Sosyal – Duygusal Gelişim 2025-2026 Final Soruları

1. Ekolojik Sistemler ve Sosyal Öğrenme Kuramları

Bireyin gelişimini anlamak için çevresel katmanları inceleyen Urie Bronfenbrenner, beş ana sistem tanımlar: Bireyin doğrudan içinde olduğu Mikrosistem (aile, okul), bu sistemlerin etkileşimi olan Mezosistem, dolaylı çevre olan Ekzosistem, kültürel değerlerin olduğu Makrosistem ve zaman boyutunu temsil eden Kronosistem. Öğrenme süreçlerinde ise Albert Bandura, gözlemsel öğrenmenin dört bilişsel mekanizmasını vurgular: Dikkat, Hatırda Tutma (Örn: not alma), Davranışı Meydana Getirme ve Güdülenme.

2. Bağlanma Kuramı: Aşamalar ve Stiller

Bağlanma, yaşam boyu sürecek sosyal ilişkilerin temelidir. Schaffer ve Emerson’a göre gelişim; asosyal evre, ayırt etmeksizin bağlanma, özel (spesifik) bağlanma ve çoklu bağlanma aşamalarından geçer. Mary Ainsworth ise anne duyarlılığını; duyarlılık, kabul, iş birliği ve ulaşılabilirlik olmak üzere dört boyutta inceler.
* Güvenli Bağlanma: Anneyi güvenli üs olarak kullanma.
* Güvensiz-Kaçınıcı (A Modeli): Genellikle reddeden ebeveyn tutumuyla ilişkilidir; çocuk ayrılıkta tepkisizdir, dönüşte kaçınır.
* Güvensiz-Dirençli (Kaygılı): Anne ayrılırken aşırı üzülür, döndüğünde kararsız ve öfkelidir.

3. Ebeveyn Tutumları ve Sosyalleşme

Çocuğun toplumsal normları öğrenme süreci olan sosyalleşme, en çok aile tutumlarından etkilenir. Sevgiye dayalı ve destekleyici aileler psikolojik dayanıklılığı artırırken; yetkeci/otoriter aile tutumu ergenlikte isyan ve ortalama akademik becerilere yol açabilir. Ebeveynin çocuğun tercihlerine sürekli eleştirel yaklaşması özgüveni zedeler. Çocukların stres anında bakıcılarına yönelmesi rahatlık arama stratejisidir; bu bağın biyolojik temelinde ise Vazopressin ve Oksitosin gibi hormonlar rol oynar.

4. Duygusal Gelişim ve Öz Farkındalık

Davranışçı ekolün temsilcisi John B. Watson, duyguların klasik koşullanma yoluyla öğrenildiğini savunur. Gelişim sürecinde çocuğun kendisini algı ve düşüncelerinin nesnesi olarak görmesine öz farkındalık denir. 3-6 yaş arasındaki benmerkezcil (egosentrik) düşünce yapısı nedeniyle çocuklar, çevrelerindeki olumsuz olaylardan kendilerini sorumlu tutarak suçluluk duyabilirler. Akran ilişkilerinde ise ilk çatışmalar genellikle 3 yaş civarında belirginleşir.

5. Eğitimcinin Rolü ve Kültürel Farklılıklar

Eğitimciler çocuklara uygun bir rol model olmalı ve aralarındaki güvenli ilişkiyi öncelikli hale getirmelidir. Oyun; yardımlaşma ve paylaşma gibi sosyal gelişim becerilerini destekler. Kültürel bağlamda ise bireyci toplumlarda (Örn: Almanya) kaçınmacı bağlanma oranları yüksek görülürken, kolektivist toplumlarda dirençli bağlanma daha yaygındır.

1. Urie Bronfenbrenner’ın ekolojik sistemler teorisine göre, bireyin çevresiyle olan etkileşimlerini anlamak için beş ana sistem mevcuttur.

Bu sistemlerin içten dışa doğru sıralaması aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mikrosistem-Ekzosistem-Makrosistem-Mezosistem-Kronosistem
B) Ekzosistem-Mikrosistem-Mezosistem-Makrosistem-Kronosistem
C) Mikrosistem-Mezosistem-Ekzosistem-Makrosistem-Kronosistem
D) Mikrosistem-Ekzosistem-Mezosistem-Makrosistem-Kronosistem
E) Mezosistem-Mikrosistem-Ekzosistem-Makrosistem-Kronosistem

Cevap : C) Mikrosistem-Mezosistem-Ekzosistem-Makrosistem-Kronosistem

Açıklama : Bronfenbrenner’ın Ekolojik Sistemler Kuramı, bireyi merkeze alarak çevreyi iç içe geçmiş katmanlar halinde inceler. En içte bireyin doğrudan etkileşimde olduğu (aile, okul gibi) Mikrosistem bulunur. Mikrosistemlerin birbirleriyle ilişkisini (örneğin aile ve okul arasındaki ilişki) Mezosistem oluşturur. Bireyin doğrudan içinde bulunmadığı ancak onu etkileyen dolaylı dış çevre (ebeveynin iş yeri, yerel yönetimler) Ekzosistemdir. Kültürel değerler, yasalar ve inançlar gibi en geniş çerçeve Makrosistemdir. Tüm bu sistemlerin zaman içindeki değişimini ifade eden boyut ise Kronosistemdir.

2. Ders materyali hakkında not alan bir öğrenci Bandura’nın Gözlemsel Öğrenme Süreçleri/Sosyal Öğrenmenin Bilişsel Mekanizması ile ilgili hangi faktörü işe koşmaktadır?

A) Dikkat
B) Taklit
C) Öz kontrol
D) Güdülenme
E) Hatırda tutma

Cevap : E) Hatırda tutma

Açıklama : Albert Bandura’nın Sosyal Öğrenme Kuramı’nda gözlemsel öğrenme dört süreçten oluşur: Dikkat, Hatırda Tutma, Davranışı Meydana Getirme ve Güdülenme. Not alma eylemi, gözlemlenen veya dinlenen bilginin daha sonra kullanılmak üzere belleğe kodlanması ve saklanması sürecine hizmet eder. Öğrenci not alarak bilgiyi sembolleştirir ve zihninde tutmayı kolaylaştırır, bu da “Hatırda Tutma” (Retention) basamağına karşılık gelir.

3. Aşağıdakilerden hangisi bir eğitimcinin çocukların duygularını ifade etmelerine yardımcı olmak için kendisine yöneltmesi gereken sorulardan biri değildir?

A) Çocukların gerçek duygu ifadelerini görmeleri için uygun bir rol-model olmaya çalışıyor muyum?
B) Çocuklar arasında yakın arkadaşlıkları teşvik ediyor muyum?
C) Çocuklar arasında seviliyor muyum?
D) Sınıfımdaki her çocukla sevgi dolu, güvenli bir ilişki kurmayı öncelikli hale getiriyor muyum?
E) Çocukların dikkatini başkalarının duygu ve ihtiyaçlarına yönlendiriyor muyum?

Cevap : C) Çocuklar arasında seviliyor muyum?

Açıklama : Bir eğitimcinin öncelikli profesyonel hedefi, çocukların duygusal ve sosyal gelişimini desteklemek, onlara güvenli bir ortam sunmak ve empati becerilerini geliştirmektir. “Çocuklar arasında seviliyor muyum?” sorusu, eğitimcinin kendi duygusal tatmini veya popülaritesiyle ilgili kişisel bir kaygıyı yansıtır ve pedagojik bir hedef değildir. Diğer seçenekler (rol model olma, arkadaşlığı teşvik etme, güvenli ilişki kurma) doğrudan çocuğun yararına odaklanan eğitimsel hedeflerdir.

4. Aşağıdakilerden hangisi Schaffer ve Emerson’un bağlanma aşamalarından biri değildir?

A) Çoklu bağlanma evresi
B) Açık bağlanma evresi
C) Asosyal evre
D) Rastgele bağlanma evresi
E) Özel bağlanma evresi

Cevap : B) Açık bağlanma evresi

Açıklama : Schaffer ve Emerson’un bağlanma aşamaları şunlardır: 1. Asosyal Evre (Başlangıçtaki bağlanma öncesi dönem), 2. Ayırt Etmeksizin (Rastgele) Bağlanma Evresi (İnsanlara genel yönelim), 3. Özel (Spesifik) Bağlanma Evresi (Tek bir kişiye, genellikle anneye bağlanma), 4. Çoklu Bağlanma Evresi (Diğer aile üyelerine de bağlanma). Literatürde “Açık bağlanma evresi” adında tanımlanmış bir gelişimsel aşama bulunmamaktadır.

5. Ainsworth çocuğun bağlanma stilleriyle ilişkili anne davranışlarını kaç boyutta incelemiştir?

A) Altı boyut
B) İki boyut
C) Beş boyut
D) Dört boyut
E) Üç boyut

Cevap : D) Dört boyut

Açıklama : Mary Ainsworth, anne-bebek etkileşimini ve annenin duyarlılığını değerlendirmek için 4 temel boyut belirlemiştir: 1. Duyarlılığa karşı Duyarsızlık (Sensitivity vs. Insensitivity), 2. Kabule karşı Reddetme (Acceptance vs. Rejection), 3. İşbirliğine karşı Müdahale (Cooperation vs. Interference), 4. Ulaşılabilirliğe karşı İhmal (Accessibility vs. Ignoring). Bu boyutlar güvenli bağlanmanın temelini oluşturur.

6. Duygusal tepkilerin çoğunun koşulsuz uyaranlar (örneğin sıcaklık, yiyecek) ve nötr olaylar (örneğin bir annenin sesi veya yüzü) arasındaki öğrenilmiş ilişkilerin sonucu olduğuna inanmıştır. Böylece bu nötr olaylar klasik koşullama yoluyla duygusal tepkilere yol açmaktadır.
Duygusal tepkilerin ortaya çıkışını yukarıdaki şekilde açıklayan öğrenme teorisyeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Michael Lewis
B) Carroll Izard
C) John B. Watson
D) Paul Ekman
E) Linda Michalson

Cevap : C) John B. Watson

Açıklama : Davranışçılığın kurucusu John B. Watson, duyguların öğrenilmiş tepkiler olduğunu savunmuştur. Ünlü “Küçük Albert” deneyi ile korku gibi duygusal tepkilerin, nötr bir uyaranın (beyaz fare) koşulsuz bir uyaranla (yüksek ses) eşleştirilmesi sonucu Klasik Koşullanma yoluyla kazanılabileceğini kanıtlamıştır.

7. Aşağıdakilerden hangisi güvensiz-kaçınıcı (A modeli) bağlanma stiline sahip çocukların yabancı ortamdaki davranışları ile ilgili değildir?

A) Kendini sevmeye layık olarak görmüyor şeklinde bir görüntü sergilemektedir.
B) Genellikle, ebeveyne doğru değil, geriye doğru dönmektedir.
C) Anneden ayrıldıklarında genellikle çok az sıkıntı göstermektedir.
D) Anne ayrılırken çok üzülür, geri döndüğünde de kararsızdır.
E) Çoğunlukla ayrılma konusunda üzgün olmamaktadır.

Cevap : D) Anne ayrılırken çok üzülür, geri döndüğünde de kararsızdır.

Açıklama : Güvensiz-Kaçınıcı (Avoidant) bağlanan çocuklar, anne odadan ayrıldığında genellikle tepkisiz kalır veya çok az üzülürler; anne döndüğünde ise onunla temas kurmaktan kaçınırlar (A, B, C, E şıkları buna uyar). Ancak D şıkkında tarif edilen “ayrılırken çok üzülme ve dönünce kararsızlık/öfke yaşama” durumu Güvensiz-Dirençli (Kaygılı/Ambivalent) bağlanma stilinin özelliğidir.

8. Bakım veren, ikincil pekiştireç olur.

Bağlanmanın temelini yukarıdaki şekilde açıklayan teori aşağıdakilerden hangisidir?

A) Psikanalitik
B) Bilişsel
C) Olgunlaşmacı
D) Öğrenme
E) Etolojik

Cevap : D) Öğrenme

Açıklama : Öğrenme teorilerine (Davranışçılık) göre bağlanma, beslenme dürtüsü üzerinden açıklanır. Yiyecek (süt) birincil pekiştireçtir çünkü açlığı giderir. Annenin varlığı ise yiyecekle eşleştiği için zamanla “ikincil pekiştireç” haline gelir ve bebek bu nedenle anneye bağlanır. Bu görüşe literatürde “Cupboard Love” (Dolap Aşkı) da denir.

9. Aşağıdakilerden hangisi bebeklerin yabancı korkusunu değiştiren faktörlerden biri değildir?

A) Yabancının davranışı
B) Bağlam
C) Yabancı kişi ve nesne üzerinde kontrol düzeyi
D) Yabancının karakteristikleri
E) Cinsiyet

Cevap : E) Cinsiyet

Açıklama : Bebeklerde yabancı korkusunun şiddetini etkileyen faktörler arasında; yabancının nasıl yaklaştığı (yavaş/hızlı), ortamın tanıdık olup olmadığı (bağlam), bebeğin annesine olan yakınlığı (kontrol) gibi unsurlar etkilidir. Ancak bebeğin cinsiyeti, yabancı korkusunun varlığı veya şiddeti üzerinde belirleyici temel bir faktör olarak kabul edilmez.

10. Yetişkin gruptan düz bir sıra halinde dizilmelerini ister. Yetişkinin söylediği komuta göre katılımcıların aynı anda hareket etmelerini söyler. Denizde bir öne adım, karada bir geri adım ve arafta elleri sallama hareketleri yaparak ….. amaçlanır.
Yukarıdaki oyunda boş bırakılan yere aşağıdaki becerilerden hangisi getirilmelidir?

A) problem çözme becerisi
B) özdenetim becerisi
C) birlikte hareket etme becerisi
D) işbirliği yapma becerisi
E) kendine güven becerisi

Cevap : C) birlikte hareket etme becerisi

Açıklama :

11. Aşağıdakilerden hangisi kaçınmacı bağlanma stili ile ilgili ebeveynlik stilidir?

A) Ürküten
B) Hassas
C) Korkutan
D) Tutarsız
E) Reddeden

Cevap : E) Reddeden

Açıklama : Kaçınıcı (Avoidant) bağlanma geliştiren çocukların ebeveynleri genellikle çocukların ihtiyaçlarına karşı duyarsız, mesafeli, duygusal olarak ulaşılamaz ve “reddeden” bir tutum sergilerler. (Tutarsız ebeveynlik dirençli/kaygılı bağlanmaya; korkutan/ürküten ebeveynlik ise dezorganize bağlanmaya yol açar).

12. Aşağıdakilerden hangisi, oyunun çocuğun sosyal gelişimine sağladığı yararlardan biri değildir?

A) Arkadaşları ile iş birliği yapmayı öğrenmesi
B) Nesnelerin özelliklerini araştırarak keşfedebilmesi
C) Arkadaşları ile yardımlaşmayı öğrenmesi
D) Oyuncaklarını paylaşmayı öğrenmesi
E) Duygularını diğerlerinin kabul edebileceği şekilde ifade edebilmesi

Cevap : B) Nesnelerin özelliklerini araştırarak keşfedebilmesi

Açıklama : Oyunun çocuğa pek çok katkısı vardır. A, C, D ve E seçenekleri (iş birliği, yardımlaşma, paylaşma, duygu ifadesi) doğrudan “Sosyal Gelişim” ile ilgilidir. Ancak “Nesnelerin özelliklerini araştırarak keşfetmesi”, çocuğun zihinsel süreçleriyle ilgili olduğu için “Bilişsel Gelişim” alanına giren bir faydadır.

13. Aşağıdakilerden hangisi yetkeci/otoriter ebeveynlik stilinin ergenlik dönemi olası sonuçlarından biridir?

A) Zayıf öz-denetim
B) Ortalama akademik ve sosyal beceriler
C) İsyan-ayaklanma
D) Uyuşturucu bağımlılığı
E) Düşmanlık

Cevap : B) Ortalama akademik ve sosyal beceriler

Açıklama : Otoriter (yetkeci) ebeveynler katı kurallar koyar ve itaat beklerler ancak sıcaklık/ilgi düzeyi düşüktür. Bu baskıcı ortam, ergenlik döneminde bireyin özgürleşme isteğiyle birleştiğinde ebeveyne ve otoriteye karşı “isyan” ve “karşı gelme” davranışlarına yol açabilir.

14. ….. çocuğun kendi algı ve düşüncelerinin nesnesi olduğu anlamına gelmektedir.
Yukarıda verilen boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Öz saygı
B) Öz yeterlilik
C) Öz denetim
D) Öz düzenleme
E) Öz farkındalık

Cevap : E) Öz farkındalık

Açıklama : Çocuğun kendisini çevresinden ve diğer insanlardan ayrı bir varlık olarak algılaması, kendi özellikleri, düşünceleri ve duyguları üzerine düşünebilmesi (kendini bir nesne gibi inceleyebilmesi) “Öz Farkındalık” (Self-awareness) kavramıdır.

15. Aşağıdakilerden hangisi anne-bebek bağının oluşumunda önemi vurgulanan nöropeptit hormonlardan biridir?

A) Vazopressin
B) Troksin
C) Melatonin
D) Adrenalin
E) İnsülin

Cevap : A) Vazopressin

Açıklama : Bağlanma ve sosyal davranışların biyolojik temelinde Oksitosin ve Vazopressin hormonları kritik rol oynar. Bu hormonlar, anne ile bebek arasındaki duygusal bağın kurulmasını, güven hissini ve sosyal hafızayı destekler.

16. Çocuğun kendi benliğini denetleyerek çevresinden başka insanların varlığını onların da bazı haklarının ve isteklerinin olduğunu öğrenmesidir.

Yukarıdaki tanım aşağıdakilerden hangisine aittir?

A) Sosyalleşme
B) Kişilik
C) Sosyal gelişim
D) Sosyal olgunluk
E) Benlik

Cevap : A) Sosyalleşme

Açıklama : Sosyalleşme (Toplumsallaşma), bireyin içinde yaşadığı toplumun normlarını, değerlerini öğrenmesi ve benmerkezcilikten uzaklaşarak başkalarının haklarına saygı duymayı öğrenip topluma uyum sağlaması sürecidir.

17. Dört yaş ve sonrasında ortaya çıkan bağlanma davranışları aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ayrılık protestosu ve yakınlık arayışı
B) Sevgi ve güven gibi soyut düşüncelere dayanan ilişki kurabilme
C) Bir kişiye tercihli yönelim
D) Nedeni açıklanırsa bekleyebilme
E) Bakıcının planını ve motivasyonunu anlayabilme

Cevap : B) Sevgi ve güven gibi soyut düşüncelere dayanan ilişki kurabilme

Açıklama :

18. Oyuncağı Ali tarafından elinden alınan Ayşe’nin bakıcısının kucağına doğru gitmesi, hangi duyguyu düzenleme stratejisinin göstergesidir?

A) Duyguları uyaran olaylardan kaçınmak veya görmezden gelmek
B) Kendi kendini yatıştırmak
C) Eskimiş hedefleri değiştirmek
D) Rahatlık aramak
E) Belirli duyguları bastırmak

Cevap : D) Rahatlık aramak

Açıklama : Çocuklar stresli veya üzücü bir durumla karşılaştıklarında duygularını düzenlemek için çeşitli stratejiler kullanırlar. Güven duydukları bir yetişkine (bakıcı, ebeveyn) yönelerek fiziksel temas veya duygusal destek istemeleri “Rahatlık Arama” (Comfort seeking) stratejisidir.

19. Kültürler arası farklılıklar bağlamında yabancı ortam deneyinden elde edilen sonuçlarla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Almanya gibi bağımsızlığı destekleyen bireyci ülkelerde düşük düzeyde kaçınmacı bağlanma stili mevcuttur.
B) Güvenli bağlama stili tüm kültürlerde en yaygın bağlanma stilidir.
C) Japonya ve İsrail gibi kolektivist ülkelerde yüksek düzeyde karşı koyucu bağlanma stili düzeyi mevcuttur.
D) Çin en düşük güvenli bağlanma stili yüzdesine sahiptir.
E) İngiltere en yüksek güvenli bağlanma stili yüzdesine sahiptir.

Cevap : A) Almanya gibi bağımsızlığı destekleyen bireyci ülkelerde düşük düzeyde kaçınmacı bağlanma stili mevcuttur.

Açıklama : Kültürlerarası çalışmalarda (Örn: Grossmann et al.), Almanya gibi çocuklarda erken bağımsızlığın teşvik edildiği kültürlerde “Kaçınmacı” (Avoidant) bağlanma stilinin oranı, diğer kültürlere göre “Düşük” değil, aksine “Yüksek” bulunmuştur. Bu kültürde mesafeli duruş bağımsızlık eğitimi olarak görülür. Dolayısıyla A seçeneğindeki “düşük düzeyde” ifadesi yanlıştır.

20. Arkadaş çatışmasının başladığı yaş aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

A) 3 yaş
B) 2 yaş
C) 5 yaş
D) 2,5 yaş
E) 4 yaş

Cevap : A) 3 yaş

Açıklama : Çocuklarda mülkiyet kavramının gelişmesi ve “benim” algısının oluşmasıyla birlikte, oyuncak paylaşımı gibi konularda ilk akran çatışmaları yaklaşık 18 ay – 2 yaş civarında görülmeye başlar.