? – Sebep

Açıklama : Lasswell modelindeki “Hangi etkiyle?” (With what effect?) sorusu, iletişimin sonucunu veya etkisini sorgular; sebebini değil. Bu nedenle bu eşleştirme yanlıştır.

2. Göndericinin alıcıya aktardığı sözlü ya da sözsüz tüm bilgileri aşağıdakilerden hangisi tanımlar?

A) Kanal
B) Algı
C) Sembol
D) İleti
E) Geri bildirim

Cevap : D) İleti

Açıklama : İleti (mesaj), kaynak tarafından üretilen ve alıcıya gönderilen duygu, düşünce veya bilgilerin kodlanmış halidir.

3. İletişim modellerinde ilk dairesel model aşağıdakilerden hangisidir?

A) Newcomb ABX Modeli
B) Shannon ve Weaver Modeli
C) Osgood ve Schramm Modeli
D) Westley MacLean Modeli
E) Laswell Modeli

Cevap : C) Osgood ve Schramm Modeli

Açıklama : Osgood ve Schramm modeli, iletişimi karşılıklı ve döngüsel bir süreç olarak ele alan, geri bildirimin önemini vurgulayan ilk dairesel modellerden biridir.

4. Aşağıdaki ögelerden hangisi iletişimin başarısını etkileyen temel unsurlardan biridir?

A) Ortam
B) Hedef
C) Kaynak
D) Alıcı
E) Kanal

Cevap : A) Ortam

Açıklama : Kaynak, Alıcı ve Kanal iletişimin temel yapısal ögeleridir. Ortam (bağlam/fiziksel çevre) ise iletişimin kalitesini ve başarısını doğrudan etkileyen bir unsurdur.

5. İletişim sürecinde gönderici ile alıcı arasında iletişimin gerçekleşmesinde yararlanılan ögeler aşağıdakilerin hangisinde birlikte ve doğru olarak verilmiştir?

A) Roller ve kodlar
B) Göstergeler ve kodlar
C) Sesler ve ifadeler
D) Mimikler ve bakışlar
E) Kodlar ve anlatımlar

Cevap : B) Göstergeler ve kodlar

Açıklama : İletişim, ortak kodlar (dil vb.) ve göstergeler (işaretler, semboller) aracılığıyla gerçekleşir.

6. Aşağıdakilerden hangisi bireylerarası iletişim ağlarından biri değildir?

A) Tekerlek
B) Üçgen
C) Çember
D) Zincir
E) Yıldız

Cevap : B) Üçgen

Açıklama : Bireylerarası iletişim ağları literatürde genellikle şu şekilde tanımlanır:
Tekerlek
Çember
Zincir
Yıldız
Üçgen ise standart bir iletişim ağı modeli olarak kabul edilmez. Bu nedenle doğru seçenek B’dir.

7. Aşağıdakilerden hangisi sözlü iletişim unsurlarından biridir?

A) Yüz ve Beden
B) Bedensel Temas
C) Araç Kullanımı
D) Mekan Kullanımı
E) Dil Ötesi

Cevap : E) Dil Ötesi

Açıklama : Dil ötesi (paralinguistics); sesin tonu, hızı, şiddeti ve vurgusu gibi sözlü iletişime eşlik eden, ancak kelimelerin anlamı dışında kalan ses özellikleridir ve sözlü iletişimin bir parçası veya tamamlayıcısı olarak kabul edilir.

8. Bireylerarası iletişim sürecinin aşamaları düşünüldüğünde, bireylerin kendileriyle ilgili pek çok bilgiyi aktarıp kendilerini karşısındakilere tanıttığı aşama aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bütünleşme Aşaması
B) Deneme Aşaması
C) Zincirlenme Aşaması
D) Yoğunlaşma Aşaması
E) Başlangıç Aşaması

Cevap : D) Yoğunlaşma Aşaması

Açıklama :

9. İletişim süreci içinde bireylerin algısal, bilişsel ve duygusal açıdan kendilerini karşılarındaki bireyin yerine koyamayıp onları anlama çabası içine girememeleri noktasında ortaya çıkan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çatışma
B) Kendini Açma
C) Benlik
D) Tutum
E) Benmerkezcilik

Cevap : E) Benmerkezcilik

Açıklama : Benmerkezcilik (Egosantrizm), bireyin dünyayı sadece kendi bakış açısıyla görmesi ve başkalarının bakış açılarını veya duygularını anlamada yetersiz kalması durumudur.

10. Aşağıdakilerden hangisi bireylerarası iletişimin etkin bir şekilde kurulabilmesi için alıcının taşıması gereken özelliklerden biri değildir?

A) Dinleme sırasında önyargılı olmamalıdır.
B) Kaynakla empati kurmalıdır.
C) Etkin bir dinleyici konumunda bulunmalıdır.
D) Dikkatini, ilgisini kaynağa yöneltmelidir.
E) Stereotip davranışlar göstermeye özen göstermelidir.

Cevap : E) Stereotip davranışlar göstermeye özen göstermelidir.

Açıklama : Stereotip (kalıpyargı) davranışlar iletişimi sınırlar ve önyargılara dayanır. Etkin bir iletişim için alıcının stereotiplerden kaçınması gerekir, bunları göstermeye özen göstermesi değil.

11. Aşağıdakilerden hangisi sözlü ve doğru konuşmanın bileşenlerinden biri değildir?

A) Sesin yoğunluğu
B) Ses tonu
C) Netleştirme
D) Vurgu
E) Konuşma hızı

Cevap : C) Netleştirme

Açıklama : Sesin yoğunluğu, tonu, vurgusu ve hızı konuşmanın prosodik (işitsel) özellikleridir. “Netleştirme” ise bir konuşma tekniği veya iletişim becerisidir, doğrudan sesin fiziksel bir bileşeni değildir.

12. Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde sesletim yanlışı vardır?

A) Eşofman
B) Kalorifer
C) İddia
D) Herkes
E) Süpriz

Cevap : E) Süpriz

Açıklama : Doğru yazım ve sesletim “Sürpriz” şeklindedir.

13. Bireylerarası iletişimde dinleme süreci ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Etkin bir süreçtir.
B) İşitmeyle aynı eylemdir.
C) Kendiliğinden gelişen bir süreçtir.
D) Fizyolojik bir süreçtir.
E) Odaklanmaktan uzak bir süreçtir.

Cevap : A) Etkin bir süreçtir.

Açıklama : Dinleme, işitmekten farklı olarak zihinsel çaba, dikkat ve anlamlandırma gerektiren aktif (etkin) bir süreçtir.

14. Dinleme sürecinin aşamaları hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

A) Dikkat etme – İşitme – Anımsama – Anlamlandırma – Tepki verme
B) İşitme – Dikkat etme – Anlamlandırma – Anımsama – Tepki verme
C) İşitme – Anlamlandırma – Anımsama – Tepki verme – Dikkat etme
D) İşitme – Anlamlandırma – Dikkat etme – Anımsama -Tepki verme
E) Dikkat etme – İşitme – Anlamlandırma – Anımsama – Tepki verme

Cevap : B) İşitme – Dikkat etme – Anlamlandırma – Anımsama – Tepki verme

Açıklama :

15. “Milli Eğitim Bakanı sen olsaydın ilk alacağın karar ne olurdu?” sorusu aşağıdaki soru türlerinden hangisine bir örnektir?

A) Yorumlama
B) Açıklama
C) Yansıtma
D) Netleştirme
E) Hedef

Cevap : A) Yorumlama

Açıklama :

16. Hava alanında birbirini tanımayan insanların yer aldığı mekanda bir araya gelen kişiler, bireylerarasındaki mesafe türlerinden hangisi ile tanımlanır?

A) Özel Alan
B) Kişisel Alan
C) Sosyal Alan
D) Kamusal Alan
E) Toplumsal Alan

Cevap : D) Kamusal Alan

Açıklama : Tanımadığımız kişilerle paylaştığımız, resmi ve halka açık alanlardaki mesafe (genellikle 3.5 metre ve üzeri) “Kamusal Alan” (Public Zone) olarak adlandırılır.

17. Aşağıdakilerden hangisi atılgan davranışın özelliklerinden biridir?

A) Olumlu ya da olumsuz duygu, düşünce ve isteklerini karşısındakine basit ve net bir şekilde rahatlıkla ifade eder.
B) Çevresindeki bireylerin sahip olduğu hakları reddeder.
C) Kendi ihtiyaçlarını karşılamak için çevresindeki insanları kontrol eder.
D) Çatışmadan kaçınır ya da kabullenici olarak diğerlerinin isteklerine boyun eğerler.
E) Çatışma içinde olduğu birisiyle konuyu konuşmak yerine surat asar.

Cevap : A) Olumlu ya da olumsuz duygu, düşünce ve isteklerini karşısındakine basit ve net bir şekilde rahatlıkla ifade eder.

Açıklama : Atılganlık (Güvenli davranış), kişinin kendi haklarını korurken başkalarının haklarına da saygı duyduğu, duygu ve düşüncelerini açıkça ifade edebildiği sağlıklı iletişim biçimidir.

18. Saldırganlığın örtük ya da dolaylı olarak ifade edilmesini anlatan ve manipülatif olarak adlandırılan davranış biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Alıngan
B) Pasif Saldırgan Davranış
C) Saldırganlık
D) Atılganlık
E) Pasif

Cevap : B) Pasif Saldırgan Davranış

Açıklama : Pasif-agresif davranış, öfke veya saldırganlığın doğrudan değil; surat asma, erteleme, iğneleme veya sessiz kalma gibi dolaylı yollarla ifade edilmesidir.

19. Aşağıdakilerden hangisi iletişimi engelleyen davranışlardan biridir?

A) İletişim kurulan birey ile 90 derecelik bir açı ile oturmak.
B) Aynı fikirde olunmadığı durumlarda sadece kendi görüşünüzü dile getirmek.
C) İletişim kurulan kişiye kapalı uçlu sorular sormak.
D) Karşıdaki bireyin söylediklerinden ne anlaşıldığını özetleyerek tekrarlamak.
E) İletişim kurulan kişiye açık uçlu sorular sormak.

Cevap : C) İletişim kurulan kişiye kapalı uçlu sorular sormak.

Açıklama :

20. ………. bireyin ortamı algılamasıyla ortaya çıkan bilinçte, bedende ve davranışta kendini gösteren süreçtir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

A) Öğrenme
B) Davranış
C) Duygu
D) Algı
E) Güdü

Cevap : C) Duygu

Açıklama : Duygu (Emotion), bir uyarıcıya karşı verilen fizyolojik (beden), bilişsel (bilinç) ve davranışsal tepkilerin bütünüdür.