Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi-1 2025-2026 Bütünleme Soruları

Osmanlı Bürokrasi ve Kurumsal Reformlar

19. yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu için “en uzun yüzyıl” olarak adlandırılan, radikal reformların yaşandığı bir dönemdir. Sultan II. Mahmut, devlet aygıtını modernleştirmek amacıyla asırlık Divan-ı Hümayun’u kaldırmış ve yerine Avrupa tarzı Nazırlıklar (Bakanlıklar) kurmuştur. Bu yeni düzende, Sadrazamlık makamını da içine alan ve hükümet işlerinin kalbi haline gelen Babıâli (Yüce Kapı), modern bürokrasinin ve devlet yönetiminin merkezi haline gelmiştir. Bu dönüşüm, geleneksel devlet yapısından bürokratik bir devlet yapısına geçişin en somut adımıdır.

İktisadi Çöküş ve Dış Borçlanma Süreci

Osmanlı ekonomisi, 1853-1856 Kırım Harbi ile büyük bir kırılma yaşamıştır. Savaşın getirdiği devasa mali yükü karşılayabilmek için devlet, 1854 yılında İngiltere’den ilk kez dış borç almıştır. Ancak alınan borçların üretken alanlara yatırılamaması, mali krizi derinleştirmiş ve 1881 yılında Muharrem Kararnamesi’nin ilanıyla sonuçlanmıştır. Bu kararname ile Osmanlı dış borçlarını yönetmek üzere Avrupalı alacaklıların kontrolünde olan Düyun-ı Umumiye İdaresi kurulmuştur. Bu idarenin kurulmasıyla birlikte, daha önce iç borçlar için oluşturulan Rüsum-u Sitte İdaresi lağvedilerek görevleri bu yeni kuruma devredilmiştir.

Ermeni Meselesi ve Hukuki Düzenlemeler

19. yüzyılda azınlık hakları, Batılı devletlerin Osmanlı’nın iç işlerine müdahale etmek için kullandığı en önemli araçlardan biri olmuştur. 1863 tarihli Ermeni Milleti Nizamnamesi, Ermeni toplumunun kendi iç işlerini yönetmesine dair kapsamlı ve özerk bir hukuki çerçeve sunmuştur. Ancak 1895-1896 yıllarında yaşanan Ermeni isyanları, bağımsız bir Ermenistan kurma amacındaki Taşnak ve Hınçak cemiyetlerinin organizasyonuyla gerçekleşmiştir. Bu isyanların temel hedefi Batılı devletlerin askeri müdahalesini sağlamaktı; ancak Osmanlı Devleti’nin müdahalesiyle bu girişimler başarısız olmuş ve Ermeni komiteleri bu süreçte nihai hedeflerine ulaşamamışlardır.

I. Dünya Savaşı ve İşgaller Karşısında Direniş

Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’ndaki en zorlu mücadelelerinden biri, Doğu Anadolu’da Rusya’ya karşı açılan Kafkas Cephesi olmuştur. 1918 yılında imzalanan Mondros Mütarekesi ise İmparatorluğun fiilen sona erişidir; mütareke imzalandığında sadrazamlık makamında Ahmet İzzet Paşa bulunmaktaydı. Mütareke sonrası Anadolu’nun dört bir yanı işgal edilmeye başlanmış; örneğin Maraş şehri 22 Şubat 1919’da önce İngilizler tarafından işgal edilmiş, daha sonra Fransızlara devredilmiştir. Bu işgallere karşı halk, Kuva-yı Milliye birlikleriyle direnişe geçmiş ve bu direnişin finansmanı öncelikli olarak halkın bağış ve yardımları ile sağlanmıştır.

Milli Mücadele’nin Teşkilatlanması ve Siyasi Başarılar

Anadolu’daki dağınık direniş ruhu, Sivas Kongresi ile tek bir merkezde birleşmiştir. Yurttaki tüm cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti (ARMHC) adı altında toplanmıştır. Kadınlar da bu süreçte aktif rol almış; Melek Reşit Hanım öncülüğünde Sivas’ta Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti kurulmuştur. Askeri alanda ise I. İnönü Muharebesi, düzenli ordunun ilk zaferi olarak tarihe geçmiş ve bu zafer sonrası İsmet Bey tuğgeneralliğe yükseltilmiştir. Diplomatik alanda ise 1921 Londra Konferansı’nda İstanbul hükümeti sadrazamı Ahmet Tevfik Paşa’nın “sözü milletin gerçek temsilcisine bırakıyorum” diyerek yetkiyi TBMM’ye devretmesi, İtilaf Devletleri’nin oyununu bozan tarihi bir andır.

Yeni Devletin Hukuki Temeli: 1921 Anayasası

20 Ocak 1921’de kabul edilen Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, yeni Türk devletinin ilk anayasasıdır. Olağanüstü savaş koşullarında hazırlanan bu anayasa, kararların hızlı alınabilmesi için “Güçler Birliği” ilkesini (yasama ve yürütmenin mecliste toplanması) benimsemiştir. “Hâkimiyet kayıtsız şartsız milletindir” ilkesini ilk kez hukukileştiren bu metin, aynı zamanda meclis başkanını hükümetin de başkanı olarak tayin etmiştir. Öte yandan, 1908 II. Meşrutiyet seçimlerinde uygulanan yaş sınırı (30 yaş) gibi şartlar, yeni dönemin siyasi katılım anlayışının temellerini oluşturmuştur. Sevr Antlaşması’nın Boğazlar’ın yönetimini Türk üyenin olmadığı uluslararası bir komisyona bırakması gibi ağır maddeleri ise, bu milli direniş ruhuyla tarihin çöplüğüne atılmıştır.

1. Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti aşağıdaki şehirlerin hangisinde kurulmuştur?

A) Erzurum
B) İstanbul
C) Maraş
D) Sivas
E) Kayseri

Cevap : D) Sivas

Açıklama : Milli Mücadele döneminde kadınların örgütlendiği en önemli cemiyetlerden biri olan **Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti**, Sivas Valisi Reşit Paşa’nın eşi Melek Reşit Hanım ve arkadaşları tarafından **Sivas**’ta kurulmuştur. Mustafa Kemal Paşa’nın isteğiyle kurulan bu cemiyet, orduya yardım toplama ve protesto telgrafları çekme gibi faaliyetlerde bulunmuştur.

2. I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti aşağıdaki cephelerden hangisinde Rusya’ya karşı savaşmıştır?

A) Galiçya cephesi
B) Çanakkale cephesi
C) Filistin cephesi
D) Kafkas cephesi
E) Kanal cephesi

Cevap : D) Kafkas cephesi

Açıklama : Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’nda Doğu Anadolu’da **Rus Çarlığı** ordularına karşı savaştığı cephe **Kafkas Cephesi**’dir. Sarıkamış Harekatı’nın yaşandığı bu cephe, 1918 Brest-Litovsk Antlaşması ile kapanmıştır.

3. Albay İsmet Bey, hangi muharebeden sonra tuğgeneralliğe yükseltilmiştir?

A) Kütahya-Eskişehir
B) I. İnönü
C) Başkumandanlık Meydan
D) II. İnönü
E) Sakarya

Cevap : B) I. İnönü

Açıklama : Batı Cephesi Komutanı Albay İsmet Bey, düzenli ordunun Yunanlılara karşı kazandığı ilk zafer olan **I. İnönü Muharebesi**’nden sonra TBMM tarafından rütbesi terfi ettirilerek **Tuğgeneral (Mirliva)** olmuştur.

4. 1895-1896 yıllarında yaşanan Ermeni isyanları hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Olayların temelinde, Hristiyanlara katliam yapıldığı iddiasıyla Osmanlı Devleti’ne Batılı devletlerin müdahale etmeleri arzusu vardır.
B) Ermeni ve Müslüman ahali arasında güven duygusu zedelenmiştir.
C) Olayların birçok yerde birbirine yakın tarihlerde ortaya çıkması, sistemli bir şekilde organize edilmiş eylemler olduğunu göstermektedir.
D) Batılı devletler, bu olaylara dayanarak Osmanlı Devleti’ne karşı Ermeni komitecilerinin beklediği şekilde sert bir baskıda bulunmamışlardır.
E) Osmanı Devleti’ne yönelik isyanlar neticesinde Ermeni komiteleri amaçlarına ulaşmışlardır.

Cevap : E) Osmanı Devleti’ne yönelik isyanlar neticesinde Ermeni komiteleri amaçlarına ulaşmışlardır.

Açıklama : Ermeni komitelerinin (Hınçak, Taşnak) amacı, isyanlar çıkararak Avrupalı devletlerin müdahalesini sağlamak ve bağımsız bir Ermenistan kurmaktı. Ancak 1895-96 olayları (Sason, İstanbul vb.) sonucunda Osmanlı Devleti isyanları bastırmış ve Ermeni komiteleri **amaçlarına (bağımsızlığa) ulaşamamışlardır**. Bu nedenle E şıkkı yanlıştır.

5. Sivas Kongresi’nden sonra hangi cemiyetler birleştirilmiştir?

A) Kilikyalılar Cemiyetleri
B) Redd-i İlhak Cemiyetleri
C) Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri
D) İngiliz Muhipler Cemiyetleri
E) Sivas ve Erzurum Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri

Cevap : C) Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri

Açıklama : Sivas Kongresi’nin en önemli kararlarından biri, yurttaki tüm bölgesel direniş cemiyetlerinin tek bir çatı altında toplanmasıdır. Bu birleşme ile **”Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” (ARMHC)** kurulmuş ve Milli Mücadele merkezi bir yönetim altına girmiştir.

6. Sevr Antlaşması’nın Boğazlarla ilgili maddesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Boğazlar, Osmanı ve İtilaf Devletlerince yönetilecektir.
B) Boğazlarla ilgili bir uluslararası komisyon kurulacak ve Osmanlı Devleti bu komisyonda temsil edilmeyecektir.
C) Boğazlar, Karadeniz’e kıyısı olan devletlerce yönetilecektir.
D) Boğazlar tamamen serbest olacaktır.
E) Boğazlar Rusya ve Osmanlı Devleti tarafından yönetilecektir.

Cevap : B) Boğazlarla ilgili bir uluslararası komisyon kurulacak ve Osmanlı Devleti bu komisyonda temsil edilmeyecektir.

Açıklama : Sevr Antlaşması’na göre Boğazlar; kendine ait bayrağı ve bütçesi olan, içinde Türk üyenin bulunmadığı (veya etkisiz olduğu) **Uluslararası Bir Komisyon** tarafından yönetilecek ve savaşta-barışta tüm gemilere açık olacaktı. Bu madde Osmanlı egemenliğini hiçe sayan en ağır maddelerden biridir. (Not: Bazı akademik kaynaklar komisyonda Türk delegenin olacağını ancak oy hakkının kısıtlı olduğunu belirtse de, sınav müfredatlarında genellikle “Türklerin söz hakkının olmadığı” vurgusuyla B şıkkı doğru kabul edilir).

7. Milli Mücadele sırasında İtilaf Devletleri bünyesinde yer alan hangi ülke askerî yardımda bulunmuştur?

A) İngiltere
B) Yunanistan
C) ABD
D) Japonya
E) İtalya

Cevap : E) İtalya

Açıklama : İtilaf Devletleri arasında yer almasına rağmen, İzmir’in kendisine vaat edilip sonra Yunanistan’a verilmesine tepki duyan **İtalya**, Milli Mücadele’ye el altından destek vermiştir. Anadolu’dan çekilirken silah ve mühimmatını Türk ordusuna bırakarak dolaylı askeri yardımda bulunmuştur.

8. Mondros Mütarekesi’nden sonra Maraş, İngilizler tarafından hangi tarihte işgal edilmiştir?

A) 22 Şubat 1919
B) 15 Mayıs 1919
C) 21 Aralık 1918
D) 13 Kasım 1918
E) 30 Ekim 1918

Cevap : A) 22 Şubat 1919

Açıklama : Maraş, Mondros Mütarekesi’nden sonra önce **22 Şubat 1919** tarihinde İngilizler tarafından işgal edilmiştir. Daha sonra İngilizler, Musul karşılığında bölgeyi Fransızlara devretmiş ve Fransız işgali başlamıştır.

9. Bir anayasa hükmünde olan ve Ermenilere kendi kendilerini idare etme ve özerk bir yapılanmaya sahip olma hakkı veren yasal metin hangisidir?

A) Tanzimat Fermanı (1839)
B) Islahat Fermanı (1856)
C) Ermeni Milleti Nizamnamesi (1863)
D) Meşrutiyet’in İlanı (1908)
E) Fatih’in İstanbul’u fethi sonrası Ermeni Patrikhanesi’ne verdiği ferman

Cevap : C) Ermeni Milleti Nizamnamesi (1863)

Açıklama : Osmanlı Devleti’nde Ermeni cemaatinin iç işlerini, yönetimini ve patriğin yetkilerini düzenleyen, 99 maddeden oluşan ve bir tür “cemaat anayasası” niteliği taşıyan belge **1863 tarihli Ermeni Milleti Nizamnamesi**dir.

10. Muharrem Kararnamesi’ne yönelik aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Kararname ile faiz haddi düşürülmüştür.
B) Kararname ile borçlara ayrılacak kaynakların tespiti yapılmıştır.
C) Kararname ile Rüsum-u Sitte İdaresi de çalışmaya devam etmiştir.
D) Kararname ile Osmanlı borçlarında indirime gidilmiştir.
E) Kararname ile Düyun-ı Umumiye İdaresi kurulmuştur.

Cevap : C) Kararname ile Rüsum-u Sitte İdaresi de çalışmaya devam etmiştir.

Açıklama : 1881 yılında ilan edilen Muharrem Kararnamesi ile Osmanlı dış borçlarının yönetimi için Düyun-ı Umumiye İdaresi kurulmuştur. Bu idare kurulunca, daha önce (1879) iç borçlar için kurulan **Rüsum-u Sitte İdaresi lağvedilmiş (kaldırılmış)** ve görevleri Düyun-ı Umumiye’ye devredilmiştir. Dolayısıyla C şıkkı yanlıştır.

11. Sultan II. Mahmut, Avrupa’da olduğu gibi verimli işleyen bir hükümet sisteminin yanı sıra kendine has bürokrasinin oluşumunu sağlamıştır. Bu amaçla asırlık Divan-ı Hümayun işlevini yitirince yerine aşağıdaki kurumlardan hangisi öne çıkmıştır?

A) Nizam-ı Cedit
B) Hariciye Nezareti
C) Evkaf Nezareti
D) Düyun-ı Umumiye
E) Babıâli

Cevap : E) Babıâli

Açıklama : II. Mahmut döneminde Divan-ı Hümayun kaldırılarak yerine Nazırlıklar (Bakanlıklar) kurulmuştur. Bu yeni bürokratik yapıda, Sadrazamlık makamı ve hükümet işlerinin yürütüldüğü merkez olan **Babıâli** (Yüce Kapı), devlet yönetiminin ve bürokrasinin en önemli merkezi haline gelmiştir.

12. 1921 Teşkilat-ı Esasi’ye Kanunu’nun 7. maddesi TBMM’nin görevleri ile ilgilidir. Kanunun 7. maddesine göre aşağıdakilerden hangisi TBMM’nin görevleri arasında yer almaz?

A) Kanun yapımı, değiştirilmesi veya kaldırılması
B) Vatan savunması
C) Dini hükümlerin uygulanması
D) Anlaşmalar imzalanması
E) Milletvekillerinin yargılanması

Cevap : E) Milletvekillerinin yargılanması

Açıklama : 1921 Anayasası’nın 7. maddesi TBMM’nin yetkilerini sayar: Şer’i hükümlerin yerine getirilmesi (C), kanun koymak (A), sulh ve harp ilanı, vatan savunması (B), antlaşma yapmak (D) gibi yetkiler meclistedir. Ancak **”Milletvekillerinin yargılanması”** (Yüce Divan sıfatıyla yargılama gibi) 7. maddede sayılan asli ve genel görevlerden biri değildir. (Meclis İstiklal Mahkemeleri üyesini seçerdi ama meclisin kendisi mahkeme olarak vekil yargılamazdı).

13. Aşağıdakilerden hangisi Kırım Harbi (1853-1856) sürecinde yaşanıp sonraki yılları da etkileyen ilklerden biridir?

A) İlk dış borç alımının yapılması
B) İlk karantina uygulaması
C) Yurt dışına ilk defa öğrenci yollanması
D) İlk üniversitenin açılması
E) İlk defa buharlı gemi kullanılması

Cevap : A) İlk dış borç alımının yapılması

Açıklama : Osmanlı Devleti, Kırım Savaşı’nın mali yükünü karşılayabilmek için **1854 yılında İngiltere’den** ilk kez dış borç almıştır. Bu olay, Osmanlı maliyesinin iflasına ve Düyun-ı Umumiye’ye giden sürecin başlangıcı olması açısından tarihi bir dönüm noktasıdır.

14. Kuva-yı Milliye’nin öncelikli gelir kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

A) İç borçlanma
B) Halkın bağış ve yardımları
C) Vergi gelirleri
D) Dış borçlanma
E) Yurt dışındaki Türklerin yardımları

Cevap : B) Halkın bağış ve yardımları

Açıklama : Düzenli ordu kurulana kadar bölgesel direniş gösteren Kuva-yı Milliye birlikleri, ihtiyaçlarını büyük ölçüde **halktan topladıkları yardımlar ve bağışlarla** karşılamışlardır. (Zaman zaman zorla yardım toplama gibi disiplinsiz davranışlar da düzenli orduya geçişin nedenlerinden olmuştur).

15. Sivas Kongresi Beyannamesi’nin azınlıklar maddesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Azınlıklar eşit hukuka sahip olacaktır. Ancak, siyasi hakimiyet ve sosyal dengeyi bozacak ayrıcalıklar verilmeyecektir.
B) Azınlıklara hiçbir hak verilmeyecek ve dinî ibadetleri kısıtlanacaktır.
C) Azınlıklar kesinlikle ülke dışına çıkarılacak ve vatandaşlıktan çıkarılacaklardır.
D) Azınlıklar her türlü haklara sahip olacak ve bağımsızlıklarını kazanacaklardır.
E) Ülkedeki azınlıklar, civar ülkelerdeki Müslüman azınlıklar hangi haklara sahip olurlarsa o kadar hakka sahip olacaklardır.

Cevap : A) Azınlıklar eşit hukuka sahip olacaktır. Ancak, siyasi hakimiyet ve sosyal dengeyi bozacak ayrıcalıklar verilmeyecektir.

Açıklama : Erzurum ve Sivas Kongrelerinde azınlık haklarıyla ilgili alınan temel karar; azınlıkların haklarının korunacağı ancak onlara **”siyasi hakimiyetimizi ve sosyal dengemizi bozacak imtiyazlar (ayrıcalıklar) verilemeyeceği”**dir. Bu madde kapitülasyonlara ve iç işlere müdahaleye tepkidir.

16. Mondros Mütarekesi imzalandığında Osmanlı sadrazamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ali Rıza Paşa
B) Damat Ferit Paşa
C) Rauf Bey
D) Ahmet İzzet Paşa
E) Ahmet Tevfik Paşa

Cevap : D) Ahmet İzzet Paşa

Açıklama : I. Dünya Savaşı’nın sonunda Talat Paşa hükümeti istifa etmiş, yerine **Ahmet İzzet Paşa** hükümeti kurulmuştur. Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918), bu hükümet döneminde Bahriye Nazırı Rauf (Orbay) Bey tarafından imzalanmıştır.

17. Genç Osmanlılar (Yeni Osmanlılar) ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) 1889 yılında Genç Osmanlılar Cemiyeti’ni kurmuşlardır.
B) Türkçülük ve İslamcılık akımlarına da kayıtsız kalmamışlardır.
C) Halk hâkimiyeti konusunda birbirlerinden farklı düşünmüşlerdir.
D) Bazıları kanunların Batıdan aynen alınmasına karşı çıkmışlardır.
E) Islahat Fermanı’na karşı çıkmışlardır.

Cevap : A) 1889 yılında Genç Osmanlılar Cemiyeti’ni kurmuşlardır.

Açıklama : Genç Osmanlılar (Jön Türkler’in öncüleri; Namık Kemal, Ziya Paşa vb.), **1865** yılında “Yeni Osmanlılar Cemiyeti”ni kurmuşlardır. **1889** yılında kurulan örgüt ise **İttihat ve Terakki Cemiyeti** (İttihad-ı Osmani)’dir. Tarih hatası nedeniyle A şıkkı yanlıştır.

18. Aşağıdakilerden hangisi 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun özelliklerinden biri değildir?

A) Hâkimiyet kayıtsız şartsız milletindir.
B) TBMM’nin süresi 2 yıldır.
C) Güçler ayrılığı ilkesi esastır.
D) Meclis başkanı aynı zamanda hükümetin de doğal başkanıdır.
E) TBMM toplantıları ekim başında davetsiz olarak başlar.

Cevap : C) Güçler ayrılığı ilkesi esastır.

Açıklama : 1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye), olağanüstü savaş koşullarında hazırlandığı için hızlı karar alabilmek amacıyla **”Güçler Birliği”** ilkesini benimsemiştir. Yasama ve yürütme yetkisi TBMM’de toplanmıştır (Meclis Hükümeti Sistemi). Güçler ayrılığı ilkesi 1961 Anayasası ile tam anlamıyla gelmiştir.

19. II. Londra Konferansı’nda “Şimdi sözü Türkiye’nin gerçek temsilcisine bırakıyorum.” diyen kişi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ali Rıza Paşa
B) Salih Paşa
C) İsmet Paşa
D) Ahmet Tevfik Paşa
E) Damad Ferid Paşa

Cevap : D) Ahmet Tevfik Paşa

Açıklama : I. İnönü Savaşı’ndan sonra toplanan Londra Konferansı’na (1921) hem İstanbul Hükümeti hem de TBMM davet edilmiştir. İtilaf Devletleri ikilik çıkarmayı hedeflerken, İstanbul Hükümeti temsilcisi Sadrazam **Ahmet Tevfik Paşa**, “Sözü milletin gerçek temsilcisi olan TBMM delegesine (Bekir Sami Bey’e) bırakıyorum” diyerek bu oyunu bozmuştur.

20. Aşağıdakilerden hangisi 1908 seçimleri öncesinde milletvekili olmak için aranan şartlardan biri değildir?

A) Yabancı devlet ayrıcalığına sahip olmamak
B) 40 yaşını bitirmek
C) Osmanlı vatandaşı olmak
D) Türkçe bilmek
E) Kötü ahlak ile anılmamak

Cevap : B) 40 yaşını bitirmek

Açıklama : 1876 Kanun-i Esasi’ye göre (ki 1908 seçimleri bu kanuna göre yapılmıştır) milletvekili seçilme yaşı **30 (otuz)** olarak belirlenmiştir. “40 yaşını bitirmek” şeklinde bir şart yoktur; bu şart genellikle Ayan Meclisi üyeliği veya Cumhurbaşkanlığı (daha sonra) için geçerlidir.