Hukukun Temel Kavramları 2025-2026 Final Soruları (Güz)

1. Normlar Hiyerarşisi ve Anayasal İlkeler

Hukuk sistemimizde kurallar belirli bir hiyerarşi içinde yer alır. Kelsen’in Normlar Hiyerarşisi piramidinde anayasa en üstte yer alırken, uluslararası antlaşmaların (özellikle temel haklara ilişkin olanların) kanunlarla çatışması durumunda uluslararası antlaşmalar üstün kabul edilir. 1982 Anayasası’nın 2. maddesinde devletin nitelikleri (laiklik, hukuk devleti vb.) sayılmış; ancak üniter devlet ilkesi 2. maddede değil, 3. maddede düzenlenmiştir.

2. Kişiler ve Aile Hukuku

Hukukta hak süjesi olan varlıklar gerçek ve tüzel kişilerdir. Tüzel kişiler, kanuna uygun organlara sahip oldukları an fiil ehliyetini kazanırlar. Medeni hukukun alt dalları arasında aile, miras ve eşya hukuku bulunurken; sigorta hukuku ticaret hukukuna tabidir. Aile hukukunda boşanma davası; velayet, nafaka ve mal tasfiyesi gibi sonuçlar doğururken, veraset ilamı miras hukukunun bir parçası olup boşanmanın doğrudan sonucu değildir.

3. Ticaret ve Vergi Hukuku Esasları

Ticari hayatta taciri tanıtan unsur ticaret unvanı iken; gerçek kişilerce kurulan ve ortakların sorumluluğunun sınırsız olduğu şirket türü kollektif şirkettir. Kamu maliyesini düzenleyen vergi hukukunun; usul, ceza ve yargılama gibi alt dalları mevcuttur. Ödenmeyen vergilerin devlet gücüyle tahsili ise vergi icra hukuku tarafından düzenlenir.

4. Ceza Hukuku ve İnsan Hakları

Ceza hukukunda hapis ve adli para cezası temel yaptırımlardır. Meşru müdafaa ve zorunluluk gibi haller fiili hukuka uygun hale getirirken, haksız tahrik sadece cezada indirim sağlar. Uluslararası alanda ise Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne bireysel başvuru süresi güncel olarak 4 ay olarak belirlenmiştir. Fransız İhtilali sonrası yayımlanan Fransız İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi, modern insan hakları hukukunun temel taşıdır.

5. Yargı Teşkilatı ve Hakların Korunması

Türkiye’de adli yargı; ilk derece mahkemeleri, istinaf ve temyiz (Yargıtay) olmak üzere 3 derecelidir. Anayasa Mahkemesi, somut norm denetimi yaparak kanunların anayasaya uygunluğunu denetler ve aynı zamanda Uyuşmazlık Mahkemesi başkanını kendi üyeleri arasından seçer. Bir hakkın doğumuna engel olan durumların ileri sürülmesine itiraz denirken; bir senedin sahteliğine karşı açılan davalar olumsuz tespit davası kategorisindedir.

1. Ticari bir işletmeyi bir ticaret unvanı altında işletmek amacıyla gerçek kişiler arasında kurulan ve ortakların sorumluluğu şirket alacaklarına karşı sınırlanmamış olan şirkete ne ad verilir?

A) Kooperatif
B) Anonim şirket
C) Komandit şirket
D) Limited şirket
E) Kollektif şirket

Cevap : E) Kollektif şirket

Açıklama : Kollektif şirketler, bir ticaret unvanı altında gerçek kişilerce kurulur ve en belirgin özelliği ortakların şirket borçlarından dolayı “sınırsız” ve “müteselsil” (zincirleme) sorumlu olmasıdır. Anonim ve Limited şirketlerde sorumluluk sermaye ile sınırlıdır.

2. Aşağıdakilerden hangisi boşanma davasının sonuçları arasında yer almaz?

A) Çocukların velayeti
B) Nafaka bağlanması
C) Veraset ilamı
D) Malların tasfiyesi
E) Kadının bir süre evlenememesi

Cevap : C) Veraset ilamı

Açıklama : Veraset ilamı (Mirasçılık belgesi), bir kimsenin ölümü üzerine mirasçılarının kimler olduğunu gösteren belgedir ve “Miras Hukuku”nun konusudur. Boşanma davası sonucunda velayet, nafaka, mal paylaşımı ve iddet müddeti (kadının bekleme süresi) gibi sonuçlar doğar, ancak veraset ilamı doğmaz.

3. Taciri tanıtmaya ve diğer tacirlerden ayırt etmeye yarayan unsur aşağıdakilerden hangisidir?

A) İşletme adı
B) Reklam
C) Cari hesap
D) Ticaret unvanı
E) Marka

Cevap : D) Ticaret unvanı

Açıklama : Ticaret unvanı, taciri (işletme sahibini) tanıtan ve onu diğer tacirlerden ayıran addır. “İşletme adı” işletmeyi (mekanı), “Marka” ise ürün veya hizmeti tanıtır.

4. Uluslararası antlaşmalara ilişkin aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

A) Uluslararası antlaşmalar, normlar hiyerarşisinde cumhurbaşkanlığı kararnamelerinden sonra gelmektedir.
B) Uluslararası antlaşmalar, taraflarca imzalandıkları gün yürürlüğe girer.
C) Uluslararası antlaşmaların Anayasaya aykırılığı iddiası ile 90 gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurulabilir.
D) Usulüne uygun yürürlüğe giren uluslararası antlaşmalardan temel hak ve özgürlüklere ilişkin olanlar yasalardan üstündür.
E) Her uluslararası antlaşma TBMM tarafından onaylanmak zorundadır.

Cevap : D) Usulüne uygun yürürlüğe giren uluslararası antlaşmalardan temel hak ve özgürlüklere ilişkin olanlar yasalardan üstündür.

Açıklama : Anayasa’nın 90. maddesine göre; usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır (üstün kabul edilir).

5. Aşağıdakilerden hangisi Vergi Hukukunun alt dallarından biri değildir?

A) Vergi Usul Hukuku
B) Vergi İcra Hukuku
C) Vergi İflas Hukuku
D) Vergi Yargılama Hukuku
E) Vergi Ceza Hukuku

Cevap : C) Vergi İflas Hukuku

Açıklama : Vergi hukukunun alt dalları; Vergi Usul, Vergi Ceza, Vergi İcra ve Vergi Yargılama hukukudur. “Vergi İflas Hukuku” diye ayrı bir disiplin yoktur; iflas genel İcra ve İflas Hukuku’nun konusudur.

6. Anayasamıza göre milletvekili seçilebilme yaşı kaçtır?

A) 22
B) 20
C) 18
D) 21
E) 25

Cevap : C) 18

Açıklama : 2017 Anayasa değişikliği ile milletvekili seçilme yaşı 25’ten 18’e indirilmiştir.

7. Hakkın doğmasına engel olan veya hakkı sona erdiren maddi olayların ileri sürülmesine ne ad verilir?

A) İkrah
B) İtiraz
C) Muvazaa
D) Talep
E) Defi

Cevap : B) İtiraz

Açıklama : Bir hakkın doğumuna engel olan veya o hakkı ortadan kaldıran (örneğin borcun ödenmiş olması) olaylara “İtiraz” denir ve hakim tarafından resen (kendiliğinden) dikkate alınır. “Defi” ise (örneğin zamanaşımı) hakkın varlığını kabul edip ifadan kaçınma hakkı verir.

8. Fransız İnsan ve Yurttaş Halkları Bildirgesi hangi olayın bir ürünüdür?

A) Sanayi Devrimi
B) Amerikan Bağımsızlık Savaşı
C) Büyük Fransız Devrimi
D) Rönesans
E) Reform hareketleri

Cevap : C) Büyük Fransız Devrimi

Açıklama : 1789 Fransız İhtilali (Devrimi) sonucunda ortaya çıkan en önemli belge “Fransız İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi”dir.

9. Aşağıdakilerden hangisi işlenen fiili hukuka aykırı olmaktan çıkaran durumlardan biri değildir?

A) Haksız tahrik
B) Meşru müdafaa
C) Rıza
D) Üstün hukuksal yarar
E) Zorunluluk

Cevap : A) Haksız tahrik

Açıklama : Meşru müdafaa, ilgilinin rızası, kanun hükmünün icrası gibi durumlar “Hukuka Uygunluk Nedenleri”dir ve fiili suç olmaktan çıkarır. Ancak “Haksız Tahrik”, suçu ortadan kaldırmaz; sadece cezada indirim yapılmasını sağlayan bir “Kusurluluğu Azaltan Neden”dir.

10. Tüzel kişilerin fiil ehliyeti ne zaman kazanılır?

A) Tüzel kişiliğin tescil ettirildiği an
B) Fesih bildirimi ile birlikte
C) Harç yatırıldığı an
D) Hiçbir zaman
E) Gerekli organlara sahip olunduğu an

Cevap : E) Gerekli organlara sahip olunduğu an

Açıklama : Türk Medeni Kanunu’na göre tüzel kişiler, kanuna göre zorunlu olan organlarına (örneğin yönetim kurulu, genel kurul) sahip oldukları andan itibaren fiil ehliyetini kazanırlar.

11. Ödenmeyen vergilerin devlet zoruyla tahsili hususlarını inceleyen vergi dalı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Vergi icra hukuku
B) Uluslararası vergi hukuku
C) Vergi tazminat hukuku
D) Vergi ceza hukuku
E) Vergi yargılama hukuku

Cevap : A) Vergi icra hukuku

Açıklama : Kamu alacaklarının (vergilerin) zamanında ödenmemesi durumunda devletin cebri icra (zorla alma) yoluyla tahsilatını düzenleyen hukuk dalı “Vergi İcra Hukuku”dur.

12. Bir senedin sahteliğine ilişkin açılan davaya ne ad verilir?

A) İnşai dava
B) Eda davası
C) İfa davası
D) Olumsuz tespit davası
E) İstihkak davası

Cevap : D) Olumsuz tespit davası

Açıklama : Bir senedin sahte olduğu iddiası, o senede dayalı borcun aslında “bulunmadığının” tespiti içindir. Borçlu olmadığını ispatlamaya yönelik açılan bu tür davalara “Menfi (Olumsuz) Tespit Davası” denir.

13. Aşağıdakilerden hangisi medeni hukukun bir alt dalı olarak kabul edilemez?

A) Aile Hukuku
B) Miras Hukuku
C) Eşya Hukuku
D) Sigorta Hukuku
E) Kişiler Hukuku

Cevap : D) Sigorta Hukuku

Açıklama : Medeni Hukukun alt dalları: Kişiler Hukuku, Aile Hukuku, Miras Hukuku ve Eşya Hukuku’dur. Borçlar Hukuku da Medeni Hukuk’un tamamlayıcısıdır. Ancak “Sigorta Hukuku”, Ticaret Hukuku’nun bir alt dalıdır.

14. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne bireysel başvuru süresi kaç aydır?

A) 5 ay
B) 4 ay
C) 12 ay
D) 3 ay
E) 1 ay

Cevap : B) 4 ay

Açıklama : Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne ek 15. Protokol ile iç hukuk yollarının tüketilmesinden itibaren AİHM’e başvuru süresi 6 aydan 4 aya indirilmiştir.

15. Aşağıdakilerden hangisi hukukta yer alan yorum türlerinden biridir?

A) Öznel yorum
B) Dogmatik yorum
C) Kişisel yorum
D) Analitik yorum
E) Yasama yorumu

Cevap : E) Yasama yorumu

Açıklama : Hukukta temel yorum türleri: Yasama Yorumu (Kanun koyucunun yorumu), Yargısal Yorum (Mahkeme içtihatları) ve Bilimsel Yorum (Doktrin) dur.

16. Aşağıdakilerden hangisi 1982 Anayasası’nın 2. maddesinde belirtilen nitelikler arasında yer almaz?

A) Cumhuriyetçilik
B) Üniter devlet
C) İnsan haklarına saygılı devlet
D) Atatürk milliyetçiliğine bağlı devlet
E) Laik devlet

Cevap : B) Üniter devlet

Açıklama : Anayasa’nın 2. maddesi Cumhuriyetin niteliklerini (insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik, sosyal, hukuk devleti) sayar. “Üniter Devlet” (Devletin bütünlüğü) ilkesi ise 2. maddede değil, 3. maddede (“Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür”) düzenlenmiştir.

17. Adli yargı kaç derecelidir?

A) 1
B) 2
C) 4
D) 5
E) 3

Cevap : E) 3

Açıklama : Türkiye’de adli yargı sistemi üç derecelidir: 1. İlk Derece Mahkemeleri (Yerel Mahkemeler), 2. İstinaf (Bölge Adliye Mahkemeleri), 3. Temyiz (Yargıtay).

18. Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanını seçmek aşağıdaki organlardan hangisinin yetki ve görev alanına girmektedir?

A) Hâkimler ve Savcılar Kurulu
B) Anayasa Mahkemesi
C) Danıştay
D) TBMM
E) Cumhurbaşkanı

Cevap : B) Anayasa Mahkemesi

Açıklama : Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı, Anayasa Mahkemesi tarafından kendi üyeleri arasından seçilir.

19. Aşağıdakilerden hangisi ceza hukukunda geçerli olan yaptırım türlerinden biridir?

A) Hapis cezası
B) Kınama
C) Aynen iade
D) Butlan
E) Kısas

Cevap : A) Hapis cezası

Açıklama : Türk Ceza Hukuku’nda yaptırımlar “Hapis Cezaları” ve “Adli Para Cezaları”dır. Kınama disiplin cezasıdır; Butlan ve Aynen İade özel hukuk yaptırımıdır; Kısas ise modern hukukta yoktur.

20. Somut norm denetimini yapma görevi aşağıdaki organlardan hangisine aittir?

A) Anayasa Mahkemesi
B) Hâkimler Savcılar Kurulu
C) Kamu Denetçiliği Kurumu
D) Uyuşmazlık Mahkemesi
E) Danıştay

Cevap : A) Anayasa Mahkemesi

Açıklama : Somut norm denetimi (İtiraz yolu), görülmekte olan bir davada mahkemenin uygulayacağı kanun hükmünün Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varması durumunda işi “Anayasa Mahkemesi”ne götürmesidir.