Örgütsel Davranış 2025-2026 Final Soruları (Güz)

Motivasyon ve İhtiyaçlar: Alderfer’in ERG Teorisi

Örgütsel davranışın en temel konularından biri olan motivasyon, bireyleri belirli bir amaca yönelten güçleri inceler. Clayton Alderfer, Maslow’un hiyerarşisini esneterek ERG Teorisi’ni geliştirmiştir. Bu teori; Var Olma (Existence), İlişki Kurma (Relatedness) ve Gelişme (Growth) olmak üzere üç temel boyuttan oluşur. Var olma ihtiyacı; açlık, susuzluk ve güvenlik gibi en temel fizyolojik gereksinimleri kapsar. Maslow’un aksine Alderfer, bir üst düzey ihtiyacı karşılanmayan bireyin hayal kırıklığı yaşayarak tekrar alt düzeydeki ihtiyaca yönelebileceğini (Frustration-Regression) ve birden fazla ihtiyacın aynı anda aktif olabileceğini savunur.

Kişilik Yapısı ve Eysenck Hiyerarşisi

Bireysel davranışların temelinde yatan kişilik, Hans Eysenck tarafından dört farklı düzeyde hiyerarşik olarak modellenmiştir. Bu modelin en altında Özel Tepki Düzeyi yer alır; bunu alışılmış davranışlar, özellik düzeyi ve en tepede Tip Düzeyi takip eder. Kişiliğin bu katmanlı yapısı, bireylerin örgüt içindeki tepkilerini anlamlandırmada kritik rol oynar. Ayrıca bireyin henüz üyesi olmadığı ancak üye olmayı arzulayarak değerlerini benimsediği Referans Grupları, kişinin davranışlarını ve tutumlarını şekillendiren dışsal birer motivasyon kaynağıdır.

İş Ahlakı, Etik ve Kurumsal Sorumluluk

Örgütlerde ahlak, bireysel ve toplumsal olmak üzere iki düzeyde incelenir. Bireysel ahlak, tek bir kişinin yaşam deneyimleriyle şekillenen değerler ve inançlar bütünüdür. İş hayatına uyarlanan bu değerler İş Ahlakı’nı oluşturur. İnsan kaynakları uygulamalarında liyakat ilkesinin uygulanması, özel hayata saygı ve iş güvenliği gibi unsurlar işletmenin temel sorumluluklarıdır. Aksine, işe alımlarda veya terfilerde yakınlara öncelik tanınması (Nepotizm), liyakat sistemini bozan ciddi bir etik ihlaldir.

Stres Yönetimi ve Zamanın Etkin Kullanımı

Modern çalışma hayatının ayrılmaz parçası olan stres, 19. yüzyıldan itibaren sosyal bilimlerin odağına yerleşmiştir. Her stres türü yıkıcı değildir; bireyin dikkatini ve performansını artıran düzeye Yararlı Stres (Eustress) denir. Stresle başa çıkmanın ve tükenmeyi (burnout) önlemenin en etkili yolu ise zaman yönetimidir. Zaman yönetimi; planlama yoluyla kişiye okuma, dinlenme ve iletişim için fırsat yaratır. Planlama, hayatın düzenini bozmaz; aksine belirsizliği azaltarak bireye kontrol ve yön duygusu kazandırır.

Liderlik, Güç ve Etkileme Süreçleri

Bilimsel liderlik çalışmaları 1930’lu yıllardan itibaren hız kazanmıştır. Liderlikte güç, başkalarının davranışlarını değiştirebilme kapasitesi iken; etkileme bu gücün fiiliyata döküldüğü süreçtir. Liderler, çalışanları motive etmek ve ortak hedeflere yöneltmek için çeşitli taktikler kullanırlar. Grup dinamikleri açısından, üyeler arasındaki sık iletişim bağlılığı artırırken; heterojen yapı ve başarısızlıklar bağlılığı azaltan faktörler olarak öne çıkar.

Örgütsel Çatışma ve İletişim Kanalları

Çatışma, örgütlerde her zaman kaçınılması gereken bir durum değildir. İşlevsel çatışmalar, kaynakların (bütçe, personel) daha dengeli dağıtılmasına ve sorunların görünür kılınmasına yardımcı olarak örgüte dinamizm katar. Çatışma yönetiminde; sorunu görmezden gelme veya ortamdan uzaklaşma eğilimi Kaçınma Yaklaşımı olarak tanımlanır. Kitle iletişiminde kullanılan kanallar (medya, internet vb.) ise kaynağın mesajlarını çok sayıda alıcıya ulaştırmasını sağlayarak örgütsel bütünlüğü destekler.

1. “….. ahlak, tek bir bireyin yaşam deneyimlerindeki değerler, normlar ve inançların tümüdür.” Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Örgütsel
B) Betimsel
C) Kurumsal
D) Toplumsal
E) Bireysel

Cevap : E) Bireysel

Açıklama : Ahlak kavramı incelenirken, kaynağına ve kapsamına göre sınıflandırılır. Bir kişinin kendi vicdanı, geçmiş yaşantıları, kişisel değerleri ve inançlarıyla şekillenen ahlaki yapıya “Bireysel Ahlak” denir. Toplumsal ahlak ise toplumun genelinin kabul ettiği normlardır. Sorudaki “tek bir birey” vurgusu cevabın Bireysel Ahlak olduğunu gösterir.

2. Aşağıdakilerden hangisi Fayol’un ileri sürdüğü, organizasyon ile ilgili temel faaliyetlerden biridir?

A) Muhasebe
B) Emir ve kumanda etme
C) Organize etme
D) Kontrol
E) Koordinasyon

Cevap : A) Muhasebe

Açıklama : Henry Fayol, işletme faaliyetlerini 6 ana gruba ayırmıştır: 1. Teknik, 2. Ticari, 3. Finansal, 4. Güvenlik, 5. Muhasebe, 6. Yönetim.
Yönetim faaliyeti ise kendi içinde 5 fonksiyona ayrılır: Planlama, Organize etme, Emir verme, Koordinasyon ve Kontrol (POCCC).
Soruda şıklara bakıldığında B, C, D ve E şıkları “Yönetim Fonksiyonları”dır. A şıkkı olan Muhasebe ise Fayol’un tanımladığı 6 temel “İşletme Faaliyeti”nden biridir ve bu grupta diğerlerinden ayrılır.

3. Motivasyon teorileri arasında yer alan Alderfer’in ERG teorisinde “açlık, susuzluk, güvenlik” gibi gereksinimler hangi ihtiyaç boyutunda ele alınmaktadır?

A) Kendini gerçekleştirme ihtiyacı
B) Estetik ihtiyacı
C) Gelişme ihtiyacı
D) Aidiyet-İlişki kurma ihtiyacı
E) Var olma ihtiyacı

Cevap : E) Var olma ihtiyacı

Açıklama : Clayton Alderfer, Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisini 3 basamağa indirgeyerek ERG Teorisini (Existence, Relatedness, Growth) geliştirmiştir.
1. Var Olma (Existence): Fizyolojik ve güvenlik ihtiyaçları (Açlık, susuzluk, barınma).
2. İlişki Kurma (Relatedness): Sosyal ve saygınlık ihtiyaçları.
3. Gelişme (Growth): Kendini gerçekleştirme ve özsaygı ihtiyaçları.

4. Stresin sosyal ve sağlık bilimleri bağlamında kullanımı hangi yüzyılda başlamıştır?

A) 11. yüzyıl
B) 19. yüzyıl
C) 15. yüzyıl
D) 21. yüzyıl
E) 10. yüzyıl

Cevap : B) 19. yüzyıl

Açıklama : Stres kavramı, 17. yüzyılda fizik ve mühendislikte (Robert Hooke) madde üzerindeki baskı anlamında kullanılmış olsa da; insan sağlığı, psikoloji ve sosyal bilimler bağlamındaki modern kullanımı 19. ve özellikle 20. yüzyılda şekillenmiştir. Claude Bernard’ın 19. yüzyıldaki “iç denge” çalışmaları ve sonrasında Walter Cannon ile Hans Selye’nin çalışmaları bu temeli oluşturur. Şıklar arasında modern tıbbi/sosyal bağlama en yakın tarihsel başlangıç 19. yüzyıldır.

5. Aşağıdakilerden hangisi zamanı daha iyi değerlendirmenin faydaları arasında değildir?

A) Okuma
B) Tükenme
C) Düşünme
D) Dinlenme
E) İletişim

Cevap : B) Tükenme

Açıklama : Etkili zaman yönetimi; kişiye okumak, düşünmek, dinlenmek ve sevdikleriyle iletişim kurmak için fırsat yaratır. “Tükenme” (Burnout) ise zamanın iyi yönetilememesi, aşırı iş yükü ve stresin bir sonucudur; zaman yönetiminin bir faydası değil, aksine önlemeye çalıştığı olumsuz bir durumdur.

6. Aşağıdakilerden hangisi çatışmanın örgüt üzerindeki olumlu etkileri arasında yer almaktadır?

A) Örgüte adanmışlık ve bağlılığın azalması
B) Örgütte iletişimde azalma ve bozukluklar
C) Örgütte emek, zaman ve para savurganlığının artması
D) Güvensizlik ve şüpheciliğin hakim olduğu bir havanın oluşması
E) Örgüt kaynaklarının daha dengeli dağıtılması

Cevap : E) Örgüt kaynaklarının daha dengeli dağıtılması

Açıklama : Çatışma her zaman kötü değildir. “İşlevsel Çatışma” örgütlere dinamizm katar. Çatışma sonucunda taraflar sorunları tartışır ve bu sayede kaynakların (bütçe, personel, araç-gereç) daha adil ve dengeli dağıtılması sağlanabilir. Diğer şıklar (iletişim kopukluğu, güvensizlik, savurganlık) çatışmanın “olumsuz” (işlevsel olmayan) etkileridir.

7. “Belli bir alanda işin yürütümü ve uygulanması sırasında yararlı görülen kurallar ve davranış şekilleri” olarak ifade edilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) İş ahlakı
B) Etik
C) Ahlak
D) Kültür
E) Örf

Cevap : A) İş ahlakı

Açıklama : Genel ahlak kurallarının iş hayatına uyarlanmasıyla ortaya çıkan, ticari faaliyetlerin dürüst, adil ve güvenilir bir şekilde yürütülmesini sağlayan ilke ve kurallar bütününe “İş Ahlakı” (Business Ethics) denir.

8. Aşağıdakilerden hangisi temel kültür türlerinden biri değildir?

A) Genel kültür
B) Maddi kültür
C) Alt kültür
D) Manevi kültür
E) Kurum kültürü

Cevap : E) Kurum kültürü

Açıklama : Sosyolojik açıdan kültürün temel sınıflandırmaları; Maddi Kültür (teknoloji, binalar), Manevi Kültür (inançlar, değerler), Genel Kültür (toplumun tamamı) ve Alt Kültür (belirli gruplar) şeklindedir. “Kurum Kültürü” (Örgüt Kültürü) ise bu genel sosyolojik sınıflandırmanın doğrudan bir “temel türü” değil; yönetim ve organizasyon biliminin çalışma alanı olan, işyerlerine özgü spesifik bir alt kavramdır.

9. Aşağıdakilerden hangisi Eysenck tarafından belirlenmiş dört kişilik düzeyinden biri değildir?

A) Özellik düzeyi
B) Karakter düzeyi
C) Alışılmış davranışlar düzeyi
D) Tip düzeyi
E) Özel tepki düzeyi

Cevap : B) Karakter düzeyi

Açıklama : Hans Eysenck’in kişilik hiyerarşisi modelinde davranışlar alttan üste doğru 4 seviyede düzenlenir:
1. Özel Tepki Düzeyi (Specific Response)
2. Alışılmış Tepki Düzeyi (Habitual Response)
3. Özellik Düzeyi (Trait)
4. Tip Düzeyi (Type)
Bu modelde “Karakter Düzeyi” diye bir basamak bulunmamaktadır.

10. Aşağıdakilerden hangisi iş ahlakının önem kazandığı insan kaynakları uygulamaları arasında yer almamaktadır?

A) Ayrımcılık
B) Ücretlendirme
C) İşe alma
D) Terfi
E) Eğitim

Cevap : A) Ayrımcılık

Açıklama : İnsan Kaynakları Yönetimi süreçleri (uygulamaları); İşe Alma, Ücretlendirme, Terfi, Eğitim ve Performans Değerleme gibi fonksiyonlardır. Bu süreçlerin her birinde “etik” (iş ahlakı) davranmak gerekir. “Ayrımcılık” ise bir İK uygulaması veya fonksiyonu değildir; aksine iş ahlakına aykırı olan, kaçınılması gereken olumsuz bir durum ve etik ihlalidir.

11. Aşağıdakilerden hangisi Alderfer’in ERG teorisi ile Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi teorisi arasındaki farklılıklardan biri değildir?

A) Maslow ihtiyaçları dikkate alırken, Alderfer süreci dikkate almıştır.
B) ERG’ye göre, daha üst düzey ihtiyacı karşılanmayan ve hayal kırıklığı yaşayan kişi, daha alt düzeydeki bir ihtiyaca yönelebilmektedir.
C) Maslow çevresel değişkenlere yeterince önem vermezken ERG bu eksiklikleri tamamlayarak çevresel faktörleri göz önüne almaktadır.
D) ERG’ye göre ihtiyaçların sırası, farkı kültürlere sahip bireyler için farklı şekillerde oluşabilmektedir.
E) ERG teorisine göre farklı iki ihtiyaç aynı anda karşılanabilmektedir.

Cevap : A) Maslow ihtiyaçları dikkate alırken, Alderfer süreci dikkate almıştır.

Açıklama : Hem Maslow hem de Alderfer “İhtiyaçları” temel alan “Kapsam” teorisyenleridir. Süreç teorileri (Vroom, Adams gibi) farklıdır. Alderfer’in Maslow’dan temel farkları; “Hayal kırıklığı-Gerileme” ilkesi (B), birden fazla ihtiyacın aynı anda aktif olabilmesi (E) ve hiyerarşinin katı olmamasıdır. A şıkkındaki ifade yanlıştır çünkü her ikisi de ihtiyaç temellidir, Alderfer sadece hiyerarşik süreci esnetmiştir.

12. “….. stres, bireyin çevresiyle dengeli bir ilişki kurmasında başarısını artırmaktadır.” Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Uzun süreli
B) Kronik
C) Yararlı
D) Kritik
E) Kararlı

Cevap : C) Yararlı

Açıklama : Stres her zaman kötü değildir. Bireyi motive eden, dikkatini artıran, performansını yükselten ve zorluklarla başa çıkmasını sağlayan makul düzeydeki strese “Yararlı Stres” (Eustress) denir. Zararlı olan ise “Distress”tir.

13. “Kitle iletişiminde kullanılan …… birey ya da grup olarak kaynağın çok sayıdaki alıcı gruplara mesajları ulaştırmalarını sağlar.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) kodlamalar
B) alıcılar
C) kaynaklar
D) kanallar
E) mesajlar

Cevap : D) kanallar

Açıklama : İletişim sürecinde mesajın kaynaktan alıcıya gitmesini sağlayan araçlara “Kanal” denir. Kitle iletişiminde bu kanallar (TV, radyo, gazete, internet); mesajın aynı anda çok geniş kitlelere (alıcılara) ulaşmasını sağlayan araçlardır.

14. Aşağıdakilerden hangisi grup bağlılığını azaltan faktörler arasında yer almamaktadır?

A) Amaç birliğinin yokluğu
B) Sık iletişim
C) Başarısızlık
D) Yeni kurulmuş olma
E) Heterojen bir kompozisyon

Cevap : B) Sık iletişim

Açıklama : Grup bağlılığını (Cohesion) artıran faktörler; üyeler arası sık iletişim, başarı, amaç birliği, homojenlik (benzerlik) ve dış tehditlerdir. Azaltan faktörler ise başarısızlık, iletişimsizlik, heterojenlik (benzemezlik) ve grubun çok büyük olmasıdır. Dolayısıyla “Sık İletişim” bağlılığı azaltmaz, aksine artırır.

15. “Kişinin gücünü kullanırken yararlandığı bir süreçtir.” ifadesi hangi kavramı tanımlamaktadır?

A) İletişim
B) Ödüllendirme
C) Etkileme
D) Benimseme
E) Motivasyon

Cevap : C) Etkileme

Açıklama : Güç (Power), başkalarının davranışlarını değiştirebilme kapasitesidir. “Etkileme” (Influence) ise bu kapasitenin (gücün) fiiliyata dökülmesi, yani gücün kullanılarak karşı tarafın davranış, tutum veya inançlarında değişiklik yaratılması sürecidir.

16. Aşağıdakilerden hangisi işletmelerin çalışanlarına yönelik sorumlulukları arasında yer almamaktadır?

A) İş güvenliği sağlanmalıdır.
B) Liyakat ilkesini uygulamalıdır.
C) Yakınlarına öncelik tanımalıdır.
D) Aile hayatına saygılı ve yardımcı olmalıdır.
E) Çalışanın özel hayatına saygılı olmalıdır.

Cevap : C) Yakınlarına öncelik tanımalıdır.

Açıklama : İşletmelerin çalışanlarına karşı adil, eşitlikçi ve güvenli bir ortam sağlama sorumluluğu vardır (İş güvenliği, liyakat, özel hayata saygı). Ancak işe alımda veya terfide “Yakınlarına öncelik tanımak” (Nepotizm/Kayirmacılık), liyakat ilkesine ve iş ahlakına aykırı bir davranıştır; bir sorumluluk değil, bir etik ihlaldir.

17. Örgütlerde liderlik ile ilgili çalışmaların hangi dönemlerden itibaren önem kazandığı bilinmektedir?

A) 1810’lardan
B) 1830’lardan
C) 1930’lardan
D) 1980’lerden
E) 1710’lardan

Cevap : C) 1930’lardan

Açıklama : Liderlik üzerine bilimsel ve sistematik çalışmalar, özellikle “Özellikler Teorisi” (Traits Theory) ve sonrasında “Davranışsal Teoriler” (Iowa, Ohio, Michigan çalışmaları) ile birlikte 1930’lu ve 1940’lı yıllarda hız kazanmıştır. Öncesinde daha çok “Büyük Adam” kuramı gibi felsefi yaklaşımlar hakimdi.

18. “Genellikle kenara çekilme, ilgilenmeme ya da olumsuz hiçbir şey duymak istememe gibi tutumlarla birlikte ortaya çıkan çatışma yönetimi tekniği aşağıdakilerden hangisidir?

A) Uzlaşma yaklaşımı
B) Uyma yaklaşımı
C) Problem çözme yaklaşımı
D) Kaçınma yaklaşımı
E) Zorlama yaklaşımı

Cevap : D) Kaçınma yaklaşımı

Açıklama : Çatışma yönetimi tarzlarından “Kaçınma” (Avoidance); kişinin ne kendi hakkını savunduğu ne de karşı tarafla işbirliği yaptığı, sorunu görmezden gelerek, ortamdan uzaklaşarak veya konuyu erteleyerek çatışmadan kaçtığı pasif bir tekniktir.

19. Zaman yönetimi ile ilgili olarak “planlama” hakkında aşağıda yer alan ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Planlar kısa süreli veya uzun süreli olabilir.
B) Planlama karmaşık bir süreçtir.
C) Planlama kısıtlı zamanın stresinden kurtulmanın anahtarıdır.
D) Planlama hayatımızın düzenini bozar.
E) Bazı insanlar planlamada başarılı, bazıları ise başarısızdır.

Cevap : D) Planlama hayatımızın düzenini bozar.

Açıklama : Planlama, belirsizliği azaltan, hedeflere ulaşmayı kolaylaştıran ve zamanı verimli kullanmayı sağlayan en önemli araçtır. Planlama hayatın düzenini bozmaz, aksine hayata “düzen, yön ve kontrol” getirir. Bu nedenle D şıkkı yanlıştır.

20. “……, bireyin henüz gerçek üyesi olmadığı ancak üye olmak istediği, bunun için çeşitli çabalar gösterdiği gruplardır.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) İkincil gruplar
B) Birincil gruplar
C) Üyelik grubu
D) Referans grubu
E) Karşıt gruplar

Cevap : D) Referans grubu

Açıklama : Bireyin davranışlarını, değerlerini ve tutumlarını şekillendirirken örnek aldığı, kendisini onlarla kıyasladığı ve üyesi olmasa bile üye olmayı arzulayarak (onlar gibi giyinerek, konuşarak) özdeşim kurduğu gruplara “Referans Grubu” denir.