Osmanlı Teşkilatı ve Kültür Tarihi 2024-2025 Vize Soruları

1. Saray Teşkilatı ve Harem Hayatı

Osmanlı Devleti’nde saray, hem padişahın evi hem de devletin yönetim merkezidir. İstanbul’un fethinden sonra harem teşkilatı ilk olarak Eski Saray’da kurulmuş, ancak III. Murad döneminde harem halkı tamamen Topkapı Sarayı’na taşınmıştır. Padişahın nikahlı eşleri için III. Ahmed devrinden itibaren “Kadın Efendi” unvanı kullanılmaya başlanmıştır. Saltanat değişimlerinde Valide Sultan’ın Eski Saray’dan Topkapı’ya gelişi Valide Alayı ile kutlanırdı. Saray bürokrasisinde ise Darphane Emini gibi Birun (dış saray) görevlileri ile Kilerci gibi Enderun (iç saray) görevlileri arasında kesin bir ayrım bulunmaktaydı.

2. Merkez Teşkilatı ve Divan-ı Hümayun

Devletin en yüksek karar organı olan Divan-ı Hümayun, Topkapı Sarayı’ndaki Kubbealtı dairesinde toplanırdı. Divan üyeleri arasında Nişancı, oturarak görev yapan ve kanunları bilen asli bir üye iken; Çavuşbaşı ve Kapıcılar Kethüdası gibi görevliler ayakta hizmet verirdi. Sadrazamlar sefere çıktığında merkezde işlerin aksamaması için yerlerine Sadaret Kaymakamı vekil bırakılırdı. Diplomatik yazışmalarda ise padişahın tuğrasına karşılık veziriazamlar imza yerine geçen Pençe işaretini kullanırlardı.

3. Askeri Yapılanma ve Teknik Sınıflar

Osmanlı askeri gücünün çekirdeğini oluşturan Yeniçeri Ocağı, I. Murad döneminde kurulmuştur. Ocağa asker sağlamak için ilk etapta savaş esirlerinin beşte birinin alınmasını öngören Pençik Kanunu uygulanmıştır. Orduda silahların bakım ve onarımından Cebeci Ocağı sorumlu iken, kalelerin muhafızlığını ve komutasını Dizdar adı verilen görevliler yürütürdü. Modernleşme sürecinde III. Selim, teknik bir sınıf olan Lağımcı Ocağı’nı tabya ve köprü yapımı gibi uzmanlık alanlarına ayırarak modernize etmiştir.

4. Taşra İdaresi ve Sosyal Temsil

Eyalet sisteminin temeli olan beylerbeylik kurumunda Osmanlı’da kurulan ilk birim Rumeli Beylerbeyliği’dir. Taşra idaresinde gayrimüslim halkın haklarını takip etmek üzere seçilen temsilcilere Kocabaşı denirdi. Yerel otorite figürleri olan ayanlar; vergi toplama ve fiyat tespiti gibi görevler üstlenseler de, Osmanlı hukuk sisteminde suçluları yargılama yetkisine asla sahip olamamışlardır; bu yetki münhasıran kadılara aittir.

5. Hilafet ve Mali Yapı

Osmanlı tarihinde bir dönüm noktası olan 1517 Mısır Seferi ile hilafet makamı Yavuz Sultan Selim döneminde Osmanlı hanedanına geçmiştir. Klasik dönem maliyesinde ise devletin genel bütçesinden (Hazine-i Amire) ayrı olarak, padişahın şahsi gelir ve harcamalarının yönetildiği hazineye Ceyb-i Hümayun (Cep Hazinesi) adı verilirdi.

1. İlk defa hangi padişah zamanında tahtta bulunan padişahların ailelerinin tamamı ve kadın hizmetkarları Topkapı Sarayı Harem dairesinde yaşamaya başlamıştır?

A) Fatih Sultan Mehmed
B) I. Ahmed
C) II. Bayezid
D) III. Murad
E) Yavuz Sultan Süleyman

Cevap : D) III. Murad

Açıklama : Harem halkının tamamen Topkapı Sarayı’na taşınması ve haremin kurumsal olarak yerleşmesi III. Murad döneminde gerçekleşmiştir.

2. Osmanlı padişahlarının evi olan harem İstanbul’un fethinden sonra ilk hangi sarayda kurulmuştur?

A) Beylerbeyi Sarayı
B) Eski Saray
C) Dolmabahçe Sarayı
D) Çırağan Sarayı
E) Topkapı Sarayı

Cevap : B) Eski Saray

Açıklama : İstanbul’un fethinden sonra Fatih Sultan Mehmed tarafından yaptırılan ilk saray “Eski Saray”dır ve harem teşkilatı ilk olarak burada kurulmuştur.

3. Sultan III. Ahmet’ten itibaren padişah eşleri için kullanılan tabir aşağıdakilerden hangisidir?

A) Usta
B) İkbal
C) Sultan
D) Kadın Efendi
E) Kethüda Kadın

Cevap : D) Kadın Efendi

Açıklama : III. Ahmed döneminden itibaren padişahın nikahlı eşleri veya baş hasekileri için “Kadın Efendi” unvanı kullanılmaya başlanmıştır.

4. Osmanlı Devleti’nde padişahlar tahta çıktığında anneleri mehd-i ulya-yı saltanat tabirine mazhar olur ve ….. merasimi ile Eski Saray’dan Topkapı Sarayı’na getirilirdi.
Yukarıdaki boşluğa uygun gelecek ifade aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sünnet Alayı
B) Valide Alayı
C) Muayede
D) Kılıç Alayı
E) Düğün Alayı

Cevap : B) Valide Alayı

Açıklama : Padişah tahta çıktığında, annesi (Valide Sultan) Eski Saray’dan büyük bir törenle Topkapı Sarayı’na getirilirdi. Bu törene “Valide Alayı” denir.

5. Yeniçeri Ocağı hangi padişahın hükümranlığı sırasında kurulmuştur?

A) Fatih Sultan Mehmed
B) I. Murad
C) Çelebi Mehmed
D) Yıldırım Bayezid
E) Orhan Gazi

Cevap : B) I. Murad

Açıklama : Yeniçeri Ocağı I. Murad (Hüdavendigar) döneminde kurulmuştur.

6. Aşağıdakilerden hangisi Divan toplantılarına katılıp ayakta hizmet gören vazifeliler arasında değildir?

A) Gedikli Çavuş
B) Çavuşbaşı
C) Kapıcılar Kethüdası
D) Reisülküttap
E) Nişancı

Cevap : E) Nişancı

Açıklama : Çavuşbaşı, Kapıcılar Kethüdası ve çavuşlar divanda ayakta hizmet veren görevlilerdir. Ancak Nişancı, Divan-ı Hümayun’un asli üyesidir ve oturarak görev yapar.

7. Osmanlı Devleti’nde yeniçerilere silah sağlamak, bunları muhafaza etmek, sefer sırasında silahları nakletmek, yeniçerilere dağıtmak ve bozulanları onarmak aşağıdaki hangi askeri sınıfın görevidir?

A) Ulufeci
B) Lağımcı
C) Silahdar
D) Cebeci
E) Humbaracı

Cevap : D) Cebeci

Açıklama : “Cebe” zırh ve silah anlamına gelir. Cebeci Ocağı, ordunun silahlarının yapımı, bakımı ve korunmasından sorumludur.

8. Aşağıdakilerden hangisi Enderun’un bölümlerinden biridir?

A) Kilerci
B) Matbah
C) Karağalar
D) Has firin
E) Zülüflü baltacılar

Cevap : A) Kilerci

Açıklama :

9. Osmanlı klasik döneminde padişahların şahsına ait olan gelirlerinin toplandığı ve harcamalarının yapıldığı hazineye verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Raht
B) Hilat
C) Hazine-i Amire
D) Mansure
E) Ceyb-i Hümayun

Cevap : E) Ceyb-i Hümayun

Açıklama :

10. Hangi padişah zamanında Lağımcı Ocağı tabya, kale ve köprü yapma, lağım bağlama gibi bir takım teknik bölümlere ayrılarak modernleştirilmiştir?

A) II. Mahmut
B) III. Selim
C) Abdülmecit
D) I. Abdülhamit
E) III. Mustafa

Cevap : B) III. Selim

Açıklama : III. Selim, Nizam-ı Cedid hareketi kapsamında teknik sınıfları ve Lağımcı Ocağı’nı modernleştirmiştir.

11. Gayrimüslimlerin devlet ile aralarındaki işleri düzenleme ve takip etmek üzere seçtikleri temsilcilerine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Marhasa
B) Papaz
C) Hahambaşı
D) Kocabaşı
E) Piskopos

Cevap : D) Kocabaşı

Açıklama : Osmanlı taşra teşkilatında gayrimüslim halkın (reayanın) idari temsilcisi olarak seçilen kişilere “Kocabaşı” denirdi.

12. Aşağıdakilerin hangisi Osmanlı Devleti’nde Birun teşkilatına bağlı olarak çalışan görevlilerden biridir?

A) Harem Ağaları
B) Reisülküttap
C) Darphane Emini
D) Kilercibaşı
E) Hazinedarbaşı

Cevap : C) Darphane Emini

Açıklama : Harem Ağaları, Kilercibaşı ve Hazinedarbaşı sarayın iç kısımlarında görevliyken; Darphane Emini dış saray (Birun) görevlisidir.

13. Divan toplantılarının Topkapı Sarayı’nda yapıldığı yer aşağıdakilerden hangisidir?

A) Adalet Kasrı
B) Arz Odası
C) Enderun
D) Deavi Kasrı
E) Kubbealtı

Cevap : E) Kubbealtı

Açıklama : Divan-ı Hümayun toplantıları, sarayın ikinci avlusundaki Kubbealtı dairesinde yapılırdı.

14. Osmanlı diplomatik kuralları gereğince veziriazamların Eflâk-Boğdan voyvodaları, Erdel beyi gibi tâbi devletlerle diğer yabancı devlet adamlarına yazdıkları mektuplarına koydukları işarete verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sahh
B) Tuğra
C) Buyuruldu
D) İmza
E) Pençe

Cevap : E) Pençe

Açıklama : Padişahların tuğra kullandığı belgelerde, veziriazamlar ve beylerbeyleri imza yerine geçen “Pençe”yi kullanırlardı.

15. Osmanlı Devleti’nde ilk kurulan beylerbeyilik aşağıdakilerden hangisidir?

A) Anadolu
B) Tunus
C) Rumeli
D) Kıbrıs
E) Cezayir-i Bahr-i Sefid

Cevap : C) Rumeli

Açıklama : Osmanlı’da kurulan ilk beylerbeyilik (eyalet) Rumeli Beylerbeyliği’dir.

16. Aşağıdakilerden hangisi ayanların görevleri arasında yer almaz?

A) Vakıfların idaresi
B) Bilirkişilik
C) Suçluların yargılanması
D) Vergilerin toplanması
E) Fiyat tespiti

Cevap : C) Suçluların yargılanması

Açıklama : Osmanlı hukuk sisteminde yargılama yetkisi sadece Kadı’ya aittir. Ayanlar yerel idareci olsalar da yargılama yapamazlar.

17. Hilafet hangi padişah zamanında Osmanlı Devleti’ne geçmiştir?

A) II. Murad
B) Kanuni Sultan Süleyman
C) Yavuz Sultan Selim
D) II. Abdülhamid
E) Fatih Sultan Mehmed

Cevap : C) Yavuz Sultan Selim

Açıklama : 1517 Mısır Seferi ile Halifelik Yavuz Sultan Selim döneminde Osmanlı’ya geçmiştir.

18. Osmanlı Devleti’nde veziriazamların seferde bulundukları zaman merkezdeki işlerin yürütülmesini sağlamak üzere yerlerine bıraktıkları vekil aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sadaret Kaymakamı
B) Mutasarrıf
C) Şeyhülislam
D) Kapı Kethüdası
E) Nişancı

Cevap : A) Sadaret Kaymakamı

Açıklama : Sadrazam sefere gittiğinde yerine vekil olarak “Sadaret Kaymakamı” bakardı.

19. Osmanlı Devleti’nde kale muhafızına ve kaledeki birliklerin komutanına verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dizdar
B) Cebeci
C) Serdengeçti
D) Kalebend
E) Turnacı

Cevap : A) Dizdar

Açıklama : Kalelerin komutanına ve muhafızına Dizdar denir.

20. Acemi Ocağı’na nefer sağlamak üzere 1363 yılında çıkartılan hangi kanun gereğince savaş esirlerinden yararlanılma yoluna gidildi?

A) Pençik Kanunu
B) Devşirme Kanunu
C) Yeniçeri Kanunu
D) Acemi Ocağı Kanunu
E) Kapıkulu Kanunu

Cevap : A) Pençik Kanunu

Açıklama : Savaş esirlerinin beşte birinin asker yapılması usulü Pençik Kanunu ile başlamıştır.