Balkan Tarihi (250-1453) 2024-2025 Bütünleme Soruları

Roma’nın Mirası ve Büyük Kavimler Göçü

Balkanlar, Geç Antik Çağ’dan itibaren Avrupa tarihinin en hareketli coğrafyası olmuştur. Roma İmparatorluğu’nun birliğini tehdit eden ilk büyük dalga, Hun baskısı sonucu 376 yılında Tuna’yı geçen Vizigotlar ile başlamıştır. Romalıların kötü muamelesine isyan eden bu Germen kavmi, 378 yılında Hadrianopolis (Edirne) Savaşı’nda İmparator Valens’i öldürerek imparatorluğun askeri prestijini sarsmıştır. 5. yüzyılın ilk yarısında ise II. Theodosios dönemi, Attila liderliğindeki Hun akınlarının Balkan şehirlerini tahrip ettiği ve Bizans’ı ağır haraçlara bağladığı bir süreç olarak tarihe geçmiştir.

Bulgar İmparatorluklarının Yükselişi ve Bizans ile Rekabet

Balkanlar’daki güç dengesi, Türk kökenli Bulgar boylarının gelişiyle kalıcı olarak değişmiştir. İmparator Herakleios döneminde, Büyük Bulgar Hanlığı’nın kurucusu Kubrat ile dostane ilişkiler kurulmuş ve Kubrat’a “Patrikios” unvanı verilmiştir. Ancak 680 yılında IV. Konstantinos’un Asparuh Han karşısındaki yenilgisi, Tuna Bulgar Devleti’nin resmen tanınmasıyla sonuçlanmıştır. 8. yüzyılda Ankhialos Savaşı sonrası başa geçen Sabinos gibi yöneticiler Bizans ile barışçıl politikalar izlemek istese de, Bulgar boylarının sert muhalefetiyle karşılaşmışlardır. 9. yüzyılda ise “Slav Thomas” isyanının bastırılmasında II. Mikhail’e destek veren Bulgarlar, bölgenin en önemli siyasi aktörü haline gelmiştir.

Türk Kavimlerinin Etkisi: Peçenekler, Kumanlar ve Macarlar

Balkanlar, sadece yerleşik devletlerin değil, bozkırdan gelen Türk kavimlerinin de mücadele alanı olmuştur. 9. yüzyıl sonunda Peçenek baskısıyla batıya kayan Macarlar, Arpad liderliğinde bugünkü Macaristan’ın temellerini atmışlardır. Bizans, Peçenek tehdidini bertaraf etmek için Kumanlar ile ittifak yapmış (Levounion Savaşı, 1091), ancak 1094’te bu kez Kumanların kendisi imparatorluk tarafından mağlup edilmiştir. 1185 yılındaki büyük Ulah-Bulgar isyanında ise Petro ve Asen kardeşler, Kuman desteğiyle II. Bulgar İmparatorluğu’nu kurarak Bizans’ın bölgedeki varlığını ciddi şekilde tehlikeye atmışlardır.

Komnenoslar Dönemi ve Batı Tehdidi: Normanlar ve Sırplar

11. ve 12. yüzyıllar Bizans’ın hem doğudan hem de batıdan sıkıştırıldığı bir dönemdir. Norman lider Bohemund, 1107’de Balkanlar üzerinden Bizans’a yürümüş ancak I. Aleksios Komnenos tarafından durdurularak 1108’de Devol Antlaşması’nı imzalamak zorunda kalmıştır. II. İoannes Komnenos ise Sırpları yenilgiye uğratarak esirleri İzmit (Nikomedia) bölgesine yerleştirmiştir. X. Konstantinos Dukas döneminde ise Macarların Belgrad’ı ele geçirmesi ve Oğuz akınları gibi felaketler yaşanmıştır. III. Aleksios Angelos dönemine gelindiğinde imparatorluk çöküşe geçmiş, Sırplar bağımsız Ortodoks kiliselerini kurmuşlardır.

Osmanlı Fetihleri ve Bizans’ın Sonu

14. yüzyılın sonlarından itibaren Balkanlar’ın yeni hakimi Osmanlılar olmuştur. I. Kosova Savaşı Sırp topraklarının Türklerin eline geçmesinde kritik bir dönüm noktasıyken, Yıldırım Bayezid’in 1394’teki Tuna seferi ile Silistre ve Niğbolu’yu ele geçirmesi bölgedeki Osmanlı hakimiyetini perçinlemiştir. 1453 yılında İstanbul’un fethiyle sonuçlanacak olan bu süreç, Balkanlar’daki Bizans varlığını sona erdirmiş ve bölgeyi yüzyıllar sürecek olan Osmanlı barışına (Pax Ottomana) hazırlamıştır.

1. Bizans İmparatoru III. Aleksios dönemiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Bulgarlar ile Bizans İmparatorluğu arasında sorunlar görülmesi
B) İmparatorluğun siyasi açıdan zor bir süreç yaşaması
C) Bizans İmparatorluğu ile Sırplar arasında mücadelenin yaşandığı bir dönem olması
D) Doğu ve Batı kiliselerinin birleşme kararı alması
E) Sırpların bağımsız bir Ortodoks kiliseye sahip olmaları

Cevap : D) Doğu ve Batı kiliselerinin birleşme kararı alması

Açıklama : III. Aleksios Angelos (1195-1203) dönemi, Bizans’ın çöküşe geçtiği, Bulgarlar (II. Bulgar İmparatorluğu) ve Sırplarla sorunların yaşandığı bir dönemdir. Sırplar bu dönemde kilise bağımsızlığını kazanmıştır. Ancak **Kiliselerin Birleşmesi (Union)** konusu bu dönemin değil, daha çok 1274 Lyon Konsili (VIII. Mihail) veya 1439 Floransa Konsili’nin konusudur. III. Aleksios döneminde böyle bir karar alınmamıştır.

2. İmparator I. Iustinianos zamanında 552 yılında devlete karşı Balkanlar bölgesinde akınlara başlayan ….. olmuştur.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Zabergan
B) Rua
C) Kinal
D) Sandil
E) Uldız

Cevap : C) Kinal

Açıklama :

3. Ankhialos Savaşı’nda aldıkları yenilgi sonrası Bulgarların başına geçen ve imparatorlukla barış içerikli bir siyaset izlemeyi düşünürken tahttan indirilen yönetici aşağıdakilerden hangisidir?

A) Telerig
B) Kardam
C) Sabinos
D) Kormişos
E) Teletz

Cevap : C) Sabinos

Açıklama : 763 yılında yapılan Ankhialos Savaşı’nda Bulgar Hanı Teletz, Bizans İmparatoru V. Konstantinos’a yenilmiştir. Bu yenilgi sonrası Teletz öldürülmüş, yerine geçen **Sabinos** barışçıl bir politika izlemek isteyince Bulgar boyları tarafından “Bizans dostu” olmakla suçlanarak tahttan indirilmiştir.

4. Roma İmparatorluğu’nun Balkan topraklarına sığınan ancak daha sonra devlete isyan eden Germen kavmi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Markomanlar
B) Vizigotlar
C) Vandallar
D) Ostrogotlar
E) Lombardlar

Cevap : B) Vizigotlar

Açıklama : Hun baskısı sonucu 376 yılında Tuna nehrini geçerek Roma İmparatorluğu’na sığınan Germen kavmi **Vizigotlar**dır. Romalı yöneticilerin kötü muamelesi sonucu isyan etmişler ve 378 yılında Hadrianopolis (Edirne) Savaşı’nda İmparator Valens’i öldürerek büyük bir zafer kazanmışlardır.

5. 1185’de isyan ederek Bizans İmparatorluğu’nun Balkanlar’daki varlığını tehlikeye atan Petro ve Asen kardeşlerle ortak hareket eden Türk kavmi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Avarlar
B) Kumanlar
C) Hırvatlar
D) Normanlar
E) Oğuzlar

Cevap : B) Kumanlar

Açıklama : 1185 yılında Ulah-Bulgar isyanını başlatan Petro ve Asen kardeşler, Bizans’a karşı verdikleri mücadelede Tuna’nın kuzeyindeki Türk kavmi olan **Kumanlardan (Kıpçaklar)** büyük askeri destek almışlardır. Bu destek, II. Bulgar İmparatorluğu’nun kuruluşunda kilit rol oynamıştır.

6. Peçenekler sebebiyle bulundukları toprakları terk ederek batıya ilerleyen ve kısa sürede siyasi olarak söz sahibi olan kavim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Macarlar
B) Normanlar
C) Hırvatlar
D) Hazarlar
E) Sırplar

Cevap : A) Macarlar

Açıklama : 9. yüzyılın sonlarında Peçeneklerin baskısı sonucu Karadeniz’in kuzeyindeki Etelköz bölgesini terk etmek zorunda kalan **Macarlar**, Arpad liderliğinde Karpat Havzası’na (Pannonya) göç etmişler ve burada bugünkü Macaristan devletinin temellerini atmışlardır.

7. Bulgar Hanı Symeon’un Bizans İmparatorluğu’na bakışı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Kendisini Bulgarların ve Romalıların basileiosu olarak görmesi
B) İddialarını imparatorluğa kabul ettirmesi
C) Bizans İmparatorluğu ile Sırplar arasında mücadelenin yaşandığı bir dönem olması
D) Doğu ve Batı kiliselerinin birleşme kararı alması
E) Sırpların bağımsız bir Ortodoks kiliseye sahip olmaları

Cevap : B) İddialarını imparatorluğa kabul ettirmesi

Açıklama :

8. 821 yılında İstanbul’u kuşatarak Bizans İmparatorluğu’na karşı isyan hareketinde bulunan Thomas aşağıdaki imparatorlardan hangisi döneminde yenilgiye uğratılmıştır?

A) V. Konstantinos
B) III. Mikhail
C) VI. Konstantinos
D) Theophilos
E) II. Mikhail

Cevap : E) II. Mikhail

Açıklama : “Slav Thomas” olarak bilinen isyancı, 821 yılında büyük bir isyan başlatarak İstanbul’u kuşatmıştır. Bu isyan, o sırada tahtta bulunan İmparator **II. Mikhail** (Amorion Hanedanı’nın kurucusu) tarafından, Bulgar Hanı Omurtag’ın da yardımıyla bastırılmıştır.

9. 1107’de Avlona üzerinden Draç’a ilerleyerek Bizans İmparatorluğu’nu güç durumda bırakan ancak istediği sonucu alamayarak 1108’de Devol Anlaşması’nı imzalamak durumunda kalan Norman yöneticisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tankred
B) Bohemund
C) Guillaume
D) Robert Guiskard
E) Roger de Borsa

Cevap : B) Bohemund

Açıklama : I. Haçlı Seferi’nin liderlerinden ve Antakya Prensliği’nin kurucusu olan Norman lider **Bohemund** (Bohemond), Bizans’a karşı 1107’de Balkanlar üzerinden bir sefer düzenlemiş ancak İmparator I. Aleksios Komnenos tarafından kuşatılarak 1108 yılında Devol Antlaşması’nı imzalamaya ve Bizans vasalı olmayı kabule zorlanmıştır.

10. Hunların 5. yüzyılın ilk yarısında Balkan bölgesindeki yoğun faaliyetleri sırasında Bizans imparatoru aşağıdakilerden hangisidir?

A) Zenon
B) I. Theodosios
C) Iulianus
D) II. Theodosios
E) Valens

Cevap : D) II. Theodosios

Açıklama : Avrupa Hunları, özellikle Attila döneminde (5. yüzyılın ilk yarısı), Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu’nu haraca bağlamış ve Balkanlar’da büyük tahribat yapmıştır. Bu dönemin (408-450) Bizans İmparatoru **II. Theodosios**’tur. Ünlü İstanbul surlarını yaptıran imparatordur.

11. Bizans İmparatoru Nikephoros Botaniates döneminde Peçeneklerden aldığı yardımla isyan ederek imparatorluk tarafından Selanik civarında yenilgiye uğratılan komutan aşağıdakilerden hangisidir?

A) Nikephoros Basiliakios
B) Aleksios Komneneos
C) Ioannes Bryennios
D) Ioannes Dukas
E) Nikephoros Bryennios

Cevap : A) Nikephoros Basiliakios

Açıklama : III. Nikephoros Botaneiates döneminde (1078-1081) tahtta hak iddia eden iki büyük isyancı vardı: Nikephoros Bryennios ve **Nikephoros Basiliakios**. Bryennios daha önce isyan etmişti. Basiliakios ise Selanik’te üslenmişti. İmparatorun generali Aleksios Komnenos, Basiliakios’u **Selanik** yakınlarında yenilgiye uğratmıştır.

12. Aşağıdakilerden hangisi Bizans İmparatoru IV. Konstantinos devrinde Bulgarlar karşısında yaşanan başarısızlık sonrası gerçekleşen olaylardan biri değildir?

A) Bulgarların ilerleyişinin durması
B) Bizans imparatoruna yönelik eleştirilerin artması
C) Bizans İmparatorluğu’nun Bulgarlara yıllık vergi ödemesi
D) Tuna Bulgar Devleti’nin kurulması
E) Balkanlar’da Trakya themasının kurulması

Cevap : A) Bulgarların ilerleyişinin durması

Açıklama : İmparator IV. Konstantinos’un 680 yılındaki seferde Asparuh Han liderliğindeki Bulgarlara yenilmesi sonucunda; **Tuna Bulgar Devleti resmen kurulmuş**, Bizans vergi ödemeyi kabul etmiş ve Balkanlar’da Bulgar hakimiyeti başlamıştır. Dolayısıyla **”Bulgarların ilerleyişinin durması”** söz konusu değildir; aksine kalıcı olarak yerleşmişlerdir.

13. I. Barış içerikli bir politika benimsemesi
II. Bizans İmparatorluğu ile anlaşamaması
III. Hristiyanlık karşıtı bir yönetici olması
IV. Ülkesinin idari teşkilatlanmasını gerçekleştirmesi
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri Bulgar Hanı Malamir dönemine aittir?

A) I ve II
B) I, III ve IV
C) Yalnız I
D) II ve IV
E) I, II ve III

Cevap : E) I, II ve III

Açıklama :

14. 1128 yılında Sırplar üzerine sefere çıkarak onları yenilgiye uğratan ve aldığı esirleri İzmit (Nikomedia)’e yerleştiren imparator aşağıdakilerden hangisidir?

A) Andronikos Komnenos
B) Isakios Komnenos
C) Manuel Komnenos
D) Ioannes Komnenos
E) Aleksios Komnenos

Cevap : D) Ioannes Komnenos

Açıklama : İmparator **II. İoannes (Yannis) Komnenos** (1118-1143), Balkanlar’daki Macar ve Sırp tehdidine karşı seferler düzenlemiştir. 1128/1129 civarında Sırpları (Raşka) mağlup etmiş ve çok sayıda Sırp esiri Anadolu’ya getirerek İzmit (Nikomedia) bölgesine askeri yerleşimci olarak yerleştirmiştir.

15. II. Nikephoros döneminde Bulgarlara karşı imparatorluğa yardıma gelen Rus knezi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yaroslav
B) Igor
C) Svyatoslav
D) Oleg
E) Vladimir

Cevap : C) Svyatoslav

Açıklama : Bizans İmparatoru II. Nikephoros Phocas, Bulgarları baskı altına almak için Kiev Rus Knezi **I. Svyatoslav**’ı (Svyatoslav Igorevich) yardıma çağırmıştır. Ancak Svyatoslav, Bulgaristan’ı işgal edip buraya yerleşmeye kalkışınca Bizans için daha büyük bir tehdit haline gelmiştir.

16. İmparator Aleksios Komnenos’a Peçeneklerle mücadelesinde destek veren ancak 1094 yılında imparatorluk tarafından yenilgiye uğratılan Türk kavmi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Avarlar
B) Oğuzlar
C) Bulgarlar
D) Hazarlar
E) Kumanlar

Cevap : E) Kumanlar

Açıklama : I. Aleksios Komnenos, 1091 Levounion Savaşı’nda Peçenekleri yok ederken **Kumanların** desteğini almıştır. Ancak daha sonra Kumanlar Bizans topraklarına akınlar düzenlemiş ve 1094 yılında Bizans ordusu tarafından yenilgiye uğratılmışlardır.

17. Aşağıdakilerden hangisi İmparator Konstantinos Dukas döneminin olayları arasında değildir?

A) Robert Guiskard’ın faaliyetleri
B) İstanbul ve çevresinde deprem yaşanması
C) Georgios Maniakes’in isyanı
D) Oğuzların imparatorluğa yönelik hareketleri
E) Macarların Belgrad’ı 1064’te ele geçirmesi

Cevap : C) Georgios Maniakes’in isyanı

Açıklama : X. Konstantinos Dukas (1059-1067) dönemi felaketlerle doludur; depremler (B), Oğuz (Uz) istilası (D), Macarların Belgrad’ı alması (E) ve Normanların (Robert Guiscard) İtalya’daki ilerleyişi (A) bu dönemdedir. Ancak ünlü general **Georgios Maniakes’in isyanı** 1043 yılında, İmparator IX. Konstantinos Monomachos döneminde gerçekleşmiştir.

18. 1394’te Tuna bölgesinde fetihlere girişerek Silistre ve ardından Niğbolu’yu ele geçiren Osmanlı padişahı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Orhan Gazi
B) II. Murad
C) I. Murad
D) II. Mehmed
E) Yıldırım Bayezid

Cevap : E) Yıldırım Bayezid

Açıklama : 1389-1402 yılları arasında hüküm süren **I. Bayezid (Yıldırım)**, Balkanlar’da genişleme siyaseti izlemiş, 1393-1394 yıllarında Bulgar Krallığı’na son vererek Tırnova, Silistre ve Niğbolu gibi Tuna boyundaki kaleleri Osmanlı topraklarına katmıştır. Bu fetihler 1396 Niğbolu Savaşı’na giden yolu açmıştır.

19. Sırp topraklarının Türklerin eline geçmesini sağlayan savaş aşağıdakilerden hangisidir?

A) I. Kosova Savaşı
B) II. Kosova Savaşı
C) Niğbolu Savaşı
D) Varna Savaşı
E) Çirmen Savaşı

Cevap : A) I. Kosova Savaşı

Açıklama :

20. İmparator Herakleios zamanında Bulgarlarla olan siyasi ve diplomatik ilişkiler için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Kubrat ile imparatorluğun anlaşma yapması
B) İmparatorun Kubrat’a ünvan vermesi
C) Onogur Bulgarları’nın lideri Orkhan’ın başkent İstanbul’a gelmesi
D) Bulgarların meydana getirdikleri siyasi oluşuma imparatorluğun karşı çıkması
E) Orkhan ve maiyetinin İstanbul’da imparatorluk tarafından çok iyi ağırlanması

Cevap : D) Bulgarların meydana getirdikleri siyasi oluşuma imparatorluğun karşı çıkması

Açıklama : İmparator Herakleios (610-641), Avarlara karşı bir denge unsuru olarak Büyük Bulgar Hanlığı’nın kurucusu **Kubrat** ile dostane ilişkiler kurmuştur. Kubrat’a “Patrikios” unvanı vermiş (B) ve ittifak yapmıştır (A). Dolayısıyla İmparatorluğun, Bulgarların bu siyasi oluşumuna (Büyük Bulgar Devleti’ne) **karşı çıktığı söylenemez**, aksine desteklemiştir. (C ve E şıklarındaki “Orkhan” ifadesi muhtemelen Kubrat’ın dayısı/amcası Organa’ya atıftır veya metin içi bir isimdir, ancak D şıkkı tarihsel politikaya kesinlikle terstir).