ARK101U Anadolu Arkeolojisi 2024-2025 Final Soruları

1. Prehistorik Temeller ve Erken Mimari

Anadolu’nun yerleşik hayata geçiş ve mimari gelişimi, Batı Anadolu’da Hacılar (Geç Neolitik) gibi merkezlerle en iyi şekilde izlenir. İlk Tunç Çağı’nın zengin ölü gömme gelenekleri ve maden işçiliği, Alacahöyük Kral Mezarları’nda doruk noktasına ulaşmıştır. Mimari açıdan ise, dikdörtgen planlı ve ocaklı bir yapı olan megaron, Friglerde sivil bir konut/resmi yapı iken, Yunan dünyasında tapınak mimarisinin (naos) temel modelini oluşturmuştur.

2. Kent Devletleri, Göçler ve Ticaret

Antik Anadolu’nun en zengin kentlerinden biri olan Troya, zenginliğini madenlerden ziyade doğu ve batı arasındaki ticaret yollarını kontrol eden stratejik konumuna borçludur. MÖ 1200’lerdeki Deniz Kavimleri Göçü ile başlayan “Karanlık Çağ”, MÖ 8. yüzyılda yerleşik polis düzenine geçilmesiyle sona ermiştir. Bu dönemde Batı Anadolu’da İon Birliği (Ephesos, Miletos vb.) kurulurken, Pergamon gibi kentler Aiolis bölgesinde ayrı bir kimlik geliştirmiştir. Kent planlamasında ise Hippodamos, Miletos’un yeniden inşasında uyguladığı ızgara plan sistemiyle modern şehirciliğin babası sayılmıştır.

3. Hellenistik Krallıklar ve Senkretizm

Büyük İskender’in ölümünden sonra generalleri (Diadochlar) arasında çıkan savaşlar sonucunda; Makedonya, Mısır (Ptolemaios) ve Asya (Seleukos) krallıkları kurulmuştur. Philetaeros, Lysimakhos’un hazinesini kullanarak Pergamon Krallığı’nın temellerini atmıştır. Bu dönemde kültürlerin kaynaşması olan senkretizm (synkretizm) yaygınlaşmış; Mısır’ın Apis boğası ile Osiris’in birleşimi olan Serapis kültü bunun en belirgin örneği olmuştur.

4. Lidya, Pers ve Sanat Etkileşimi

Lidya Krallığı’nın zenginliği Sardes’teki Paktalos Çayı ve Bergama yakınlarındaki altın madenlerine dayanıyordu. Anadolu’nun Pers hakimiyetine girmesiyle birlikte sanatta Pers etkisi görülmeye başlanmış, Elmalı Karaburun Tümülüsü duvar resimleri Greko-Pers sanatının en nadide örneklerinden biri olmuştur. Mimaride ise Priene Athena Tapınağı’nın mimarı Pytheos, aynı zamanda Halikarnassos Mausoleumu’nda çalışarak devrin anıtsal anlayışını şekillendirmiştir.

5. Roma Dönemi ve Anadolu

Roma’nın Anadolu’daki varlığı, Pergamon Kralı III. Attalos’un topraklarını miras bırakmasıyla pekişmiş, ancak Aristonikos Ayaklanması nedeniyle Asya Eyaleti’nin kuruluşu MÖ 129’a sarkmıştır. Jül Sezar, ünlü “Veni, Vidi, Vici” sözünü Tokat’ın Zela (Zile) kentinde söylemiştir. Geç imparatorluk döneminde Tetrarşi (dörtlü yönetim) sistemi ile idari bölünmeler yaşanmıştır. Arkeolojik açıdan ise İtalya dışındaki en zengin duvar resimleri, Mısır örneklerini aratmayan Etrüsk mezar fresklerinde korunmuştur.

1. Aşağıdaki kentlerden hangisi İon Birliğine dahil değildir?

A) Pergamon
B) Ephesos
C) Teos
D) Priene
E) Phokaia

Cevap : A) Pergamon

Açıklama : İon Birliği (Panionion), Batı Anadolu kıyılarındaki 12 İon kentinden oluşur (Ephesos, Miletos, Priene, Teos vb.). Pergamon ise Aiolis bölgesinde yer alır ve İon birliğine dahil değildir.

2. MÖ 133 yılında Pergamon Kralı III. Attalos ölümünün ardından topraklarını Roma Devletine miras yolu ile bırakmıştır. Ancak Asya Eyaletinin kuruluşu MÖ 129 yılında gerçekleşmiştir. 3 yıllık gecikme neden olmuştur?

A) Roma İspanya’da savaş halindedir.
B) III. Attalos’un vasiyetinin ilanı üç yıl saklanmıştır.
C) MÖ 133-129 yılları arasında Aristonikos Ayaklanması nedeniyle gecikmiştir.
D) Roma Devleti III. Attalos’un vasiyetini kabul etmek istememiştir.
E) Mirasın aktarılması üç yıl sürmüştür.

Cevap : C) MÖ 133-129 yılları arasında Aristonikos Ayaklanması nedeniyle gecikmiştir.

Açıklama : III. Attalos’un ölümünden sonra tahtta hak iddia eden Aristonikos (III. Eumenes) Roma’ya karşı bir isyan başlatmış, bu isyanın bastırılması ve bölgenin kontrol altına alınması eyalet kuruluşunu geciktirmiştir.

3. Friglerin inşa ettikleri megaronlar ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Megaronlar tanrının evi olarak kabul edilen tapınaklardır.
B) Megaronların önlerinde büyük ve açık avlu bulunur.
C) Megaron girişlerinde giriş kısmı açık bir ön oda yer alır.
D) Megaronların arkadaki esas oda içerisinde ocak bulunmaktadır.
E) Megaronların ön cephelerinde alınlık üstlerinde akroter olan çatıları semardam çatı (kırma çatı) ile örtülmüşlerdir.

Cevap : A) Megaronlar tanrının evi olarak kabul edilen tapınaklardır.

Açıklama : Frig başkenti Gordion’da bulunan megaronlar, tapınak değil; kraliyet ikametgahı, depo veya işlik olarak kullanılan sivil/resmi yapılardır. Frigler dini ritüellerini genellikle açık hava tapınaklarında veya kaya anıtlarında gerçekleştirirdi.

4. Troya kenti tarihsel süreç içerisinde niçin zengin ve tanınmış bir kent olmuştur?

A) İlk kraliyet merkezinin kurulmuş olmasındandır.
B) Zengin gümüş ve altın yataklarına sahip olduğundandır.
C) Hitit kraliyet sülalesinin önemli bir vasal kenti ve veliaht merkezi olmasıdır.
D) Troya antik kentinin önemli bir dini merkez olmasıdır.
E) Batı ve doğu arasındaki ticaret yolu üzerinde olmasındandır.

Cevap : E) Batı ve doğu arasındaki ticaret yolu üzerinde olmasındandır.

Açıklama : Troya, Çanakkale Boğazı’nın girişindeki stratejik konumu sayesinde deniz ve kara ticaret yollarını kontrol etmiş, bu sayede büyük bir zenginliğe kavuşmuştur.

5. Yunan şehirciliğinde inşa edilen tapınakların örnek aldığı ev modeline verilen ad nedir?

A) Megara
B) Megaron
C) Agora
D) Nekropolis
E) Bouleterion

Cevap : B) Megaron

Açıklama : Dikdörtgen planlı, girişinde bir ön oda ve arkasında ocaklı büyük bir salon bulunan “Megaron” plan tipi, Yunan tapınak mimarisinin (Naos) temelini oluşturmuştur.

6. Pergamon’da inşa edilen Traianum Tapınağında İmparator Traian ile birlikte tapınım gören tanrı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ares
B) Apollon
C) Poseidon
D) Zeus
E) Dionysos

Cevap : D) Zeus

Açıklama : Pergamon akropolündeki Trajan Tapınağı (Traianeum), İmparator Trajan (ve sonrasında Hadrianus) ile birlikte Baştanrı Zeus Philios’a adanmıştır.

7. İkinci Binin sonlarındaki Deniz Kavimleri Göçü olarak adlandırılan hareketlilikten sonra Eski Dünya’da karanlık çağ olarak nitelendirilen dönem başlamıştır. Karanlık Çağın bittiği yüzyıl aşağıdaki seçeneklerden hangisindedir?

A) MÖ 10. yüzyıl
B) MÖ 9. yüzyıl
C) MÖ 8. yüzyıl
D) MÖ 6. yüzyıl
E) MÖ 7. yüzyıl

Cevap : C) MÖ 8. yüzyıl

Açıklama : Ege ve Anadolu dünyasında Karanlık Çağ, MÖ 1200’lerdeki yıkımlarla başlamış ve MÖ 8. yüzyılda Arkaik Dönem’in (Polislerin kuruluşu, yazının tekrar kullanımı vb.) başlamasıyla sona ermiştir.

8. Diodokh Savaşları sonucunda ortaya çıkan üç Helenistik Krallık hangisidir?

A) Makedonya Krallığı, Pergamon Krallığı ve Ptolamaios Krallığı
B) Makedonya Krallığı, Ptolemaios Krallığı ve Seleukos Krallığı
C) Lysiamakhos Krallığı, Ptolemaios Krallığı ve Seleukos Krallığı
D) Pergamon Krallığı, Ptolemaios Krallığı ve Seleukos Krallığı
E) Makedonya Krallığı, Pergamon Krallığı ve Seleukos Krallığı

Cevap : B) Makedonya Krallığı, Ptolemaios Krallığı ve Seleukos Krallığı

Açıklama : Büyük İskender’in generalleri (Diadochlar) arasındaki savaşlar sonucunda üç büyük krallık kurulmuştur: Mısır’da Ptolemaioslar, Asya’da Seleukoslar ve Makedonya’da Antigonoslar.

9. Orta Anadolu’da İlk Tunç Çağı ölü gömme adetlerini en iyi şekilde yansıtan mezarlar nerede ele geçmiştir?

A) Çorum Hattuşaş
B) Yozgat Alişar
C) Çorum Alacahöyük
D) Kaman Kalehöyük
E) Konya Karahöyük

Cevap : C) Çorum Alacahöyük

Açıklama : Alacahöyük’te bulunan 13 adet kral mezarı, İlk Tunç Çağı’nın ölü gömme gelenekleri ve metal işçiliği hakkında en zengin bilgileri sunmaktadır.

10. Romalı yönetici Iulius Caesar ünlü veni, vidi, vici (geldim, gördüm, yendim) sözlerini Anadolu’nun hangi kentinde söylemiştir?

A) Ankyra
B) Arsameia
C) Sinope
D) Zela
E) Kyme

Cevap : D) Zela

Açıklama : Jül Sezar, Pontus Kralı II. Pharnakes’i Tokat’ın Zile ilçesi (antik Zela) yakınlarında yendikten sonra bu ünlü sözü söylemiştir.

11. Roma İmparatorluğu’nda 293 yılında başlatılan tetrarşi döneminde tüm topraklar kaç kısma ayrılmıştı?

A) 3 kısma ayrılmıştı.
B) 4 kısma ayrılmıştı.
C) 2 kısma ayrılmıştı.
D) 6 kısma ayrılmıştı.
E) 5 kısma ayrılmıştı.

Cevap : B) 4 kısma ayrılmıştı.

Açıklama : Tetrarşi, “dörtlü yönetim” demektir. İmparatorluk, iki Augustus ve iki Caesar tarafından yönetilmek üzere dört idari bölgeye ayrılmıştır.

12. MÖ 5800-MÖ 5600 yılları Geç Neolitik Çağ mimari bulgularının izleri Batı Anadolu’da hangi yerleşimde en iyi şekilde izlenir?

A) Konya Çatalhöyük
B) Denizli Beycesultan
C) Burdur Hacılar
D) Afyonkarahisar Kusura
E) İzmir Limantepe

Cevap : C) Burdur Hacılar

Açıklama : Hacılar höyüğü (özellikle Hacılar VI-I katmanları), Batı Anadolu’da Geç Neolitik ve Erken Kalkolitik dönemin mimarisi ve boyalı çanak çömleği için en önemli merkezdir.

13. “Synkretizm” kelimesinin anlamı nedir?

A) Ayrışım
B) Damıtım
C) Çok dillilik
D) Sadelik
E) Kaynaşma

Cevap : E) Kaynaşma

Açıklama : Synkretizm (Senkretizm), farklı inançların, kültürlerin veya tanrı özelliklerinin birleşmesi ve kaynaşması anlamına gelir.

14. Historia adlı kitabın yazarı ve Batı Dünyasında tarihin babası olarak kabul edilen antik yazar kimdir?

A) Herodotos
B) Homeros
C) Xenophon
D) Hesiodeos
E) Hapokrates

Cevap : A) Herodotos

Açıklama : Halikarnassoslu (Bodrumlu) Herodotos, “Historia” (Tarih) adlı eseriyle tanınır ve Cicero tarafından “Tarihin Babası” olarak adlandırılmıştır.

15. Lysimakhos’un ölümünden önce hazinesini kontrol etmek ile görevlendirdiği subayı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Phileitaeros
B) Seleukos
C) Attalos
D) Ptolemaios
E) Eumenes

Cevap : A) Phileitaeros

Açıklama : Philetaeros, Lysimakhos’un hazinesini korumakla görevliydi. Lysimakhos öldükten sonra bu hazineyi kullanarak Pergamon Krallığı’nın (Attalos Hanedanı’nın) temellerini atmıştır.

16. Priene Athena Polias Tapınağının mimarı daha önce hangi anıtsal yapıda çalışmıştır?

A) Ephesos Artemis Tapınağı
B) Pergamon Zeus Sunağı
C) Belevi Mausoleumu
D) Halikarnassos Mausoleumu
E) Kos Asklepion Tapınağı

Cevap : D) Halikarnassos Mausoleumu

Açıklama : Priene Athena Tapınağı’nın mimarı Pytheos’tur. Pytheos aynı zamanda Dünyanın Yedi Harikası’ndan biri olan Halikarnassos Mausoleumu’nun da mimarıdır.

17. Antalya Elmalı Karaburun Tümülüsünün duvar resimleri hangi sanatın etkisinde yapılmıştır?

A) Fenike Sanatı
B) Mısır Sanatı
C) Yunan Sanatı
D) Mezopotamya Sanatı
E) Pers Sanatı

Cevap : E) Pers Sanatı

Açıklama : Karaburun Tümülüsu’ndeki duvar resimleri (örneğin şölen sahnesi), Anadolu’daki Pers hakimiyeti döneminde görülen Greko-Pers (Yunan-Pers) sanat anlayışının en önemli örneklerindendir.

18. Lidyalıların zenginlikleri başkentleri Sardes içinden geçen Paktalos Çayında ki altın rezervlerine dayanmaktadır. Ayrıca egemenlikleri altındaki bölgelerden hangisinde altın madeni elde edilmektedir?

A) Mylias
B) Ephesos
C) Larissa
D) Milet
E) Bergama

Cevap : E) Bergama

Açıklama : Lidyalılar, Paktalos (Sart) çayı dışında, Bergama (Pergamon) yakınlarındaki Astyra madenlerinden de altın elde etmişlerdir.

19. İyonya Ayaklanmasında tahrip yıkılan Miletos kentinin yeniden imarında çalışan şehir plancısı kimdir?

A) Herodotos
B) Hippodamos
C) Halikarnassos
D) Hesiodos
E) Homeros

Cevap : B) Hippodamos

Açıklama : Miletoslu Hippodamos, ızgara planlı şehir sisteminin (Hippodamos Planı) mucidi kabul edilir ve MÖ 494 yıkımından sonra kentin planlamasını yapmıştır.

20. II. Ptolemaios’un oluşturduğu Serapis Kültündeki tanrı hangi Mısır tanrılarının bileşimidir?

A) Osiris ve Horus
B) İsis ve Horus
C) İsis ve Osiris
D) Apis ve Osiris
E) Apis ve Horus

Cevap : D) Apis ve Osiris

Açıklama : Serapis (Osirapis), Mısır’ın kutsal boğası Apis ile yeraltı tanrısı Osiris’in özelliklerinin birleştirilmesiyle oluşturulmuş Helenistik bir tanrıdır.