ARK101U Anadolu Arkeolojisi 2025-2026 Vize Soruları

Jeolojik Dönemler ve İlk Yerleşim İzleri

Anadolu’nun arkeolojik geçmişi, dördüncü jeolojik zaman olan Kuaterner döneminin iki ana evresiyle şekillenmiştir: Pleistosen (Buzul Çağı) ve yaklaşık 12.000 yıl önce başlayan Holosen evresi. Modern insanın dünyaya yayılımını tamamladığı Üst Paleolitik dönemde, insanlar Bering Boğazı üzerinden Amerika’ya ve deniz yoluyla Avustralya’ya ulaşmıştır. Anadolu topraklarında ise Mezolitik Çağ’da köpek evcilleştirilirken, yerleşik hayata geçişin yaşandığı Neolitik Çağ’da domuz, koyun ve keçi gibi hayvanların evcilleştirilmesi üretime dayalı bir ekonominin temellerini atmıştır.

Neolitik Mimari ve Metalurjinin Doğuşu

Neolitik Çağ’ın mimari gelişimini Anadolu’da en iyi izleyebildiğimiz merkezlerin başında Diyarbakır’daki Çayönü gelmektedir. Burada yapılar basit yuvarlak planlı kulübelerden taş temelli dikdörtgen yapılara doğru evrilmiştir. Çayönü ve Aksaray’daki Aşıklı Höyük, aynı zamanda metalurji tarihinin de merkezleridir. Henüz eritme teknolojisi keşfedilmeden önce, doğada saf halde bulunan nabit bakırın ısıtılarak dövülmesi (tavlanması) yöntemiyle üretilen ilk metal objeler bu yerleşimlerde gün ışığına çıkarılmıştır. Şanlıurfa’daki Göbekli Tepe ise M.Ö. 10. binin sonunda inşa edilen ilk tapınak örnekleriyle inanç sistemlerinin mimariye yansımasını simgeler.

Tunç Çağı: Ticaret ve Yazının Anadolu’ya Girişi

Erken Tunç Çağı’nda Anadolu, surlarla korunan kentlerin ve deniz ticaretinin yükselişine sahne olmuştur. Batı Anadolu’da Troya II tabakasında ilk kez hızlı çömlekçi çarkı tespit edilirken, Orta Anadolu’da Alacahöyük Kral Mezarları ölü gömme geleneklerini en görkemli haliyle yansıtır. Anadolu’nun yazılı tarihle tanışması ise M.Ö. 1950 civarında Asur Ticaret Kolonileri Çağı ile başlamıştır. Kayseri-Kültepe’de (Kaniş) bulunan çivi yazılı tabletler Anadolu’nun en eski yazılı belgeleridir. Bu dönemde sikke henüz icat edilmediğinden, ticari mübadelelerde altın ve gümüş birer değer ölçüsü ve ödeme aracı olarak kullanılmıştır.

Hitit İmparatorluğu ve Epik Miras

Hitit Devleti’nin kurucusu kabul edilen Labarna, başkenti Hattuşaş’a taşıdıktan sonra I. Hattuşili unvanını almıştır. Hititler, diplomatik yazışmalarda Mezopotamya kökenli Çivi Yazısını; anıt ve mühürlerde ise özgün Anadolu Hiyerogliflerini kullanarak çift dilli bir bürokrasi geliştirmişlerdir. Konya-İvriz’deki kaya kabartması gibi eserler, Hitit sanatının ve inanç dünyasının etkileyici yansımalarıdır. Aynı dönemin epik hafızası, Homeros’un İlyada destanıyla ölümsüzleşen Troya Savaşı ile Batı Anadolu kıyılarını dünya edebiyatının merkezine taşımıştır.

Demir Çağı Krallıkları: Frigya ve Urartu

Demir Çağı’nda Anadolu’da iki büyük güç öne çıkar. Başkenti Gordion olan Frigler, özellikle Eskişehir-Kütahya-Afyonkarahisar hattındaki çekirdek bölgelerinde özgün bir kültür yaratmışlardır. Mimari literatürde Megaron olarak bilinen ön odalı dikdörtgen yapıları saray ve konut olarak kullanan Frigler, Kral Midas döneminde Yunanistan’daki Delphi Apollon Tapınağı’na hediyeler gönderecek kadar geniş bir etki alanına sahip olmuşlardır. Doğu Anadolu’da görkemli kaleleri ve sulama sistemleriyle tanınan Urartu Devleti ise zamanla İskitlerin saldırılarıyla tarih sahnesinden çekilmiştir.

1. Üretime geçilmemiş olsa da mezolitik çağda ilk olarak köpek evcilleştirilmiştir. Neolitik Çağda ilk evcilleştirilen hayvan aşağıdaki seçeneklerden hangisinde yer alır?

A) Koyun
B) Keçi
C) İnek
D) At
E) Domuz

Cevap : E) Domuz

Açıklama :

2. Dördüncü jeolojik zaman olan “Kuaterner” iki ana evreye ayrılmaktadır. Bunlardan birisi “Pleistosen” diğeri ise aşağıdaki seçeneklerde yer alan dönemlerden hangisidir?

A) Paleozoik
B) Mezozoik
C) Holosen
D) Neojen
E) Paleojen

Cevap : C) Holosen

Açıklama : Jeolojik zaman çizelgesinde Kuaterner dönemi ikiye ayrılır: 1. Pleistosen (Buzul Çağı – İnsanlığın ortaya çıkışı), 2. Holosen (Buzul sonrası dönem – Günümüzden yaklaşık 12.000 yıl önce başlayan ve halen içinde bulunduğumuz ılıman iklim dönemi).

3. Anadolu’da Neolitik Çağdaki mimari gelişimi ilk kez en iyi hangi yerleşim yerinde görmekteyiz?

A) Tilki Tepe
B) Nevali Çori
C) Hacılar
D) Çayönü
E) Çatalhöyük

Cevap : D) Çayönü

Açıklama : Diyarbakır’daki Çayönü Tepesi, mimari evrimin en net izlendiği merkezdir. Burada yapıların basit yuvarlak planlı kulübelerden (Izgara planlı), taş temelli dikdörtgen yapılara (Hücre planlı) ve kamusal binalara doğru nasıl geliştiği stratigrafik olarak (tabaka tabaka) en iyi şekilde görülmektedir.

4. Friglerin yerleşim alanlarının sınırları oldukça geniştir. Fakat Friglerin Batı Anadolu’daki esas çekirdek yerleşimleri hangi bölgede yer almaktadır?

A) Eskişehir-Kütahya-Bursa İlleri Friglerin çekirdek bölgesidir.
B) Eskişehir-Kütahya-Afyonkarahisar İlleri Friglerin çekirdek bölgesidir.
C) Kütahya-Uşak-Afyonkarahisar İlleri Friglerin çekirdek bölgesidir.
D) Kütahya-Afyonkarahisar-Ankara İlleri Friglerin çekirdek bölgesidir.
E) Bilecik-Eskişehir-Ankara İlleri Friglerin çekirdek bölgesidir.

Cevap : B) Eskişehir-Kütahya-Afyonkarahisar İlleri Friglerin çekirdek bölgesidir.

Açıklama : Frig Krallığı’nın siyasi merkezi Ankara (Gordion) olsa da, kültürel ve dini anıtların en yoğun olduğu, “Frig Vadisi” veya “Dağlık Frigya” olarak adlandırılan çekirdek bölge Eskişehir, Kütahya ve Afyonkarahisar illerinin kesişim noktasıdır.

5. Metalurjinin dünyadaki en erken kökenleri ile Anadolu, madenciliğin beşiği olmuştur. Maden kullanıma başlamadan önce Anadolu’da doğal olarak bulunan nabit bakırı ısıtıp tavlayarak ilk metal ürünleri üreten yerleşim yerleri aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru ve bir arada verilmiştir?

A) Güvercin Tepesi ve Norşuntepe
B) Kuruçay ve Hacılar
C) Değirmentepe ve Beycesultan
D) Çayönü ve Aşıklı Höyük
E) Troya ve Limantepe

Cevap : D) Çayönü ve Aşıklı Höyük

Açıklama : Çanak Çömleksiz Neolitik dönemde, henüz maden eritme teknolojisi (piroteknoloji) gelişmeden önce, insanlar doğada saf halde bulunan “nabit bakırı” ısıtıp döverek (tavlayarak) boncuk, iğne gibi küçük objeler yapmışlardır. Bunun en erken örnekleri Diyarbakır-Çayönü ve Aksaray-Aşıklı Höyük’te bulunmuştur.

6. Aşağıdaki merkezlerden hangisi Doğu Anadolu’daki İlk Tunç Çağı yerleşimlerinden biri değildir?

A) Lidar Höyük
B) Troya
C) Aslantepe
D) Korucutepe
E) Köşkerbaba

Cevap : B) Troya

Açıklama : Aslantepe (Malatya), Korucutepe (Elazığ), Lidar Höyük (Şanlıurfa – Güneydoğu/Doğu etkileşimli) ve Köşkerbaba Doğu/Güneydoğu Anadolu bölgesindedir. Ancak “Troya”, Anadolu’nun en batısında, Çanakkale (Troad) bölgesinde yer alan bir Batı Anadolu yerleşimidir.

7. Anadolu’da en eski tarihli yazılı belgeler hangi kentte ele geçmiştir?

A) Hattuşaş
B) Alişar
C) Kültepe
D) Aslantepe
E) Alacahöyük

Cevap : C) Kültepe

Açıklama : Anadolu’da yazılı tarih, Asur Ticaret Kolonileri Çağı (MÖ 1950-1750) ile başlar. Asurlu tüccarların getirdiği çivi yazılı tabletlerin (Kapadokya Tabletleri) bulunduğu ilk ve en önemli merkez Kayseri yakınlarındaki Kültepe (Kaniş/Karum) ören yeridir.

8. İlk Hitit Kralı olan I. Hattuşili’nin bu ismi almadan önceki adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Muvattali
B) Hantili
C) Murşili
D) Labarna
E) Tuthalia

Cevap : D) Labarna

Açıklama : Hitit Krallığı’nın kurucusu kabul edilen kralın asıl adı Labarna’dır (veya Tabarna). Başkenti Hattuşaş’a taşıdıktan sonra “Hattuşaşlı” anlamına gelen “Hattuşili” adını almıştır. Labarna ismi daha sonraki krallar tarafından bir unvan olarak da kullanılmıştır.

9. Asur Ticaret Kolonileri Çağında Anadolu’da ticarette değiş-tokuş kullanılmıştır. Değiş-tokuşta kullanılan değerlendirme birim veya birimleri nelerdir?

A) Altın ve gümüş
B) Yalnızca altın
C) Yalnızca gümüş
D) Altın ve tunç
E) Gümüş ve tunç

Cevap : A) Altın ve gümüş

Açıklama : Asur Ticaret Kolonileri döneminde henüz sikke (para) icat edilmemiştir. Ticarette takasın yanı sıra, değer ölçüsü ve ödeme aracı olarak maden külçeleri kullanılmıştır. En yaygın kullanılan birim “Gümüş”tür; ancak “Altın” (amutum) da çok değerli bir değişim aracı olarak kullanılmıştır.

10. Hititlerin yazılı metinlerinde kullandıkları yazı tipi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hieroglif
B) Çivi yazısı
C) Hieroglif ve çivi yazısı
D) Fenike Alfabesi
E) Kiril alfabesi

Cevap : C) Hieroglif ve çivi yazısı

Açıklama : Hititler resmi devlet yazışmalarında, anallerde ve diplomatik metinlerde Asurlulardan öğrendikleri “Çivi Yazısı”nı; anıtlarda, mühürlerde ve halka açık kayalarda ise kendi geliştirdikleri resim yazısı olan “Anadolu Hiyeroglifi”ni (Luvi Hiyeroglifi) kullanmışlardır.

11. Troya Savaşının anlatıldığı İlyada Destanı’nı aşağıdakilerden hangisi yazmıştır?

A) Hesiodos
B) Homeros
C) Herodotos
D) Xenephon
E) Zenon

Cevap : B) Homeros

Açıklama : Antik Yunan edebiyatının temel eserleri olan ve Troya Savaşı’nı konu alan İlyada ile savaştan dönüşü anlatan Odysseia destanlarının derleyicisi/yazarı İzmirli ozan Homeros’tur.

12. Orta Anadolu’da İlk Tunç Çağı ölü gömme adetlerini en iyi şekilde yansıtan mezarlar nerede ele geçmiştir?

A) Yozgat Alişar
B) Çorum Hattuşaş
C) Kaman Kalehöyük
D) Çorum Alacahöyük
E) Konya Karahöyük

Cevap : D) Çorum Alacahöyük

Açıklama : Alacahöyük’te bulunan “Kral Mezarları” (MÖ 2500-2300), Orta Anadolu’nun İlk Tunç Çağı ölü gömme geleneklerini (Hatti kültürü), zengin metal hediyeleri, güneş kurslarını ve ölü yemeği ritüellerini en görkemli şekilde yansıtan buluntulardır.

13. Modern insan ilk kez hangi dönemde Amerika ve Avustralya kıtasına geçmiştir?

A) Üst Paleolitik
B) Mezolitik
C) Orta Paleolitik
D) Neolitik
E) Alt Paleolitik

Cevap : A) Üst Paleolitik

Açıklama : Modern insanın (Homo Sapiens) dünyaya yayılımı Üst Paleolitik dönemde (yaklaşık MÖ 40.000-10.000) tamamlanmıştır. Bering Boğazı’nı geçerek Amerika kıtasına ve deniz yoluyla Avustralya kıtasına ulaşmaları bu döneme denk gelir.

14. Frig Kralı Midas doğu sınırında güvenliği sağladıktan sonra batı sınırındaki devletlerle anlaşmıştır. Bu ilişkiler sırasında Atina’da hangi tapınağa hediyeler göndermiştir?

A) Olimpiya Zeus Tapınağı
B) Atina Athena Partenos Tapınağı
C) Bassai Apollon Tapınağı
D) Ortygia Artemis Tapınağı
E) Delphi Apollon Tapınağı

Cevap : E) Delphi Apollon Tapınağı

Açıklama : Tarihçi Heredot’un aktardığına göre; Frig Kralı Midas, Yunanistan’daki Delphi (Delfi) Apollon Tapınağı’na fildişi bir taht hediye etmiştir. Bu olay, bir barbar (Yunan olmayan) kralın Delphi’ye gönderdiği ilk hediye olarak tarihe geçmiştir.

15. Urartu Devletini yıkan kavim aşağıdakilerden hangisidir?

A) İskitler
B) Asurlar
C) Medler
D) Persler
E) Sakalar

Cevap : A) İskitler

Açıklama :

16. Anadolu’daki Göbekli Tepe yerleşimindeki ilk tapınak örneklerinin görülmeye başladığı tarih aşağıdaki seçeneklerden hangisidir?

A) MÖ 11. binin sonu
B) MÖ 11. binin ortası
C) MÖ 10. binin başı
D) MÖ 10. binin ortası
E) MÖ 10. binin sonu

Cevap : E) MÖ 10. binin sonu

Açıklama :

17. Friglerin inşa ettikleri megaronlar ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Megaronlar tanrının evi olarak kabul edilen tapınaklardır.
B) Megaronların önlerinde büyük ve açık avlu bulunur.
C) Megaron girişlerinde giriş kısmı açık bir ön oda yer alır.
D) Megaronların arkadaki esas oda içerisinde ocak bulunmaktadır.
E) Megaronların ön cephelerinde alınlık üstlerinde akroter olan çatıları semardam çatı (kırma çatı) ile örtülmüşlerdir.

Cevap : A) Megaronlar tanrının evi olarak kabul edilen tapınaklardır.

Açıklama : Megaron, dikdörtgen planlı, girişinde bir ön oda ve arkada ocaklı büyük bir salondan oluşan mimari tiptir. Frigya’da (özellikle Gordion’da) megaronlar kralın sarayı, konut veya dokuma atölyesi olarak kullanılmıştır. Megaron planı daha sonra Yunan tapınaklarına ilham vermiş olsa da, Frig megaronlarının birincil işlevi “tapınak” (Tanrı evi) olmak değildir; sivil mimaridir.

18. Batı Anadolu’da Mezopotamya’daki gibi çömlekçi çarkının kullanıldığı ilk olarak aşağıdaki seçeneklerin hangisinde tespit edilmiştir?

A) Sardes V
B) Larissa III
C) Limantepe I
D) Beycesultan IV
E) Troya II

Cevap : E) Troya II

Açıklama : Anadolu’da seramik üretiminde “hızlı çömlekçi çarkı”nın kullanımı, Erken Tunç Çağı’nın ortalarına doğru (MÖ 2500 civarı) Batı Anadolu’da görülmeye başlar. Bu teknolojinin ilk tespit edildiği tabaka Troya II yerleşimidir.

19. Kabartmada Fırtına Tanrısı Tarhundas ile Kral Varpalavas birlikte tasvir edildiği kaya kabartması hangi kentimizde yer almaktadır?

A) Gaziantep, Zincirli
B) Konya, İvriz
C) Malatya, Aslantape
D) Gaziantep, Karkamış
E) Osmaniye, Karatepe

Cevap : B) Konya, İvriz

Açıklama : Konya’nın Ereğli ilçesi sınırlarında bulunan “İvriz Kaya Kabartması”, Geç Hitit dönemine aittir. Kabartmada Tuwana Kralı Warpalawas, Fırtına Tanrısı Tarhunzas’ın karşısında dua ederken (daha küçük boyutta) tasvir edilmiştir. Bu eser, bereket ve bolluğu simgeler.

20. Aşağıdaki özelliklerden hangisi Erken Tunç Çağındaki Anadolu’da görülen gelişmelerden biri değildir?

A) Kentlerde yerel halk ile birlikte yabancı halklarda yaşamaya başlamıştır.
B) Büyük yerleşim yerleri sur ile korunmaya alınmıştır.
C) Doğal limana sahip olan koylarda deniz ticaretinin artması ile yeni kentler kurulmaya başlanmıştır.
D) Anadolu dilleri yazıya aktarıldığı için kentlerde eğitim seviyesi yükselmiştir.
E) Kervan yolları üzerindeki doğal geçitlerde yer alan köyler önem kazanmış ve gelişmeye başlamıştır.

Cevap : D) Anadolu dilleri yazıya aktarıldığı için kentlerde eğitim seviyesi yükselmiştir.

Açıklama : Anadolu’da Erken Tunç Çağı’nda (MÖ 3000-2000) henüz “Yazı” yoktur. Anadolu, yazıyla Orta Tunç Çağı’nda (Asur Ticaret Kolonileri Dönemi – MÖ 1950) tanışmıştır. Dolayısıyla Erken Tunç Çağı’nda dillerin yazıya aktarılması veya buna bağlı eğitim seviyesinin yükselmesi söz konusu değildir. Bu gelişme daha sonraki bir döneme aittir.