İktisat Tarihi 2025-2026 Final Soruları

Kadim Ekonomik Yapılar ve Tarım Devrimi

İnsanlık tarihinin en büyük iktisadi kırılma noktası, avcı-toplayıcılıktan yerleşik hayata geçişi temsil eden Neolitik Devrimdir. M.Ö. 10.000’lerden itibaren başlayan bu süreç, özellikle M.Ö. 7000-5500 döneminde tarımsal üretimin sistematik hale gelmesiyle “Şehir Devrimi”ne giden yolu açmıştır. Antik dünyada ise farklı toplumsal örgütlenme modelleri görülür. Hindistan’da sosyal hareketliliği tamamen durduran Hint Kast Sisteminde hiyerarşinin tepesinde Brahmanlar (rahipler) yer alırken, savaşçılar ve yöneticiler (Kşatriyalar) ikinci sırada gelirdi. Akdeniz havzasında ise Atinalılar, tarıma elverişsiz toprakları nedeniyle zeytin ve üzüm gibi ürünlerde ihtisaslaşmış, deniz ticareti ve zengin madenleri sayesinde ekonomik ve askeri güçlerini finanse etmişlerdir.

Orta Çağ Ekonomisi: Loncalar, Veba ve Krizler

Erken Orta Çağ Avrupa’sı, Roma’nın çöküşüyle birlikte ticaret hacminin daraldığı ve ekonominin yerelleştiği bir dönemdir. Geç Orta Çağ’da ise Veba salgını nüfusun büyük kısmını yok etmiş, bu durum trajik de olsa hayatta kalanlar için tarımsal verimliliğin ve reel ücretlerin artmasına neden olmuştur. Bu dönemin üretim yapısını kontrol eden Esnaf Loncaları; tekelci yapıları ve teknik gelişmeyi engellemeleri nedeniyle eleştirilse de, üyeleri arasında sağladığı sosyal dayanışma (yardımlaşma sandıkları vb.) ile toplumsal dengede kritik bir rol oynamıştır. Yaygın köylü isyanları ve mezhep savaşları bu dönemin ekonomik performansını derinden etkilemiştir.

Merkantilizm ve Coğrafi Keşifler Sonrası Dönüşüm

16. yüzyıl, coğrafi keşiflerle Avrupa’nın kaynak arzını genişlettiği bir dönemdir. Bu süreçte yükselen Merkantilizm, devletin ekonomik gücünü artırmayı hedefler. İspanya ve Portekiz maden biriktirmeye odaklanırken; Fransa, Colbertizm ile sanayiyi devlet eliyle düzenlemeye çalışmıştır. Ancak Colbert’in katı kuralları, sanılanın aksine teknik gelişmeyi hızlandırmamış, aksine bürokrasiyi artırarak inovasyonu kısıtlamıştır. 17. yüzyıla gelindiğinde ise Hollanda, modern tarım metotlarını ve gemi yapımındaki üstünlüğünü kullanarak dünya ekonomisinde öncü konuma yükselmiştir. Aksine 17. yüzyıl, Avrupa genelinde nüfus artışının yavaşladığı bir durgunluk çağıdır.

Sanayi Devrimi: İngiltere, Almanya ve ABD Karşılaştırması

Sanayileşme süreci her ülkede farklı dinamiklerle işlemiştir:

• İngiltere: Pamuk, demir ve kömür üçlüsüyle başlayan devrim, düşük faiz oranları ve tarımsal verimlilik artışıyla finanse edilmiştir. Makineleşme artarken, tarım teknikleri sayesinde işgücü fazlası sanayiye kaydırılmıştır.
• Almanya: İngiliz liberalizminin aksine, Friedrich List’in Milli İktisat modeli, devlet korumacılığı, Zollverein (gümrük birliği) ve bankacılık-sanayi iş birliği (karteller) üzerinden yükselmiştir.
• ABD: Doğal kaynakların bolluğu karşısında emeğin kıt ve pahalı olması, ABD’yi iş gücünden tasarruf sağlayan yüksek teknolojili makineleşmeye ve yoğun göçe yöneltmiştir.

20. Yüzyıl: Büyük Bunalım ve Yeni İktisadi Modeller

1929 Büyük Bunalımı, Atlantik ötesi ekonomilerin aşırı değerlenmesi, altın standardının kilitlenmesi ve aşırı üretim karşısında talebin yetersiz kalması (Underconsumption) nedeniyle patlak vermiştir. Asya ekonomilerinin bu krizdeki rolü o dönem için asimetrik bir etkiye sahip değildir. Kriz sonrası Klasik iktisat yerini Keynesyen modele bırakmış, sosyal refah devletleri yükselişe geçmiştir. Ancak Sosyalizm, bu yüzyılın bir uygulaması olsa da, teorik olarak 19. yüzyılda doğmuş bir ideolojidir. 20. yüzyılın son çeyreği ise sanayi üretiminden ziyade know-how ve bilgi satışına dayalı büyüme modellerinin baskın hale geldiği bir dönemi temsil eder.

1. Aşağıdakilerden hangisi Büyük Bunalımın sebeplerinden biri değildir?

A) Dış ticaret hacimlerinin daralması
B) II. Dünya Savaşı’nın yaklaşması nedeniyle yaşanan silahlanma yarışı
C) I. Dünya Savaşı’nın Avrupa Ekonomileri üzerindeki baskısı
D) Asya ülkeleri ekonomilerinde görülen asimetrik büyüme
E) Amerikan Devlet Tahvillerinin aşırı değerlenişi

Cevap : D) Asya ülkeleri ekonomilerinde görülen asimetrik büyüme

Açıklama : 1929 Büyük Bunalımı’nın temel nedenleri arasında ABD borsasının çöküşü (aşırı değerlenme), I. Dünya Savaşı’nın yarattığı borç ve tazminat sorunları, altın standardının yarattığı likidite sıkışıklığı ve korumacı politikalar (dış ticaretin daralması) yer alır. O dönemde Asya ülkelerinin (Japonya hariç) küresel ekonomideki ağırlığı ve “asimetrik büyümesi” krizi tetikleyen ana unsurlardan biri değildir. Kriz Atlantik merkezli (ABD-Avrupa) başlamıştır.

2. Aşağıdakilerden hangisi Hint kast sisteminin bir özelliği değildir?

A) En üst sosyal tabakada savaşçılar yer almaktadır.
B) Kast sistemi sosyal hareketliliği engellemektedir.
C) Farklı gruba mensup insanlar birbirleriyle evlenemezlerdi.
D) En alt sosyal tabakada hizmetkârlar yer almaktadır.
E) Farklı kastlara mensup insanlar sosyal hayatta bir araya gelemezlerdi.

Cevap : A) En üst sosyal tabakada savaşçılar yer almaktadır.

Açıklama : Hint Kast Sistemi’nde hiyerarşinin en tepesinde **Brahmanlar (Din adamları/Rahipler)** yer alır. Savaşçılar ve yöneticiler olan **Kşatriyalar** ise ikinci sırada gelir. Dolayısıyla “En üst tabakada savaşçılar yer alır” ifadesi yanlıştır.

3. Tarım devrimi sonucu M.Ö. 7000-5500 döneminde ortaya çıkan önemli gelişme ne olarak adlandırılmıştır?

A) Şehir devrimi
B) Paleolitik devrim
C) Kültür devrimi
D) Neolitik devrim
E) Teknolojik devrim

Cevap : D) Neolitik devrim

Açıklama : İnsanlık tarihinde avcı-toplayıcılıktan yerleşik hayata ve tarımsal üretime geçişin yaşandığı, hayvanların evcilleştirildiği döneme **Neolitik Devrim (Cilalı Taş Devri)** adı verilir. Bu süreç M.Ö. 10.000’lerde başlasa da, soruda belirtilen tarih aralığı ve “tarım devrimi” vurgusu Neolitik dönemi işaret eder.

4. “İlkçağda Adriyatik’e kıyı topraklar tarıma elverişli olmadığından, ekilebilir kıt topraklarda sadece ihtisaslaştıkları ürünleri yetiştirip, işleyip, deniz yolu ile ticareti yapılmaktaydı. Böylece, pazar için üretim yapmak, klasik dünyanın ekonomik temelini teşkil etmiştir. Bu dönemde ilk paralar, tüccar ve bankerler tarafından basılmış altın ve gümüş para karışımından oluşuyordu. ….. zengin madenleri sayesinde savaşlarını finanse edebiliyorlardı.
Yukarıda verilen paragraftaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) Atinalılar
B) Lidyalılar
C) Asurlar
D) Romalılar
E) Sümerler

Cevap : A) Atinalılar

Açıklama :

5. I. Hızlı gelişen modern tarım teknikleri sayesinde sanayileşmiş ülkeler işgücü fazlasını diğer sektörlerde kullanabilmişlerdir.
II. Göçler ile ortaya çıkan ucuz insan gücü sanayileşmemiş ülkelerde ücretlerin düşmesine sebep olmuş, Avrupa’da pahalı makinelerin yerini ucuz emek almıştır.
III. İngiltere’de sanayileşme pamuk, demir ve kömür sanayilerinde gerçekleşmiş, ardından diğer sanayilere yayılmıştır.
IV. Kıta Avrupa’sında özel şirketler yüksek kâr oranı yüzünden demiryolları yapımına önem vermiş ve ulaştırma sektöründe devletin yerini almışlardır.
İngiliz sanayileşmesi hakkında yukarıda verilen bilgilerden hangileri doğrudur?

A) III ve IV
B) I, III ve IV
C) I ve II
D) I ve III
E) I ve IV

Cevap : D) I ve III

Açıklama : İngiliz Sanayi Devrimi’nde; tarımsal verimlilik artışı (I) işgücünü sanayiye kaydırmıştır. Sanayileşme tekstil (pamuk), demir ve kömür üçlüsü üzerine kurulmuştur (III). Ancak II. öncül yanlıştır; Avrupa’da makinelerin yerini ucuz emek almamış, aksine makineleşme artmıştır. IV. öncül de yanlıştır; Kıta Avrupası’nda demiryolları genellikle **devlet desteği ve öncülüğünde** yapılmıştır (İngiltere’de özel sektör ağırlıklıdır).

6. I. Hollanda modern tarım metotlarını uygulayan ilk batılı devlet olmuştur.
II. Merkantilizm sayesinde İtalya ve İspanya büyük miktarda mamul mal talebi yaratabilmiştir.
III. Hollanda ve İngiltere ucuz ve kalitesiz mallar yüzünden dış rekabette İtalya’yı yakalayamamıştır.
IV. 17. yüzyılda Hollanda imalat sektöründe özellikle de gemi yapımı konusunda öncü konumdaydı.
Yukarıda “Modern Zamanlarda Dünya Ekonomisi konusunda İtalya, İspanya, İngiltere ve Hollanda’nın ekonomik durumları” hakkında verilen önermelerden hangisi/hangileri doğrudur?

A) Yalnız II
B) Yalnız I
C) I ve IV
D) Yalnız IV
E) II ve III

Cevap : C) I ve IV

Açıklama : Hollanda, modern tarım tekniklerini (polderler, yem bitkileri) uygulayan öncü ülkedir (I). 17. yüzyıl Hollanda’nın “Altın Çağı”dır ve gemi yapımında dünya lideridir (IV). II. öncül yanlıştır; İspanya merkantilizmle altın/gümüş getirmiş ama sanayi üretimi (mamul mal) yaratamamıştır. III. öncül de yanlıştır; Hollanda ve İngiltere, İtalya’yı “New Draperies” (hafif ve ucuz kumaşlar) ile rekabette geride bırakmıştır.

7. Aşağıda 16. yüzyılda coğrafi keşifler sonrası Avrupa hakkında verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) 17. yüzyılda nüfus artışının hızlanmasının sebebi zirai verimlilikte yaşanan artıştır. Özellikle toprak ve iş gücü birimi başına verimlilik büyük bir artış göstermiştir.
B) Veba salgınları sonrası nüfusun düşmesi daha yüksek reel ücretlere sebep olup 16. yüzyılda evlenme yaşlarını düşürmüştür.
C) Deniz aşırı genişleme sayesinde Avrupa, ekonomik kaynak arzını büyük ölçüde genişletmiştir.
D) Salgın hastalıklar ve ateşli silahlardan dolayı azalan iş gücünü takviye edebilmek için Afrika’dan Amerika kıtasına çok sayıda köle götürülmüştür.
E) Avrupalıların teknolojik üstünlüğü Amerika kıtasının kolonizasyonu sırasında avantaj sağlarken 16. yüzyıl boyunca Müslüman dünyasının nüfus üstünlüğü karşısında etkisiz kalmıştır.

Cevap : A) 17. yüzyılda nüfus artışının hızlanmasının sebebi zirai verimlilikte yaşanan artıştır. Özellikle toprak ve iş gücü birimi başına verimlilik büyük bir artış göstermiştir.

Açıklama : İktisat tarihinde 17. yüzyıl genellikle bir **”Kriz ve Durgunluk”** çağı olarak bilinir. 16. yüzyıldaki hızlı nüfus artışı 17. yüzyılda duraklamış, hatta Otuz Yıl Savaşları ve salgınlar nedeniyle bazı bölgelerde nüfus azalmıştır. Dolayısıyla “17. yüzyılda nüfus artışının hızlandığı” ve “büyük verimlilik artışı olduğu” ifadesi dönemin genel karakteristiğine terstir.

8. Aşağıda Merkantilizm hakkında verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) İspanya ve Portekiz’in sömürge faaliyetlerinin temelinde devlet harcamalarını karşılayacak kıymetli madenlere sahip olmak yatıyordu.
B) Fransa, İngiltere ve Hollanda sömürge yarışına İspanya’dan daha geç dâhil olduklarından dolayı bu açıklarını dış ticaret ile kapamaya çalışmışlardır.
C) Fransa; Colbert dönemi katı milliyetçi politikalar doğrultusunda sanayi ve ticareti düzenleyici çok sayıda kanun çıkarmış, bu sayede üretim maliyetleri düşerken teknik gelişmeler de hızlanmıştır.
D) Merkantilist politikalar, devletin ticaret ile artan gücünü ekonomik gelişme ve ülkenin zenginleşmesini sağlamak için kullanmayı hedefler.
E) Merkantilizmin ana hedefi ekonomik gücü kullanarak devleti güçlendirmektir.

Cevap : C) Fransa; Colbert dönemi katı milliyetçi politikalar doğrultusunda sanayi ve ticareti düzenleyici çok sayıda kanun çıkarmış, bu sayede üretim maliyetleri düşerken teknik gelişmeler de hızlanmıştır.

Açıklama : Colbertizm (Fransız Merkantilizmi), devleti sanayiyi kurmaya ve denetlemeye yönlendirmiştir. Ancak Colbert’in katı düzenlemeleri (kalite standartları, üretim kısıtlamaları), **üretim maliyetlerini düşürmemiş, aksine bürokrasiyi artırmış ve serbest teknik gelişmeyi/inovasyonu kısıtlamıştır**. Bu nedenle C şıkkındaki “maliyetler düştü, teknik gelişme hızlandı” yorumu Colbertizm eleştirilerinde “yanlış” kabul edilen kısımdır.

9. Aşağıdaki kavramlardan hangisi 20. yüzyılda ortaya çıkmamıştır?

A) Sosyal refah devletleri
B) Sosyalizm
C) İki kutuplu dünya ekonomisi
D) Keynesyen iktisat
E) Monetarist para politikaları

Cevap : B) Sosyalizm

Açıklama : Keynesyen iktisat (1936), Monetarizm (1970’ler), İki Kutuplu Dünya (Soğuk Savaş) ve Sosyal Refah Devleti (II. Dünya Savaşı sonrası) 20. yüzyılın ürünleridir. Ancak **Sosyalizm**, bir ideoloji ve akım olarak **19. yüzyılda** (Karl Marx, Engels vb. çalışmalarıyla) ortaya çıkmış ve teorize edilmiştir. Uygulaması 20. yüzyılda olsa da ortaya çıkışı 19. yüzyıldır.

10. Aşağıdakilerden hangisi Geç Ortaçağ’da Avrupa’nın ekonomik performansını etkileyen olaylardan biri değildir?

A) Yaygın köylü isyanları
B) Hristiyanlar arasında gerçekleşen mezhep savaşları
C) Avrupa’nın doğusu ve batısı arasındaki ticaret rotalarının sekteye uğraması
D) Veba başta olmak üzere salgın hastalıklar
E) Üretim teknolojilerinde gerçekleşen yenilikler

Cevap : E) Üretim teknolojilerinde gerçekleşen yenilikler

Açıklama :

11. I. 15. Yüzyılda İtalya, Avrupa içerisinde en kaliteli ve en pahalı mamul malları üretmekteydi.
II. Elit tüccarlar tarafından yönetilen İtalyan şehir devletleri ticari kapitalizme uygun bir kurumsal ve hukuki altyapıya sahipti.
III. Coğrafi keşifler sonrası Akdeniz ticaretinin canlanması sayesinde İtalya’da Sanayi faaliyetleri de artış göstermiştir.
IV. İtalyan sanayisi, loncaların uyguladığı doğru üretim politikaları sayesinde zenginleşmiş ve Avrupa’nın sanayi merkezi haline gelmiştir.
Yukarıda Coğrafi Keşifler sonrası İtalya ekonomisi hakkında verilen bilgilerden hangileri doğrudur?

A) I ve II
B) I, II ve III
C) II, III ve IV
D) I, II ve IV
E) I, III ve IV

Cevap : A) I ve II

Açıklama : İtalya 15. yüzyılda ticaret ve lüks üretim merkeziydi (I ve II doğru). Ancak Coğrafi Keşifler sonrasında ticaretin ekseni Akdeniz’den Atlas Okyanusu’na kaymış, bu da İtalya’nın gerilemesine neden olmuştur. Dolayısıyla “Akdeniz ticaretinin canlanması” (III) ifadesi yanlıştır; ticaret zayıflamıştır. Ayrıca Loncaların katı kuralları İtalyan sanayisinin rekabet gücünü azaltmış ve çöküşü hızlandırmıştır (IV yanlış).

12. Aşağıdakilerden hangisi Orta Çağ esnaf loncalarına yöneltilen eleştiriler arasında yer almaz?

A) Tekelci bir nitelik taşıması
B) Rekabeti önlemesi
C) Sosyal dayanışmaya engel olması
D) Büyük işletmelerin kuruluşunu engellemesi
E) Teknik gelişmeyi engellemesi

Cevap : C) Sosyal dayanışmaya engel olması

Açıklama : Orta Çağ Loncaları; tekelci yapıları, rekabeti ve inovasyonu engellemeleri, üretimi kısıtlamaları nedeniyle eleştirilir. Ancak loncaların en temel ve olumlu özelliği **”Sosyal Dayanışma”** kurumları olmalarıdır (hasta/yaşlı üyeye yardım, cenaze işleri vb.). Dolayısıyla sosyal dayanışmaya engel oldukları eleştirisi yanlıştır; aksine bunu teşvik etmişlerdir.

13. Aşağıdakilerden hangisi 19. yüzyıl Alman sanayisinin özelliklerinden değildir?

A) Milli İktisat Modeli temelli politikalar uygulanıyordu.
B) Bankacılık, yatırımın finansmanında önemli paya sahipti.
C) Ulaşım sistemi diğer ekonomilere göre görece daha ucuz ve hızlı idi.
D) İngiltere’nin aksine üretimde bireylerin değil kartellerin hakimiyeti vardı.
E) Piyasanın düzenlenmesinde serbest piyasa, görünmez el kuralları uygulanıyordu.

Cevap : E) Piyasanın düzenlenmesinde serbest piyasa, görünmez el kuralları uygulanıyordu.

Açıklama : 19. yüzyıl Alman sanayileşmesi, İngiliz liberalizminin (Laissez-faire/Bırakınız yapsınlar) aksine, Friedrich List’in **”Milli İktisat”** görüşü çerçevesinde, devlet korumacılığı, gümrük birliği (Zollverein) ve **Kartelleşme** (büyük tekeller) ile gerçekleşmiştir. Serbest piyasa kuralları değil, organize kapitalizm hakimdir.

14. Aşağıdakilerden hangisi 20. yüzyıl Batı yarımküre ekonomilerinin ortak özelliklerinden biri değildir?

A) Ülke içi gelir dağılımlarında eşitlikçi bir yaklaşımda olmaları
B) Sosyal refah devleti anlayışı
C) Neo-Liberal akımların baskın oluşu
D) Sanayi üretimi temelli büyüme modellerinin benimsenmesi
E) Know-how temelli bilgi satışı

Cevap : D) Sanayi üretimi temelli büyüme modellerinin benimsenmesi

Açıklama :

15. Aşağıda 19.yüzyıl Avrupası hakkındaki “alan – değişim” eşleşmelerinden hangisi yanlıştır?

A) Ticaret – Uluslararası ticari dalgalanmalar paralellik kazanmıştır. İnsan ve sermaye dolaşımı artmıştır.
B) Teknoloji – Elektrik ve Petrol gibi alternatif yakıtlar keşfedilmiştir. Erimiş demirden çelik elde etme metodu bulunmuştur.
C) Devlet – Ekonomik liberalizm ve “Laissez-faire” önemini kaybetmiştir. Ekonomik milliyetçilik ortaya çıkmıştır.
D) Ulaşım – Demiryolları ve buharlı gemiler ucuz, güvenilir ve hızlı ulaşım sağlamıştır.
E) Tarım – Batı Avrupa’ya dağılmış küçük tarlalar birleştirilip pazara üretim yapan büyük çiftliklere dönüştürülmüştür. Bilimsel metotlar önem kazanmıştır.

Cevap : C) Devlet – Ekonomik liberalizm ve “Laissez-faire” önemini kaybetmiştir. Ekonomik milliyetçilik ortaya çıkmıştır.

Açıklama : 19. yüzyıl (özellikle 1870’lere kadar olan dönem), **Ekonomik Liberalizmin** ve “Laissez-faire” anlayışının altın çağıdır. Serbest ticaret antlaşmaları (Cobden-Chevalier vb.) bu dönemde yaygınlaşmıştır. Ekonomik milliyetçilik ve korumacılık, yüzyılın sonlarına doğru tekrar yükselişe geçse de, 19. yüzyılın genel karakteristiği liberalizmin “önemini kaybetmesi” değil, aksine zirve yapmasıdır.

16. Aşağıdakilerden hangisi Erken Orta Çağ Avrupa ekonomisinin özellikleri arasında yer alır?

A) Sanayi üretiminin şehirlerde toplanması
B) Fiyatların yükselmesi
C) Faiz hadlerinin düşmesi
D) Toprak kiralarının artması
E) Ticaret hacminin daralması

Cevap : E) Ticaret hacminin daralması

Açıklama : Roma İmparatorluğu’nun çöküşüyle başlayan Erken Orta Çağ’da (Karanlık Çağlar), şehirler küçülmüş, güvenlik sorunları nedeniyle uzun mesafeli ticaret yolları kapanmış ve **ticaret hacmi büyük ölçüde daralmıştır**. Ekonomi, kendi kendine yeten kapalı tarım ekonomisine (manor sistemi) dönmüştür.

17. Ülkenin doğal kaynaklarının zenginliği, emeğin kıtlığı ve yüksek maliyeti ile birleşince, hem göçmen sayısında hem de iş gücünden tasarruf sağlayıcı yeni tekniklerin kullanımında büyük artışlar görülmüştür.
Yukarıdaki açıklama aşağıdaki ülkelerden hangisine aittir?

A) Fransa
B) İngiltere
C) Rusya
D) Almanya
E) ABD

Cevap : E) ABD

Açıklama : Doğal kaynakların bolluğu (arazi, maden) ancak işgücünün azlığı (emek kıtlığı) ve yüksek ücretler; **ABD** sanayileşmesinin temel karakteristiğidir. Bu durum ABD’yi, emeği ikame edecek makineleşmeye (emek tasarrufu sağlayan teknolojiye) ve dışarıdan göç almaya yöneltmiştir.

18. Aşağıda 1929 Büyük Buhranı hakkında verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) 1929 Buhranı ABD’de başlamış küresel bir krizdir.
B) I. Dünya Savaşı’ndan sonra toplam talepte yaşanan büyük artışa rağmen artan maliyetlerden dolayı arzı azaltan üreticiler ekonomik krize sebep olmuştur.
C) Bu krizden sonra klasik ekol görüşleri darbe alırken Keynesyen model ekonomiler önem kazanmıştır.
D) Büyük Buhran’dan sonra nominal para değerleri dalgalanmalar göstermiş ve 20. yüzyılın ilk yarısında uluslararası ticaret büyük ölçüde daralmıştır.
E) Altın standardından vazgeçilmesi, uluslararası ticaretin kesintiye uğraması ve 1920’lerin milliyetçi ekonomik politikaları bunalımın göstergesidir.

Cevap : B) I. Dünya Savaşı’ndan sonra toplam talepte yaşanan büyük artışa rağmen artan maliyetlerden dolayı arzı azaltan üreticiler ekonomik krize sebep olmuştur.

Açıklama : 1929 Krizi’nin temel nedeni arz eksikliği değil, tam tersine **”Aşırı Üretim”** ve buna karşılık gelen **”Talep Yetersizliği”**dir (Underconsumption). Üreticiler arzı kısmamış, aksine talep olmadığı halde üretmeye devam etmiş, bu da fiyatların ve karların çökmesine neden olmuştur. Yani sorun arz kıtlığı değil, talep eksikliğidir.

19. Aşağıdakilerden hangisi Geç Orta Çağ Avrupa ekonomisinde görülen gelişmelerden biri değildir?

A) Nüfusun azalması
B) Tarımsal verimliliğin düşmesi
C) Doğu Avrupa’da serfliğin yaygınlaşması
D) Şehirlerin tarımsal ürün talebinin azalması
E) Sanayinin kırsal bölgelere taşınması

Cevap : B) Tarımsal verimliliğin düşmesi

Açıklama : Geç Orta Çağ’da Veba salgını nedeniyle nüfusun büyük kısmı ölmüştür (A). Nüfus azalınca, verimsiz topraklar terk edilmiş ve sadece en verimli topraklarda üretim yapılmıştır. Bu durum, kişi başına düşen toprak miktarını artırdığı ve en iyi topraklar kullanıldığı için, kalan nüfus için **tarımsal verimliliğin (emek verimliliğinin) artmasına** ve reel ücretlerin yükselmesine neden olmuştur. Verimlilik düşmemiş, artmıştır.

20. Aşağıda Sanayi Devrimi hakkında verilen önermelerden hangisi yanlıştır?

A) Daha önceleri işlenmeyen toprakların yoğun hayvancılık ve pazara yönelik ham madde üretimi faaliyetlerine ayrılmasıyla sanayileşme hızlanmıştır.
B) İngiltere; dış yatırımcılara uyguladığı yüksek faiz oranları ve ihracatı teşvik eden desteklemeleri sermaye ve kapitalin İngiltere içinde kalmasını sağlamıştır. Bu durum ise sanayileşmeye finansman sağlamıştır.
C) Sanayi Devriminin kronolojisi hakkında önemli tartışmalar olsa da 1750 ila 1850 yılları arasında İngiltere’de büyük sınai ve sosyoekonomik değişiklikler yaşandığı yadsınamaz.
D) Ölçek ekonomisine tabi bağımsız küçük işletmelerin yerlerini çok uluslu ve pazar şartlarına göre hareket eden işletmeler almıştır.
E) Sanayi devrimini başarılı kılan gelişmelerden biride fabrika sistemiyle birlikte icat ve buluşların üretime entegre olması ve yeniliğe dönüşmesidir.

Cevap : B) İngiltere; dış yatırımcılara uyguladığı yüksek faiz oranları ve ihracatı teşvik eden desteklemeleri sermaye ve kapitalin İngiltere içinde kalmasını sağlamıştır. Bu durum ise sanayileşmeye finansman sağlamıştır.

Açıklama : İngiltere’de sanayi devriminin finansmanında en önemli faktörlerden biri **düşük faiz oranları** ve sermayeye erişimin kolaylığıdır. Yüksek faiz oranları yatırımı caydırır. İngiltere’de biriken sermaye, düşük faizle sanayiye akmıştır. Ayrıca D şıkkı da Birinci Sanayi Devrimi (1750-1850) için erken bir tanımdır (çok uluslu şirketler 20. yy olgusudur), ancak B şıkkındaki “yüksek faizle sanayileşme finansmanı” ekonomik mantığa ve tarihi olgulara daha terstir.