Ata Aöf Çocuk ve Oyun 2024-2025 Final Soruları

Oyunun Doğası ve Kuramsal Temeller

Oyun, çocuğun dünyayı keşfettiği bir laboratuvar ve kendiliğinden gelişen bir öğrenme sürecidir. Sutton-Smith’e göre oyun, herhangi bir dış amaçtan ziyade kendi başına bir anlam taşır ve içten güdümlüdür. Bu sürecin en verimli dönemi, Bloom’un da belirttiği gibi zekâ gelişiminin büyük kısmının tamamlandığı okul öncesi yıllardır. Oyunun gerçek niteliği, yetişkin müdahalesi olmadan çocuğun aktif katılımıyla ortaya çıkar. Psikomotor gelişim bağlamında oyun; kas kontrolü, koordinasyon ve organlar üzerinde denetim sağlama sürecidir.

Piaget’nin Oyun Evreleri ve Sosyal Gelişim

Çocuklar gelişim süreçlerinde farklı oyun evrelerinden geçerler. Paralel oyun evresinde çocuklar aynı ortamda ve benzer materyallerle oynasalar da birbirlerinden bağımsız hareket ederler. Sosyal gelişim açısından 5 yaş, çocukların gruplar halinde oynadığı, daha uyumlu ve sakin oldukları bir “altın çağ” olarak kabul edilir. Oyun sadece eğlence değil; mantık yürütme, yargılama ve neden-sonuç ilişkisi kurma gibi bilişsel becerilerin geliştirildiği bir platformdur.

Eğitimde Oyun Planlama ve Öğrenme Merkezleri

Nitelikli bir oyun etkinliği belirli aşamalardan oluşur ve bu sürecin son aşaması her zaman oyunun değerlendirilmesidir. Bir oyun planında yaş grubu, kazanımlar, göstergeler ve öğrenme süreci yer alırken; çocukların cinsiyetleri pedagojik bir planlama kriteri olarak görülmez. Okul öncesi eğitim ortamları; blok, kitap, müzik ve fen gibi standart öğrenme merkezleri ile zenginleştirilir. Etkinliklerin seçiminde ise çocukların gelişim düzeyleri ve ilgi alanları temel alınırken, yetişkin standartlarından uzak, çocuk merkezli bir bakış açısı korunmalıdır.

Özel Eğitimde Oyun ve Kaynaştırma

Oyun, özel gereksinimli çocuklar için hem eğlenceli bir araç hem de gelişimsel bir destek mekanizmasıdır. Kaynaştırma (Bütünleştirme) eğitimi, bu çocukların normal gelişim gösteren akranlarıyla aynı sınıflarda eğitim almasını sağlar. Örneğin, işitme engelli çocuklar akranlarını izleyerek ve görsel ipuçlarını kullanarak grup oyunlarına başarıyla dahil olabilirler. Aile rehberliği programları ise bu süreçte ebeveynlere hem beceri kazandırmayı hem de duygusal destek sunmayı amaçlar.

Türkiye’de Oyuncak Kültürü ve Müzecilik

Çocuk ve oyun kültürünün korunması adına müzecilik faaliyetleri büyük önem taşır. Türkiye’de bu alandaki ilk adım, 1990 yılında Ankara’da kurulan müze ile atılmıştır. Parklarda bulunan salıncak, kaydırak ve denge aletleri gibi donanımlar üzerinde gerçekleştirilen aktiviteler ise araçta oynanan oyunlar kategorisinde değerlendirilir.

1. Çocuklar aynı oyun malzemeleriyle ancak birbirlerinden bağımsız bir şekilde oynarlar. Açıklamada verilen Piaget’nin oyun evresi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Paralel oyun
B) Tek başına oynanan oyun
C) Birlikte oynanan oyun
D) İş birliğine dayalı oyun
E) Başka birinin oyununu izleme

Cevap : A) Paralel oyun

Açıklama : Paralel oyun, çocukların aynı ortamda, benzer oyuncaklarla ama birbirleriyle etkileşime girmeden, yan yana oyun oynadıkları evredir.

2. I. Çocuğun işittiği, gördüğü ve merak ettiği her şeyi deneyimleyebildiği bir laboratuvar olarak tanımlanabilir.
II. Çocuk, oyun içerisinde kendiliğinden gelişen bir öğrenme süreci içine girer.
III. Yardımlaşma, iş birliği yapma, bilgi edinme ve yaşam rollerini yaparak yaşayarak kazanır ve pekiştirir.
IV. Dışarıdan yetişkinlerin müdahalesi ile çocuğun giriştiği tüm eylemlerdir ve çocuğun ilk on yaşını kapsar.
Oyun ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

A) I, II ve IV
B) I, III ve IV
C) I, II, III ve IV
D) I, II ve III
E) II, III ve IV

Cevap : D) I, II ve III

Açıklama : Oyunun en temel özelliklerinden biri içten güdümlü olması ve yetişkin baskısı/müdahalesi olmadan gerçekleşmesidir. Ayrıca oyun sadece ilk on yaş ile sınırlı değildir. Bu nedenle IV. madde yanlıştır.

3. I. Mantık yürütme
II. Yargılamayı öğrenme
III. Neden-sonuç ilişkisi kurma
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangilerinin oyun oynayan çocuklarda gelişmiş olması beklenir?

A) I ve II
B) I ve III
C) I, II ve III
D) Yalnız II
E) Yalnız I

Cevap : C) I, II ve III

Açıklama : Oyun, çocuğun bilişsel gelişimini destekler. Oyun sırasında çocuklar problemlerle karşılaşır, mantık yürütür, kararlar verir (yargılama) ve eylemlerinin sonuçlarını (neden-sonuç) görürler.

4. I. Yaşıtları ile küçük gruplar hâlinde oynamaktadır.
II. Genellikle uyumlu, rahat ve sakin görünüm sergilerler.
III. Yetişkinler ile ilişkilerinde başarılı ve mutludurlar.
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri beş yaşındaki çocukların özellikleri arasında yer alır?

A) I, II ve III
B) I ve II
C) Yalnız I
D) II ve III
E) Yalnız III

Cevap : A) I, II ve III

Açıklama : 5 yaş, genellikle 4 yaşın hırçınlığına göre daha dengeli, uyumlu, sosyal ilişkilerin geliştiği ve yetişkinlerle iletişimin güçlendiği bir “altın çağ” olarak nitelendirilir.

5. İşitme engelli çocuklar ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Uzun süreli oyunları oynayamazlar.
B) Grup oyunlarında, diğerlerini izleyerek oyunu geliştirebilirler.
C) Oyun, normal işiten çocuklardan farklı şekilde gelişir.
D) Diğer oyun türlerini değilse bile, sembolik oyunları basamaklar hâlinde öğretmek gerekir.
E) Oyuncaklar ile işlevsel olarak oynamak yerine oyuncakları tekrarlayıcı olarak sallama, döndürme gibi hareketleri yaparlar.

Cevap : B) Grup oyunlarında, diğerlerini izleyerek oyunu geliştirebilirler.

Açıklama : İşitme engelli çocuklar, işitsel girdileri alamadıkları durumlarda görsel ipuçlarını ve model almayı (diğerlerini izlemeyi) kullanarak grup oyunlarına uyum sağlayabilirler.

6. Ülkemizdeki ilk oyuncak müzesi hangi şehirde kurulmuştur?

A) Ankara
B) İzmir
C) Gaziantep
D) Antalya
E) İstanbul

Cevap : A) Ankara

Açıklama : Türkiye’nin ilk oyuncak müzesi, 1990 yılında Prof. Dr. Bekir Onur tarafından Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi bünyesinde (Ankara’da) kurulmuştur.

7. I. Ebeveynlere ve çocuklara günlük yaşam için gerekli becerilerin öğretilmesi
II. Ebeveynlerin süreçte yaşadığı duygusal değişimleri paylaşmalarının sağlanması
III. Çocuğun arkadaşları ile olan iletişiminin düzenlenmesi
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri özel gereksinimli çocuğa sahip ailelere yapılan aile rehberliği programlarının amaçları arasında yer alır?

A) II ve III
B) Yalnız II
C) I ve II
D) Yalnız I
E) I, II ve III

Cevap : C) I ve II

Açıklama : Aile rehberliği programlarının temel amacı, ebeveynlere çocuklarının eğitimi ve bakımı konusunda beceri kazandırmak (I) ve onlara psikolojik/duygusal destek sağlamaktır (II). Çocuğun arkadaş ilişkilerini doğrudan düzenlemekten ziyade aileyi güçlendirmek esastır.

8. Aşağıdakilerden hangisi oyun planında yer alması gereken bölümlerden biri değildir?

A) Çocukların cinsiyetleri
B) Kazanımlar ve göstergeler
C) Öğrenme süreci
D) Çocukların yaşı
E) Değerlendirme

Cevap : A) Çocukların cinsiyetleri

Açıklama : Eğitim planlarında (etkinlik planlarında) yaş grubu, kazanımlar, süreç ve değerlendirme gibi pedagojik unsurlar yer alır. Ancak “çocukların cinsiyetleri” bir planlama başlığı veya kriteri değildir; etkinlikler cinsiyet ayrımı gözetmeksizin planlanır.

9. Aşağıdakilerden hangisi oyun etkinliklerinin uygulanmasında son aşamadır?

A) Oyun araç ve gereçlerini hazırlama
B) Yeni oyun öğretimi
C) Oyunun değerlendirilmesi
D) Oyun grubunu hazırlama
E) Isınma hareketleri yapma

Cevap : C) Oyunun değerlendirilmesi

Açıklama : Bir eğitim etkinliği veya oyun süreci tamamlandıktan sonra yapılan en son işlem, sürecin ve çıktıların gözden geçirildiği “değerlendirme” aşamasıdır.

10. Aşağıdakilerden hangisi oyun etkinliklerinin seçiminde rol oynayan unsurlardan biri değildir?

A) Çocukların gelişim düzeyleri
B) Ele alınacak kavramlar
C) Fiziksel imkânlar
D) Çocukların öneri ve istekleri
E) Okul yöneticilerinin istekleri

Cevap : E) Okul yöneticilerinin istekleri

Açıklama : Oyun etkinlikleri; çocuğun gelişimine, ilgisine, kazanımlara ve ortamın uygunluğuna göre seçilir. Yöneticilerin kişisel istekleri pedagojik bir kriter değildir.

11. Hayalî oyunlara “temsilî oyun” da denmesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Taklit oyunu olması
B) Çocukların oyunda bir rol üstlenmesi
C) Sosyalleşmeyi temsil etmesi
D) Çocukların sembol kullanması
E) Yaratıcılığı temsil etmesi

Cevap : B) Çocukların oyunda bir rol üstlenmesi

Açıklama :

12. Oyun planlama sürecinde öğrenme süreci belirlenen kazanımlara yönelik açıklanırken aşağıdakilerden hangisine dikkat edilmez?

A) Eğitim ortamının nasıl düzenleneceğinin yazılması
B) Çocukların nasıl yönlendirileceğinin açıklanması
C) Öğretmenin ve çocuğun süreçteki rolünün belirtilmesi
D) Materyallerin nasıl kullanılacağının bilgisi
E) Ailelerin yapabilecekleri destekleyici etkinlik önerilerinin yazılması

Cevap : E) Ailelerin yapabilecekleri destekleyici etkinlik önerilerinin yazılması

Açıklama : “Öğrenme süreci” başlığı altında sınıf içi uygulamanın detayları (ortam, rol, materyal) yer alır. Aile katılımı veya önerileri genellikle planın “Aile Katılımı” adlı ayrı bir bölümünde belirtilir.

13. Oyun sürecinde çocukları tanıma ve değerlendirmeye yönelik aşağıdakilerden hangisi önemli değildir?

A) Çocukların doğal oyunlarını keşfetmek
B) Çocukların kişisel özelliklerini tanımak
C) Çocukların ilgi ve isteklerini yetişkin gözüyle değerlendirmek
D) Çocukların sosyal, bilişsel, fiziksel ve motor özellikleri hakkında bilgi edinmek
E) Çocukların ilgi ve yetenekleri hakkında ipuçları elde etmek

Cevap : C) Çocukların ilgi ve isteklerini yetişkin gözüyle değerlendirmek

Açıklama : Değerlendirme objektif olmalı ve çocuğun dünyasını anlamaya yönelik olmalıdır. “Yetişkin gözüyle” (yetişkin standartları veya önyargılarıyla) yapılan değerlendirme, çocuğun ihtiyaçlarını ve oyunun doğasını anlamada yanıltıcı olabilir.

14. Aşağıdakilerden hangisi okul öncesi eğitim kurumlarında bulunabilecek öğrenme merkezlerinden biri değildir?

A) Kitap merkezi
B) Soru merkezi
C) Blok merkezi
D) Müzik merkezi
E) Fen merkezi

Cevap : B) Soru merkezi

Açıklama : Okul öncesi eğitim programlarında Blok, Kitap, Müzik, Fen, Sanat, Dramatik Oyun gibi standart merkezler bulunur. “Soru merkezi” tanımlanmış standart bir öğrenme merkezi değildir.

15. Sutton Smith’in Oyun Kuramı ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Oyun oynama, herhangi bir yarar ya da amaçtan çok, kendi başına anlamı ve işlevi olan bir davranıştır.
B) Oyun; yetenek gelişimi, sosyalleşme ve olgunlaşmaya destek sağlar.
C) Çocuk bir oyun yarattığında öğrenme, sosyalleşme gibi süreçler kendiliğinden gerçekleşir.
D) Oyun ve öğrenme birbirinden çok farklı ve ilişkisiz süreçler değildir.
E) İstenen gelişim ve öğrenme için oyun, yetişkinler tarafından organize edilmelidir.

Cevap : E) İstenen gelişim ve öğrenme için oyun, yetişkinler tarafından organize edilmelidir.

Açıklama : Çağdaş oyun kuramları ve Sutton-Smith, oyunun doğası gereği çocuğun kontrolünde, esnek ve içten güdümlü olduğunu savunur. Oyunun yetişkinler tarafından organize edilme zorunluluğu bu görüşe terstir.

16. 0-4 yaş arasında çocuğun zekâ gelişiminin yüzde 50′ si, 4-8 yaşta ise yüzde 30’u tamamlanır görüşünü savunan araştırmacı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Skinner
B) Bloom
C) Piaget
D) Thorndike
E) Pavlov

Cevap : B) Bloom

Açıklama : Benjamin Bloom, zihinsel gelişimin büyük bir kısmının okul öncesi dönemde tamamlandığını savunmuş ve erken çocukluk eğitiminin önemini vurgulamıştır.

17. Aşağıdakilerden hangisi özel eğitimde oyunun faydalarından biri değildir?

A) Oyun, çocuğun çevresi ile etkileşimine katkı sağlar.
B) Oyun, özel gereksinimi olan öğrencilerin gelişimlerinin desteklenmesinde etkilidir.
C) Oyun ile çocuk olumsuz dürtüleri ile baş etmeyi öğrenir.
D) Oyun, özel gereksinimi olan öğrencilerin öğretiminde etkili ve eğlenceli bir araçtır.
E) Oyun, çocukları aktif durumdan pasif duruma geçirmesi nedeniyle daha etkilidir.

Cevap : E) Oyun, çocukları aktif durumdan pasif duruma geçirmesi nedeniyle daha etkilidir.

Açıklama : Oyunun en temel özelliklerinden biri çocuğu “aktif” kılmasıdır. Çocuğu pasifleştirmek oyunun bir faydası veya amacı olamaz.

18. Çocuğun kol ve bacakları ile tüm organlarını kullanmak için güç ve hız kazanmasında, beden organları arasında eş güdüm sağlamasında ve onları denetim altına almasında, becerikli duruma gelmesinde etkin olan gelişim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bilişsel gelişim
B) Fiziksel gelişim
C) Sosyal gelişim
D) Psikomotor gelişim
E) Dil gelişimi

Cevap : D) Psikomotor gelişim

Açıklama : Tanım, kas kontrolü, koordinasyon, güç ve hız gibi unsurları içerdiğinden “Psikomotor Gelişim”i ifade etmektedir.

19. Denge aleti, salıncak, kaydırak gibi oyun araçlarında oynanan oyunlara ne ad verilir?

A) Araçla oynanan
B) Yapılandırılmış
C) Kurallı
D) Araçta oynanan
E) Yapılandırılmamış

Cevap : D) Araçta oynanan

Açıklama : Park ve bahçelerde bulunan sabit oyun donanımları (kaydırak, salıncak vb.) üzerinde gerçekleştirilen oyunlara “Araçta oynanan oyunlar” denir.

20. Aşağıdakilerden hangisi kaynaştırma eğitimi kavramını tanımlar?

A) Özel gereksinimi olan çocuk ebeveynlerinin çocuklarının oyunlarına katılması
B) Özel gereksinimi olan çocuk ebeveynlerinin normal gelişim gösteren çocuk ebeveynleriyle tanıştırılması
C) Normal gelişim gösteren çocuk ebeveynlerinin özel gereksinimi olan çocukların oyunlarına katılması
D) Özel gereksinimi olan çocukların normal gelişim gösteren çocuklarla birlikte genel eğitim sınıflarında bulunması
E) Özel gereksinimi olan çocukların sınıflarına normal gelişim gösteren çocukların da kabul edilmesi

Cevap : D) Özel gereksinimi olan çocukların normal gelişim gösteren çocuklarla birlikte genel eğitim sınıflarında bulunması

Açıklama : Kaynaştırma (Bütünleştirme), özel gereksinimli bireylerin, gerekli destek hizmetler sağlanarak normal gelişim gösteren akranlarıyla birlikte genel eğitim sınıflarında eğitim almasıdır.