TRM103U Ekoloji ve Çevre Bilgisi 2024-2025 Vize Soruları

Ekosistem Tanımı ve Canlıların Uyumu

Ekolojide, belirgin sınırları olan, canlı (biyotik) ve cansız (abiyotik) bileşenlerin bir sistem oluşturacak şekilde etkileşimiyle çalışan birime ekosistem denir. Canlılar, çevre koşullarına göre çeşitli adaptasyonlar geliştirmişlerdir. Çöl ve kıyı kumulları gibi kurak alanlarda hayatta kalabilen organizmalar kserofil (kurakçıl) olarak adlandırılır. Ekosistemin fiziksel yapısını belirleyen rüzgar, güneş radyasyonu gibi faktörler iklimsel abiyotik faktörler iken; su ve toprak gibi unsurlar genel ekolojik çerçevede değerlendirilir.

Yaşamın Döngüleri: Su ve Fosfor

Doğadaki madde döngüleri yaşamın sürekliliğini sağlar. Su döngüsü; buharlaşma (evaporasyon), terleme (transpirasyon), yoğunlaşma ve yağış mekanizmalarıyla işler. Fosfor döngüsü ise diğer temel element döngülerinden farklı olarak gaz fazına sahip değildir; bu nedenle fosfor biyosfer ve hidrosferde bulunurken atmosferde yer almaz.

İklimsel Faktörler: Işık, Rüzgar ve Nem

Işık, fotosentezin temel enerji kaynağıdır ve bitki pigmentleri tarafından 380-400 nm aralığındaki (mor/mavi) dalga boylarından itibaren alınmaya başlar. Sıcaklığın gün içerisindeki değişimleri termoperiyot olarak tanımlanır. Havadaki mevcut su buharının, o sıcaklıktaki doygunluk noktasına oranına ise nispi nem denir. Rüzgarın bitkiler üzerindeki en önemli fizyolojik etkisi, transpirasyonu artırarak su kaybına yol açması ve toprak suyunu buharlaştırarak köklerin su ihtiyacını karşılamasını zorlaştırmasıdır. Bitki türleri arasında C-3 bitkileri, ılıman bölge karakterli olup fotosentez hızları C-4 bitkilerine göre daha düşüktür.

Toprak Yapısı ve Su İlişkileri

Toprak özellikleri, bitki gelişimini doğrudan etkileyen edafik faktörlerdir. Toprak bileşenleri arasında çakıl taşı en büyük tane büyüklüğüne sahiptir. Toprak içi havasında oksijen azalıp karbondioksit arttığında, kök hücre zarlarının geçirgenliği azalır ve generatif büyüme yavaşlar. Toprağın su tutma kapasitesi ile ilgili kavramlardan tarla kapasitesi, fazla suyun akmasından sonra toprakta kalan miktarı ifade eder. Öte yandan, higroskopik su toprak taneciklerine çok sıkı tutunduğu için bitkiler tarafından kullanılamaz. Toprak kimyasında ise peptitler gibi organik bileşenler humin olmayan maddeler grubunda incelenir.

Çayır, Mera ve Süksesyon

Meralarda bitki örtüsünü korumak için otlatmanın homojen yapılmasına üniform otlatma denir. Meralar genellikle engebeli alanlarda bulunan ve kısa boylu bitkilerden oluşan yapılar iken; çayırlar biçilmeye uygun, taban suyu yüksek alanlardır. Bir ekosistemin yangın, erozyon veya aşırı otlatma gibi nedenlerle bozulması sonucu başlayan sıralı değişime ikincil süksesyon (subser) denir; deprem gibi jeolojik olaylar genellikle bu kategoride yer almaz. Meralarda bitki dağılımını sıcaklık, yağış ve ışık gibi faktörler belirlerken, Alp meraları doğal çayır sınıflamasından ziyade mera kategorisinde değerlendirilir.

1. Çöl ve kıyı kumulları gibi oldukça kurak alanlarda yaşayan canlılara ne ad verilir?

A) Hidrofil
B) Higrofil
C) Akuatik
D) Kserofil
E) Mezofil

Cevap : D) Kserofil

Açıklama : Kurak ortam koşullarına uyum sağlamış bitki ve canlılara “Kserofil” (Kurakçıl) adı verilir. Hidrofil ve Higrofil nemli/sulak alan canlılarıdır.

2. I. Biyosfer
II. Hidrosfer
III. Atmosfer
Yukarıdakilerden hangisinde/hangilerinde fosfor bulunmaz?

A) Yalnız I
B) Yalnız III
C) I ve II
D) I ve III
E) II ve III

Cevap : B) Yalnız III

Açıklama : Fosfor döngüsü, diğer element döngülerinden farklı olarak “Atmosfer” aşaması (gaz fazı) bulunmayan bir döngüdür. Fosfor; litosfer, hidrosfer ve biyosferde bulunur ancak atmosferde doğal olarak gaz halinde bulunmaz.

3. I. Rüzgar
II. Su
III. Güneş radyasyonu
IV. Toprak
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri iklimsel abiyotik faktörler arasında yer almaz?

A) Yalnız II
B) I ve III
C) II ve IV
D) III ve IV
E) I, II ve III

Cevap : C) II ve IV

Açıklama :

4. Belirgin sınırları olan, canlı ve cansız bileşenlerin ekolojik sistem oluşturacak şekilde birbirleriyle etkileşimiyle bir araya gelen ve bir sistem olarak çalışan birime ne ad verilir?

A) Çevre
B) Biyotop
C) Arazi
D) Ortam
E) Ekosistem

Cevap : E) Ekosistem

Açıklama : Canlı (biyotik) ve cansız (abiyotik) faktörlerin bir arada bulunduğu ve etkileşim içinde olduğu sisteme “Ekosistem” denir.

5. I. Amonifikasyon
II. Evaporasyon
III. Transpirasyon
IV. Yoğunlaşma
Yukarıdaki mekanizmalardan hangisi/hangileri su döngüsünde rol oynamaktadır?

A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) II ve III
D) III ve IV
E) II, III ve IV

Cevap : E) II, III ve IV

Açıklama : Su döngüsü; buharlaşma (Evaporasyon), terleme (Transpirasyon), yoğunlaşma ve yağış aşamalarını içerir. Amonifikasyon ise azot döngüsünün bir parçasıdır.

6. I. Transpirasyonu artırarak bitkileri kurutur.
II. Bitkiler stomalarını kapatır.
III. Rüzgâr hızı 10 m/s olunca küçük ağaç dallarını oynatır.
IV. Toprakta bulunan suyu buharlaştırdığından bitki, kökleri vasıtasıyla su ihtiyacını karşılayamaz ve kurur.
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri rüzgarın fizyolojik etkileri arasında yer alır?

A) Yalnız I
B) I ve III
C) I ve IV
D) II ve III
E) II ve IV

Cevap : C) I ve IV

Açıklama : Rüzgarın bitkiler üzerindeki fizyolojik etkileri, su kaybını artırması (transpirasyon artışı) ve fizyolojik kuraklığa (toprak suyunun buharlaşmasıyla köklerin su alamaması) neden olmasıdır. Stoma kapatma bir tepkidir, dal oynatma ise mekanik etkidir.

7. Işığın bitki pigmentleri tarafından alınmaya başladığı bölge hangisidir?

A) 2. Bölge (1000-720 nm)
B) 3. Bölge (720-610 nm)
C) 4. Bölge (610-510 nm)
D) 5. Bölge (510-400 nm)
E) 6. Bölge (400-380 nm)

Cevap : E) 6. Bölge (400-380 nm)

Açıklama : Fotosentetik pigmentler (klorofil vb.), görünür ışık spektrumunun (380-760 nm) belirli dalga boylarını soğurur. Mor ve mavi ışığa denk gelen 400-380 nm aralığı, pigmentler tarafından emilimin (absorbsiyonun) başladığı bölgedir.

8. Hava sıcaklığı günün saatlerine göre değişiklik gösterir.
Bu şekilde günlük sıcaklık değişmelerine ne ad verilir?

A) Fotoperiyodizm
B) Vernalizasyon
C) Fotoperiyot
D) Termoperiyot
E) Termoperiyodizm

Cevap : D) Termoperiyot

Açıklama :

9. I. Düşük karbondioksit konsantrasyonuna ihtiyaç duyarlar.
II. Ilıman bölge bitkileridir.
III. Işık şiddetini kullanma yetenekleri yüksektir.
IV. Fotosentez hızları C-4 bitkilerine göre düşüktür.
C-3 bitkileri ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

A) I ve II
B) I ve III
C) I ve IV
D) II ve III
E) II ve IV

Cevap : E) II ve IV

Açıklama :

10. Belirli bir sıcaklık derecesinde 1 m³ havada bulunan su miktarının, aynı sıcaklık derecesinde 1 m³ havayı doygun hale getiren su buharına oranına ne ad verilir?

A) Basınç
B) Yağış
C) Osmoz
D) Nispi nem
E) Transipirasyon

Cevap : D) Nispi nem

Açıklama : Havadaki mevcut su buharının, o sıcaklıktaki maksimum taşıyabileceği su buharı miktarına oranına “Nispi (Bağıl) Nem” denir.

11. I. Kök tüylerinin üremesi durur.
II. Kök hücre zarlarında geçirgenliği azalır.
III. Generatif büyüme yavaşlar veya durur.
IV. Köklerde kuru madde ağırlığı azalır.
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri toprak içi havasının oksijen miktarı azalıp karbondioksit miktarı arttığında bitkilerde meydana gelen fizyolojik değişimler arasında yer alır?

A) I ve II
B) I ve III
C) II ve III
D) II ve IV
E) I, II ve IV

Cevap : C) II ve III

Açıklama : Toprak havasız kaldığında (O2 azlığı, CO2 fazlalığı), kök solunumu aksar, hücre zarı geçirgenliği azalır (II) ve bitkinin genel gelişimi ile generatif büyümesi (III) yavaşlar.

12. Aşağıdakilerden hangisi humin maddeler arasında yer alır?

A) Peptit
B) Organik asitler
C) Karbonhidratlar
D) Azotlu bileşikler
E) Yağlar

Cevap : A) Peptit

Açıklama :

13. Suya doymuş toprakta fazla suyun akmasından sonra toprakta kalan su miktarına ne ad verilir?

A) Tarla kapasitesi
B) Toprak suyu
C) Sürekli solma noktası
D) Doyma noktası
E) Faydalı su

Cevap : A) Tarla kapasitesi

Açıklama : Yerçekimi ile sızan suyun akıp gitmesinden sonra toprağın tutabildiği maksimum su miktarına “Tarla Kapasitesi” denir.

14. Uluslararası Sınıflandırma Sistemi’ne göre toprak bileşenleri arasında tane büyüklüğü en fazla olan aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çakıl taşı
B) Kaba kum
C) İnce kum
D) Kil
E) Silt

Cevap : A) Çakıl taşı

Açıklama : Toprak tekstür sınıflandırmasında tane çapı en büyük olan grup çakıl (2 mm’den büyük), en küçük olan ise kildir.

15. Kuru toprakta kalan ve toprak havasında bulunan toprak suyu türüdür. Bitkiler çok kurak koşullar dışında bu sudan faydalanamazlar.
Yukarıdaki ifadelerde tanımlanan toprakta suyun bulunuş şekli aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bileşik su
B) Higroskopik su
C) Sızan su
D) Su buğusu
E) Kapiler su

Cevap : B) Higroskopik su

Açıklama : Toprak taneciklerinin yüzeyine çok sıkı tutunan ve bitkiler tarafından alınamayan ince su tabakasına “Higroskopik Su” denir.

16. Mera parsellerindeki bitkilerin durumuna ve ekolojik koşullara göre uygun olarak otlatmanın sağlanmasına ne ad verilir?

A) Aşırı otlatma
B) Ekolojik otlatma
C) Kontrolsüz otlatma
D) Üniform otlatma
E) Erken otlatma

Cevap : D) Üniform otlatma

Açıklama : Meralarda otlatmanın dengeli, homojen ve bitki örtüsüne zarar vermeyecek şekilde düzenlenmesine üniform (nizami) otlatma denir.

17. I. Engebeli alanlarda oluşmaktadır.
II. Biçilmeye uygun alanlardır.
III. Taban suyunun yüksek olduğu nemli alanlardır.
IV. Kısa boylu, yumak şeklinde, kök-saplı ve sülüklü bitkilerden oluşmaktadır.
Meralar ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

A) I ve II
B) I ve III
C) I ve IV
D) II ve III
E) I, II ve IV

Cevap : C) I ve IV

Açıklama : Meralar genellikle engebeli arazilerdir (I) ve kısa boylu otlardan oluşur (IV), otlatmaya uygundur. Çayırlar ise taban suyu yüksek, düz ve biçilmeye uygun alanlardır.

18. Aşağıdakilerden hangisi subser’in (ikincil süksesyonun) nedenlerinden biri değildir?

A) Yangın
B) Deprem
C) Erozyon
D) Tarla açma
E) Otlatma

Cevap : B) Deprem

Açıklama : İkincil süksesyon (subser), mevcut bir komünitenin yangın, aşırı otlatma, tarla açma veya erozyon gibi etkenlerle bozulması sonucu başlar. Deprem ise genellikle birincil süksesyona yol açabilecek (yeni kayaç yüzeyleri oluşturma gibi) jeolojik bir olaydır veya doğrudan ikincil süksesyon nedeni olarak sayılmaz.

19. Aşağıdakilerden hangisi doğal çayır sınıflarından biri değildir?

A) Biçenekçeler
B) Alp meraları
C) Yayla çayırları
D) Orman çayırları
E) Dağ çayırları

Cevap : B) Alp meraları

Açıklama : Soru “Doğal çayır” sınıflarını sormaktadır. Alp meraları, adından da anlaşılacağı üzere “Mera” sınıfındadır, çayır (biçilen alan) değildir.

20. Aşağıdakilerden hangisi meralarda bitkilerin bolluğunu ve dağılımını etkileyen en önemli faktörlerden bir değildir?

A) Yükseklik
B) Yağış
C) Sıcaklık
D) Işık
E) Besin elementleri

Cevap : A) Yükseklik

Açıklama :