Uzaktan Algılama 2024-2025 Bütünleme Soruları

Uzaktan Algılama Sistemleri ve Algılayıcı Türleri

Uzaktan algılama, yeryüzü nesneleriyle fiziksel temas kurmadan veri toplama işlemidir. Bu sistemler; doğal (göz) ve yapay (uydu sensörleri, kameralar) algılayıcılar olarak ikiye ayrılır. Ancak televizyon gibi cihazlar birer veri toplama sensörü değil, görüntüleme aracıdır. Algılayıcılar enerji kaynaklarına göre pasif ve aktif olarak sınıflandırılır. Kendi enerjisini gönderip yansımasını ölçen Lidar (lazer tarayıcılar) aktif algılayıcılara örnektir. Aktif mikrodalga sistemlerinden olan Radar Altimetre, görüntü oluşturmasa da yükseklik profili çıkarmada kritik rol oynar.

Elektromanyetik Spektrum ve Atmosferik Etkileşimler

Yeryüzünden yansıyan enerji atmosfere geçerken çeşitli saçılmalara maruz kalır. Atmosferdeki partikül çapının radyasyonun dalga boyuna eşit olduğu durumlarda Mie dağılması gerçekleşir. Bulutlardaki su damlacıkları gibi dalga boyundan çok daha büyük partiküller ise tüm dalga boylarını eşit şekilde dağıtarak seçici olmayan (nonselective) dağılmaya neden olur; bulutların beyaz görünmesinin sebebi budur. Elektromanyetik spektrumda mikrodalga bölgesi 0.1 cm ile 100 cm arasındaki geniş bir aralığı kapsarken, bitki örtüsü analizlerinde görünür bölge ve infrared (kızılötesi) bantları hayati önem taşır.

Görüntü Kıymetlendirme ve Yorumlama Unsurları

Ham görüntülerin anlamlandırılması (kıymetlendirilmesi) belirli görsel unsurlara dayanır. Cisimlerin dış hatlarını ve yapısal formunu ifade eden unsur şekil iken, nesnenin görüntüdeki ölçeğe bağlı büyüklüğü ebat olarak tanımlanır. Görüntü analizinde kullanılan Infrared (kızılötesi) filmler, canlı bitkiler ile yapay boyalı nesneleri ayırt edebildiği için “kamuflaj tespit filmleri” olarak literatüre geçmiştir. Klasik hava fotoğrafçılığında kullanılan siyah-beyaz (pankromatik) filmler ise ultraviyole ve görünür bölgeye duyarlıdır.

Sayısal Görüntü İşleme ve Analiz Yöntemleri

Sayısal verilerin tematik haritalara dönüştürülmesinde çeşitli yöntemler uygulanır. Görüntüdeki özelliklerin mekânsal frekanslarına göre belirginleştirilmesi veya yumuşatılması işlemine mekânsal filtreleme (spatial filtering) denir. Piksellerin spektral özelliklerine göre “orman”, “su” gibi sınıflara ayrılmasına ise görüntü sınıflandırma adı verilir. Bitki örtüsünün sağlığını ve yoğunluğunu ölçmek için en yaygın kullanılan indeks olan NDVI, yakın kızılötesi (IR) ve kırmızı (R) bantların farkının toplamına oranlanmasıyla $(IR-R)/(IR+R)$ formülü ile hesaplanır.

Uzaktan Algılama Uygulama Alanları

Uzaktan algılama teknolojisi disiplinler arası pek çok alanda çözüm sunar. Deniz ve sahil yönetiminde okyanus rengi ve tortu yoğunluğu gibi parametreler izlenirken; haritacılıkta topoğrafik ve tematik haritaların üretimi esastır. Batimeri (su derinliği) haritaları genellikle Landsat gibi uyduların görünür bant kombinasyonları (3,2,1) ile oluşturulur. Ayrıca arazi kullanım sınıflandırmasında (Anderson Seviye I), iskân sahaları ile kırsal alanların genel ayrımı gibi temel seviyeler belirlenir. Şehir plancıları için yüksek çözünürlüklü uydu görüntüleri 100 yıllık değişim analizlerinde vazgeçilmez bir veri kaynağıdır.

1. Aşağıdakilerden hangisi denizlerdeki okyanus ve sahil yönetimine yönelik uzaktan algılama uygulamalarından biridir?

A) Okyanusun rengi ve birikintilerin yoğunluğu
B) Bitkilerin büyümesinin gözlenmesi
C) Buz tipi ve yoğunluğu
D) Topraklardaki nemlilik
E) Küresel ısınma

Cevap : A) Okyanusun rengi ve birikintilerin yoğunluğu

Açıklama : Deniz ve kıyı yönetiminde; su kalitesi, sediment (tortu) yoğunluğu, klorofil miktarı ve okyanus rengi verileri uzaktan algılama ile takip edilen temel parametrelerdir.

2. Görüntü kıymetlendirmenin unsurlarından ….. görüntüdeki bir cismin ölçeğe bağlı bir fonksiyonudur.
Boşluğa gelecek en uygun tanım aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) ton
B) doku
C) paten
D) ebat
E) şekil

Cevap : D) ebat

Açıklama : Görüntü yorumlamada “Ebat” (Büyüklük), nesnelerin boyutlarını ifade eder ve doğrudan görüntünün ölçeği ile ilişkilidir. Ölçek değiştikçe nesnenin görüntüdeki boyutu değişir.

3. Aşağıdakilerden hangisi görüntü sağlamayan, aktif mikrodalga algılayıcılar kapsamında yer alır?

A) Lidar
B) SAR
C) Radar altimetre
D) SLAR
E) Radar

Cevap : C) Radar altimetre

Açıklama : SAR ve SLAR görüntü oluşturan radar sistemleriyken, Radar Altimetre sadece yükseklik profili verisi sağlayan (görüntü oluşturmayan) aktif bir sistemdir.

4. Batimeri haritaları genellikle Landsat görünen bant kombinasyonlarından hangileri ile oluşturulur?

A) 1,2,3
B) 2,1,4
C) 3,2,1
D) 2,1,3
E) 2,3,1

Cevap : C) 3,2,1

Açıklama :

5. Elektromanyetik dalgaların atmosferdeki dağılımıyla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

A) Mie dağılmada partikül büyüklükleri dalga boyundan büyüktür.
B) Atmosferde dağılma miktarı sadece partiküllerin büyüklüklerine bağlıdır.
C) Seçici olmayan (nonselective) dağılımda partikül büyüklükleri dalga boyundan küçüktür.
D) Mie dağılım sadece görünür dalga boylarında gerçekleşir.
E) Bulutlarda seçici olmayan dağılım gerçekleşir.

Cevap : E) Bulutlarda seçici olmayan dağılım gerçekleşir.

Açıklama : Bulutlardaki su damlacıkları, görünür ışığın dalga boyundan çok daha büyük olduğu için tüm dalga boylarını eşit şekilde saçar (Seçici olmayan saçılma). Bu yüzden bulutlar beyaz görünür.

6. Aşağıdakilerden hangisi çok bantlı görüntülerin kıymetlendirilmesine yönelik sınıflandırma seviyelerinden I’e göre belirlenen seviyelerden biridir?

A) Su akış istikametini tespit etmek
B) İskân sahaları ve kırsal alanları ayırt etmek
C) Kesilen ağaç kerestelerini tespit etmek
D) Golf sahalarını tespit etmek
E) Çok hatlı otoyolları tespit etmek

Cevap : B) İskân sahaları ve kırsal alanları ayırt etmek

Açıklama : Anderson Arazi Kullanım Sınıflandırması’nda Seviye I (Level I), uydu görüntülerinden genel olarak ayırt edilebilen “Kentsel Alanlar”, “Tarım Alanları”, “Ormanlar” gibi ana kategorileri içerir.

7. Aşağıdakilerden işlemlerden hangisi görüntüdeki özelliklerin kendilerine özgü mekânsal frekanslara dayalı olarak, göze batacak veya gizlenecek tarzdaki görünümlerini sağlamak için gerçekleştirilir?

A) Linear contrast stretch
B) High-pass filter
C) Low-pass filter
D) Histogram-equalized stretch
E) Spatial filtering

Cevap : E) Spatial filtering

Açıklama : Mekansal filtreleme (Spatial filtering), görüntüdeki mekansal frekansları (piksel değerlerindeki değişim sıklığını) kullanarak görüntüdeki detayları belirginleştirmek veya yumuşatmak için yapılan işlemdir.

8. Aşağıdakilerden hangisi uzaktan algılama sistemlerinden biri değildir?

A) Televizyon
B) Göz
C) Flaşlı kamera
D) Flaşsız kamera
E) Uydu algılayıcısı

Cevap : A) Televizyon

Açıklama : Televizyon bir görüntüleme (gösterim) aracıdır, veri toplayan bir uzaktan algılama sensörü/sistemi değildir. Göz doğal, kameralar ve uydu sensörleri ise yapay uzaktan algılama sistemleridir.

9. Aşağıdakilerden hangisinde NDVI formülü doğru olarak verilmiştir?

A) NDVI=(IR-R)/(IR+R)
B) NDVI=(IR+R)/(IR-R)
C) NDVI=(IR-R)/(IR-R)
D) NDVI=(IR+R)/(IR+R)
E) NDVI=(IR-R)/(IR*R)

Cevap : A) NDVI=(IR-R)/(IR+R)

Açıklama : Normalize Edilmiş Fark Bitki Örtüsü İndeksi (NDVI), Yakın Kızılötesi (NIR/IR) ve Kırmızı (R) bantları kullanılarak hesaplanır: (NIR – Red) / (NIR + Red).

10. Aşağıdakilerden hangisi bir raster veri setinden anlamlı sayısal konu haritalarımı üretme işlemine verilen addır?

A) Görüntüyü düzeltme
B) Görüntüyü dönüştürme
C) Görüntüyü sorgulama
D) Görüntü analizi
E) Görüntüyü sınıflandırma

Cevap : E) Görüntüyü sınıflandırma

Açıklama : Pikselleri spektral özelliklerine göre gruplandırarak “orman”, “su”, “toprak” gibi tematik (konulu) haritalar üretme işlemine görüntü sınıflandırma (classification) denir.

11. Aşağıdakilerden hangisi aktif algılayıcılardan biridir?

A) Termal tarayıcılar
B) Çok bantlı tarayıcılar
C) Video kamera
D) Gama ışınlı spektrometre
E) Lazer tarayıcılar

Cevap : E) Lazer tarayıcılar

Açıklama : Aktif algılayıcılar kendi enerji kaynaklarını kullanırlar. Lazer tarayıcılar (Lidar) hedefe lazer darbesi gönderip yansımasını ölçtüğü için aktiftir.

12. Aşağıdakilerden hangisi haritacılık uzaktan algılama uygulamalarından biridir?

A) Küresel ısınma
B) Yüzeysel sular
C) Topoğrafik ve tematik haritalama
D) Topraklardaki nemlilik
E) Okyanusun rengi ve birikintilerin yoğunluğu

Cevap : C) Topoğrafik ve tematik haritalama

Açıklama : Haritacılık (Kartografya) alanında uzaktan algılama, temel olarak yeryüzü şekillerinin (topoğrafik) ve arazi örtüsünün (tematik) haritalanmasında kullanılır.

13. Aşağıdaki bant kombinasyonlarından hangisi arazi örtüsü özelliklerinin ortaya çıkarılması arzu edilen perspektif görüş materyali oluşturulmasında kullanılır?

A) IR
B) SWIR
C) Termal
D) NIR
E) RGB

Cevap : B) SWIR

Açıklama :

14. Özellikleri itibarıyla kamuflaj tespit filmleri olarak da bilinen filmler aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hiperspektral film
B) Siyah-beyaz film
C) Infrared film
D) Normal renkli film
E) Shortvawe film

Cevap : C) Infrared film

Açıklama : Kızılötesi (Infrared) filmler, sağlıklı bitki örtüsünü parlak kırmızı/pembe gösterirken, yapay kamuflaj malzemelerini (boyalı cisimleri) farklı renkte gösterdiği için “kamuflaj tespit filmi” olarak bilinir.

15. Aşağıdakilerden hangisi geçmişten günümüze kadar yapılan görev planlama uygulamalarından biridir?

A) Target Graphic Satellite
B) Air Target Mosaic
C) Target Sheet Satellite
D) Target Sheet
E) Air Target Satellite

Cevap : B) Air Target Mosaic

Açıklama :

16. Dalga boylarının büyüklüğü ile partiküllerin büyüklüklerinin eşit olduğu durumlarda hangi dağılma gerçekleşir?

A) Mie ve Rayleigh
B) Nonselective
C) Selective
D) Mie
E) Rayleigh

Cevap : D) Mie

Açıklama : Mie saçılması (dağılımı), atmosferdeki partikül çapının radyasyonun dalga boyuna yaklaşık olarak eşit olduğu durumlarda (örneğin aerosoller, toz) gerçekleşir.

17. Aşağıdakilerden hangisi bir yerleşim yerinde yaklaşık 100 yıllık binalara ait değişimin çıkartılması durumunda kullanılamaz?

A) Düşük çözünürlüklü uydu görüntüleri
B) Binalara ait tarihi veriler
C) Binalara ait mekânsal ve sözel veri tabanları
D) Yüksek çözünürlük uydu görüntüleri
E) Radar görüntüleri

Cevap : A) Düşük çözünürlüklü uydu görüntüleri

Açıklama :

18. Mikrodalga bölgesi elektromanyetik spektrumda hangi dalga boyu aralığına düşmektedir?

A) 0.1-1 µm
B) 0.1-100 cm
C) 0.7 µm – 0.1 cm
D) 0.5-0.6 µm
E) 0.4-0.5 µm

Cevap : B) 0.1-100 cm

Açıklama : Elektromanyetik spektrumda mikrodalga bölgesi yaklaşık olarak 1 mm (0.1 cm) ile 1 m (100 cm) arasındaki dalga boylarını kapsar.

19. Aşağıdakilerden hangisi cisimlerin kendine özgü yapısını veya dış hatlarınım görünüşünü ifade eden görüntü kıymetlendirme unsurudur?

A) Ton
B) Doku
C) Patern
D) Şekil
E) Ebat

Cevap : D) Şekil

Açıklama : Görüntü yorumlamada “Şekil” (Shape), nesnelerin genel biçimini, dış hatlarını ve yapısal formunu ifade eder.

20. Analog hava fotoğrafçılığında çok yaygın olarak kullanılan …… elektromanyetik tayfın ultraviyole (UV), görünen bölgelerine hassas olup buradaki hedefleri kaydetmektedir.
Yukarıdaki cümlede verilen boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) normal renkli film
B) hiperspektral görüntü
C) infrared film
D) siyah-beyaz film
E) sensör

Cevap : D) siyah-beyaz film

Açıklama : Pankromatik (Siyah-Beyaz) filmler, görünür bölgenin tamamına ve morötesi (UV) ışınlara karşı duyarlıdır. Bu nedenle hava fotoğrafçılığında pus etkisini azaltmak için genellikle UV filtre ile birlikte kullanılırlar.