Sosyal Psikolojiye Giriş 1 2025-2026 Final Soruları

Sosyal Psikolojinin Çift Yönlü Doğası

Sosyal psikoloji, bireyin düşünce, duygu ve davranışlarının başkalarının gerçek, hayali veya örtük varlığından nasıl etkilendiğini inceleyen devasa bir disiplindir. Bu alan iki ana damardan beslenir: Psikolojik Sosyal Psikoloji ve Sosyolojik Sosyal Psikoloji. Psikolojik yaklaşım odağına bireyin zihinsel süreçlerini ve mikro etkileşimlerini alırken; sosyolojik yaklaşım, toplumsal yapının, sınıfsal konumların ve makro düzeydeki normların birey üzerindeki şekillendirici gücünü araştırır. Bu iki perspektif, insanı hem bir biyolojik varlık hem de bir sosyal inşa olarak anlamamızı sağlar.

Sosyal Biliş: Zihnimizin Kısa Yolları ve Atıflar

İnsan zihni, her gün binlerce veriyi işlemek zorunda kalan bir “Bilişsel Cimri” (Cognitive Miser) gibidir. Enerji tasarrufu sağlamak için, özellikle bilgi fazlalığına maruz kaldığımız veya zamanımızın kısıtlı olduğu anlarda, rasyonel analiz yerine kestirimler (heuristics) ve sezgisel yollar kullanırız. Dünyayı anlamlandırma çabamızda ise Harold Kelley’in “Birlikte Değişim (Covariation) Modeli” devreye girer. Bir davranışın nedenini (atıf) belirlerken tutarlılık, yaygınlık (consensus) ve ayırt edicilik kriterlerini sorgularız. Örneğin, birinin davranışını tamamen kişiliğine (içsel) mi yoksa ortama mı (dışsal) bağlayacağımız bu değişkenlerin seviyesine bağlıdır.

Tutumlar ve Davranış: Planlı Davranış Kuramı

Her zaman inandığımız gibi mi davranırız? Icek Ajzen’in Planlı Davranış Kuramı, bu soruya karmaşık bir yanıt verir. Bir davranışın gerçekleşmesi için sadece olumlu bir tutum yetmez; çevredekilerin onayını ifade eden “öznel normlar” ve kişinin eylemi yapabileceğine dair “algılanan kontrolü” de gereklidir. Ancak en kritik halka davranışsal niyettir. Eğer niyet yeterince güçlü değilse, tüm koşullar uygun olsa dahi eylem gerçekleşmez. İkna süreçlerinde ise kaynağın uzmanlık ve bilgi birikimi, mesajın inandırıcılığını belirleyen en temel faktördür. Ayrıca, dinleyici kitlesi konu hakkında az bilgiye sahipse tek taraflı mesajlar çok daha etkili olmaktadır.

Grup Dinamikleri: Uyma, Kaytarma ve Grupdüşün

İnsan grupları, bireysel davranışları radikal biçimde değiştirebilir. Solomon Asch’in klasik deneyleri, insanların sadece dışlanmamak veya grubun daha iyi bildiğini düşünmek (bilgilendirici sosyal etki) nedeniyle bariz yanlışlara bile 1/3 oranında uyum gösterdiğini kanıtlamıştır. Gruplarda bazen bireysel çaba azalır; buna sosyal kaytarma denir ve ilginç bir şekilde bu durum kolektivist kültürlerde bireyci kültürlere göre daha az görülür. İrving Janis tarafından tanımlanan Grupdüşün (Groupthink) ise, grubun uyumunu bozmamak adına eleştirel düşüncenin terk edilmesidir. Bunu engellemek için “Şeytanın Avukatı” rolü gibi yöntemlerle alternatif düşünceler teşvik edilmelidir.

Çatışma ve Ön Yargı: Hırsızlar Mağarası Deneyi

Gruplar arası çatışmanın doğasını anlamak için Muzaffer Sherif’in Hırsızlar Mağarası deneyi temel referanstır. Birbirini tanımayan çocukların rekabet içine sokulmasıyla hızla düşmanlık gelişmiş, bu düşmanlık grup içi bağlılığı artırmıştır. Çatışmayı bitirmenin tek yolu ise basit bir temas değil, ancak ortak hedefler ve üst kimlikler doğrultusunda iş birliği yapılmasıdır. Bu süreçte gelişen ön yargılar, sadece birer inanç (kalıpyargı) değil, yoğun duygusal bileşenleri olan negatif tutumlardır. Cinsiyet kalıpyargıları gibi “erkekler rasyoneldir, kadınlar duygusaldır” şeklindeki basitleştirmeler, toplumsal algılarımızı derinden etkiler.

Benlik Sunumu ve Sosyal Kanıt

Erving Goffman’ın dramaturjik yaklaşımına göre benlik, sosyal sahnelerde sergilenen performatif bir süreçtir. Bireyler, çevrelerindeki insanların beklentilerine göre kendilerini ayarlar ve farklı maskeler takarlar. Bu etkileşimlerde Robert Cialdini’nin belirttiği Sosyal Kanıt ilkesi de baskındır; ne yapacağımızı bilemediğimizde başkalarının davranışlarına (örneğin çevrimiçi sitelerdeki satış sayılarına) bakarız. Ergenlik döneminde ise bu uyma davranışı ve akran baskısı en yüksek seviyesine ulaşır.

1. Bir birey, geri dönüşüm davranışının çevre için faydalı olduğuna inanmakta, bu davranışın ailesi ve arkadaşları tarafından onaylandığını belirtmekte ve iş yerinde geri dönüşüm kutularına ulaşmanın oldukça kolay olduğunu ifade etmektedir. Buna rağmen, bu birey geri dönüşüm davranışını düzenli olarak gerçekleştirmemektedir.
Planlı Davranış Kuramı’na göre bu durum, aşağıdaki hangi unsurun eksikliğiyle en iyi açıklanabilir?

A) Bireyin davranışsal niyeti yeterince güçlü değildir.
B) Tutum farkındalığı yüksektir ve bu nedenle davranış oluşmamaktadır.
C) Öznel normların etkisi yoktur, çünkü sosyal baskı bulunmamaktadır.
D) Bireyin tutumu olumsuzdur ve davranışı desteklemez.
E) Bu durumda davranış yalnızca geçmiş deneyimle şekillenmektedir.

Cevap : A) Bireyin davranışsal niyeti yeterince güçlü değildir.

Açıklama : Icek Ajzen’in Planlı Davranış Kuramı’na (Theory of Planned Behavior) göre, bir davranışın ortaya çıkmasını sağlayan en doğrudan öncül “Davranışsal Niyet”tir. Niyeti oluşturan üç temel faktör vardır: 1. Tutum (Bireyin geri dönüşümü faydalı bulması), 2. Öznel Normlar (Ailesinin ve arkadaşlarının onaylaması), 3. Algılanan Davranışsal Kontrol (Kutulara ulaşımın kolay olması). Sorudaki örnekte bu üç faktör de olumlu görünmektedir. Ancak teoriye göre, bu faktörlerin olumlu olması davranışı garanti etmez; bu faktörlerin kişide güçlü bir “niyet” (kararlılık/plan) oluşturması gerekir. Eğer tüm şartlar uygunken davranış gerçekleşmiyorsa, teorik akışta eksik olan halka, bu öncüllerin eyleme dönüşmesini sağlayan “niyetin” yeterince güçlü oluşmaması veya eyleme geçirilememesidir.

2. Aşağıdakilerden hangisi grupdüşünü engellemenin yollarından biri olamaz?

A) Üyeleri özgürce konuşmaya teşvik etmek
B) Karar almayı başkalarına bırakmak
C) Uzlaşmayı da seçenekler arasında değerlendirmek
D) Bir üyeye şeytanın avukatı rolünü vermek
E) Kendi grubunu gözünde büyütme konusunda dikkatli olmak

Cevap : B) Karar almayı başkalarına bırakmak

Açıklama : Irving Janis tarafından ortaya atılan “Grupdüşün” (Groupthink), uyum sağlama baskısı nedeniyle grubun mantıksız veya hatalı kararlar alması durumudur. Bunu engellemek için liderin tarafsız kalması, dış uzmanların çağrılması, üyelerin özgürce eleştiri yapmaya teşvik edilmesi (A) ve gruptan birinin kasıtlı olarak karşıt görüşleri savunarak “Şeytanın Avukatı” rolünü üstlenmesi (D) önerilir. Ancak “Karar almayı başkalarına bırakmak”, grup dinamiğini ve sorumluluğunu ortadan kaldıran, pasif ve kaçıngan bir yaklaşımdır; bu bir çözüm stratejisi değil, grubun işlevini yitirmesidir.

3. Asch’in uyma deneylerinde katılımcıların %50’si ne kadarlık bir uyum sergilemiştir?

A) 1/3
B) 0/3
C) %1
D) %50
E) Tamamen uyma

Cevap : A) 1/3

Açıklama : Solomon Asch’in klasik çizgi boyu deneylerinde, katılımcıların grup baskısı altında ne kadar uyma davranışı gösterdiği ölçülmüştür. Sonuçlara göre, katılımcıların hiçbiri %100 uyum göstermemiş, yaklaşık %25’i ise hiç uyum göstermemiştir. Ancak kritik denemeler genelinde ortalama uyma oranı (hatalı cevabı kabul etme oranı) yaklaşık %33 ila %37 arasındadır. Sosyal psikoloji literatüründe bu oran genellikle kabaca “1/3” (üçte bir) olarak ifade edilir.

4. Hırsızlar Mağarası deneyi ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Rekabet kızışıncaya kadar gruplar arasında açık bir düşmanlık henüz ortaya çıkmamıştır.
B) Grubu oluşturan üyeler kamp öncesinde de birbirini tanıyan kişilerdir.
C) Gruplar arası çatışma grup içindeki bağlılığı artırmıştır.
D) Danışmanlar, gruplar oluştuktan sonra manipülasyonlarla grupları karşı karşıya getirmişlerdir.
E) Grupların kendilerine isim takmaları ve lider seçmeleri gibi özellikler grup oluşumu aşamasını desteklemiştir.

Cevap : B) Grubu oluşturan üyeler kamp öncesinde de birbirini tanıyan kişilerdir.

Açıklama : Muzaffer Sherif ve arkadaşlarının yaptığı ünlü Hırsızlar Mağarası (Robbers Cave) deneyinde, katılımcı olan 11-12 yaşlarındaki erkek çocuklar, birbirlerini daha önce hiç tanımayanlar arasından özenle seçilmiştir. Araştırmacılar, geçmişe dayalı arkadaşlık veya düşmanlıkların deney sonuçlarını etkilemesini istememişlerdir. Çocuklar kampa geldiklerinde rastgele iki gruba (Kartallar ve Çıngıraklı Yılanlar) ayrılmış ve grup kimliği sıfırdan oluşturulmuştur. Bu nedenle B şıkkı yanlıştır.

5. Kelley’e göre olayların nedenini anlamaya çalışırken tutarlılık, yaygınlık ve ayırt edicilik soruları sorarız.
Kelley’e göre bir olayın nedeninin olayın muhatabının olması için aşağıdaki kriterlerden hangileri gerçekleşmelidir?

A) Yüksek tutarlılık / Yüksek yaygınlık / Yüksek ayırt edicilik
B) Düşük tutarlılık / Yüksek yaygınlık / Yüksek ayırt edicilik
C) Yüksek tutarlılık / Düşük yaygınlık / Düşük ayırt edicilik
D) Düşük tutarlılık / Düşük yaygınlık / Düşük ayırt edicilik
E) Yüksek tutarlılık / Düşük yaygınlık / Yüksek ayırt edicilik

Cevap : A) Yüksek tutarlılık / Yüksek yaygınlık / Yüksek ayırt edicilik

Açıklama :

6. Aşağıdakilerden hangisi çatışmayı azaltabilmek için uygulanabilecek sağlıklı yollardan biridir?

A) Birbirine düşman grupları hızlıca bir araya getirerek temasa zorlamak
B) Farklı düşünenleri toplumdan dışlamak
C) Toplumsallaşmaktan vazgeçerek bireyselleşmeye yönelmek
D) Gruplar arasında asimilasyon süreçlerine başvurmak
E) Grupların ortak hedef ve üst kimlikler doğrultusunda bir araya gelmelerini sağlamak

Cevap : E) Grupların ortak hedef ve üst kimlikler doğrultusunda bir araya gelmelerini sağlamak

Açıklama : Sosyal psikolojide gruplar arası çatışmayı azaltmanın en etkili yollarından biri, Muzaffer Sherif’in Hırsızlar Mağarası deneyinde de kanıtladığı “Üst Düzey Hedefler” (Superordinate Goals) stratejisidir. İki düşman grubun tek başına başaramayacağı, ancak iş birliği yaparak ulaşabileceği ortak bir amaç (örneğin bozulan su tankerini tamir etmek) belirlendiğinde, rekabet yerini iş birliğine bırakır. Ayrıca “Temas Hipotezi”ne göre, grupların eşit statüde ve ortak bir amaç için bir araya gelmesi ön yargıları ve çatışmayı azaltır.

7. I. İnsanların kendileriyle benzer düşüncelere maruz kalarak bu düşüncelerinin daha da pekişmesini anlatan “yankı odası” ifadesi grup kutuplaşmasının bir örneğidir.
II. Grup oluşumundan söz etmek için sosyal etkileşimin varlığı gereklidir.
III. Sosyal kaytarma, dünyadaki farklı kültürlerin hepsinde aynı düzeyde görülür.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi veya hangileri yanlıştır?

A) II ve III
B) I ve II
C) Yalnız I
D) Yalnız III
E) I ve III

Cevap : D) Yalnız III

Açıklama : I. madde doğrudur; grup kutuplaşması, benzer düşünen insanların etkileşimi sonucu fikirlerin daha uç noktalara kaymasıdır. II. madde doğrudur; bir topluluğun “grup” sayılabilmesi için üyeler arasında etkileşim ve “biz” bilinci olmalıdır. Ancak III. madde **yanlıştır**. Sosyal kaytarma (grup içinde bireysel çabanın azalması), evrensel değildir. Araştırmalar, bireyci kültürlerde (ABD, Batı Avrupa) sosyal kaytarmanın daha yaygın olduğunu, buna karşın toplulukçu (kolektivist) kültürlerde (Japonya, Çin, Türkiye) grubun başarısına verilen önem nedeniyle sosyal kaytarmanın daha az görüldüğünü, hatta bazen “sosyal çabalama”nın ortaya çıktığını göstermektedir.

8. Aşağıdaki durumların hangisinde insanlar genellikle kestirimler veya sezgisel yollar kullanarak kararlar alır?

A) Karar alınacak konuda yeterli bilgiye sahip olduklarında
B) Daha kontrollü düşünme ve akıl yürütme süreçlerini kullanımayı tercih ettiklerinde
C) Zaman kısıtlamaları olmadığında
D) Bilgi fazlalığına maruz kaldıklarında
E) Kararın görece önemli olduğu durumlarda

Cevap : D) Bilgi fazlalığına maruz kaldıklarında

Açıklama : İnsan zihni “Bilişsel Cimri” olarak tanımlanır ve enerjiden tasarruf etmeye çalışır. Sistematik ve kontrollü düşünme (Sistem 2) enerji gerektirir. İnsanlar; zaman kısıtlaması olduğunda, yorgun olduklarında, motivasyonları düşük olduğunda veya **aşırı bilgi yüklemesine (bilgi fazlalığına) maruz kaldıklarında**, her bilgiyi tek tek işleyemezler. Bu tür durumlarda hızlı karar verebilmek için “Kestirimler” (Heuristics) adı verilen zihinsel kısayolları ve sezgisel yolları (Sistem 1) kullanırlar.

9. I. Bazı gruplar, diğerlerine göre insanların hayatında daha kısa süreli olarak yer eder.
II. Bir meslek kuruluşunun üyelerine mesleki gelişmeleri e-posta ile iletmesi, grubun bilgi sağlama işlevine örnektir.
III. İnsanların içinde yer aldığı tüm gruplar ufak ölçeklidir.
Yukarıdaki bilgilerden hangisi veya hangileri doğrudur?

A) II ve III
B) Yalnız I
C) Yalnız II
D) I ve II
E) I ve III

Cevap : D) I ve II

Açıklama : I. madde doğrudur; proje grupları veya jüri heyetleri gibi bazı gruplar geçici ve kısa sürelidir. II. madde doğrudur; grupların işlevlerinden biri de üyelerine bilgi akışı sağlamaktır. Ancak III. madde yanlıştır; insanların dahil olduğu gruplar sadece küçük ölçekli (aile, arkadaş grubu) değildir. İnsanlar aynı zamanda uluslar, dini cemaatler, sendikalar veya büyük organizasyonlar gibi binlerce üyesi olan “büyük ölçekli” grupların da üyesidirler.

10. İnsanların diğerlerinin beklentilerine ve kendi benliklerinin toplum içerisinde nasıl göründüğüne ilişkin algıları doğrultusunda sosyal durumlara uygun olarak kendilerini uyarlama eğilimi gösterir ve bu nedenle benlik sunumlarına başvurabilir.
Yukarıdaki ifadeden hareketle bireylerin benlik sunumlarına başvurması benliğin hangi yönünü işaret etmektedir?

A) Benliğin performatif yönünü
B) Benliğin sabit yapısını
C) Benliğin gelişimsel yönünü
D) Benliğin fiziksel boyutunu
E) Benliğin sürekliliğini

Cevap : A) Benliğin performatif yönünü

Açıklama : Erving Goffman’ın “Dramaturjik Yaklaşımı”na göre, sosyal yaşam bir tiyatro sahnesine benzer. Bireyler, başkalarının (seyircilerin) kendileri hakkındaki izlenimlerini yönetmek için (İzlenim Yönetimi) davranışlarını ayarlar, belirli maskeler takar ve rol yaparlar. Benliğin duruma göre şekillenen, sergilenen ve ayarlanan bu yönü, onun “Performatif” (Edimsel/Sahnelemeye dayalı) yönünü ifade eder. Benlik sabit bir öz değil, sosyal etkileşimde inşa edilen bir performanstır.

11. Eksik veya hatalı bir değerlendirme sonucunda bir gruba ya da onun üyelerine yönelik genellikle olumsuz olan bir tutumu ifade eder.
Yukarıda tarif edilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Nefret
B) Ön yargı
C) Ayrımcılık
D) Kalıp yargı
E) Bilişsel çelişki

Cevap : B) Ön yargı

Açıklama : Sosyal psikolojide üç kavram sıklıkla karışır: Kalıpyargı, Ön Yargı ve Ayrımcılık. **Kalıpyargı (Stereotip)**, bir grup hakkındaki inançlar ve bilişsel genellemelerdir (Zihinsel). **Ayrımcılık**, o gruba karşı yapılan haksız davranışlardır (Davranışsal). Soruda tanımı verilen **Ön Yargı** ise; bir gruba veya üyelerine karşı beslenen, genellikle olumsuz, hatalı ve peşin hükümlü “Duygu ve Tutum”dur (Duygusal/Tutum). Ön yargı, kalıpyargıların yarattığı zemin üzerinde gelişen negatif hislerdir.

12. Aşağıdakilerden hangisi sosyoloji alanında ortaya çıkan ve toplumsal yapının kişi üzerindeki etkisini araştıran sosyal psikoloji yaklaşımıdır?

A) Psikolojik sosyal psikoloji
B) Sosyal öğrenmeci yaklaşım
C) Evrimsel sosyal psikoloji
D) Sosyal bilişsel yaklaşım
E) Sosyolojik sosyal psikoloji

Cevap : E) Sosyolojik sosyal psikoloji

Açıklama : Sosyal psikolojinin iki temel yüzü vardır. **Psikolojik Sosyal Psikoloji**, odak noktasına “bireyi” alır ve bireyin zihinsel süreçlerinin sosyal ortamdan nasıl etkilendiğini inceler (mikro düzey). **Sosyolojik Sosyal Psikoloji** ise odak noktasına “toplumu” ve “sosyal yapıyı” alır. Toplumsal sınıfın, rollerin, normların ve kültürün bireyin davranışlarını ve kimliğini nasıl şekillendirdiğini araştırır (makro düzey). Soruda “toplumsal yapının kişi üzerindeki etkisi” vurgulandığı için cevap E şıkkıdır.

13. Belirli bir konuda karar almak için toplanan bir grupta üyeler, grup birliğini sağlamayı, alternatif düşünceleri tartışmanın önüne koymuştur. Bu grupta üyeler en iyi kararları alacaklarına inanmakta, karşıt gruptakilerle ilgili olumsuz kalıp yargılara başvurmakta, kendilerinin düşüncelerini gizlemekte ve görüş birliği içerisinde olduklarını düşünmektedirler.
Bu gruptaki durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

A) Rekabet etkisi
B) Sosyal kaytarma
C) Grupdüşün
D) Azınlık etkisi
E) Sosyal kolaylaştırma

Cevap : C) Grupdüşün

Açıklama : Sorudaki belirtiler (aşırı iyimserlik, karşıt grupları küçümseme, otosansür, sözde fikir birliği yanılsaması ve eleştiri yerine birlik beraberliğin öncelenmesi), Irving Janis’in tanımladığı **Grupdüşün (Groupthink)** sendromunun klasik semptomlarıdır. Grupdüşün, yüksek uyum içindeki grupların, bozulmaktan korkarak veya lider baskısıyla eleştirel düşünme yetilerini kaybetmeleri ve irrasyonel kararlar almaları sürecidir.

14. Aşağıdaki durumlardan hangisi, bir kaynağın inanırlığını artırmak için önemlidir?

A) Kaynağın genç ve dinamik bir kişilik olması
B) Kaynağın sürekli aynı mesajı tekrarlaması
C) Kaynağın söylediklerini bağırarak anlatması
D) Kaynağın kendi çıkarına uyan mesajlar vermesi
E) Kaynağın bilgi birikimi ve uzmanlık seviyesi

Cevap : E) Kaynağın bilgi birikimi ve uzmanlık seviyesi

Açıklama : İknanın “Kaynak” faktörleri incelendiğinde, kaynağın inanırlığını (güvenilirliğini) belirleyen iki temel unsur vardır: 1. **Uzmanlık (Expertise):** Kaynağın konu hakkında bilgili, deneyimli ve yetkin olması. 2. **Güvenilirlik (Trustworthiness):** Kaynağın dürüst olması ve manipülatif görünmemesi. Özellikle “kendi çıkarına uyan mesajlar vermesi” güvenilirliği azaltırken, “bilgi birikimi ve uzmanlık seviyesi” (E şıkkı) kaynağın inanırlığını doğrudan artıran en güçlü faktördür.

15. I. Ön yargı bir tutumdur.
II. Irkçılık bir ön yargı türüdür.
III. Ön yargılar duygu içermez.
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri ön yargı ile ilgili doğru bir ifadedir?

A) I ve III
B) Yalnız III
C) I ve II
D) Yalnız I
E) Yalnız II

Cevap : C) I ve II

Açıklama : I. madde doğrudur; ön yargı bilişsel, duygusal ve davranışsal eğilimleri içeren olumsuz bir “tutum”dur. II. madde doğrudur; ırkçılık, cinsiyetçilik, yaşçılık gibi kavramlar belirli gruplara yönelik spesifik ön yargı türleridir. Ancak III. madde **kesinlikle yanlıştır**. Ön yargının en belirleyici bileşeni “Duygusal” (Affective) bileşendir. Ön yargı, hedeflenen gruba karşı nefret, korku, tiksinme veya huzursuzluk gibi yoğun olumsuz duygular barındırır.

16. Ergenlikte uyma davranışı biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Azdır, çünkü ergenlik asi bir dönemdir.
B) Kızlar daha fazla uyum sağlamaktadır.
C) Ergenler uyma göstermez çünkü sürekli değişerek kimlik bulmaya çalışırlar.
D) Anne babaya karşı uyma gösterilirken benimsemiş görünme uygulanır.
E) Ergenler belli konularda akranlarına uyma davranışını yetişkinlere göre daha fazla gösterirler.

Cevap : E) Ergenler belli konularda akranlarına uyma davranışını yetişkinlere göre daha fazla gösterirler.

Açıklama : Gelişimsel sosyal psikoloji araştırmaları, ergenlik döneminde “Akran Baskısı”nın zirveye ulaştığını gösterir. Ergenler, aileden bağımsızlaşma ve kimlik kazanma sürecinde referans grubu olarak ebeveynleri yerine arkadaşlarını (akranlarını) alırlar. Bu nedenle yetişkinlere (otorite figürlerine) karşı isyankar görünseler de, ait oldukları arkadaş grubunun normlarına, giyim tarzına ve riskli davranışlarına karşı yetişkinlerden çok daha yüksek düzeyde “uyma” (konformite) davranışı sergilerler.

17. Aşağıdakilerden hangisi ikna sürecinde tek taraflı mesajların etkili olduğu durumlardan biridir?

A) Mesajın konusunun derinlemesine tartışılması gerektiğinde
B) İzleyici kitlesi mesaj konusunda bilgi sahibi olduğunda
C) Dinleyicilerin eğitim seviyesi yüksek olduğunda
D) Dinleyici kitlesi yeterince bilgili olmadığında
E) Karşı tarafın bilinen güçlü karşı argümanları olduğunda

Cevap : D) Dinleyici kitlesi yeterince bilgili olmadığında

Açıklama : İkna edici iletişimde mesajın yapısı önemlidir. **Tek Taraflı Mesajlar** (sadece kendi tezini savunmak), dinleyici kitlesi zaten sizinle aynı fikirdeyse veya **konu hakkında yeterli bilgiye sahip değilse (eğitim seviyesi düşükse)** daha etkilidir. Çünkü karşıt görüşleri sunmak onların kafasını karıştırabilir. Ancak dinleyici kitlesi bilgili, eğitimli veya karşıt görüşteyse, “Çift Taraflı Mesajlar” (karşıt görüşü de verip onu çürütmek) kullanmak daha inandırıcıdır.

18. Arkadaşlarının hepsinin bir siyasi partiye oy verdiğini duyan kişi de o partiye oy vermeye karar vermiştir. Bu kişinin kararında kesin bir değişiklik olmuştur ve o partinin daha iyi olduğuna kendisi de inanmıştır.
Yukarıdaki paragrafta sözü edilen durumun grup süreçlerindeki adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Değişim
B) Takip
C) Grubun bilgi sağlayıcı etkisi
D) Yargı
E) Karar

Cevap : C) Grubun bilgi sağlayıcı etkisi

Açıklama : Sosyal etki ikiye ayrılır: 1. Normatif Sosyal Etki (Dışlanmamak için uyma – sonuçta sadece kamusal uyum olur). 2. **Bilgilendirici (Enformatik) Sosyal Etki:** Kişinin ne yapacağını bilemediği veya grubun daha iyi bildiğini düşündüğü durumlarda gruba uymasıdır. Soruda kişinin kararında “kesin bir değişiklik” olduğu ve “kendisi de inandığı” (Özel Kabul / İçselleştirme) belirtilmiştir. Bu durum, grubun davranışının doğru bilgi kaynağı olarak kabul edildiği Bilgilendirici Sosyal Etkiyi işaret eder.

19. “Erkekler genellikle kafalarıyla düşünür, kadınlarsa kalpleriyle” ifadesi aşağıdakilerden hangisini ortaya koyar?

A) Cinsiyetin sabitliği
B) Cinsiyet kalıpyargıları
C) İki cinsiyet arasındaki genetik farklılıklar
D) Cinsiyet ayrımcılığı
E) İki cinsiyet arasındaki zihinsel farklılıklar

Cevap : B) Cinsiyet kalıpyargıları

Açıklama : Bu ifade, kadın ve erkeklere toplumsal olarak atfedilen, genellenmiş ve basitleştirilmiş inançları yansıtır. Erkekleri “rasyonel/mantıksal”, kadınları ise “duygusal” olarak etiketlemek, bilimsel bir gerçeklikten ziyade, toplumun cinsiyet rollerine dair zihinsel şemalarını yani **Cinsiyet Kalıpyargılarını (Stereotiplerini)** gösterir. Bu tür yargılar, “koruyucu/sevecen cinsiyetçilik” (benevolent sexism) kapsamında da değerlendirilebilir.

20. Cialdini’ye göre ikna etmenin 6 ilkesi vardır. Buna göre çevrimiçi alışveriş sitelerinde sunulan ürünlerin kaç adet satıldığı bilgisinin verilmesini açıklayan ilke aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tutarlılık
B) Az bulunurluk
C) Sosyal kanıt
D) Hoşlanma
E) Taahhüt

Cevap : C) Sosyal kanıt

Açıklama : Robert Cialdini’nin İknanın Psikolojisi’nde açıkladığı 6 ilkeden biri olan **Sosyal Kanıt (Social Proof)**; insanların ne yapacaklarına karar verirken başkalarının ne yaptığına bakma eğilimidir. “Çok satanlar”, “Bu ürünü 500 kişi aldı”, “En popüler ürün” gibi ifadeler, kişiye “Başkaları alıyorsa bu ürün iyidir/güvenilirdir” mesajı verir. Belirsizlik durumunda çoğunluğun davranışı doğru kabul edilir.