Anne Baba Eğitimi 2025-2026 Final Soruları

1. Ebeveyn Eğitimi İlkeleri ve Modelleri

Etkili bir anne-baba eğitimi, ebeveynleri suçlamak yerine onların potansiyellerini ortaya çıkarmayı hedefler. Riley’e göre başarılı programlar, ebeveynlerin yetersizliklerine değil, var olan güçlerine odaklanmalıdır. Üniversite-toplum iş birliğinin en güzel örneklerinden biri olan Ana Baba Okulu modeli, kuramsal bilgilerin pratikte test edilmesini sağlar. Tarihsel süreçte ise 1967’de Illinois’te başlayan Anne Eğitim Programı, anneleri çocuklarının ilk öğretmeni olarak konumlandırarak ev merkezli eğitimi başlatmıştır.

2. Çocuklarda Ölüm Kavramı ve Yas Süreci

Çocukların ölümü algılama biçimi bilişsel gelişimlerine göre üç ana evrede incelenir (Maria Nagy):
* 6 Yaş Altı: Ölümü bir uyku veya yolculuk gibi geçici bir durum olarak görürler.
* 6-9 Yaş Arası: Ölümü kişiselleştirirler (iskelet adam, melek vb.) ancak kendilerinin öleceğine tam inanmazlar.
* 9 Yaş ve Üzeri: Ölümün evrensel, geri dönülemez ve biyolojik bir son olduğunu kavrarlar.

Ebeveyn kaybı yaşayan çocukların tepkileri; yaş, kardeş durumu ve ölen ebeveynin cinsiyeti gibi değişkenlerden etkilenirken, ailenin maddi geliri bu duygusal tepkinin niteliğini belirleyen birincil faktör değildir.

3. Sağlıklı İletişim ve Özdenetim

Ebeveyn-çocuk ilişkisinde iletişimin dili hayati önem taşır. Duyguların anlaşıldığı Empati bağı güçlendirirken, sadece taraf tutan Sempati ahlaki gelişimi ve objektifliği bozabilir.
* Ben Dili: “Odanın temiz olduğunu görünce mutlu oldum (Duygu), çünkü yorulmadım (Somut Etki)” kalıbı, savunmacı olmayan en sağlıklı iletişim yoludur.
* Övme: Yararlı övgü Ali’nin kişiliğine (“Süpersin”) değil, somut davranışına (“Odanı güzel toplamışsın”) yapılmalıdır.
Özdenetim sağlamak için ise Navaro’ya göre çocuk, kuralların uygulanmasında aktif rol almalı ve kuralların nedenlerini bilmelidir.

4. Ebeveyn Tutumları ve Etkileri

Anne-baba tutumları kültürel değerler ve yetişme biçimlerinden doğrudan etkilenir.
* Aşırı Koruyucu Tutum: Çocuğun gelişimine uygun riskleri almasına (ağaca tırmanma, ufak alışveriş vb.) izin vermeyerek özerkliğini engeller.
* İtici (Reddedici) Tutum: Çocuğun istenmemesi ve düşmanca duygular beslenmesi durumudur; sağlık ve bakım hizmetleri aksatılır.
Bu hatalı tutumlar; özgüven eksikliğine dayalı tırnak yeme veya anneden ayrılma korkusuna dayalı okul korkusu gibi patolojik davranışları tetikleyebilir.

[Image of different parenting styles: authoritative, authoritarian, permissive, and neglectful]

5. Gelişimsel Veriler ve Terapi Teknikleri

Zihinsel gelişimin %50’si 4 yaşına kadar, %30’u ise 4-8 yaş arasında tamamlanır (Bloom). Bu kritik dönemlerde ortaya çıkan fobilerin tedavisinde, davranışçı ekolün Sistematik Duyarsızlaştırma tekniği (kademeli maruz bırakma) en sık kullanılan yöntemdir. Çalışan anneler için ise 0-3 yaş dönemi en kritik süreçtir; 5 yaş ise kaliteli bir okul öncesi kuruma başlamak için tavsiye edilen bir üst sınırdır.

1. Aşağıdakilerden hangisi Riley’e göre başarı ile sürdürülen anne baba eğitimi programlarının ilkelerinden biri değildir?

A) Anne babaların var olan güçleri üzerine kurulmuştur.
B) Anne babaların başarısızlıklarına odaklanmamıştır.
C) Kritik dönemlerdeki problemleri önlemeye odaklanmıştır.
D) Belirli yaştaki çocuklar hedeflenmiştir ve amaçları açıktır.
E) Anne babanın ebeveynlikle ilgili yetersizliklerine odaklanmıştır.

Cevap : E) Anne babanın ebeveynlikle ilgili yetersizliklerine odaklanmıştır.

Açıklama : Riley’nin etkili anne-baba eğitimi ilkelerine göre programlar; ebeveynlerin eksikliklerine, hatalarına veya yetersizliklerine değil, onların mevcut güçlerine, potansiyellerine ve başarılarına odaklanmalıdır. Ebeveynleri suçlayıcı veya yetersiz hissettiren bir yaklaşım, eğitimin başarısını düşürür. Amaç, ebeveynin özgüvenini artırarak desteklemektir.

2. Aşağıdakilerden hangisi sağlıklı anne, baba, çocuk iletişiminin temel ögelerinden biri değildir?

A) Dinleme
B) Empati
C) Kabul
D) Dürüst olma
E) Sempati

Cevap : E) Sempati

Açıklama : Etkili iletişimde “Empati” (karşındakinin duygusunu anlama ve yansıtma) temel bir unsurdur ve ilişkiyi güçlendirir. Ancak “Sempati” (karşındakine acıma, onunla birlikte üzülme veya onun tarafını tutma), iletişimi nesnel bir düzlemden çıkarıp duygusal bir özdeşleşmeye götürdüğü için profesyonel iletişimde ve sağlıklı ebeveyn-çocuk iletişiminin temel teknikleri arasında birincil öncelik olarak sayılmaz. Hatta bazen sorunun çözümünü engelleyebilir.

3. I. Altı yaşında ve daha küçük çocuklar ölümü başka şartlar altında yaşamın devamı, uyku ya da uzaklara yapılan bir yolculuk olarak düşünmektedir.
II. Altı-dokuz yaş arası çocuklar, ölüme insan ya da insan üstü özellikleri olan birinin yol açtığını düşünür.
III. Dokuz yaş ve daha büyük çocuklar ölümü geri dönüşsüz ve evrensel olan, biyolojik bir sürecin nihai sonu olan erişkine benzer bir ölüm kavramı geliştirir.
IV. Dokuz yaş ve üstü çocuklar bazı insanların öldüğünü bilir, ancak herkesin özellikle de kendisinin öleceğine inanmaz.
Yaşlara göre ölüm kavramı anlayışı ile ilgili yukarıda verilenlerden hangileri doğrudur?

A) I, II ve IV
B) I, III ve IV
C) III ve IV
D) I, II ve III
E) II, III ve IV

Cevap : D) I, II ve III

Açıklama : Maria Nagy’nin çocuklarda ölüm kavramı gelişim evrelerine göre; 6 yaş altı ölümü geçici ve geri dönülebilir (uyku/yolculuk) sanır (I). 6-9 yaş arası ölümü kişiselleştirir (melek, iskelet adam vb. alır götürür) ancak hala kendi ölümünü kabullenmez (II). 9 yaş ve üzeri ise artık ölümün evrensel, kaçınılmaz ve biyolojik bir son olduğunu (herkes ölür, ben de öleceğim) kavrar (III). IV. önerme yanlıştır çünkü 9 yaş üstü artık ölümün evrenselliğini (kendisi dahil) kabul eder.

4. Çalışan annelere yönelik uzmanlar tarafından verilen aşağıdaki tavsiyelerden hangisi yanlıştır?

A) Okul döneminde olan çocuk okuldan döndükten sonra anneyi mutlaka evde bulmalıdır.
B) 5 yaşından itibaren çocuk iyi bir okulöncesi kuruma gönderilebilir.
C) 0-3 yaş döneminde mümkünse çalışılmamalıdır.
D) Çalışmadan dolayı suçluluk duygusu yaşanmamalıdır.
E) Çocuğun okulunda düzenlenen kutlamalara, kermeslere, toplantı gibi faaliyetlere katılmak gereklidir.

Cevap : B) 5 yaşından itibaren çocuk iyi bir okulöncesi kuruma gönderilebilir.

Açıklama :

5. Amerika’da, Japonya’da ve Batı toplumlarında annelerin çocuklarına karşı tutumları farklılıklar göstermektedir.
Bu açıklamaya göre anne baba tutumlarının etkilendiği değişken aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çocuğun yaşı
B) Kültürel değerler
C) Ailenin sosyoekonomik durumu
D) Anne-babanın yetişme biçimi
E) Anne-baba arasındaki ilişkiler

Cevap : B) Kültürel değerler

Açıklama : Soruda farklı ülkelerden (Amerika, Japonya, Batı) örnek verilmesi, ebeveynlik tutumlarının toplumların inanç, gelenek ve değer yargılarına göre şekillendiğini gösterir. Bu da “Kültürel Değerler” (Kültür) faktörüdür.

6. …… başlıca nedeni çocuğun anneden ayrılmak istememesi ve terk edilme korkusu olan patolojik bir davranıştır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Enkoprezis
B) Okul korkusu
C) Öfke
D) Enürezis
E) Saldırganlık

Cevap : B) Okul korkusu

Açıklama : Okul korkusunun (Okul reddi) temelinde genellikle okulun kendisinden değil, çocuğun anneden veya evden ayrılmak istememesi, ayrıldığında anneye bir şey olacağı veya terk edileceği endişesi (Ayrılık Kaygısı) yatar.

7. Bohannon (1970), boşanan kişinin birçok alanda meydana gelen değişikliklerle baş etmek zorunda kaldığını öne sürmüştür.
Bu çerçevede hangi alanda yaşanan değişiklikler sosyal boşanma olarak adlandırılmaktadır?

A) Yeniden bağımsızlık kazanarak kendini bulma sorunları
B) Arkadaşlıklar ve sosyal faaliyetlerde meydana gelen değişiklikler
C) Çiftin birbirine yabancılaşması
D) Çocukların velayeti
E) Para ve mal sorunları

Cevap : B) Arkadaşlıklar ve sosyal faaliyetlerde meydana gelen değişiklikler

Açıklama : Paul Bohannon’un boşanma sürecini 6 boyutta ele aldığı modeline göre; “Sosyal Boşanma”, çiftin ortak arkadaş çevresinden kopması, toplum içindeki statüsünün değişmesi ve sosyal ilişkilerinin yeniden yapılanması sürecidir.

8. Bloom’a göre, insan zekâsının yüzde kaçı 4-8 yaş arasında gelişmektedir?

A) %40
B) %20
C) %50
D) %30
E) %10

Cevap : D) %30

Açıklama : Benjamin Bloom’un zeka gelişimi üzerine yaptığı araştırmalara göre; zihinsel gelişimin yaklaşık %50’si 4 yaşına kadar, %30’u 4-8 yaş arasında, kalan %20’si ise 8-17 yaş arasında tamamlanır.

9. Genel amacı üniversitenin çevreye açık olması ve kuramsal bilgilerin pratikte test edilmesi olarak saptanan aile eğitim programı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Anne çocuk eğitim programı
B) AÇEV
C) Anne eğitim programı
D) BADEP
E) Ana baba okulu

Cevap : E) Ana baba okulu

Açıklama : “Ana Baba Okulu” modeli, genellikle üniversiteler bünyesinde veya işbirliğinde yürütülen, akademik bilginin halka (ebeveynlere) aktarılmasını ve teorinin pratiğe dökülmesini amaçlayan, üniversite-toplum işbirliğine dayalı bir eğitim modelidir.

10. Fobilerin etkisinin azaltılmasında ya da ortadan kaldırılmasında sık kullanılan öğrenme ilkelerine dayalı başlıca davranışçı psikoterapi tekniği aşağıdakilerden hangisidir?

A) Model oluşturma
B) Bilişsel davranış terapisi
C) Kendine güvenli davranış eğitimi (sosyal beceriler geliştirme eğitimi)
D) Sistematik duyarsızlaştırma
E) Edimsel koşullanma yöntemleri

Cevap : D) Sistematik duyarsızlaştırma

Açıklama : Joseph Wolpe tarafından geliştirilen “Sistematik Duyarsızlaştırma”, fobilerin tedavisinde kullanılan en etkili davranışçı tekniktir. Birey, korku yaratan uyarana (örneğin örümcek) kademeli olarak ve gevşeme egzersizleri eşliğinde maruz bırakılarak korkusu söndürülür.

11. Aşağıdakilerden hangisi Navaro’ya göre çocuklarda özdenetimi sağlamak için yapılması gerekenlerden biri değildir?

A) Çocuk, beklenilen davranışı gösterdiği zaman takdir edilmelidir.
B) Çocuk, kuralların değişmez olduğunu bilmelidir.
C) Çocuklara kuralların nedenleri izah edilmelidir.
D) Çocuk, kuralların uygulanması aşamasında pasif rol almalıdır.
E) Çocuktan beklenilen davranışlar açık bir dille ifade edilmelidir.

Cevap : D) Çocuk, kuralların uygulanması aşamasında pasif rol almalıdır.

Açıklama : Özdenetim (iç kontrol), çocuğun kendi davranışlarını yönetebilmesidir. Çocuğun kuralların uygulanmasında “pasif” olması, onun dıştan denetimli olmasına yol açar. Oysa özdenetim için çocuğun sürece “aktif” katılımı, sorumluluk alması ve kuralları içselleştirmesi gerekir.

12. Ayşe’nin annesi, arkadaşları tarafından oyuna alınmayan kızının üzüntüsünü anlamış ancak tebessüm ederek “Boş ver üzülme, zamanla seni de aralarına alırlar.” demiştir.
Bu durumda Ayşe’nin annesi sağlıklı anne baba çocuk iletişiminin hangi öğesini ihlal etmiştir?

A) Kabul
B) Sözsüz iletişim
C) Empati
D) Dinleme
E) Dürüst olmak

Cevap : C) Empati

Açıklama :

13. 1967’de anneleri kendi çocuklarının öğretmeni olarak eğitmek için Illionis’te başlamıştır.
Yukarıdaki cümledeki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) Ypsilanti-Perry Okul Öncesi Eğitim Projesi
B) Ebeveyn Eğitimi Projesi ile Erken Çocukluğun Desteklenmesi Programı
C) Ev Merkezli Anne Çocuk Eğitim Programı
D) Okul Öncesi Eğitim Programı
E) Anne Eğitim Programı

Cevap : E) Anne Eğitim Programı

Açıklama : 1967 yılında Illinois’te başlatılan ve anneleri çocuklarının ilk öğretmeni olarak eğitmeyi hedefleyen, ev merkezli erken çocukluk eğitimi programı “Ev Merkezli Anne Çocuk Eğitim Programı”dır (Mother-Child Home Program – MCHP olarak da bilinir).

14. Odasını temizleyen Ali’yi annesi övmek istemiştir.
Yukarıdaki ifadeye göre aşağıdakilerden hangisi yararlı bir övgü cümlesidir?

A) “Odanı çok güzel toplamışsın, her şey yerli yerinde.”
B) “Senin gibi biri her zaman düzenli olur.”
C) “Sen her zaman en iyisini yaparsın.”
D) “Süpersin Ali, harikasın!”
E) “Sen dünyanın en temiz çocuğusun.”

Cevap : A) “Odanı çok güzel toplamışsın, her şey yerli yerinde.”

Açıklama : Etkili ve yararlı övgü, çocuğun kişiliğine (“Harikasın”, “En iyisin”) değil, “davranışına” ve “çabasına” yönelik olandır (Betimleyici Övgü). A seçeneği, yapılan işi somut olarak tanımladığı ve davranışı takdir ettiği için çocuğa neyi doğru yaptığını gösterir ve en sağlıklı övgü şeklidir.

15. Çocuğunun yaşı uygun olduğu hâlde bahçede oynamasına, koşmasına, ağaca tırmanmasına, ufak alışverişler yapmasına, evde yalnız kalmasına izin vermeyen annelerin tutumları aşağıdakilerden hangisidir?

A) Demokratik tutum
B) İtici tutum
C) Aşırı koruyucu tutum
D) Tutarsız tutum
E) Aşırı hoşgörülü tutum

Cevap : C) Aşırı koruyucu tutum

Açıklama : Çocuğun gelişim düzeyine uygun becerileri yapmasına (özerkleşmesine) “aman bir şey olur” korkusuyla izin vermeyen, her şeyi onun yerine yapan ve onu sürekli kısıtlayan ebeveyn tutumu “Aşırı Koruyucu Tutum”dur.

16. Aşağıdaki problem davranışlardan hangisinin primer (esas) nedeni güvensizliktir?

A) Kıskançlık
B) Saldırganlık
C) Tırnak yeme
D) İnatçılık
E) Parmak emme

Cevap : C) Tırnak yeme

Açıklama : Tırnak yeme (Onikofaji), genellikle bastırılmış duygular, yoğun içsel gerilim, kaygı ve özellikle “özgüven eksikliği” (güvensizlik) sonucu ortaya çıkan bir uyum ve davranış bozukluğudur. Çocuğun kendini ifade edemediği, baskı altında hissettiği durumlarda artar.

17. ……; anne babaların çeşitli nedenlerden dolayı çocuğu istememesi, çocuğun sağlık hizmetlerini aksatarak ona düşmanca duygular beslemesi olarak tanımlanabilir.
Yukarıdaki ifadede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Demokratik tutum
B) Aşırı hoşgörülü tutum
C) İtici tutum
D) Tutarsız tutum
E) Aşırı koruyucu tutum

Cevap : C) İtici tutum

Açıklama : Çocuğu reddeden, sevmeyen, ihtiyaçlarını (sağlık, beslenme vb.) bilerek ihmal eden ve ona karşı düşmanca (hostil) duygular besleyen ebeveyn tutumu “İtici (Reddedici) Tutum”dur.

18. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun ahlaki kuralları sağlıklı bir şekilde kavrayabilmesi için ebeveynlere yardımcı olabileceği düşünülen hususlardan biri değildir?

A) Sempatiyi öğretin.
B) Çocuğun kendine saygı duymasını sağlayın.
C) Çocuğa her davranışının bir sonucu olduğu gösterin.
D) Sorumluluğu paylaşın.
E) Çocuğu sizinle ahlaki ikilemlerle ilgili düşüncelerini karşılaştırmaya teşvik edin.

Cevap : A) Sempatiyi öğretin.

Açıklama : Ahlaki gelişimde çocuğa kazandırılması gereken temel duygu “Empati”dir (başkalarının hislerini anlama). “Sempati” ise (taraf tutma/acıma) ahlaki yargılamada objektifliği bozabilir. Ahlak eğitiminde hedef; çocuğun eylemlerinin sonuçlarını görmesi, sorumluluk alması ve empati kurmasıdır.

19. Temizlemek için odana girdiğim zaman odanın temiz ve düzenli olduğunu görünce çok mutlu oldum.
Yukarıda verilen ben dili mesajını tamamlayan en uygun ifade aşağıdakilerden hangisidir?

A) hem temizlemek için zaman harcamam gerekmedi hem de yorulmadım.
B) aslan yattığı yerden belli olur, aferin.
C) hep böyle temiz titiz olmanı diliyorum.
D) eline emeğine sağlık, her yer ışıl ışıl.
E) harika bir iş çıkarmışsın.

Cevap : A) hem temizlemek için zaman harcamam gerekmedi hem de yorulmadım.

Açıklama : Tam ve etkili bir “Ben Dili” mesajı 3 öğeden oluşur: 1. Davranışın tanımı (“Odanın temiz olduğunu görünce…”), 2. Duygu (“…çok mutlu oldum”), 3. Somut Etki (“Çünkü…”). A seçeneği, davranışın anne üzerindeki somut etkisini (zaman kazanma, yorulmama) açıkladığı için ben dili cümlesini teknik olarak en doğru şekilde tamamlar.

20. Aşağıdakilerden hangisi anne babasından birini veya her ikisini birden kaybeden çocukların tepkilerini etkileyen değişkenlerden biri değildir?

A) Ailenin geliri
B) Çocuğun yaşı
C) Ölen ebeveynin cinsiyeti
D) Kardeşlerinin olup olmaması
E) Hayatta kalan ebeveynin yeniden evlenip evlenmemesi

Cevap : A) Ailenin geliri

Açıklama : Çocuğun yas sürecindeki tepkilerini belirleyen en temel faktörler; çocuğun gelişimsel düzeyi (yaşı), ölen ebeveynle yakınlığı, ölümün şekli ve kalan ebeveynin durumudur. Ailenin maddi geliri, yaşam standardını etkilese de, çocuğun kayba verdiği “duygusal tepkinin” niteliğini belirleyen doğrudan ve birincil bir psikolojik değişken değildir.