SAN201U Akdeniz Uygarlıkları Sanatı 2024-2025 Final Soruları

Cevap : D) Modernite
Açıklama : Sanayi Devrimi ve Aydınlanma felsefesi ile köklenen Modernite kavramı, insanın rasyonel akıl ve bilimsel teknikle dünyayı dönüştürebileceği inancını temsil eder. Bu anlayış çerçevesinde insan; geleneksel bağlardan sıyrılarak doğayı ve toplumu ölçülebilir, sınıflandırılabilir ve kontrol edilebilir bir nesne olarak ele almaya başlamıştır. Teknolojik ilerlemenin sağladığı yeni iletişim ve üretim araçları, bireyin dünyayı algılama biçimini kökten değiştirmiş ve bu ‘keşfetme ve belgeleme’ süreci modern sanatın da temelini oluşturmuştur.

Cevap : D) Divriği Ulu Cami
Açıklama : Artuklular, Güneydoğu Anadolu’da Mardin, Hasankeyf ve Harput merkezli olarak mimaride ve köprü yapımında özgün bir tarz geliştirmişlerdir. Mardin, Kızıltepe, Bitlis ve Siirt gibi şehirlerdeki pek çok tarihi yapı Artuklu mimarisinin karakteristik özelliklerini taşır. Ancak Sivas’ın Divriği ilçesinde bulunan ‘Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası’, Mengücekliler döneminde (Ahmet Şah ve Turan Melek tarafından) inşa edilmiştir. Bu eser, muazzam kapı kabartmalarıyla UNESCO Dünya Mirası listesinde yer alan eşsiz bir Mengücekli şaheseridir.

Cevap : E) Etrüsk mezar freskleri
Açıklama : Antik dünyada Mısır sanatı duvar resimleri açısından rakipsiz kabul edilse de, Akdeniz havzasında İtalya yarımadasında yaşamış olan Etrüskler de bu alanda çok önemli eserler bırakmıştır. Özellikle Etrüsk nekropollerinde (mezar şehirlerinde) bulunan yeraltı oda mezarlarının duvarlarına yapılan freskler; o dönem insanının ziyafetleri, spor oyunlarını, danslarını ve inanç dünyasını canlı renklerle günümüze ulaştıran, Mısır dışındaki en zengin ve en nadir antik resim koleksiyonları arasında kabul edilmektedir.

Cevap : B) İkonaklasmus Dönemi
Açıklama : ‘Tasvir Kırıcılık’ anlamına gelen İkonaklasmus (İkonoklazm), Bizans tarihinde dini imgelerin ve ikonaların tapınma aracı haline gelmesine tepki olarak başlatılan radikal bir dönemdir. İmparator III. Leon tarafından 726 yılında başlatılan bu süreçte; kiliselerdeki mozaik ve freskler kazınmış, taşınabilir ikonalar yakılmış ve sadece haç gibi sembolik tasvirlere izin verilmiştir. 843 yılında ‘İkonaların Restorasyonu’ ile sona eren bu çalkantılı dönem, Bizans sanatının estetik gelişiminde büyük bir kesintiye yol açmış ancak sonrasında dini tasvirlerin teolojik temellerinin daha sağlam kurulmasını sağlamıştır.

Cevap : E) Aya Sofya Kilisesi apsisinde Meryem betimi
Açıklama : 843 yılında İkonoklazm döneminin resmen sona ermesiyle birlikte Bizans sanatı yeniden dini figürlere yönelmiştir. Bu dönüşümün en önemli ve anıtsal ilanı, 867 yılında imparatorluğun en prestijli yapısı olan Ayasofya’nın apsis kısmına yapılan ‘Tahtta Oturan Meryem ve Çocuk İsa’ mozaiğidir. Bu mozaik, tasvir yasağının bittiğini ve figürlü sanatın kilise hiyerarşisindeki yerini geri kazandığını gösteren, günümüze ulaşmış en erken tarihli ve ihtişamlı anıtsal örnektir.

Cevap : A) XIV. Louis
Açıklama : Fransız Mutlakiyetçiliğinin ve Barok-Klasik üslubun görkemli bir anıtı olan Versailles Sarayı, ‘Güneş Kral’ lakabıyla tanınan XIV. Louis tarafından yaptırılmıştır. Başlangıçta babasından kalan küçük bir av köşkü olan bu yapıyı, Louis devasa bir saray kompleksine dönüştürerek soyluları kontrol altında tuttuğu ve gücünü sergilediği siyasi bir merkez haline getirmiştir. Sarayın bahçe düzenlemesi ve mimari dili, Avrupa genelinde bir prestij sembolü olarak kabul edilmiş ve yüzyıllarca taklit edilmiştir.

Cevap : B) Osman Hamdi Bey
Açıklama : Osman Hamdi Bey, Osmanlı İmparatorluğu’nun modernleşme sürecindeki en önemli kültür adamlarından biridir. O, sadece Batı tarzı resim yapan başarılı bir sanatçı değil, aynı zamanda Müze-i Hümayun’un (İstanbul Arkeoloji Müzeleri) müdürü olarak ‘Asar-ı Atika Nizamnamesi’ni (Eski Eserler Kanunu) çıkartarak tarihi eserlerin yurt dışına kaçırılmasını önleyen kişidir. Ayrıca 1882’de kurduğu Sanayi-i Nefise Mektebi (Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi) ile modern sanat eğitiminin temelini atmış ve resimlerinde figürü mekan içinde kurgulayarak Doğu dünyasını Batılı bir teknikle ama içeriden bir bakışla anlatmıştır.

Cevap : E) Hipodrom
Açıklama : Roma ve Bizans döneminde Konstantinopolis’in sosyal, siyasi ve sportif yaşamının merkezi olan yapı ‘Hipodrom’dur. At arabası (quadriga) yarışlarının yapıldığı, halkın imparatorla buluştuğu ve zaman zaman isyanların (Nika Ayaklanması gibi) patlak verdiği bu devasa alan, günümüzde İstanbul’un Sultanahmet Meydanı olarak bilinmektedir. Meydandaki Dikilitaş, Yılanlı Sütun ve Örme Sütun gibi anıtlar, antik Hipodrom’un orta ekseninde (Spina) bulunan süslemelerden günümüze kalan yadigarlardır.

Cevap : A) Düz çatı
Açıklama : Gotik mimari, Orta Çağ Avrupa’sında dikey hatların ve yüksekliğin ön plana çıktığı bir üsluptur. Bu mimari tarzın en karakteristik yapısal özellikleri arasında yükü dışarı aktaran uçan payandalar, estetik ve dayanıklılık sağlayan sivri kemerler, karmaşık tavan yapılarını mümkün kılan kaburgalı tonozlar ve renkli cam sanatının zirvesi olan gül (rose) pencereler yer alır. Gotik yapılarda genellikle kar birikmesini önlemek ve dikey yükselişi vurgulamak amacıyla oldukça dik ve eğimli çatılar kullanılır; düz çatı ise bu üslubun dikey ve göğe yükselen felsefesine aykırı olup Gotik mimarinin belirleyici elemanlarından biri değildir.

Cevap : C) Mukarnas
Açıklama : İslam mimarisinin en özgün ve büyüleyici süsleme elemanlarından biri olan Mukarnas, geometrik prizmaların (petek veya sarkıt formunda) bir araya gelmesiyle oluşan üç boyutlu bir dekorasyon ve geçiş elemanıdır. Genellikle taç kapılarda, kubbe geçişlerinde (tromplarda) ve minare şerefelerinde kullanılan mukarnaslar; üzerine düşen ışığı farklı açılarla kırarak derinlikli bir ışık-gölge oyunu yaratır ve karmaşık matematiksel kurgusuyla İslam sanatındaki ‘sonsuzluk ve ilahi nizam’ düşüncesini simgeler.

Cevap : B) Franko-Kantabrik
Açıklama : İnsanlık tarihinin ilk sanatsal ifadeleri kabul edilen Üst Paleolitik dönem mağara resimleri, iklimsel koşulların yaşamaya elverişli olduğu belirli bölgelerde yoğunlaşmıştır. Fransa’nın güneybatısı ile İspanya’nın kuzey kıyılarını kapsayan, buzulların etkisinden daha az etkilenmiş olan bu ayrıcalıklı coğrafi bölgeye arkeoloji ve sanat tarihinde ‘Franko-Kantabrik Bölge’ adı verilir. Altamira ve Lascaux gibi meşhur mağaralar bu hat üzerinde yer alır ve buz çağında insanın estetik dünyasının merkezi olmuştur.

Cevap : C) Naturalizm
Açıklama : Modernizm ile birlikte doğaya ve topluma bilimsel bir nesnellikle yaklaşma arzusu, sanatta Naturalizm (Doğalcılık) akımını doğurmuştur. Naturalizm, gerçekliği süslemeden, idealleştirmeden ve bir laboratuvar titizliğiyle yansıtmayı amaçlar. Bu akım, insanın sosyal çevresi ve kalıtımı tarafından şekillenen bir varlık olduğu düşüncesini temel alarak hayatın en yalın ve bazen de en sert gerçeklerini sanata taşımıştır. Modern düşüncenin getirdiği ‘gözlem ve deney’ metodunun estetik bir dışavurumu olarak kabul edilir.

Cevap : C) Medrese
Açıklama : Zengi hükümdarı Nureddin Mahmud Zengi, 12. yüzyılda İslam dünyasında hem Haçlılara karşı mücadele etmiş hem de içsel bir dini reform gerçekleştirmiştir. O dönemde Fatımi etkisiyle yayılan Şii öğretilere karşı Sünni (Ehl-i Sünnet) anlayışı kurumsal hale getirmek ve entelektüel savunma hattı oluşturmak amacıyla medreselerin inşasına büyük yatırım yapmıştır. Şam ve Halep gibi şehirlerde inşa ettirdiği çok sayıda medrese, Sünni fıkhının ve inancının sistemli bir şekilde öğretilip yayılmasını sağlayan en temel eğitim ve kültür kurumları olmuştur.

Cevap : A) Miken seramikleri
Açıklama : Arkeolojide seramik türleri, tabakaların tarihlendirilmesinde en güvenilir verilerden biridir. Geç Tunç Çağı’nda Batı Anadolu kıyı yerleşimleri (Troya, Efes, Limantepe, Milet vb.) ile Ege adaları ve Yunanistan ana karası arasında yoğun bir etkileşim vardı. Bu dönemde Miken medeniyetine ait boyalı seramiklerin Anadolu’ya ithal edilmesi veya taklitlerinin üretilmesi, Batı Anadolu’daki arkeolojik kazılarda kronolojinin doğru tespit edilmesi ve yerleşimin uluslararası ticaret ağındaki yerinin belirlenmesi açısından hayati bir öneme sahiptir.

Cevap : E) Nakkaşhane
Açıklama : Osmanlı İmparatorluğu’nda saray himayesindeki sanatçıların ve sanatkarların (Ehl-i Hiref) örgütlendiği, özellikle minyatür, tezhip ve hat gibi estetik değeri yüksek kitap sanatlarının icra edildiği merkez atölyeye ‘Nakkaşhane’ denir. Fatih Sultan Mehmet döneminde İstanbul’un fethinden sonra saray bünyesinde kurumsallaşan bu atölye, Doğu ve Batı sanat anlayışlarının harmanlandığı, padişah için özel el yazması eserlerin hazırlandığı ve Osmanlı saray üslubunun temelinin atıldığı yerdir.

Cevap : C) İpek yolu
Açıklama : İpek Yolu, Doğu ile Batı arasında binlerce yıl boyunca sadece ipek, porselen gibi emtiaları değil, aynı zamanda dinleri, sanat akımlarını ve teknolojiyi taşıyan devasa bir iletişim ve ticaret ağı olmuştur. Çin’in Şian kentinden başlayıp bozkırlar ve çöller aşarak Hazar Denizi’nin çevresinden dolanan bu yolun kuzey ve güney kolları, Anadolu’nun liman şehirlerine (Trabzon, İstanbul vb.) ve Karadeniz üzerinden Kırım’a bağlanarak Akdeniz dünyası ile birleşmiştir.

Cevap : A) Predrag Matvejevic
Açıklama : Bu edebi ve derinlikli ifadeler, Hırvat asıllı İtalyan yazar ve akademisyen Predrag Matvejevic’e aittir. Matvejevic, başyapıtı kabul edilen ‘Akdeniz’in Breviary’si’ (Akdeniz Külliyatı) adlı eserinde Akdeniz’i sadece bir coğrafya olarak değil; bitki örtüsü, mimarisi, limanları, rüzgarları ve insanların ortak duyarlılıklarıyla şekillenen bütüncül bir kültürel kimlik olarak ele alır. Ona göre Akdenizlilik, bu kadim denizin etrafındaki farklı dillerin ve dinlerin ortak bir yaşam sanatında buluşmasıdır.

Cevap : D) Dünya Sanayi Fuarları
Açıklama : 19. yüzyılda Batı dünyasında Doğu’ya olan ilgi artmış ve bu durum mimariden resme kadar pek çok alana yansımıştır. Özellikle 1851’de Londra’da başlayan ve sonrasında Paris, Viyana gibi başkentlerde devam eden Dünya Sanayi Fuarları (Expo), farklı medeniyetlerin kendilerini temsil ettiği pavyonlar aracılığıyla egzotik Doğu mimarisinin Batı’da geniş kitlelerce tanınmasını sağlamıştır. Bu fuarlarda sergilenen İslam mimarisi unsurları, Avrupa’daki Oryantalist mimari üslubun (Neo-Mağribi gibi) gelişimini ve yayılmasını doğrudan tetikleyen en önemli küresel organizasyonlar olmuştur.

Cevap : D) Rönesans
Açıklama : ‘Yeniden Doğuş’ anlamına gelen Rönesans, 14. yüzyıldan itibaren Avrupa’da Klasik Antikite (Eski Yunan ve Roma) değerlerine geri dönüşü temsil eder. Bu dönemin fikri temelini oluşturan Hümanizm ise skolastik düşüncenin tanrı merkezli dünyası yerine ‘insanı’ ve insan aklını merkeze alan bir dünya görüşüdür. Hümanist düşünce; bireyin özgürleşmesini, bilimsel merakın artmasını ve sanatta insan figürünün anatomik bir gerçeklikle, derinlikli duygularla işlenmesini sağlamıştır.

Cevap : B) Memluk
Açıklama : Mısır ve Suriye çevresinde hüküm süren Memluk Devleti sanatı, Orta Çağ İslam sanatının en parlak dönemlerinden biridir. Özellikle 13. ve 14. yüzyıllarda Moğol akınları sonrası İpek Yolu üzerinden gelen Çin/Uzakdoğu etkisi, Memluk el sanatlarında (özellikle maden işçiliği, cam ve tekstilde) kendisini güçlü bir şekilde hissettirmiştir. Geleneksel geometrik ve rumi bezemelerin yanında ejder, simurg (zümrüdüanka), şakayık ve hatayi gibi Uzakdoğu kökenli ikonografik motiflerin Memluk sanatına entegre edilmesi, bu medeniyetin geniş bir ticari ve kültürel etkileşim ağının parçası olduğunu göstermektedir.