Genel İktisat 2025-2026 Final Soruları

1. İktisadın Temel Kavramları ve Fayda Teorisi

İktisadi faaliyetlerin özünde insan ihtiyaçlarını karşılama amacı yatar. Mal ve hizmetlerin üretilip piyasaya sunulması sürecine arz denir. Tüketicilerin bu ürünlerden elde ettiği tatmin ise “fayda” ile ölçülür. Kardinal fayda görüşü, faydanın sayısal olarak ölçülebileceğini (util birimiyle) savunurken, otonom tüketim gelir sıfır olsa dahi zorunlu olarak yapılan harcamaları ifade eder.

2. Piyasa Türleri ve Firma Dengesi

Piyasalar alıcı ve satıcı sayıları ile ürün özelliklerine göre ayrılır:
* Tam Rekabet: Çok sayıda alıcı/satıcı vardır, ürünler homojendir ve firma “fiyat alıcı” konumundadır (P = AR = MR). Uzun dönemde sadece normal kâr elde edilir.
* Monopollü Rekabet: Çok sayıda firma farklılaştırılmış (markalanmış) ürünler satar.
* Monopol (Tekel): Tek satıcı vardır. Firmanın daha fazla mal satmak için fiyat düşürmesi gerektiğinden, marjinal gelir eğrisi daima talep eğrisinin altında yer alır.

3. Üretim Süreçleri ve Maliyet Analizi

Firmalar için kapasite artırımı ve yeni tesis kurulumu ancak uzun dönemde mümkündür. Ölçek büyüdükçe yönetimsel zorluklar nedeniyle birim maliyetlerin artmasına içsel eksi ekonomiler denir.

4. Makroekonomi: Para, Enflasyon ve İstihdam

Paranın temel işlevlerinden biri olan bölünebilir olma özelliği, her türlü ticari işlemin yürütülmesini sağlar. Ekonomide fiyatlar genel düzeyinin sürekli düşmesi deflasyon olarak adlandırılır ve bu süreçte yatırımları azaltmak ekonomiyi daha da daraltacağı için kaçınılması gereken bir uygulamadır. Milli gelirin baz alınan yılın fiyatlarıyla hesaplanması ise reel milli gelir verisini sunar.

5. İşsizlik Türleri ve Ekonomi Politikaları

İstihdam sorunları farklı nedenlerden kaynaklanır. Teknolojik değişim veya talep yapısındaki kalıcı bozulmalar yapısal işsizliğe neden olurken; bir işte çalışıyor görünüp üretime katkısı olmayanlar gizli işsizlik kategorisindedir. Para politikası Merkez Bankası tarafından (reeskont, zorunlu karşılıklar vb.) yürütülürken; vergi düzenlemeleri gibi araçlar maliye politikası kapsamında hükümet tarafından yönetilir.

1. İktisadi faaliyetlerde insan ihtiyaçlarını giderme amacına yönelik olarak mal ve hizmet üretilmesine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Esneklik
B) Tüketim
C) Fayda
D) Talep
E) Arz

Cevap : E) Arz

Açıklama : İktisat biliminde mal ve hizmetlerin üretilip piyasaya sunulması sürecine “Arz” (Supply) denir. Her ne kadar üretme eylemi “Üretim” olsa da, şıklarda üretim tarafını temsil eden ve piyasa mekanizmasının bir kanadı olan kavram Arz’dır. Tüketim harcamayı, Fayda tatmini, Talep ise isteği ifade eder.

2. Aşağıdakilerden hangisi altın ve gümüşe çevrilebilen paraları tanımlamaktadır?

A) Mal para
B) Temsili para
C) Kâğıt para
D) Sikke
E) Banknot

Cevap : B) Temsili para

Açıklama : Temsili para (Representative Money), kendisi değersiz olan (kağıt gibi) ancak karşılığında bankadan veya hazineden belli miktarda altın veya gümüş talep edilebilen para sistemidir. Günümüzdeki kağıt paralar (Fiyat para) ise herhangi bir maden karşılığı olmayan paralardır.

3. Talep çapraz esnekliğinin sıfıra yaklaşması aşağıdaki hangi durumu ifade etmektedir?

A) İkâmenin güç olduğu
B) İkâmenin kolay olduğu
C) İkâmenin çok olduğu
D) İkâmenin az olduğu
E) İkâmenin tam olduğu

Cevap : A) İkâmenin güç olduğu

Açıklama :

4. Aşağıdakilerden hangisi döviz kurunun değerini düşürme işlemini ifade etmektedir?

A) Revalüasyon
B) Deflasyon
C) Stagflasyon
D) Resesyon
E) Devalüasyon

Cevap : A) Revalüasyon

Açıklama :

5. Arz edenlere yeni tesis kurarak arz düzeylerini arttırma imkanı veren dönem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Piyasa dönemi
B) Resesyon dönemi
C) Stagflasyon dönemi
D) Uzun dönem
E) Kısa dönem

Cevap : D) Uzun dönem

Açıklama : İktisatta “Kısa Dönem”de sadece değişken girdiler (işçi, hammadde) artırılabilirken, kapasite sabittir. “Uzun Dönem”de ise firmalar yeni tesisler kurabilir, kapasitelerini genişletebilir ve tüm üretim faktörlerini değiştirebilirler.

6. Aşağıdakilerden hangisi para politikası uygulamalarından biri değildir?

A) Reeskont oranlarının düşürülmesi
B) Kredi faizlerinin arttırılması
C) Tedavüldeki banknot miktarının arttırılması
D) Vergi oranlarında indirim yapılması
E) Merkez Bankasının tahvil satması

Cevap : D) Vergi oranlarında indirim yapılması

Açıklama : Para politikası Merkez Bankası tarafından yürütülür (faiz, reeskont, açık piyasa işlemleri vb.). Vergi oranlarının değiştirilmesi ise hükümetin yürüttüğü “Maliye Politikası”nın bir aracıdır.

7. Aşağıdakilerden hangisi paranın ticarete konu olan her türlü işlemi yürüten özelliğini ifade etmektedir?

A) Bölünebilir olması
B) Homojen olması
C) Taşınabilir olması
D) Dayanıklı olması
E) Taklit edilememesi

Cevap : A) Bölünebilir olması

Açıklama :

8. Aşağıdakilerden hangisi uzun dönemde firma içi maliyetlerin yükselmesine neden olmaktadır?

A) İçsel ekonomiler
B) Alan ekonomileri
C) Dışsal eksi ekonomiler
D) İçsel eksi ekonomiler
E) Dışsal ekonomiler

Cevap : D) İçsel eksi ekonomiler

Açıklama : Bir firma büyüdükçe (ölçek arttıkça) yönetim zorlukları, iletişim kopuklukları ve bürokrasi nedeniyle maliyetlerin artmasına “İçsel Eksi Ekonomiler” (Internal Diseconomies of Scale) veya “Negatif Ölçek Ekonomileri” denir.

9. Tam rekabet piyasasına ait bir firmada uzun dönemde kâr için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Üretim miktarı arttıkça artar.
B) Çok düşüktür.
C) Pozitiftir.
D) Azalarak artar.
E) Normaldir.

Cevap : E) Normaldir.

Açıklama : Tam rekabet piyasasında uzun dönemde piyasaya giriş-çıkışlar serbest olduğu için aşırı kârlar ortadan kalkar. Firmalar sadece “Normal Kâr” (sıfır ekonomik kâr) elde ederler. Fiyat, ortalama maliyete eşitlenir (P = AC).

10. Baz alınan yılın fiyatları ile hesaplanan geliri ifade etmektedir?

A) Reel milli gelir
B) Potansiyel GSMH
C) Harcanabilir gelir
D) Nominal milli gelir
E) Reel GSYİH

Cevap : A) Reel milli gelir

Açıklama : Bir ekonomideki üretimin cari (o yılki) fiyatlarla değil, geçmişteki bir “baz yılın” sabit fiyatlarıyla ölçülmesine “Reel” ölçüm denir. Bu yöntem enflasyonun etkisini arındırır. (Şıklarda Reel GSYİH de var ancak teorik sorularda genel terim olarak Reel Milli Gelir sıkça kullanılır).

11. Teorik olarak faydanın ölçülebileceğini varsayan fayda görüşü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Toplam fayda
B) Marjinal fayda
C) Ordinal fayda
D) Kardinal fayda
E) Azalan fayda

Cevap : D) Kardinal fayda

Açıklama : Kardinal fayda teorisine göre fayda, “util” adı verilen birimlerle sayısal olarak ölçülebilir ve toplanabilir. Ordinal fayda ise faydanın ölçülemeyeceğini, sadece sıralanabileceğini savunur.

12. Ekonomide emek-yoğun teknolojilerde görülen işsizlik türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Friksiyonel işsizlik
B) Yapısal işsizlik
C) İradi işsizlik
D) Gayriiradi işsizlik
E) Gizli işsizlik

Cevap : E) Gizli işsizlik

Açıklama : Gizli işsizlik, bir işte çalışıyor görünmesine rağmen üretime katkısı (marjinal verimliliği) sıfır olan kişileri ifade eder. Genellikle tarım gibi emek-yoğun sektörlerde ve aile işletmelerinde yaygındır.

13. Çok sayıda alıcı ve satıcı bulunurken farklılaştırılmış mal ve hizmetlerin satıldığı piyasa aşağıdakilerden hangisidir?

A) Monopson piyasası
B) Tam rekabet piyasası
C) Oligopol piyasası
D) Monopol piyasası
E) Monopollü rekabet piyasası

Cevap : E) Monopollü rekabet piyasası

Açıklama : Monopollü (Tekelci) Rekabet Piyasası; çok sayıda firmanın bulunduğu ancak sattıkları ürünlerin (marka, ambalaj vb. ile) birbirinden “farklılaştırıldığı” piyasa türüdür (Örn: Restoranlar, kuaförler).

14. Ekonomide talep ve üretim yapısında meydana gelen değişiklik sonucu ortaya çıkan işsizlik türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Friksiyonel işsizlik
B) Yapısal işsizlik
C) Gizli işsizlik
D) Konjonktürel işsizlik
E) İradi işsizlik

Cevap : B) Yapısal işsizlik

Açıklama : Teknolojik gelişmeler veya talep yapısındaki kalıcı değişimler nedeniyle, işçilerin niteliklerinin yeni işlere uymaması sonucu oluşan uzun süreli işsizliğe “Yapısal İşsizlik” denir.

15. Monopolcü bir firmanın marjinal gelir eğrisinin talep eğrisinin altında yer almasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Marjinal gelirin belirli bir satış düzeyinden sonra artması
B) Marjinal maliyetin sürekli azalması
C) Firmanın daha fazla mal satabilmek için fiyatlarını düşürmesi
D) Diğer firmaların yüksek maliyette çalışmaları
E) Firmanın piyasadaki diğer firmaların satışını engellemek için fiyatları yüksek tutması

Cevap : C) Firmanın daha fazla mal satabilmek için fiyatlarını düşürmesi

Açıklama : Monopolcü firma, malına olan talep eğrisi aşağı eğimli olduğu için, satış miktarını artırmak istiyorsa fiyatı düşürmek zorundadır. Fiyatı düşürdüğünde sadece son satılan birimden değil, önceki birimlerden de daha az gelir elde eder. Bu yüzden Marjinal Gelir (MR) daima Fiyatın (Talebin) altında kalır.

16. Harcanabilir gelirden bağımsız tüketim harcamalarına ne ad verilmektedir?

A) Ortalama tüketim
B) Toplam tüketim
C) Otonom tüketim
D) Lüks tüketim
E) Uyarılmış tüketim

Cevap : C) Otonom tüketim

Açıklama : Gelir sıfır olsa bile bireylerin hayatta kalmak için (borçlanarak veya birikimlerini harcayarak) yapmak zorunda oldukları asgari tüketime “Otonom Tüketim” denir. Gelire bağlı olan kısma ise “Uyarılmış Tüketim” denir.

17. Deflasyon sürecinde uygulanmayacak tedbir aşağıdakilerden hangisidir?

A) Gelir ve kurumlar vergisindeki düzenlemeler
B) Otonom yatırımları azaltma
C) Tüketici kredilerini arttırma
D) Ucuz faizli kredi
E) Ücretleri arttırma

Cevap : B) Otonom yatırımları azaltma

Açıklama : Deflasyon, fiyatların genel düzeyinin sürekli düştüğü ve durgunluğun olduğu bir süreçtir. Bu süreçte ekonomiyi canlandırmak için harcamaları artırıcı (genişletici) politikalar uygulanmalıdır. “Yatırımları azaltmak” ekonomiyi daha da durgunluğa iteceği için deflasyonla mücadelede uygulanmaması gereken bir yöntemdir.

18. Tam rekabet piyasasındaki bir firmanın ortalama geliri (OG) ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Önce artar, sonra azalır.
B) Üretimle birlikte artar.
C) Sabittir ve fiyata eşittir.
D) Üretimle birlikte azalır.
E) Ortalama maliyete bağlı olarak artar.

Cevap : C) Sabittir ve fiyata eşittir.

Açıklama : Tam rekabet piyasasında firma “fiyat alıcı”dır, yani piyasa fiyatını değiştiremez. Her birimi aynı fiyattan sattığı için Ortalama Gelir (AR) ve Marjinal Gelir (MR) fiyata eşittir ve yatay bir doğrudur (AR = MR = P).

19. Aşağıdakilerden hangisi para politikası araçları arasında yer almamaktadır?

A) Reeskont oranı
B) Zorunlu karşılıklar
C) İthalat teminatları
D) Kredi tavanı
E) Açık piyasa işlemleri

Cevap : C) İthalat teminatları

Açıklama : Reeskont, zorunlu karşılıklar, açık piyasa işlemleri (APİ) ve kredi tavanları Merkez Bankası’nın para arzını kontrol etmek için kullandığı para politikası araçlarıdır. “İthalat teminatları” ise dış ticareti düzenlemeye yönelik bir araçtır.

20. Aynı eş-ürün eğrisi üzerinde kalmak koşulu ile herhangi bir üretim faktöründen bir birim vazgeçilmesi karşısında arttırılan üretim faktörü miktarı oranı aşağıdakilerden hangisini ifade etmektedir?

A) Faktörlerin ikame oranı
B) Marjinal teknik ikame oranı
C) Faktörlerin fiyat oranı
D) Üretimde kullanılan girdi miktarlarını oranı
E) Faktörlerin esneklik oranı

Cevap : B) Marjinal teknik ikame oranı

Açıklama : Üretim miktarını değiştirmeden (aynı eş-ürün eğrisi üzerinde), bir girdiyi (örneğin sermayeyi) azaltıp diğerini (emeği) ne kadar artırmamız gerektiğini gösteren orana “Marjinal Teknik İkame Oranı” (MRTS) denir.