İş Hukuku 2025-2026 Final Soruları (Güz)

İşyeri Kavramı ve İş Kanunu’nun Uygulama Alanı

4857 sayılı İş Kanunu, işyeri kavramını geniş bir perspektifle ele alır. İşyeri sadece üretimin yapıldığı fiziksel mekan değil; işe bağlı eklentiler, araçlar ve işin niteliği gereği bağlı yerlerin tamamını kapsayan bir organizasyondur. Ancak işverenin şahsi ikametgahı, doğrudan işin yürütüldüğü bir alan haline getirilmedikçe bu tanımın dışındadır. Kanun’un uygulanmasında “süreksiz işler” özel bir yere sahiptir. Niteliği gereği 30 iş gününden az süren bu işlerde İş Kanunu hükümleri sadece kısmen (örneğin iş sağlığı ve güvenliği konularında) uygulanırken, tazminat ve ihbar gibi temel konularda Borçlar Kanunu hükümleri devreye girer.

İş Sözleşmeleri ve Sözleşme Özgürlüğü

İş sözleşmesi, işçinin iş görme borcuna karşılık işverenin ücret ödeme borcunu üstlendiği karşılıklı bir akittir. Taraflar sözleşme içeriğini belirleme özgürlüğüne sahip olsalar da, bu özgürlük kanunun mutlak emredici hükümleri ve toplu iş sözleşmeleri ile sınırlandırılmıştır. İşçinin göreceği işin kapsamı sadece bireysel sözleşme ile değil; yönetmelikler, yönetim hakkı ve yerleşik işyeri uygulamaları ile de şekillenir. Taraflar anlaşarak sözleşme şartlarını ileriye dönük değiştirebildikleri gibi, işçi lehine olmak şartıyla geçmişe etkili düzenlemeler de yapabilirler.

Çalışma Süreleri ve Dinlenme Hakları

İş hukukunda “günlük iş süresi” sadece fiilen çalışılan anları kapsamaz. Süt izni süreleri ve işçinin iş yerinde her an iş görmeye hazır bekleyerek geçirdiği boş süreler de kanunen çalışılmış gibi sayılır. Öte yandan, teknik zorunluluklar veya güvenlik nedeniyle asıl işin başında veya sonunda yapılan “hazırlama, tamamlama ve temizleme” işleri de yasal süreler içinde değerlendirilir. Çalışma düzeninin bozulduğu durumlarda yapılan telafi çalışması günde en fazla 3 saat ile sınırlandırılmıştır. Fazla çalışma ise gebe, emziren veya 18 yaş altındaki işçilere yaptırılamaz.

Yıllık Ücretli İzin ve Sosyal Haklar

İşçinin anayasal bir hakkı olan yıllık ücretli izin; vazgeçilemez, devredilemez ve haczedilemez bir nitelik taşır. İzin hakkı kural olarak bölünemez olsa da, tarafların mutabakatıyla bir bölümü 10 günden az olmamak şartıyla parçalı olarak kullanılabilir. İzin süreleri işçinin kıdemine göre belirlenir; örneğin 15 yıl ve üzeri kıdemi olanlara en az 26 gün izin verilirken, genç ve yaşlı işçiler için bu süre asgari 20 gündür. Önemli bir istisna olarak, bir yıldan az süren mevsimlik işlerde yıllık izin hükümleri uygulanmaz.

İş Sağlığı ve Güvenliği ile İşin Durdurulması

6331 sayılı Kanun uyarınca, özellikle çok tehlikeli sınıfta yer alan maden, metal ve yapı işlerinde risk değerlendirmesi yapılmamış olması tek başına işin durdurulması sebebidir. Hayati bir tehlike tespit edildiğinde, üç iş müfettişinden oluşan bir heyet işin durdurulmasına karar verir. İşyerinde bulaşıcı veya işçinin sağlığıyla bağdaşmayan bir hastalığın (örneğin salgın hastalık taşıyan başka bir işçi) varlığı, diğer işçilere haklı nedenle bildirimsiz fesih hakkı tanır.

Tazminatlar, Alacaklar ve Yasal Prosedürler

İşçinin en önemli güvencesi olan kıdem tazminatı, zamanında ödenmediği takdirde “mevduata uygulanan en yüksek faiz” ile tahsil edilir. 2017 yılından itibaren yapılan düzenleme ile kıdem ve ihbar tazminatı gibi alacaklarda zamanaşımı süresi 5 yıla indirilmiştir. Ücret alacakları için de aynı süre geçerlidir. Haklarını arayan işçiler, işe iade davası açmadan önce zorunlu bir yargı yolu olarak arabuluculuğa başvurmak zorundadırlar.

1. Aşağıdakilerden hangisi işyeri kavramının kapsamına dâhil değildir?

A) Araçlar
B) İşverenin ikametgahı
C) Eklentiler
D) Asıl işyeri
E) İşyerine bağlı yerler

Cevap : B) İşverenin ikametgahı

Açıklama : 4857 sayılı İş Kanunu’nun 2. maddesine göre işyeri; işin yapıldığı yer ile işin niteliği ve yürütümü bakımından işyerine bağlı bulunan yerler (E), eklentiler (C) ve araçları (A) da içeren bir organizasyondur. Ancak işverenin şahsi konutu veya ikametgahı, işin yürütüldüğü yer olmadıkça işyeri kapsamına girmez.

2. Kıdem tazminatının gününde ödenmemesi durumunda aşağıdaki faizlerden hangisi uygulanır?

A) En yüksek işletme kredisi faizi
B) Reel faiz
C) Ortalama faiz
D) Yasal faiz
E) Mevduata uygulanan en yüksek faiz

Cevap : E) Mevduata uygulanan en yüksek faiz

Açıklama : 1475 sayılı eski İş Kanunu’nun yürürlükte kalan 14. maddesine göre; kıdem tazminatının zamanında ödenmemesi durumunda hakim, gecikme süresi için ödenmeyen süreye göre “mevduata uygulanan en yüksek faizin” ödenmesine hükmeder.

3. İş sözleşmesinin içeriğini belirleme özgürlüğü ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) İş sözleşmelerinde kanunların mutlak emredici hükümlerine aykırı düzenlemeler yer alamaz.
B) Toplu iş sözleşmeleri, tarafların iş sözleşmesinin içeriğini belirleyebilme özgürlüklerini sınırlar.
C) Taraflar sadece ileride uygulanacak şekilde iş sözleşmesinin içeriğinde değişiklikler yapabilirler.
D) Nispi emredici kanun hükümleri işçi yararına olacak şekilde değiştirilebilir.
E) İş sözleşmesinin tarafları, kural olarak sözleşmenin içeriğini diledikleri gibi belirleyebilme özgürlüğüne sahiptirler.

Cevap : C) Taraflar sadece ileride uygulanacak şekilde iş sözleşmesinin içeriğinde değişiklikler yapabilirler.

Açıklama : Sözleşme özgürlüğü kapsamında taraflar, anlaşarak sözleşme şartlarını değiştirebilirler. Bu değişiklik kural olarak ileriye dönük olsa da, tarafların anlaşmasıyla “geçmişe etkili” (ex tunc) hükümler getirilmesi de hukuken mümkündür (işçi lehine olmak kaydıyla). Bu nedenle “sadece ileride uygulanacak şekilde” ifadesi kısıtlayıcı ve yanlıştır.

4. Teknik, sağlık ve güvenlik gibi sebeplerle çalışma saatlerinden önce veya sonra yapılması gereken çalışmaya ne ad verilir?

A) Hazırlama, tamamlama, temizleme çalışması
B) Postalar hâlinde çalışma
C) Yoğunlaştırılmış iş haftası
D) Olağanüstü sebeplerle fazla çalışma
E) Zorunlu sebeplerle fazla çalışma

Cevap : A) Hazırlama, tamamlama, temizleme çalışması

Açıklama : Asıl işin yürütümü için gerekli olan, işin başında veya sonunda yapılması zorunlu olan ve teknik zorunluluklar, iş sağlığı ve güvenliği gibi nedenlerle asıl iş süresinden önce veya sonra yapılan işlere “Hazırlama, Tamamlama ve Temizleme İşleri” denir.

5. Kıdem tazminatı açısından zaman aşımı süresi ne kadardır?

A) Beş yıl
B) On beş yıl
C) On yıl
D) Yedi yıl
E) Yoktur

Cevap : A) Beş yıl

Açıklama : 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile yapılan değişiklikle (2017 sonrası), kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti ve kötüniyet tazminatı gibi işçilik alacaklarında zamanaşımı süresi 5 yıla indirilmiştir.

6. İş sözleşmesinin konusu ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) İş sözleşmesi ile işçinin insan onuruna aykırı bir iş göreceği kararlaştırılamaz.
B) Çalışma sürelerinin başlangıç ve bitişinin işveren tarafından belirlenmesi mümkündür.
C) İşçinin göreceği iş, yalnızca iş sözleşmesiyle belirlenir.
D) İşveren, işçinin işyeri içerisindeki çalışma yerini yönetim hakkına dayanarak değiştirebilir.
E) Esaslı bir değişiklik olması halinde, işçinin işyeri değişikliğini 6 gün içerisinde kabul etmesi aranır.

Cevap : C) İşçinin göreceği iş, yalnızca iş sözleşmesiyle belirlenir.

Açıklama : İşçinin göreceği iş sadece bireysel iş sözleşmesiyle değil; Toplu İş Sözleşmeleri, işyeri iç yönetmelikleri, personel yönetmelikleri, işverenin yönetim hakkı kapsamındaki talimatları ve yerleşik işyeri uygulamaları ile de belirlenebilir ve somutlaştırılabilir.

7. Aşağıdaki işlerden hangisi İş Kanunu’nun kısmen uygulandığı işlerdendir?

A) Belirli süreli işler
B) Sürekli işler
C) Süreksiz işler
D) Geçici işler
E) Belirsiz süreli işler

Cevap : C) Süreksiz işler

Açıklama : Nitelikleri bakımından en çok 30 iş günü süren işlere “Süreksiz İş” denir. İş Kanunu’nun (Madde 10) birçok hükmü (kıdem tazminatı, ihbar süresi vb.) süreksiz işlerde uygulanmaz; bu işlerde Borçlar Kanunu hükümleri geçerlidir. Dolayısıyla İş Kanunu süreksiz işlerde sadece “kısmen” (iş sağlığı güvenliği gibi konularda) uygulanır.

8. Salgın ve bulaşıcı hastalık taşıyan bir işçinin çalışmaya devam ettiği bir işyerinde çalışmak istemeyen işçilerin başvurabilecekleri hukuki imkân aşağıdakilerden hangisidir?

A) Toplu iş sözleşmesi
B) Arabuluculuk
C) Tahkim
D) Bildirimsiz fesih
E) Lokavt

Cevap : D) Bildirimsiz fesih

Açıklama : İş Kanunu Madde 24/I-b uyarınca; işçinin çalıştığı işyerinde, işveren veya başka bir işçi bulaşıcı veya işçinin işi ile bağdaşmayan bir hastalığa tutulursa, işçi “sağlık sebepleriyle” iş sözleşmesini derhal (bildirimsiz) feshetme hakkına sahiptir.

9. Yıllık ücretli izinle ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Devredilemez.
B) Diğer izinlerle mahsup edilemez.
C) Bölünemez.
D) Haczedilemez.
E) Vazgeçilemez.

Cevap : C) Bölünemez.

Açıklama : Kural olarak yıllık izin sürekli kullandırılır. Ancak tarafların anlaşması halinde, bir bölümü 10 günden az olmamak şartıyla bölümler halinde (parçalı) kullandırılabilir. Dolayısıyla “bölünemez” ifadesi mutlak doğru değildir, şartlı olarak bölünebilir.

10. İş Kanunu’na göre bir günde en fazla kaç saat telafi çalışması yaptırılabilir?

A) Beş
B) Dört
C) Bir
D) Üç
E) İki

Cevap : D) Üç

Açıklama : Zorunlu nedenlerle işin durması, tatil edilmesi gibi durumlarda yapılan “Telafi Çalışması”, günlük en çok çalışma süresini aşmamak koşuluyla günde “3 saatten” fazla olamaz (İş Kanunu Md. 64).

11. İş sağlığı ve güvenliği bakımından işin durdurulmasına karar verecek heyet kaç iş müfettişinden oluşur?

A) 2
B) 1
C) 4
D) 5
E) 3

Cevap : E) 3

Açıklama : 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre; işyerindeki hayati tehlike tespit edildiğinde işin durdurulmasına, üç iş müfettişinden oluşan bir heyet tarafından karar verilir.

12. Aşağıdakilerden hangisi fazla çalışma yaptırılamayacak kişiler kapsamında değildir?

A) Gebe veya yeni doğum yapmış ve emziren işçiler
B) Sağlıklarının fazla çalışmaya elvermediği doktor raporu ile belgelenen işçiler
C) On sekiz yaşını doldurmamış işçiler
D) Süreksiz işlerde çalıştırılan işçiler
E) Kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılan işçiler

Cevap : D) Süreksiz işlerde çalıştırılan işçiler

Açıklama : Gebe, emziren, 18 yaş altı, sağlık raporlu ve kısmi süreli çalışanlara (Yönetmelik gereği) fazla çalışma yaptırılamaz. Ancak “süreksiz işlerde” çalışanlar için kanunda özel bir fazla çalışma yasağı bulunmamaktadır (günlük 11 saati aşmamak kaydıyla).

13. “Çok tehlikeli sınıfta yer alan maden, metal ve yapı işleri ile tehlikeli kimyasallarla çalışılan işlerin yapıldığı veya büyük endüstriyel kazaların olabileceği iş yerlerinde, ….. olması durumunda iş durdurulur.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) çalışan temsilcisi seçilmemiş
B) işyeri hekimi görevlendirilmemiş
C) bina elverişlilik raporu alınmamış
D) risk değerlendirmesi yapılmamış
E) sağlık odası kurulmamış

Cevap : D) risk değerlendirmesi yapılmamış

Açıklama : 6331 sayılı Kanun’a göre; çok tehlikeli sınıftaki maden, metal, yapı işleri vb. yerlerde “risk değerlendirmesi yapılmamış olması” başlı başına bir iş durdurma sebebidir.

14. İş güvencesine sahip bir işçinin işten çıkartılması hâlinde, işe iade davası açmadan önce tüketilmesi gereken yargı yolu aşağıdakilerden hangisidir?

A) İstinaf
B) Arabuluculuk
C) İsteğe bağlı tahkim
D) Soruşturma
E) Temyiz

Cevap : B) Arabuluculuk

Açıklama : 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile 2018 yılından itibaren işe iade davalarında ve işçilik alacaklarında dava açmadan önce “Arabulucuya başvurmak” zorunlu dava şartı haline getirilmiştir.

15. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi yıllık ücretli izin ile ilgili yanış bir bilgidir?

A) Niteliklerinden ötürü bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanlara, çalıştıkları süreler oranlanarak izin hakkı verilir.
B) Kıdemi 15 yıl ve daha fazla olan işçilerin izin süresi en az yirmi altı gündür.
C) Yıllık ücretli izin, tarafların anlaşması ile bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölünebilir.
D) 18 ve daha küçük yaştaki işçiler ile elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi asgari yirmi gündür.
E) İşçi, yıllık ücretli izin hakkından vazgeçme hakkına sahip değildir.

Cevap : A) Niteliklerinden ötürü bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanlara, çalıştıkları süreler oranlanarak izin hakkı verilir.

Açıklama : İş Kanunu Md. 53’e göre; nitelikleri gereği bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işlerinde yıllık ücretli izin hükümleri uygulanmaz. Bu işlerde çalışanların orantılı izin hakkı yoktur. (Diğer şıklar doğrudur; 15 yıl kıdemde en az 26 gün, genç ve yaşlı işçilerde en az 20 gün izin verilir).

16. Ücret alacaklarında zaman aşımı süresi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) 6 ay
B) 5 yıl
C) 1 yıl
D) 2 yıl
E) 3 ay

Cevap : B) 5 yıl

Açıklama : İş Kanunu Md. 32’ye göre; “Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır.”

17. I. Çocuk emziren kadın işçilerin çocuklarına süt emzirmeleri için öngörülen süreler
II. İşçinin yıllık ücretli izinde bulunduğu süreler
III. İşçinin işinde ve her an iş görmeye hazır bir hâlde bulunmakla beraber çalıştırılmaksızın ve çıkacak işi bekleyerek boş geçirdiği süreler
Yukarıdaki sürelerden hangisi ya da hangileri İş Kanunu’nda (m.66) günlük iş süresinden sayılan håller arasında düzenlenmiştir?

A) II-III
B) Yalnız III
C) I-II
D) Yalnız II
E) I-III

Cevap : E) I-III

Açıklama : İş Kanunu Madde 66’da “Çalışma süresinden sayılan haller” düzenlenmiştir.
I. Süt izni süreleri (Günde 1.5 saat) çalışma süresinden sayılır.
III. İşverenin emrinde iş bekleyerek geçen süreler çalışma süresinden sayılır.
II. Yıllık izin süreleri ise “fiili çalışma süresi” değildir, izin süresidir; kıdem hesabında dikkate alınır ancak günlük mesai saati hesabında (m.66 kapsamında) çalışılmış gibi sayılan hallerden değildir.

18. İşçinin ücreti işveren tarafından kanun ve sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmez ise bu durum işçiye aşağıdaki sebeplerden hangisi ile bildirimsiz fesih hakkı tanır?

A) Mali sebepler
B) Esaslı sebepler
C) Zorlayıcı sebepler
D) Sağlık sebepleri
E) Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan håller

Cevap : E) Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan håller

Açıklama : İş Kanunu Md. 24/II-e bendine göre; işverenin işçinin ücretini kanun veya sözleşme hükümlerine göre hesaplamaması veya ödememesi, “Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri” başlığı altında işçiye haklı nedenle derhal fesih hakkı verir.

19. Aşağıdakilerden hangisi fesih olmaksızın iş sözleşmesini sona erdiren hâllerden biri değildir?

A) Tarafların anlaşarak sözleşmeyi sona erdirmesi
B) İşçinin hastalık veya sakatlığa uğraması
C) İşçinin ölümü
D) Sözleşme süresinin dolması
E) İşverenin kişiliği esas alınarak yapılmış sözleşme ile çalışan işçinin işvereninin ölmesi

Cevap : B) İşçinin hastalık veya sakatlığa uğraması

Açıklama : Anlaşma (ikale), ölüm (işçinin veya şahsa bağlı işverenin) ve belirli sürenin dolması (kendiliğinden sona erme) fesih dışı sona erme halleridir. Ancak “İşçinin hastalık veya sakatlığa uğraması” sözleşmeyi kendiliğinden sona erdirmez; bu durum taraflara (işçiye veya işverene) sağlık sebepleriyle “fesih hakkı” tanır.

20. Karşılıklı bir sözleşme olan iş sözleşmesinde iş görme borcunun karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ücret ödeme
B) İzin kullandırma
C) İşçiyi gözetme
D) İş organizasyonu kurma
E) İş verme

Cevap : A) Ücret ödeme

Açıklama : İş sözleşmesinin temel unsurları; iş (hizmet), ücret ve bağımlılıktır. İşçinin temel borcu “iş görme”, işverenin buna karşılık temel borcu ise “ücret ödeme”dir.