Ata–Aöf–Özel Eğitim I 2024-2025 Final Soruları

1. Özel Eğitim Süreci ve Temel İlkeler

Özel eğitim, yetersizliği olan veya risk altındaki çocukların belirlenmesiyle başlayan sistematik bir süreçtir. Bu sürecin ilk basamağı, çocukların belirlendiği Tarama ve ardından uzmanlara yönlendirildiği Gönderme aşamasıdır. Türkiye’deki özel eğitim hizmetleri, 573 sayılı KHK ile düzenlenen temel ilkeler üzerine kuruludur. Bu ilkelerin en önemlilerinden biri olan “En Az Kısıtlayıcı Ortam”, bireylerin mümkün olduğunca yetersizliği olmayan akranlarıyla birlikte (kaynaştırma) eğitilmelerini esas alır.

2. Zihinsel Yetersizlik ve Uyumsal Beceriler

Zihinsel yetersizlik kavramı tarihsel süreçte “Zekâ Geriliği” gibi farklı terimlerle tanımlanmıştır. Tanılamada kullanılan Stanford-Binet Zekâ Ölçeği, başlangıçta üstün zekâyı değil, özel eğitime ihtiyaç duyan çocukları tespit etmek amacıyla geliştirilmiştir. Yetersizliğin derecesine göre bireylerin ihtiyaçları değişir; örneğin hafif derecede yetersizliği olanlar günlük yaşamlarını bağımsız sürdürebilirler. Uyumsal beceriler; okuma-yazma gibi kavramsal beceriler ile öz bakım ve iş becerilerini kapsayan pratik/uygulama becerilerinden oluşur. Hem zihinsel hem de bedensel gibi birden fazla engelin bir arada bulunması ise Çoklu Yetersizlik olarak adlandırılır.

3. Duyusal ve İletişimsel Yetersizlikler

Görme ve işitme yetersizlikleri, bireyin dünyayı algılama biçimini doğrudan etkiler. Görme keskinliği 20/70 ile 20/200 arasında olan bireyler az gören sınıfındadır ve bağımsız hareket için baston kullanımı gibi teknik becerilere ihtiyaç duyarlar. İşitme sisteminde, sesin algılandığı salyangoz (koklea) ve denge organı iç kulak bölümünde yer alır. Dil ve konuşma güçlüklerinde, eğer çocuk dili sosyal bağlamlara uygun kullanmada sorun yaşıyorsa, bu durum dilin pragmatik (kullanım bilgisi) bileşeniyle ilgilidir.

4. Nörogelişimsel ve Davranışsal Bozukluklar

Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) olan bireylerde en temel sorun alanı sosyal etkileşim ve iletişimdir. Özel öğrenme güçlüğü riski taşıyan çocuklarda ise bilimsel dayanaklı müdahalelerin sunulduğu ve öğrencinin bu sürece verdiği yanıtın izlendiği Müdahaleye Tepki Modeli (RTI) modern bir değerlendirme yaklaşımıdır. Duygu ve davranış bozukluğu olan çocuklarda en dikkat çekici akademik risk, yaşadıkları uyum sorunları nedeniyle okulu yarıda bırakma eğilimidir. Nörolojik açıdan ise bağışıklık sisteminin sinirlere saldırıp plaklar oluşturması Multiple Skleroz (MS) hastalığına işaret eder.

5. Çevre, Sistemler ve Kapsayıcı Eğitim

Urie Bronfenbrenner’in Sosyal-Ekolojik Kuramı, gelişimi bireyi çevreleyen sistemlerle açıklar. Çocuğun doğrudan içinde bulunmadığı ancak dolaylı etkilendiği (ebeveynin iş yeri gibi) çevreye Ekzosistem denir. Kapsayıcı eğitimin başarısı, ailelerin zenginliğinden ziyade öğretmenlerin pozitif tutumu ve tüm paydaşların iş birliğine bağlıdır. Ailelerin en temel sorumluluğu ise özel gereksinimli çocuklarını ihmal etmek yerine, onların gelişimsel ve psikolojik ihtiyaçlarına destek sağlamaktır.

1. DSM-5’te yer alan problem davranış grupları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

A) Takıntı-zorlantı bozuklukları
B) Dışa atım bozuklukları
C) Kaygı bozuklukları
D) Beslenme-yeme bozuklukları
E) İçe yönelim davranışları

Cevap : E) İçe yönelim davranışları

Açıklama : DSM-5 (Mental Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı) sınıflandırmasında “İçe Yönelim Davranışları” (Internalizing behaviors) adında spesifik bir ana tanı başlığı bulunmaz; bu terim daha çok problem davranışların doğasını (anksiyete, depresyon gibi) tanımlamak için kullanılan genel bir üst başlıktır.

2. 1937’de Tregold 1940 yılında ise Doll tarafından zihinsel yetersizliği olan bireyler için aşağıdaki kavramlardan hangisi kullanılmıştır?

A) Zekâ geriliği
B) Moron
C) Aptal
D) Idiot
E) Embesil

Cevap : A) Zekâ geriliği

Açıklama : Tarihsel süreçte zihinsel yetersizlik için farklı terimler kullanılmış olsa da, Tregold ve Doll’un tanımlamaları “Mental Deficiency” yani “Zekâ Geriliği” kavramı etrafında şekillenmiştir.

3. Hafif derecede yetersizlik tanımı için aşağıdakilerden hangisi uygun bir ifadedir?

A) Yetersizliği olan kişinin yaşına göre uygun motor becerileri kazanmamasıdır.
B) Yetersizliği olan kişinin koltuk değneği kullanmasıdır.
C) Tekerlekli sandalye kullanması ve bireysel ihtiyaçlarını karşılamada desteğe tam bağımlı olmasıdır.
D) Az da olsa yardım sağlayan bir araca gereksinimi olmasıdır.
E) Günlük yaşamını sürdürmede destekleyici bir araca gereksinim duymaması ve gereksinimlerini bağımsız olarak karşılayabilmesidir.

Cevap : E) Günlük yaşamını sürdürmede destekleyici bir araca gereksinim duymaması ve gereksinimlerini bağımsız olarak karşılayabilmesidir.

Açıklama : Hafif derecede yetersizliği olan bireyler, genellikle günlük yaşam becerilerini bağımsız olarak yerine getirebilir ve sürekli bir desteğe veya yardımcı araca ihtiyaç duymazlar.

4. Aşağıdakilerden hangisi özel eğitimin ilk aşamasıdır?

A) Programı planlama
B) Tarama/ Gönderme
C) Değerlendirme
D) İzleme
E) Yerleştirme

Cevap : B) Tarama/ Gönderme

Açıklama : Özel eğitim süreci, risk altındaki veya yetersizliği olduğundan şüphelenilen çocukların belirlendiği “Tarama” ve ardından ayrıntılı değerlendirme için ilgili kurumlara yönlendirildiği “Gönderme” aşamasıyla başlar.

5. Aşağıdaki kuramlardan hangisi büyüyen çocuk ile onu çevreleyen ve çocuğun aktif olarak yer aldığı ortam ve bağlam arasındaki ilişkiyi incelemektedir?

A) Aile özellikleri
B) Aile etkileşimi
C) Sosyal-ekolojik
D) Aile işlevleri
E) Aile yaşam döngüsü

Cevap : C) Sosyal-ekolojik

Açıklama : Urie Bronfenbrenner’in Sosyal-Ekolojik Kuramı, çocuğun gelişimini onu çevreleyen farklı sistemler (mikro, mezo, egzo, makro) ve bu sistemler arasındaki etkileşimler bağlamında inceler.

6. Kapsayıcı eğitimin başarısını etkileyen faktörler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

A) İlgili hizmetlerin belirlenmesi
B) Öğretmen ve okul yöneticilerinin pozitif tutumları
C) Süreçte yer alan herkesin işbirliği içinde çalışması
D) Öğrencilerin kapsayıcı eğitim sürecine hazırlanması
E) Ailelerin sosyoekonomik düzeyinin yüksek olması

Cevap : E) Ailelerin sosyoekonomik düzeyinin yüksek olması

Açıklama : Kapsayıcı (kaynaştırma) eğitimin başarısı; öğretmen tutumları, işbirliği, hazırlık ve destek hizmetlerine bağlıdır. Ailelerin sosyoekonomik düzeyinin yüksek olması, kapsayıcı eğitimin başarısı için doğrudan ve belirleyici bir pedagojik faktör değildir.

7. Görme keskinliği 20/70 ile 20/200 arasında olan öğrencilere ………. teşhisi konulur.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) kör
B) keratit
C) az gören
D) şaşılık
E) göz tembelliği

Cevap : C) az gören

Açıklama : Görme keskinliği 20/70 ile 20/200 (veya metrik sistemde 6/18 ile 6/60) arasında olan bireyler “Az Gören” olarak sınıflandırılır. 20/200 ve altı yasal körlük sınırıdır.

8. Aşağıdakilerden hangisi uygulamaya yönelik beceriler arasında yer almaz?

A) İşlevsel akademik beceriler
B) Öz bakım becerileri
C) Günlük yaşam becerileri
D) Sağlık ve güvenlik ile ilgili beceriler
E) İş ile ilgili beceriler

Cevap : A) İşlevsel akademik beceriler

Açıklama : Uyumsal beceriler genellikle kavramsal, sosyal ve pratik (uygulamalı) beceriler olarak sınıflandırılır. Öz bakım, sağlık, güvenlik ve iş becerileri pratik/uygulama alanına girerken; okuma-yazma, sayı kavramı gibi işlevsel akademik beceriler “Kavramsal Beceriler” grubunda yer alır.

9. Salyangoz ve denge organı kulağın hangi bölümünde yer alır?

A) Dış kulak
B) Kulak yolu
C) İç kulak
D) İşitme siniri
E) Orta kulak

Cevap : C) İç kulak

Açıklama : İşitme organı olan Salyangoz (Koklea) ve dengeyi sağlayan Yarım Daire Kanalları kulağın “İç Kulak” bölümünde bulunur.

10. Dili farklı sosyal bağlamlarda anlama ve kullanmada zorluk yaşayan bir çocuk dilin hangi bileşeninde güçlük yaşamaktadır?

A) Biçim bilgisi
B) Pragmatik
C) Ses bilgisi
D) Anlam bilgisi
E) Söz dizim

Cevap : B) Pragmatik

Açıklama : Pragmatik (Kullanım Bilgisi), dilin sosyal ortamlarda, iletişimsel amaçlarla ve bağlama uygun şekilde kullanılmasıyla ilgilidir.

11. Aşağıdakilerden hangisi 573 sayılı KHK’ye göre özel eğitim ilkelerinden biri değildir?

A) Özel eğitim gerektiren bireylerin eğitsel performansları dikkate alınarak sadece yetersizliği olan akranları ile eğitimlerine öncelik verilir.
B) Özel eğitim gerektiren tüm bireyler; ilgi, istek, yeterlilik ve yetenekleri doğrultusunda ve ölçüsünde özel eğitim hizmetinden yararlandırılır.
C) Özel eğitim gerektiren bireyler için bireyselleştirilmiş eğitim planı geliştirilir ve eğitim programları bireyselleştirilerek uygulanır.
D) Ailelerin özel eğitim sürecinin her boyutuna aktif katılmalarının sağlanması esastır.
E) Özel eğitim gerektiren bireylerin eğitimine erken yaşta başlanır.

Cevap : A) Özel eğitim gerektiren bireylerin eğitsel performansları dikkate alınarak sadece yetersizliği olan akranları ile eğitimlerine öncelik verilir.

Açıklama : 573 sayılı KHK’nın temel ilkelerinden biri “En Az Kısıtlayıcı Ortam” ilkesidir. Bu ilke, bireylerin mümkün olduğunca yetersizliği olmayan akranlarıyla birlikte (kaynaştırma/bütünleştirme) eğitilmelerini esas alır, ayrıştırılmalarını değil.

12. Bu zekâ ölçeği, üstün zekâlı bireyleri belirlemek için değil, zihinsel yetersizliği bulunan bireyleri belirleyip onlara özel eğitim stratejileri oluşturmak için geliştirilmiştir. Sözel olan ve sözel olmayan bölümlerden oluşan bu ölçek aşağıdakilerden hangisidir?

A) Weschler Zekâ Ölçeği
B) Analitik Zekā Testi
C) Stanford-Binet Zekâ Ölçeği
D) Kaufman kısa Zekâ Ölçeği
E) Anadolu-Sak Zekâ Ölçeği

Cevap : C) Stanford-Binet Zekâ Ölçeği

Açıklama : Alfred Binet tarafından geliştirilen ilk zeka testi (daha sonra Stanford-Binet adını almıştır), okulda başarısız olan ve özel eğitime ihtiyaç duyan çocukları tespit etmek amacıyla oluşturulmuştur.

13. Bağımsız hareket becerisi arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

A) Kavramsal ilişkiler
B) Rehber köpek
C) Gören rehberle yürüme becerileri
D) Korunma teknikleri
E) Baston becerileri

Cevap : A) Kavramsal ilişkiler

Açıklama : Bağımsız hareket becerileri (görme engelliler için); rehberle yürüme, baston kullanma, korunma teknikleri gibi fiziksel hareketliliği sağlayan becerilerdir. “Kavramsal ilişkiler” ise bilişsel bir süreçtir.

14. Zihinsel yetersizliği yanında, başka yetersizlikleri de bulunduğu için öz bakım, günlük yaşam ve temel akademik becerileri kazanamayıp yaşam boyu bakım ve gözetime ihtiyacı olan bir birey hangi yetersizlik grubuna girmektedir?

A) Ortopedik yetersizlik
B) Çoklu yetersizlik
C) Zihin yetersizliği
D) Süreğen hastalığı olanlar
E) Öğrenme güçlüğü

Cevap : B) Çoklu yetersizlik

Açıklama : Birden fazla yetersizliğin (örneğin zihinsel + bedensel) bir arada bulunması ve bu durumun ağır eğitimsel/bakım ihtiyaçları doğurması “Çoklu Yetersizlik” olarak tanımlanır.

15. Otizm Spektrum Bozukluğu’nda (OSB) temel sorun alanlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Okuma becerileri
B) İşitsel bellek
C) Spor becerileri
D) Görsel algı
E) Sosyal etkileşim

Cevap : E) Sosyal etkileşim

Açıklama : OSB’nin en temel tanısal kriteri, sosyal iletişim ve sosyal etkileşimde yaşanan kalıcı yetersizliklerdir.

16. Bireyin IQ testlerinden aldığı zekâ puanı belirlenerek performansının yaşıtları ile kıyaslandığı tanılama yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Eğitsel ve tıbbi tanılama
B) Norma dayalı tanılama
C) Performansa dayalı tanılama
D) Ölçüte dayalı tanılama
E) Alternatif tanılama

Cevap : B) Norma dayalı tanılama

Açıklama : Bireyin puanının, aynı yaş grubundaki geniş bir örneklem grubunun ortalamasıyla (normla) karşılaştırıldığı değerlendirme türüne “Norma Dayalı Değerlendirme” denir. IQ testleri bunun tipik örneğidir.

17. Özel gereksinimli çocuğun ailesinin çocuğa karşı sorumlulukları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

A) Özel gereksinimli olmayan çocuklarıyla ilgilenme
B) Çocuklarının gelişim dönemlerine, davranış ve öğrenme sorunlarına karşı destek alma
C) Çocuğun ihtiyaçları için maddi destek sağlama
D) Özel gereksinimli çocukla ilgilenmeme
E) Özel gereksinimli çocukları için psikolojik danışmanlık desteği alma

Cevap : D) Özel gereksinimli çocukla ilgilenmeme

Açıklama : Ailenin sorumluluğu çocuğuyla ilgilenmek, ihtiyaçlarını karşılamak ve gelişimini desteklemektir. “İlgilenmeme” bir sorumluluk değil, ihmaldir.

18. Duygu ve davranış bozukluğu olan çocukların en önemli öğrenme özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ödevlerini zamanında yapmaları
B) Öğrenmeye aşırı istekli olmaları
C) Sınavlarda yüksek not almaları
D) Çoğunlukla okulu yarıda bırakmaları
E) Öğretmenlere çok sık soru sormaları

Cevap : D) Çoğunlukla okulu yarıda bırakmaları

Açıklama : Duygu ve davranış bozukluğu olan çocuklar, yaşadıkları uyum sorunları ve başarısızlıklar nedeniyle devamsızlık yapma, sınıf tekrarı ve okulu erken terk etme (bırakma) riski en yüksek gruplardan biridir.

19. Özel öğrenme güçlüğü olduğundan şüphelenilen öğrencilere yönelik uygulanabilecek erken müdahale ve değerlendirme modeli aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tepkisel Gecikme Modeli
B) Erken Destek Modeli
C) Etkili Müdahaleler Modeli
D) Müdahaleye Tepki Modeli
E) Güçlük Destekleme Modeli

Cevap : D) Müdahaleye Tepki Modeli

Açıklama : Müdahaleye Tepki Modeli (RTI – Response to Intervention), öğrenme güçlüğü riski taşıyan öğrencilere bilimsel dayanaklı öğretim sunulmasını ve öğrencinin buna verdiği tepkiye göre değerlendirilmesini içeren bir erken müdahale yaklaşımıdır.

20. Bağışıklık sistemindeki bozukluk sonucu beyin ve omurilikte çok sayıda plakların oluşmasıyla ortaya çıkan bir hastalık aşağıdakilerden hangisidir?

A) Rett sendromu
B) Çocuk felci
C) Omurilik zedelenmesi
D) Multiple Sklerosiz
E) Travmatik beyin yaralanmaları

Cevap : D) Multiple Sklerosiz

Açıklama : Multiple Skleroz (MS), bağışıklık sisteminin sinir kılıflarına saldırması sonucu merkezi sinir sisteminde (beyin ve omurilik) plaklar (sertleşmiş dokular) oluşmasıyla karakterize bir hastalıktır.