Ata–Aöf–Çocuk Gelişimi I 2024-2025 Final Soruları

Fiziksel Gelişim ve Endokrin Sistem

Çocukluk döneminde bedensel gelişim, bireyin çevresiyle kuracağı fiziksel etkileşimin sınırlarını belirler. Bu süreçte süt dişlerinin dökülüp yerine kalıcı dişlerin gelmesi genellikle 6-12 yaş aralığında gerçekleşir. Gelişimi etkileyen hormonal faktörler de kritiktir; örneğin adrenal korteksin aşırı çalışması sonucu ortaya çıkan kortizol fazlalığı Cushing Sendromu’na yol açarken, büyüme hormonu yetersizlikleri cücelik gibi tablolara neden olabilir. Gelişim takibinde kullanılan vücut tartısı ölçümlerinde ise cihazın kalibrasyonu ve çocuğun durumu (açlık/tokluk) teknik doğruluğu belirleyen ana unsurlardır.

Psikodinamik Yaklaşımlar: Freud ve Erikson

Kişilik gelişimini açıklayan psikanalitik kuramcılar arasında Freud ve Erikson temel farklarla ayrılır. Freud, kişiliğin ilkel ve tamamen bilinçdışı olan haz odaklı kısmı İd (Alt Benlik) üzerinde dururken; Erikson “Ego” (Benlik) psikolojisine odaklanmıştır. Freud’un kuramı çocukluk yıllarıyla sınırlıyken, Erikson gelişimi yaşam boyu devam eden sekiz aşamada ele alır. Ergenlik dönemini kapsayan kimliğe karşı rol karmaşası (12-18 yaş) evresinde “sadakat” önemli bir kazanımdır; bu dönemde gence çocuk gibi davranılması kimlik karmaşasını tetikleyebilir. Yaşlılık evresi ise “Benlik Bütünlüğüne karşı Umutsuzluk” ile tanımlanır.

Piaget ve Kohlberg: Bilişsel ve Ahlaki Gelişim

Jean Piaget’ye göre bilişsel gelişim, olgunlaşma ve deneyimin birleşimidir. 2-4 yaş arasındaki Sembolik İşlev Dönemi’nde çocuklar zihinsel temsiller kullanmaya başlar. Somut İşlemler Dönemi’nde çocuklar tersine çevrilebilirlik ve özdeşlik gibi becerileri kazanırken, olasılıkları hesaplama ve hipotez kurma gibi bütünleştirici düşünme becerisi ancak Soyut İşlemler Dönemi’nde ortaya çıkar.Ahlaki gelişimde ise Kohlberg’in Toplumsal Mutabakat ve Kişi Hakları aşaması, bireyin yasaların toplum yararına değişebileceğini fark ettiği ileri bir evredir.

Öğrenme Kuramları ve Sosyal Öğrenme

Öğrenme süreçleri klasik ve edimsel koşullanma ile açıklanır. Zil sesi gibi nötr bir uyarıcının öğrenme yoluyla koşullu tepki yaratması klasik koşullanmadır. Davranışın hoşa giden bir uyarıcıyla (ödül) artması olumlu pekiştirme iken; az tercih edilen bir davranışın ardından çok istenen bir aktivitenin sunulması Premack İlkesi (Büyükanne kuralı) olarak bilinir. Albert Bandura’nın Sosyal Öğrenme Kuramı’nda ise bireyin kapasitesine olan inancı olan öz yeterlik ve başkasının ödüllendirildiğini görüp taklit etmesi olan dolaylı pekiştirme kavramları merkezdedir.

Bronfenbrenner ve Ekolojik Sistem Kuramı

Gelişimi sadece kalıtımla değil, çevresel sistemlerin etkileşimiyle açıklayan Bronfenbrenner, ekolojik bir bakış açısı sunar. Bu kuramda çocuğun hayatını doğrudan etkilemeyen ancak ebeveynin iş yeri gibi dolaylı etkisi olan sistem Ekzosistem olarak adlandırılır.Kuram, gelişimin sadece biyolojik süreçlerle açıklanamayacağını, doğal ortamın birey üzerindeki en etkili kaynak olduğunu savunur.

1. Çocuklarda süt dişlerinin dökülerek yerlerine kalıcı dişlerin geldiği yaş aralığı aşağıdakilerden hangisidir?

A) 3-4 yaşlar
B) 5-6 yaşlar
C) 4-5 yaşlar
D) 6-12 yaşlar
E) 12-18 yaşlar

Cevap : D) 6-12 yaşlar

Açıklama : Çocuklarda süt dişleri ortalama 6 yaş civarında dökülmeye başlar ve yerini kalıcı dişlere bırakma süreci yaklaşık 12 yaşına kadar devam eder.

2. Freud ve Erikson’un kuramları arasındaki benzerlik ve farklılıklar ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Freud’un kuramı çocukluk yılları ile sınırlanır.
B) Erikson psikanalitik yaklaşımdan farklı olarak tüm yaş gruplarını incelemiştir.
C) Erikson Freud’un aksine, önceki dönemin sonraki dönemlerde gelişecek olan çekirdek özellikleri de içinde taşıdığına inanır.
D) İkisi de kişilik gelişiminin düzenli aşamalar sıralaması içinde oluştuğuna inanır.
E) Freud ego üzerinde, Erikson id üzerinde durmuştur.

Cevap : E) Freud ego üzerinde, Erikson id üzerinde durmuştur.

Açıklama : Bu ifade yanlıştır. Tam tersine; Freud daha çok “İd” (dürtüler) üzerine odaklanırken, Erikson “Ego” (benlik) psikolojisinin en önemli temsilcilerindendir ve egonun gücüne vurgu yapar.

3. I. Bedensel gelişim, fiziksel büyüme ile orantılı olarak çocuğun neler yapabileceğini belirler.
II. Bilişsel gelişim, beyin ve sinir sisteminin olgunlaşmasıyla bireyin çevresine adapte olmasına yardımcı olan deneyimlerinin bir birleşimidir.
III. Dil gelişimi, bilişsel gelişimden önce ilerler.
Gelişim evreleri ile ilgili olarak yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

A) Yalnız II
B) I ve II
C) I, II ve III
D) II ve III
E) Yalnız I

Cevap : B) I ve II

Açıklama : Bedensel gelişim fiziksel sınırları belirler (I) ve bilişsel gelişim olgunlaşma ile deneyimi kapsar (II). Ancak dil gelişimi, bilişsel gelişimden tamamen bağımsız veya ondan önce ilerleyen bir süreç değildir; genellikle paralel veya ardışık ilerler.

4. Erikson’un Psikososyal Gelişim Kuramları’ndan olan “kimliğe karşı rol karmaşası” ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Bu dönemin önemli kazanımı “sadakat gösterme” dir.
B) Ergen, benliğini adayacağı ya da benliğinin var olacağı rollerin arayışındadır.
C) Öğretmen ve anne-babalar ergene bir çocuk gibi davranmalıdır.
D) Bu dönemde en kritik evre 14-16 yaş orta ergenlik dönemidir.
E) 12-18 yaş grubunu kapsamaktadır.

Cevap : C) Öğretmen ve anne-babalar ergene bir çocuk gibi davranmalıdır.

Açıklama : Ergenlik dönemi bireyleşme ve kimlik kazanma sürecidir. Ergene çocuk gibi davranılması, rol karmaşasını artırır ve sağlıklı kimlik gelişimini engeller.

5. Bireyin öğrenmelerini olması gereken düzeye taşıma sürecinde kendi kapasitesine olan inancı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dikkat
B) Öğrenme
C) Zihinde tutma
D) Öz yeterlik
E) Model alma

Cevap : D) Öz yeterlik

Açıklama : Öz yeterlik (Self-efficacy), bireyin karşılaştığı zorluklarla başa çıkabilme ve belirli bir performansı gösterebilme kapasitesine olan inancıdır.

6. Çocuğun hayatını doğrudan etkilemeyen ancak deneyimlerini dolaylı olarak etkileyen kurum ve kişilerden oluşur.
Yukarıdaki açıklama Ekolojik Sistem Kuramı’nın hangi basamağına aittir?

A) Ekzosistem
B) Makrosistem
C) Mikrosistem
D) Kronosistem
E) Mezosistem

Cevap : A) Ekzosistem

Açıklama : Ekzosistem; ebeveynin iş yeri, yerel yönetimler gibi çocuğun doğrudan içinde bulunmadığı ama gelişimini dolaylı yoldan etkileyen sistemdir.

7. Adrenal korteksin aşırı çalışması sonucu ortaya çıkan hastalık aşağıdakilerden hangisidir?

A) Adrenogenital Sendrom
B) Hipofizer Cücelik
C) Cushing Sendromu
D) Akondroplazi
E) Akromegali

Cevap : C) Cushing Sendromu

Açıklama : Cushing Sendromu, vücutta aşırı miktarda kortizol hormonu üretilmesi (adrenal korteksin aşırı çalışması) sonucu oluşan bir tablodur.

8. ………. ile ………. arasındaki bağ, doğal bir bağ değildir ve öğrenilmiştir.
Cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Koşullu uyarıcı – koşullu tepki
B) Nötr uyarıcı – koşulsuz tepki
C) Koşulsuz tepki – koşullu tepki
D) Koşulsuz uyarıcı – koşullu uyarıcı
E) Nötr uyarıcı – koşullu uyarıcı

Cevap : A) Koşullu uyarıcı – koşullu tepki

Açıklama : Klasik koşullanmada, zil sesi (koşullu uyarıcı) ile salya (koşullu tepki) arasındaki ilişki doğuştan gelmez, sonradan öğrenilir.

9. Psikanalatik yaklaşımlar doğrultusunda ahlaki gelişimi açıklayan kuramcılar aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kohlberg ve Gilligan
B) Erikson ve Piaget
C) Freud ve Piaget
D) Freud ve Erikson
E) Piaget ve Kohlberg

Cevap : D) Freud ve Erikson

Açıklama : Freud ve Erikson, gelişimi psikanalitik çerçevede (duygular, bilinçdışı, dürtüler) ele alan kuramcılardır. Diğer şıklardaki Piaget ve Kohlberg bilişsel gelişimcidir.

10. Çocuklarda vücut tartısı kullanımına yönelik olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) İki yaşından büyük çocuklarda 100 grama hassas tartı kullanılmalıdır.
B) Tartıyı her gün aynı kişi ölçmelidir.
C) Ölçümler, bebeklerin bezi değiştirildikten sonra yapılmalıdır.
D) Çocuk aç iken tartılmalıdır.
E) Tartıların günlük olarak kalibre edilmesi gerekmektedir.

Cevap : B) Tartıyı her gün aynı kişi ölçmelidir.

Açıklama : Tartım işleminin doğruluğu için cihazın kalibrasyonu ve çocuğun durumu (açlık/tokluk, kıyafet) önemlidir, ancak ölçümü yapan kişinin sürekli aynı olması zorunlu bir teknik kural değildir.

11. Aşağıdakileden hangisi gelişim teorilerinin varsayımlarından biri değildir?

A) Duyarlı veya kritik dönem
B) Edilgenlik veya etkinlik
C) Çevre veya biyolojik yapı
D) Kesintili veya kesintisiz
E) Davranış veya alışkanlık

Cevap : E) Davranış veya alışkanlık

Açıklama : Gelişim psikolojisinin temel tartışma konuları; Doğa-Çevre, Süreklilik-Süreksizlik, Aktif-Pasif ve Kritik dönemlerdir. “Davranış veya alışkanlık” ayrımı temel bir gelişimsel varsayım değildir.

12. Aşağıdakilerden hangisi Erikson’un Psikososyal Gelişim Kuramı dönemleri arasında yer almaz?

A) Üretkenlik-durgunluk
B) Çalışkanlık-aşağılık duygusu
C) Bütünlük-umutluluk
D) Güven-güvensizlik
E) Girişimcilik-suçluluk duygusu

Cevap : C) Bütünlük-umutluluk

Açıklama : Erikson’un son evresi “Benlik Bütünlüğüne karşı Umutsuzluk”tur. Şıkta “Umutluluk” ifadesi kullanılarak kavramsal bir hata yapılmıştır.

13. Aşağıdakilerden hangisi somut işlemler döneminde çocukların yapabildiği somut işlemlerden biri değildir?

A) Bütünleştirici düşünme
B) Birleştirme
C) Tersine dönüştürebilme
D) İlişki kurma
E) Özdeşlik ve etkisizlik

Cevap : A) Bütünleştirici düşünme

Açıklama : Bütünleştirici (kombinatoryal) düşünme, olasılıkları hesaplama ve soyut hipotez kurma becerisidir; bu beceri Soyut İşlemler Dönemi’nde kazanılır.

14. Ebeveynlerin çocukların severek yedikleri dondurmayı, sevmedikleri sebze yemeğinden sonra vereceğini vaat etmesi aşağıdakilerden hangisine bir örnektir?

A) Sürekli pekiştirme
B) Oranlı pekiştirme
C) Premack ilkesi
D) Pekiştiren uyarıcı
E) Ayırt edici uyarıcı

Cevap : C) Premack ilkesi

Açıklama : Premack ilkesi (Büyükanne kuralı), çocuğun yapmayı çok istediği bir etkinliğin (dondurma yemek), az istediği bir davranışı (sebze yemek) yapması için pekiştireç olarak kullanılmasıdır.

15. Tamamıyla bilinç dışı yapılan, kişiliğin doğuştan sahip olduğu tüm dürtülerin kaynağı olan, mantıksız, bilinçsiz, hırslı ve bencil olan yapısal kişilik kuramı aşağıdakilerden hangisidir?

A) id (Alt Benlik)
B) Ego (Benlik)
C) Bilinç dışı
D) Süperego (Üst Benlik)
E) Bilinçaltı

Cevap : A) id (Alt Benlik)

Açıklama : İd, kişiliğin ilkel, haz odaklı ve tamamen bilinçdışı olan biyolojik dürtülerini barındıran kısmıdır.

16. Kohlberg’in Ahlaki Gelişim Aşamaları’na göre kişilerin “İyi bir toplumu oluşturan şey nedir?” diye sormaya, insani değer ve haklar konusunda düşünmeye başladığı ve toplum içindeki farklı grupların farklı değerlere sahip olacağının farkında olduğu aşama aşağıdakilerden hangisidir?

A) İyi çocuk yönelimi
B) Cezadan kaçınma ve itaat yönelimi
C) Kanun ve düzen yönelimi
D) Toplumsal mutabakat ve kişi hakları yönelimi
E) Kişisel çıkar ve karşılıklılık yönelimi

Cevap : D) Toplumsal mutabakat ve kişi hakları yönelimi

Açıklama : Bu evre, gelenek sonrası düzeydedir. Birey, yasaların toplum yararına değiştirilebileceğini ve evrensel hakların yasaların üzerinde olabileceğini savunur.

17. Ders çalıştığı için yüksek not alan öğrencinin ders çalışma davranışını devam ettirmesini sağlayan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ödül
B) Olumlu pekiştireç
C) Karşıt pekiştirme
D) Genelleme
E) 1. tip ceza

Cevap : B) Olumlu pekiştireç

Açıklama : Ortama hoşa giden bir uyarıcının (not) girmesiyle davranışın (ders çalışma) sıklığının artmasına olumlu pekiştirme denir.

18. Aşağıda Ekolojik Sistem Kuramı ile ilgili verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Çocuk ve ergen gelişimine odaklanır.
B) Doğal ortam (çevre) gelişen birey üzerinde en etkili kaynaktır.
C) Gelişim sadece kalıtım ve doğuştan kazanılan biyolojik süreçlerle açıklanamaz.
D) Kuramın temsilcisi Bronfenbrenner’dir.
E) İnsan gelişimine psikososyal bakış açısıyla bakar.

Cevap : E) İnsan gelişimine psikososyal bakış açısıyla bakar.

Açıklama : “Psikososyal Gelişim” Erik Erikson’un kuramıdır. Bronfenbrenner’in Ekolojik Sistem Kuramı ise gelişimi çevresel sistemler ve bunların etkileşimi üzerinden açıklar.

19. 2-4 yaşları arasını kapsamakta olup çocukların mevcut olmayan bir nesne, kişi ya da sembolleri zihinsel olarak ifade etme yeteneğini geliştirdiği dönem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sezgisel dönem
B) Sembolik işlev dönemi
C) Soyut işlemler dönemi
D) Duyu motor dönem
E) Somut işlemler dönemi

Cevap : B) Sembolik işlev dönemi

Açıklama : Piaget’nin işlem öncesi döneminin ilk alt evresi olan “Sembolik İşlev Dönemi”, çocuğun zihinsel temsiller (semboller) kullanmaya başladığı evredir.

20. Öğretmeni soruya cevap verdiği için öğrenciye şeker vermiştir. Bunu gören arkadaşları öğretmen başka bir soru sorunca parmak kaldırmıştır.
Örnekteki durumu açıklayan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Klasik koşullanma
B) Öz yeterlik
C) Dolaylı ceza
D) Taklit
E) Dolaylı pekiştirme

Cevap : E) Dolaylı pekiştirme

Açıklama : Sosyal Öğrenme Kuramı’na göre, başkasının davranışının ödüllendirildiğini gören gözlemcinin o davranışı yapma isteğinin artmasına “Dolaylı Pekiştirme” denir.