Oyun Ve Oyun Materyalleri 2025-2026 Final Soruları

1. Oyun Kuramları ve Gelişimsel Evreler

Oyun, çocuğun gelişimini anlamada en önemli araçtır. Stanley Hall’un Tekrar (Rekapitülasyon) Teorisi‘ne göre çocuk oyunları insanlık tarihini yansıtır; örneğin “Hayvan Evresi”nde tırmanma, “Göçebe Evresi”nde hayvan besleme, “Tarımsal Evre”de ise kumla inşa etme görülür. Piaget’nin bilişsel gelişim kuramında ise oyunlar Alıştırmalı, Sembolik ve Kurallı olarak ilerler. Bloklarla yapı kurma, sembolik dönemde görülen yapıcı/inşa oyunlarına örnektir. Vygotsky’ye göre ise oyun, çocuğun potansiyelini açığa çıkaran bir Yakınsal Gelişim Alanı (ZPD) yaratır ve her oyunun -sembolik bile olsa- gizli kuralları vardır; yani “kuralsız oyun” yoktur.

2. Yaş Gruplarına Göre Oyuncak Seçimi

Her yaşın oyuncağı farklıdır:
* 0-1 Yaş (Bebeklik): Dişlikler, pelüş toplar ve bez kitaplar uygundur. Sert ve ağır olan “Futbol topu” gibi materyallerden kaçınılmalıdır. Bu dönemde bebekler 4. ay civarında nesneleri ağızlarına götürerek keşfetmeye başlarlar.
* 3-5 Yaş (Okul Öncesi): Hareketli oyunlar için üç tekerlekli bisiklet, scooter ve el arabaları idealdir. Abaküs gibi masa başı materyaller hareket ihtiyacını karşılamaz.
* Orta Çocukluk (6-12 Yaş): Bu dönemde oyunlar sosyal becerileri, problem çözmeyi ve empatiyi artırır; çocukların ilişkilerini kontrol etmesini sağlar. CDC’ye göre bu yaş grubunun günde en az 60 dakika fiziksel oyun oynaması gerekir.

3. Eğitim Yaklaşımları ve Değerlendirme

Montessori yaklaşımında sınıflar Günlük Yaşam, Duyu, Dil, Matematik ve Kozmik alanlara ayrılır. “Doğal materyal” bir alan adı değil, materyal özelliğidir.
Değerlendirmede ise gözlem ve portfolyo gibi informal araçların yanı sıra, Toni Linder tarafından geliştirilen Disiplinlerarası Oyun Temelli Değerlendirme (TPBA) gibi modeller ve standartlaştırılmış “Oyun Değerlendirme Ölçekleri” (Formal araçlar) kullanılır.

4. Oyun Türleri ve Özellikleri

Oyun literatüründe farklı sınıflandırmalar mevcuttur:
* Riskli Oyun: Hughes’e göre ağaca tırmanmak, yüksekten atlamak gibi heyecan ve belirsizlik içeren oyunlardır.
* İtiş Kakış Oyunu (Rough and Tumble): Güreşme ve kovalama içeren, saldırganlık amacı gütmeyen oyunlardır.
* Dramatik Oyun: Çocuğun rol yaptığı bu oyunlarda kostüm ve kukla gibi açık uçlu materyaller kullanılırken, tablet gibi pasif araçlar önerilmez.
Normal gelişimde oyun spontane ve yaratıcıdır; “stereotipik” (tekrarlayıcı/basmakalıp) hareketler ise genellikle gelişimsel bir riskin işaretidir.

1. Aşağıdakilerden hangisi 7-12 aylık bebekler için seçilebilecek oyuncaklardan biri değildir?

A) Dişlikler
B) Pelüş toplar
C) Zilli toplar
D) Futbol topu
E) Bez kitaplar

Cevap : D) Futbol topu

Açıklama : 7-12 aylık dönemde bebekler nesneleri kavramaya, sallamaya ve ağızlarına götürmeye başlarlar. Bu dönemde yumuşak, hafif, yıkanabilir ve güvenli oyuncaklar tercih edilmelidir (Dişlikler, bez kitaplar, pelüş veya zilli yumuşak toplar gibi). Standart bir “Futbol topu” ise bu yaş grubu için çok ağır, sert ve büyüktür; bebeğin fiziksel kapasitesine uygun değildir ve güvenlik riski oluşturabilir.

2. Aşağıdakilerden hangisi Montessori eğitim yaklaşımına göre sınıfta kullanılan materyal gruplarından biri değildir?

A) Dil etkinlikleri materyalleri
B) Doğal materyaller
C) Kozmik öğrenme materyalleri
D) Duyuları geliştirici materyaller
E) Günlük yaşam becerileri etkinlikleri materyalleri

Cevap : B) Doğal materyaller

Açıklama : Montessori sınıfı 5 temel müfredat alanına göre düzenlenir: 1) Günlük Yaşam Becerileri, 2) Duyusal (Duyu) Materyaller, 3) Matematik, 4) Dil, 5) Kozmik (Kültür/Bilim) Eğitim. “Doğal materyaller” ifadesi, Montessori materyallerinin genel bir özelliğini (ahşap olması, doğal olması) belirtir ancak müfredatın ayrıldığı spesifik bir “ders/materyal grubu” başlığı değildir.

3. Aşağıdakilerden hangisi Ayşe Öğretmen’in çocukların oyun davranışlarını değerlendirmek için kullanabileceği formal değerlendirme araçlarından biridir?

A) Doğrudan gözlem
B) Kontrol listeleri
C) Görüşmeler
D) Portfolyo
E) Oyun Değerlendirme Ölçeği (PAS)

Cevap : E) Oyun Değerlendirme Ölçeği (PAS)

Açıklama : Eğitimde değerlendirme araçları formal (standartlaştırılmış) ve informal (doğal gözleme dayalı) olarak ikiye ayrılır. Gözlem, görüşme, kontrol listesi ve portfolyo genellikle informal/otantik değerlendirme araçlarıdır. “Oyun Değerlendirme Ölçeği (PAS – Play Assessment Scale)” gibi geçerliliği ve güvenilirliği test edilmiş “ölçekler” ise formal değerlendirme araçları kategorisine girer.

4. ……….. kişinin tek başına problem çözme yetisiyle, akranlar ve konunun uzmanları ile iş birliği yaparak onların rehberliğinde problem çözme yetisi ve bu gelişim seviyeleri arasındaki uzaklıktır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Yakınsal öğrenme alanı
B) Yakınsak öğretim alanı
C) Yakınsal gelişim alanı
D) Iraksak gelişim alanı
E) Iraksak öğrenme alanı

Cevap : C) Yakınsal gelişim alanı

Açıklama : Lev Vygotsky’nin Sosyo-Kültürel Kuramı’nın en temel kavramlarından biri olan “Yakınsal Gelişim Alanı” (Zone of Proximal Development – ZPD); çocuğun tek başına yapabildikleri ile bir yetişkin veya daha becerikli bir akran desteğiyle yapabilecekleri arasındaki potansiyel gelişim mesafesini ifade eder.

5. Evrimsel tekrar teorisinde insan ırkının tarihi, çocukların oyunlarıyla temsil edilmektedir.
Verilen açıklamaya göre yapılan eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

A) Göçebe evresi – evcil hayvanlar
B) Aşiret evresi – takım oyunları
C) Hayvan evresi – sallanma
D) Tarımsal/ataerkil evre – kum kazma
E) Vahşi evre – tırmanma

Cevap : E) Vahşi evre – tırmanma

Açıklama : Stanley Hall’un Tekrar (Rekapitülasyon) Teorisine göre çocuk oyunları insanlık tarihini tekrar eder:
1. Hayvan Evresi: Tırmanma, sallanma (Maymunsu hareketler).
2. Vahşi Evre: Avcılık, saklambaç, yakalamaca.
3. Göçebe Evre: Hayvan besleme.
4. Tarım/Ataerkil Evre: Kumla oynama, kazma, inşa etme.
5. Kabile (Aşiret) Evresi: Takım oyunları.
Bu şemaya göre “Tırmanma” davranışı Vahşi Evre’ye değil, en ilkel olan Hayvan Evresi’ne aittir. Vahşi evrede daha çok avlanma/yakalamaca oyunları görülür.

6. Çocuğu ile “dramatik oyun” oynamak isteyen bir anneye aşağıdaki malzemelerden hangisini önermek mümkün değildir?

A) Kostüm
B) Tablet
C) Ayna
D) Kukla
E) Bebek

Cevap : B) Tablet

Açıklama : Dramatik oyun (rol yapma oyunu); çocuğun hayal gücünü kullandığı, rollere girdiği ve aktif olduğu bir süreçtir. Kostüm, kukla, bebek ve ayna (mimikleri görmek için) bu süreci doğrudan destekleyen açık uçlu materyallerdir. “Tablet” ise genellikle pasif tüketime dayalı veya yapılandırılmış dijital içerik sunar; çocuğun fiziksel ve sosyal olarak “mış gibi yapma” (sembolik) sürecini geleneksel materyaller kadar desteklemez ve dramatik oyun materyali olarak önerilmez.

7. Aşağıdakilerden hangisi orta ve son çocukluk döneminde oyunun faydalarından biri değildir?

A) Başkaları ile olan ilişkilerini kontrol edemez hale gelirler.
B) Akıl yürütme becerileri gelişir.
C) Duygularını ifade edebilirler.
D) Problem çözme becerileri gelişir.
E) Empati duyguları gelişir.

Cevap : A) Başkaları ile olan ilişkilerini kontrol edemez hale gelirler.

Açıklama : Oyun, özellikle kurallı oyunların arttığı orta ve son çocukluk döneminde sosyal becerilerin gelişiminde kilit rol oynar. Çocuklar oyun sayesinde işbirliğini, sırasını beklemeyi, çatışma çözmeyi ve liderliği öğrenirler. Dolayısıyla A şıkkındaki “ilişkilerini kontrol edemez hale gelirler” ifadesi oyunun faydalarına tamamen zıt ve yanlış bir önermedir; oyun aksine sosyal kontrolü artırır.

8. Aşağıdakilerden hangisi oyunun özelliklerinden biri değildir?

A) Kuralları yoktur.
B) Değişime açıktır.
C) Zoraki değildir.
D) Zevklidir.
E) Çocuklar oyunda aktif rol oynar.

Cevap : A) Kuralları yoktur.

Açıklama : Oyunun en temel özelliklerinden biri, kendine has bir yapısının ve düzeninin olmasıdır. Vygotsky’ye göre “Kuralsız oyun yoktur.” Sembolik oyunlarda (evcilik vb.) bile “Ben anneyim, sen bebeksin” gibi çocuğun kendi koyduğu içsel kurallar (gizil kurallar) vardır. Kurallı oyunlarda ise bu kurallar açık ve nettir. Bu nedenle “Kuralları yoktur” ifadesi teknik olarak yanlıştır; oyunun her zaman bir iç mantığı veya kural seti vardır.

9. Amerikan Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri 6-17 yaş arası çocukların günde kaç saat fiziksel aktivite içeren oyun oynamasını önermektedir?

A) 120 dakika
B) 150 dakika
C) 90 dakika
D) 30 dakika
E) 60 dakika

Cevap : E) 60 dakika

Açıklama : Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve CDC gibi otoriteler, 6-17 yaş grubundaki çocuk ve ergenlerin sağlıklı gelişim, obeziteyle mücadele ve kemik sağlığı için günde en az 60 dakika (1 saat) orta ila yüksek şiddette fiziksel aktivite yapmalarını önermektedir.

10. Bebek ve yürümeye başlayan çocuk aktiviteleri, doğum ile üç yaş arasındaki tüm çocukların (veya birçok çocuğun) keyif alabileceği deneyimlerdir.
Aşağıdakilerden hangisi bu etkinliklerden biri değildir?

A) Bir el fenerinin ışığını izleme
B) Yakan top oyunu oynama
C) Tencere ve tavaya vurma
D) Farklı dokuları hissetme
E) Gizli nesneleri bulma

Cevap : B) Yakan top oyunu oynama

Açıklama : Doğum-3 yaş aralığı (Duyu-Motor dönem), keşif ve basit neden-sonuç ilişkileri üzerine kuruludur. Işık izleme, ses çıkarma (tencereye vurma), dokunma ve nesne sürekliliği (gizli nesneyi bulma) bu döneme uygundur. Ancak “Yakan top”, karmaşık kuralları olan, yüksek motor koordinasyon gerektiren ve rekabete dayalı bir grup oyunudur; okul çağı çocukları için uygundur, 0-3 yaş grubu için uygun değildir.

11. Aşağıdakilerden hangisi özel eğitime ihtiyaç duyan çocukların gereksinimleri belirlenirken ele alınan kategorilerden biri değildir?

A) Travma
B) Özel öğrenme güçlüğü
C) İşitme gereksinimi
D) Zihinsel gereksinimler
E) Otizm

Cevap : A) Travma

Açıklama : Özel eğitim mevzuatında ve sınıflandırma sistemlerinde “Yetersizlik Grupları” tanımlanmıştır (Zihinsel, İşitme, Görme, Ortopedik, DEHB, Otizm, Özel Öğrenme Güçlüğü vb.). “Travma” ise psikolojik bir yaşantı veya nedendir; bir yetersizlik kategorisi başlığı değildir. Travma sonrası stres bozukluğu gibi durumlar psikiyatrik tanı olabilir ancak eğitimsel bir “yetersizlik grubu” (Disability Category) olarak doğrudan listelenmez.

12. Uzgiris’in bebek gelişim ölçeğinde, bebekler hangi ayda nesneleri ağzına götürmeye başlar?

A) 4. ay
B) 2. ay
C) 6. ay
D) 5. ay
E) 3. ay

Cevap : B) 2. ay

Açıklama :

13. Piaget’nin sembolik oyun aşamasında çocukların oynadıkları yapı oyunu örneği aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çıngırak sallama
B) Oyuncağı yere düşürme
C) Ebeleme oyunu
D) Misket oyunu
E) Bloklarla yapı kurma

Cevap : E) Bloklarla yapı kurma

Açıklama : Piaget’ye göre oyun evreleri Alıştırmalı (Duyu-motor), Sembolik ve Kurallı oyun olarak ilerler. “Yapı-İnşa Oyunları” (Constructive Play), sembolik oyun dönemiyle (2-7 yaş) paralel gelişen ve çocuğun nesneleri bir araya getirerek bir ürün (kule, ev, köprü) ortaya koyduğu oyun türüdür. Bloklarla yapı kurma bunun en tipik örneğidir. Çıngırak sallama alıştırmalı oyun, misket ve ebeleme ise kurallı oyundur.

14. Milli Eğitim Bakanlığına bağlı anaokullarında “bellek kartı” hangi merkezde yer almaktadır?

A) Sanat merkezi
B) Blok merkezi
C) Evcilik merkezi
D) Kitap merkezi
E) Fen merkezi

Cevap : D) Kitap merkezi

Açıklama :

15. Aşağıdakilerden hangisi 3-5 yaş arası çocukların hareketli oyunu için seçilebilecek materyallerden biri değildir?

A) Abaküs
B) Vagonlar, scooter
C) Küçük el arabaları
D) Üç tekerlekli bisiklet
E) Pusetler, bebek arabaları

Cevap : A) Abaküs

Açıklama : Soruda “hareketli oyun” (kaba motor, fiziksel aktivite) materyali sorulmaktadır. Bisiklet, scooter, el arabası ve puset gibi oyuncaklar çocuğun tüm vücuduyla hareket etmesini, yürümesini veya koşmasını gerektirir. “Abaküs” ise masa başında oturarak oynanan, ince motor ve bilişsel becerilere (sayı sayma) hitap eden bir materyaldir; hareketli oyun materyali değildir.

16. “Her çocuk bir meyve ismi alır. Ayaklarının çevresine bir daire çizilir. Ebe, halkanın ortasında oturur. Oyun başlayınca iki meyve adı söyler. Adları söylenen çocuklar yerlerini ebeye kaptırmadan yer değiştirmeye çalışırlar. Ebe tüm çocukların yerlerini değiştirmelerini istediğinde ise “meyve sepeti” diye seslenir. Bu sırada ebe, yeri boşalan bir meyvenin yerini kapmaya çalışır.”
Yukarıda anlatılan oyunda çocuğun hangi davranışları desteklenmektedir?

A) Dil becerisi
B) Görsel materyalleri okuma
C) Küçük kas becerisi
D) Beden koordinasyonu
E) Yazı becerisi

Cevap : D) Beden koordinasyonu

Açıklama : “Meyve Sepeti” olarak bilinen bu oyun, ani reaksiyon gösterme, hızlı koşma, yön değiştirme, çarpışmadan hareket etme ve boşalan yere geçme gibi becerileri gerektirir. Bu eylemler doğrudan kaba motor gelişimi ve “Beden Koordinasyonu”nu destekler.

17. Ağaca tırmanmak, yüksekten atlamak gibi oyunlar Hughes’in hangi oyun türüne girer?

A) Taklit oyun
B) Sosyodramatik oyun
C) Riskli oyun
D) Sembolik oyun
E) İşlevsel oyun

Cevap : C) Riskli oyun

Açıklama : Bob Hughes’un oyun taksonomisine göre, fiziksel tehlike veya belirsizlik içeren, çocuğun korkuyla başa çıkmasını ve sınırlarını test etmesini sağlayan oyunlara (yüksekten atlama, hızlı koşma, tırmanma, ateşle oynama vb.) “Riskli Oyun” (Deep Play / Risky Play) denir.

18. Disiplinlerarası Oyun Temelli Değerlendirme Ölçeği, ….. tarafından geliştirilmiştir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Montessori
B) Fewell
C) Linder
D) Piaget
E) Vygotsky

Cevap : C) Linder

Açıklama : “Transdisciplinary Play-Based Assessment” (Disiplinlerarası Oyun Temelli Değerlendirme – TPBA) modeli, çocuğu oyun ortamında bütüncül olarak değerlendiren ve Toni Linder tarafından geliştirilen önemli bir yaklaşımdır.

19. Dokunma, gıdıklama, gerçek bir boğuşmaya dönüşmeyen ama boğuşmaya benzeyen, içinde kovalama olan oyunlardır.
Yukarıda verilen cümle aşağıdakilerden hangisinin açıklamasıdır?

A) Sosyodramatik oyun
B) Yaratıcı oyun
C) İtiş kakış oyunu
D) Duyu motor oyun
E) Riskli oyun

Cevap : C) İtiş kakış oyunu

Açıklama : Literatürde “Rough and Tumble Play” olarak geçen, dışarıdan kavgaya benzeyen ancak çocukların gülerek ve eğlenerek yaptığı, zarar verme amacı gütmeyen itişme, kakışma, güreşme ve kovalama oyunlarına “İtiş kakış oyunu” denir.

20. Aşağıdaki maddelerden hangisi normal gelişim gösteren çocukların oyun davranışlarından biri değildir?

A) Çocuk kendini ifade edebilir.
B) Spontan davranışlar gösterirler.
C) Oyunlarında kendine özgülük vardır.
D) Çocuğun hareketleri stereotipiktir.
E) Empati duyguları gelişir.

Cevap : D) Çocuğun hareketleri stereotipiktir.

Açıklama : Normal gelişim gösteren çocukların oyunları esnek, yaratıcı, spontane (kendiliğinden) ve çeşitlidir. “Stereotipik hareketler” (amaçsızca tekrarlanan, basmakalıp el çırpma, sallanma veya nesneleri sürekli aynı şekilde dizme vb.), genellikle Otizm Spektrum Bozukluğu veya diğer gelişimsel farklılıkların bir belirtisidir; normal oyun davranışının bir özelliği değildir.