MİT101U Mitoloji ve Din 2025-2026 Vize Soruları

Anadolu ve Mezopotamya’nın Tanrısal Dünyası

Kadim Anadolu ve Mezopotamya inançları, doğa olaylarını ve toplumsal düzeni tanrısal figürlerle anlamlandırmıştır. Hitit panteonunun en güçlü figürü olan Fırtına Tanrısı Teşup (veya Tarhunna), bereketin ve düzenin koruyucusudur. Hitit mitolojisinde “Kaybolan Tanrı” motifi sıkça işlenir; tanrılar çaresiz kaldığında “Büyükanne” unvanına sahip ana tanrıça Hannahanna devreye girerek düzeni yeniden tesis eder. Bilgelik ve tatlı suların tanrısı olan Ea (Enki) ise omuzlarından akan nehirlerle betimlenen, kaderin ve tabletlerin koruyucusu bir figürdür. Sümerlerde ise tanrılar meclisi Anunna olarak adlandırılır.

Yunan Mitolojisi ve Kahramanlık Çağı

Batı mitolojisinin temelini oluşturan Homeros’un İlyada ve Odysseia destanları, krallık yetkisinin doğrudan baş tanrı Zeus’tan geldiğini vurgular. Mitolojik anlatıların en dramatik kahramanlarından biri olan Titan Prometheus, ateşi ve zanaatları tanrılardan çalarak insanlığa armağan etmiş, böylece medeniyetin kapılarını aralamıştır. Hurri kökenli Upelluri ise gökyüzünü ve yeryüzünü omuzlarında taşıyan devasa bir varlık olarak Yunan mitolojisindeki Atlas figürüyle büyük benzerlikler gösterir. Ayrıca Sümer mitolojisinde iki yüzlü tasviriyle dikkat çeken Usumi’nin, Roma’daki başlangıçların tanrısı Janus’a ilham kaynağı olduğu düşünülmektedir.

İnanç Sistemleri ve Kültler

Geçmiş toplumlarda kutsallık, çeşitli sistemler aracılığıyla kurumsallaşmıştır:

• Totemizm: Toplulukların mistik bir bağ ile bağlı olduğuna inandıkları ve bir ata olarak kabul ettikleri doğa unsurlarına (hayvan, bitki vb.) “Totem” denir.
• Şamanizm: Ruhlar alemi ile dünya arasında köprü kuran, şifa veren ve ayinleri yöneten vasıta kişi “Şaman”dır.
• Atalar Kültü: Geçmişteki büyüklere duyulan saygının bir inanç sistemine dönüşmesidir; Türk tarihinde bu inancın kökleri Hunlar dönemine kadar uzanır.
• Kült: Tapınma, ayin ve ibadet sistemlerinin genel adıdır.

Sosyolojik ve Felsefi Perspektif

Dinin ve toplumsal yaşamın analizi, antik çağlardan beri filozofların ilgisini çekmiştir. Aristoteles, insanı doğası gereği topluluk içinde yaşaması gereken “zoon politikon” (siyasal/sosyal varlık) olarak tanımlamıştır. Modern sosyolojinin kurucularından Emile Durkheim ise dinin toplumsal işlevini incelemiş; inanç sistemlerinin bireyleri kutsal değerler etrafında birleştirerek toplumsal bütünleşmeye hizmet ettiğini savunmuştur. Efsanevi Aratta ülkesi gibi mekanlar ise Sümer destanlarında Uruk ile rekabet eden gizemli bölgeler olarak toplumsal bellekte yer etmiştir.

Destanların Toplumsal Bellekteki Yeri

Milletlerin tarihlerindeki büyük olayların olağanüstü unsurlarla bezendiği manzum eserler olan destanlar, kültürel kimliğin taşıyıcısıdır. Mevsimlerin döngüsü, Tanrıça İnanna ile eşi çoban tanrı Dumuzi’nin yeraltı dünyasıyla olan ilişkisi üzerinden anlatılırken; İlluyanka gibi yılan/ejderha formundaki canavarlarla yapılan tanrısal mücadeleler, kaos ve düzen arasındaki bitmeyen savaşı simgeler.

1. Hititi mitolojisinde kaybolan Fırtına Tanrısı kimdir?

A) Hepat
B) Hedammu
C) Alalu
D) Teşup
E) Ea

Cevap : D) Teşup

Açıklama : Hitit mitolojisinde “Kaybolan Tanrı” mitleri oldukça meşhurdur. En bilineni Tanrı Telipinu’nun kayboluşudur ancak bizzat Fırtına Tanrısı’nın (Teşup/Tarhunna) kaybolduğu versiyonlar da mevcuttur. Seçenekler arasında Telipinu olmadığı için, Hurri-Hitit panteonunun baş tanrısı ve Fırtına Tanrısı olan “Teşup” doğru cevaptır.

2. Homeros’a göre, krallık yetkisi hangi tanrıdan gelir?

A) Uranos
B) Kronos
C) Zeus
D) Poseidon
E) Hades

Cevap : C) Zeus

Açıklama : İlyada ve Odysseia destanlarında Homeros, kralların yetkilerini ve asalarını doğrudan baş tanrı Zeus’tan aldıklarını belirtir. Krallar, Zeus’un yeryüzündeki temsilcileri olarak adalet ve düzeni sağlarlar.

3. Aşağıdakilerden hangisi Olympos’a çıkıp tanrılardan ateşi, ateşin yardımıyla yapılan araçları, dolayısıyla zanaatları çalarak hayvanlardan korunması ve kendini donatması için insana vermiştir?

A) Herakles
B) Perseus
C) Theseus
D) Prometheus
E) Atlas

Cevap : D) Prometheus

Açıklama : Titan Prometheus, insanlığın yaratıcısı ve koruyucusu olarak bilinir. Zeus’un insanlardan sakladığı ateşi (medeniyetin ve zanaatın sembolü) bir rezene sapı içinde Olympos’tan çalarak insanlara vermiş, bu yüzden Zeus tarafından cezalandırılmıştır.

4. Geçmiş toplumlarda kutsallık atfedilen ve insanların onlardan türediği kabul edilen hayvan, ağaç, rüzgar gibi tabiat unsurlarına dayandırılan kutsiyet unsurlarına ne ad verilir?

A) Masal
B) Mit
C) Destan
D) Kült
E) Totem

Cevap : E) Totem

Açıklama : Totemizm inancında, bir klanın veya topluluğun mistik bir bağ ile bağlı olduğuna inandığı, o klanın atası veya koruyucusu sayılan hayvan, bitki veya doğa nesnesine “Totem” denir.

5. Aşağıdakilerden hangisi Sümer destanları arasında yer almaz?

A) Enmerkar ve Aratta Ülkesi
B) Gılgamış ve Yaşayanlar Ülkesi
C) Lugalbanda ve Enmerkar
D) Agade’nin Lanetlenmesi
E) Gılgamış ve Kiş Kralı Agga

Cevap : D) Agade’nin Lanetlenmesi

Açıklama : Enmerkar, Lugalbanda ve Gılgamış, Sümerlerin “Kahramanlık Çağı”nı anlatan epik/destansı eserlerdir. “Agade’nin Lanetlenmesi” ise Akad İmparatorluğu’nun başkenti Agade’nin yıkılışını tanrısal nedenlere bağlayan, tarihi-didaktik bir metindir ve klasik “kahramanlık destanı” kategorisinden ziyade “şehir ağıtı” türüne daha yakındır.

6. İlyada ve Odysseia adlı eserlerin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Homeros
B) Hesiodos
C) Heredot
D) Sofokles
E) Eshilos

Cevap : A) Homeros

Açıklama : Antik Yunan edebiyatının en eski ve en önemli iki destanı olan İlyada (Troya Savaşı) ve Odysseia’nın (Odysseus’un dönüşü) derleyicisi/yazarı, İzmirli ozan Homeros’tur.

7. Aşağıdakilerden hangisi Sümerlerin iki yüzlü tanrısı olup kültü Roma’ya kadar girmiştir?

A) Usumi
B) Anzu
C) Ningirsu
D) Enlil
E) Enkidu

Cevap : A) Usumi

Açıklama : Sümer mitolojisinde Bilgelik Tanrısı Enki’nin veziri olan “Usumi” (veya İsimud), iki yüzlü olarak tasvir edilir (biri öne, biri arkaya bakar). Bu ikonografik özelliğin, daha sonra Roma mitolojisindeki kapıların ve başlangıçların tanrısı “Janus”a ilham verdiği düşünülmektedir.

8. Öbür dünya ile beşer arasında şifa vermek amacıyla bağlantı kuran bir vasıta ve dini ayinleri tertip eden kişiye verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kral
B) Ata
C) Peygamber
D) Şaman
E) Prens

Cevap : D) Şaman

Açıklama : Şamanizm inancında, transa geçerek ruhlar alemiyle iletişim kuran, hastaları iyileştiren, gelecekten haber veren ve dini törenleri yöneten din adamına “Şaman” (veya Kam) denir.

9. Sümer mitolojisinde Eridu kentinin 50 tanrısı olarak geçen tanrılar topluluğu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Anunna
B) Anzu
C) Enlil
D) Enki
E) Enkidu

Cevap : A) Anunna

Açıklama : Sümerlerde “Anunna” (veya Anunnaki), “soylu tohum” anlamına gelir ve büyük tanrılar meclisini ifade eder. Eridu kentiyle ve Enki ile ilişkilendirilen bu grup, gökyüzü ve yeryüzü tanrılarının genel adıdır.

10. Öz itibariyle atalara saygının yerine getirilmesine dayanan Atalar Kültünün geçmişi hangi döneme kadar uzanır?

A) Selçuklular
B) Göktürkler
C) Hunlar
D) Uygurlar
E) Osmanlılar

Cevap : C) Hunlar

Açıklama : Türk kültür tarihinde “Atalar Kültü” (ölmüş ataların ruhlarına saygı duyma ve onlardan yardım bekleme), İslamiyet öncesi dönemin en köklü inançlarından biridir. Tarihsel kayıtlara göre bu inancın kökleri Asya Hunları dönemine kadar uzanmaktadır.

11. Hatti kökenli İlluyanka efsanesinde “İlluyanka” nasıl bir varlıktır?

A) Kuş/kartal
B) Yılan/ejderha
C) Balık/yunus
D) Aslan
E) Grifon

Cevap : B) Yılan/ejderha

Açıklama : Hitit mitolojisine Hatti kültüründen geçen İlluyanka Efsanesi, Fırtına Tanrısı ile “İlluyanka” adı verilen devasa bir yılanın/ejderhanın mücadelesini anlatır. Bu mit, kaos ile düzenin savaşını simgeler.

12. Grek dünyasında Atlas’a benzeyen, Hurri kökenli dev bir tanrı olup yeraltında oturan ve omuzları üzerinde de yeryüzü ile gökyüzünü taşıyan tanrı kimdir?

A) Hapantaliia
B) Taşmişu
C) Takitiş
D) Teşup
E) Upelluri

Cevap : E) Upelluri

Açıklama : Hurri-Hitit mitolojisindeki “Ullikummi Şarkısı”nda geçen Upelluri, Yunan mitolojisindeki Atlas gibi dünyayı sırtında (omuzlarında) taşıyan dev bir varlıktır. Yerin ve göğün birbirinden ayrılması bu tanrının üzerinde gerçekleşmiştir.

13. “İnsan zoon politikon’dur; yani siyasal-sosyal bir varlıktır. O’na göre, ‘yalnız yaşayan ya Tanrıdır, ya da hayvandır’ düşüncesi aşağıdakilerden hangisine aittir?

A) Sokrates
B) Platon
C) Aristo
D) Thales
E) Pisagor

Cevap : C) Aristo

Açıklama : Antik Yunan filozofu Aristoteles (Aristo), “Politika” adlı eserinde insanı “zoon politikon” (siyasal/sosyal hayvan) olarak tanımlar. İnsanın doğası gereği topluluk içinde yaşaması gerektiğini, toplum dışında yaşayanın ise ya bir tanrı ya da bir canavar olduğunu savunur.

14. Sümer mitlerinde sıkça geçen ve İnanna’nın eşi olan Çoban tanrı hangisidir?

A) Dumuzi
B) Enki
C) Nisaba
D) Gılgamış
E) Enlil

Cevap : A) Dumuzi

Açıklama : Sümer mitolojisinde bereket ve çoban tanrısı olan Dumuzi, Tanrıça İnanna’nın eşidir. İnanna’nın yeraltına inişi mitinde, onun yerine yeraltına gönderilen kurban Dumuzi’dir. Bu döngü mevsimlerin değişimini simgeler.

15. Milletlerin benliğinde derin tesirler bırakan savaş, göç gibi toplumsal; yangın, salgın hastalık, sel, deprem gibi doğal olayların etkisiyle söylenmiş hayali unsurlarla süslenmiş uzun manzum eserlere ne ad verilir?

A) Masal
B) Mit
C) Totem
D) Destan
E) Kült

Cevap : D) Destan

Açıklama : Destanlar (Epope), milletlerin tarihlerindeki derin izler bırakan olayları (savaş, göç, afet) olağanüstü öğelerle süsleyerek anlatan, genellikle manzum (şiirsel) yapıdaki uzun kahramanlık öyküleridir.

16. Aşağıdakilerden hangisi tapma, tapınım, din, dini merasim ibadet, ayin gibi anlamlarda kullanılmıştır?

A) Masal
B) Kült
C) Ongun
D) Destan
E) Mit

Cevap : B) Kült

Açıklama : Latince “cultus” kökünden gelen “Kült” kavramı; tapınma, dini tören, ayin, ibadet sistemi ve kutsal kabul edilen varlıklara gösterilen saygı düzeni anlamlarında kullanılır (Örn: Atalar kültü, Güneş kültü).

17. Eski Hitit Dönemine tarihlendirilen Kaybolan Tanrı Efsanelerinde, kaybolan tanrıların aranmasını isteyen ve Tüm Tanrıların Annesi ya da Büyükanne unvanına sahip tanrıça kimdir?

A) Hepat
B) Kumarbi
C) İnara
D) Kaşku
E) Hannahanna

Cevap : E) Hannahanna

Açıklama : Hitit mitolojisinde “Hannahanna”, ana tanrıça veya büyükanne tanrıça olarak bilinir. Kaybolan Tanrı Telipinu efsanesinde, diğer tanrılar çaresiz kaldığında Hannahanna devreye girer ve bir arı göndererek Telipinu’yu buldurur.

18. Mezopotamya’da bereketi temsil eden, eski tabletlerin muhafızı olan ve iki yüzlü olarak omuzlarından fışkıran sularla oluşmuş bir nehir ile betimlenen Hitit tanrısı kimdir?

A) Alalu
B) Aştapi
C) Ea
D) Aranzah
E) Kaşku

Cevap : C) Ea

Açıklama : Sümer’deki Enki’nin Akad ve Hitit dünyasındaki karşılığı olan “Ea”, bilgelik ve tatlı suların tanrısıdır. İkonografisinde genellikle omuzlarından Fırat ve Dicle nehirlerini simgeleyen sular akar ve balıklar görülür. Bilgeliği nedeniyle tabletlerin ve kaderin koruyucusudur.

19. Sümer destanlarına göre Hazar denizinin güneyinde olacağı söylenen ülkenin adı nedir?

A) Meluhha
B) Aratta
C) Subartu
D) Dilmun
E) Magan

Cevap : B) Aratta

Açıklama : “Enmerkar ve Aratta Ülkesi” destanında adı geçen “Aratta”, Sümer kenti Uruk ile rekabet halindeki zengin, dağlık ve efsanevi bir ülkedir. Konumunun Hazar Denizi’nin güneyi veya İran yaylası olduğu düşünülmektedir.

20. Dinin bir inanç sistemi olarak toplumsal birlik ve bütünleşmeye hizmet ettiğini belirten Fransız sosyolog kimdir?

A) Weber
B) Hobbes
C) Locke
D) Durkheim
E) Geertz

Cevap : D) Durkheim

Açıklama : Emile Durkheim, “Dini Hayatın İlkel Biçimleri” adlı eserinde dinin toplumsal işlevini vurgular. Ona göre din, “birleştirici” bir güçtür; toplumun kutsal kabul ettiği değerler etrafında bir araya gelmesini (dayanışmayı) ve toplumsal bütünleşmeyi sağlar.