Uluslararası İlişkilere Giriş 2024-2025 Vize Soruları

Modern Devletler Sisteminin Kökenleri ve Vestfalya Düzeni

Uluslararası ilişkilerin modern anlamda başlangıcı, 1648 yılında imzalanan Vestfalya Barışı ile kurulan egemen devletler sistemine dayandırılır. 1648-1789 yılları arasındaki süreçte, kıta Avrupası’nda hegemonya kurma çabasıyla öne çıkan başat güç Fransa (özellikle XIV. Louis dönemi) olmuştur. Bu dönemde uluslararası sistemin en temel karakteristik özelliği Klasik Güç Dengesi (Balance of Power) politikasıdır. Bu denge arayışı, 19. yüzyılda ulusal birliklerin kurulmasıyla yeni bir evreye girmiştir; nitekim İtalyan siyasi birliği 1861 yılında, Alman siyasi birliği ise 1871 yılında tamamlanarak Avrupa güç haritasını kökten değiştirmiştir.

Dünya Savaşları ve Kırılma Noktaları

20. yüzyıl, iki büyük dünya savaşı ve radikal rejim değişiklikleri ile şekillenmiştir. I. Dünya Savaşı sürerken 1917 yılında Rusya’da gerçekleşen Bolşevik İhtilali, Rusya’nın savaştan çekilmesine neden olmuş ve savaşın sonunda yenilen Almanya ile ağır şartlar içeren Versay Antlaşması (1919) imzalanmıştır. II. Dünya Savaşı ise insanlık tarihinin en yıkıcı olaylarından birine sahne olmuştur; ABD tarafından 6 Ağustos 1945’te ilk atom bombası Japonya’nın Hiroşima kentine atılmıştır. Bu savaşların ardından kurulan yeni düzen, Soğuk Savaş olarak adlandırılmış ve dünya Batı ile Doğu blokları şeklinde iki kutba bölünmüştür.

Uluslararası İlişkiler Kuramları ve Temsilcileri

Uluslararası ilişkiler disiplininde teorik tartışmalar, sistemin nasıl işlediğini anlama çabasının ürünüdür:

• Gerçekçilik (Realizm): I. Dünya Savaşı sonrası gelişen ve idealist yaklaşımların savaşı engelleyemediğini savunan İdealizm akımına tepki olarak doğmuştur. Önde gelen temsilcileri arasında Hans Morgenthau, George F. Kennan, Henry Kissinger ve Arnold Wolfers yer alır.
• Fonksiyonelizm (İşlevselcilik): Devletler arası işbirliğinin teknik ve ekonomik alanlarda başlayarak siyasi bütünleşmeye yol açacağını savunur; kurucusu David Mitrany’dir.
• Bağımlılık Yaklaşımı: Gelişmiş (merkez) ve az gelişmiş (çevre) ülkeler arasındaki eşitsizliği inceleyen bu yaklaşım, sömürünün en önemli nedeninin uluslararası ticaretin yapısı olduğunu savunur.

Soğuk Savaş’ın son döneminde ise 1983’te Ronald Reagan tarafından başlatılan Stratejik Savunma Girişimi (Yıldız Savaşları Projesi), teknolojik üstünlük yarışının zirvesini oluşturmuştur.

Uluslararası Hukuk ve Kurumsal Yapılar

Uluslararası hukuk, iç hukuktan farklı olarak merkezi bir yürütme veya cebir gücüne sahip değildir; bu kuralların uygulanmasını sağlayacak dünya çapında bir polis teşkilatı yoktur (iç hukukta bu görev kolluk güçlerine aittir). Klasik uluslararası hukukun temel inceleme birimi devlettir. Hukuki süreçlerde “Oydaşma Doktrini”, büyük çoğunluğun kabul ettiği kuralların rıza göstermeyen devletleri de bağlayabileceğini savunur. Kurumsal düzeyde ise Birleşmiş Milletler merkezi bir rol oynar; 10 Aralık 1948’de kabul edilen İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi bu sistemin ahlaki temelidir. Günümüzde BM Güvenlik Konseyi’nde reform tartışmaları sürerken, halihazırda veto hakkı olan Fransa dışındaki G4 ülkeleri daimi üyelik talep etmektedir.

Küresel Ekonomik ve Siyasal Gruplaşmalar

Dünya siyaseti, coğrafi ve fonksiyonel alt sistemlerden oluşur. Avrupa Birliği, ekonomik ve siyasi entegrasyonu hedefleyen bir Fonksiyonel Alt Sistem örneğidir. Ekonomik güç odakları arasında “Zenginler Kulübü” olarak anılan G-8 (G-7 grubuna Rusya’nın katılımıyla oluşmuştur), küresel ekonomik kararlarda belirleyici bir konuma sahiptir.

1. Atom bombası ABD tarafından ilk olarak nereye atılmıştır?

A) Nagasaki
B) Berlin
C) Hiroşima
D) Pearl Harbor
E) Normandiya

Cevap : C) Hiroşima

Açıklama : ABD, ilk atom bombasını 6 Ağustos 1945’te Japonya’nın Hiroşima kentine atmıştır.

2. 1648-1789 arası dönemde uluslararası sisteme hâkim olma çabası gösteren devlet aşağıdakilerden hangisi olmuştur?

A) Rusya
B) İngiltere
C) Almanya
D) İtalya
E) Fransa

Cevap : E) Fransa

Açıklama : 1648 Vestfalya Barışı’ndan 1789 Fransız İhtilali’ne kadar olan dönemde kıta Avrupası’nda hegemonya kurmaya çalışan başat güç Fransa’dır (Özellikle XIV. Louis dönemi).

3. İtalyan ve Alman Birlikleri sırasıyla hangi yıllarda kurulmuştur?

A) 1856-1871
B) 1861-1914
C) 1861-1871
D) 1815-1914
E) 1815-1815

Cevap : C) 1861-1871

Açıklama : İtalyan siyasi birliği 1861’de, Alman siyasi birliği ise 1871’de (Prusya önderliğinde) tamamlanmıştır.

4. G-7 grubuna katılarak G-8’in ortaya çıkmasını sağlayan ülke aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çin
B) ABD
C) Rusya
D) İngiltere
E) Almanya

Cevap : C) Rusya

Açıklama : G-7 grubuna sonradan (1990’ların sonunda) Rusya’nın katılımıyla grup G-8 adını almıştır. (Not: Rusya’nın üyeliği Kırım ilhakı sonrası askıya alınmış ve grup tekrar G-7 olmuştur, ancak tarihsel bağlamda cevap Rusya’dır).

5. Uluslararası siyasette gerçekçilik akımı aşağıdakilerden hangisine tepki olarak doğmuştur?

A) Liberalizm
B) İdealizm
C) Bağımlılık yaklaşımı
D) Davranışçılık
E) Çoğulculuk

Cevap : B) İdealizm

Açıklama : E.H. Carr ve Hans Morgenthau gibi düşünürlerin öncülük ettiği Gerçekçilik (Realizm), I. Dünya Savaşı sonrası ortaya çıkan ve II. Dünya Savaşı’nı engelleyemeyen “Ütopik Liberalizm” veya diğer adıyla **İdealizm** akımına bir tepki olarak doğmuştur.

6. Aşağıdakilerden hangisi Soğuk Savaş sonrasında BM Güvenlik Konseyi’nde veto hakkına sahip olması önerilen aday ülkelerden biri değildir?

A) Fransa
B) Almanya
C) Hindistan
D) Brezilya
E) Japonya

Cevap : A) Fransa

Açıklama : Almanya, Japonya, Hindistan ve Brezilya (G4 ülkeleri) BMGK daimi üyeliğine adaydır. Ancak **Fransa** zaten halihazırda BMGK’nın veto hakkına sahip 5 daimi üyesinden biridir, aday değildir.

7. Aşağıdakilerden hangisi I. Dünya Savaşı sırasında Rusya’nın savaştan çekilmesine sebep olmuştur?

A) Osmanlı gemilerinin Rusya’nın Odessa ve Sivastopol limanlarını bombalaması
B) Osmanlı İmparatorluğu’nun topraklarını paylaşmak amacıyla yapılan gizli anlaşmalar
C) ABD’nin ittifak devletleri safında savaşa dâhil olması
D) Avusturya Macaristan veliahdının bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesi
E) Bolşeviklerin Rusya’da iktidarı ellerine geçirmeleri

Cevap : E) Bolşeviklerin Rusya’da iktidarı ellerine geçirmeleri

Açıklama : 1917 Ekim Devrimi ile Bolşeviklerin iktidara gelmesi sonucunda Rusya, Brest-Litovsk Antlaşması’nı imzalayarak I. Dünya Savaşı’ndan çekilmiştir.

8. Aşağıdakilerden hangisi modern Avrupa devletler sistemi için söylenebilir?

A) Sistemde klasik güç dengesi hâkimdir.
B) Sisteme 1789 Fransız İhtilali öncülük etmiştir.
C) Başlangıç tarihi olarak 1815 Viyana Kongresi gösterilebilir.
D) Sadece Avrupa coğrafyası ile sınırlı kalmıştır.
E) Orta Çağ’ın başlarından itibaren geçerli olmuştur.

Cevap : A) Sistemde klasik güç dengesi hâkimdir.

Açıklama : Vestfalya ile başlayan ve 19. yüzyılda (Avrupa Uyumu) kurumsallaşan Modern Avrupa Devletler Sistemi’nin en temel özelliği **Güç Dengesi (Balance of Power)** politikasıdır.

9. Bir ülkedeki yasalardaki kurallara ve bu konulara ilişkin olarak mahkemenin vereceği kararlara uyulmazsa ülkenin hangi birimi zor yolu ile bu yasal kurallara uyulmasını sağlar?

A) Sivil toplum kuruluşları
B) Uluslararası örgütler
C) Kolluk güçleri
D) Yerel mahkemeler
E) Anayasa Mahkemesi

Cevap : C) Kolluk güçleri

Açıklama : Devletin iç hukukunda yargı kararlarını ve yasaları zor kullanarak (cebir) uygulama yetkisi yürütme organına bağlı **Kolluk Güçleri**ne (Polis, Jandarma) aittir.

10. Versay Antlaşması Birinci Dünya Savaşı sonrası İtilaf Devletleri ile hangi devlet arasında imzalanmıştır?

A) İngiltere
B) Bulgaristan
C) İtalya
D) Almanya
E) Osmanlı

Cevap : D) Almanya

Açıklama : I. Dünya Savaşı’nı bitiren barış antlaşmalarından Versay Antlaşması (1919), İtilaf Devletleri ile **Almanya** arasında imzalanmıştır.

11. Klasik uluslararası hukukun temel inceleme birimi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Birey
B) Çok uluslu şirketler
C) Liderler
D) Uluslararası örgütler
E) Devlet

Cevap : E) Devlet

Açıklama : Klasik uluslararası hukukta temel inceleme birimi devlettir.
Bu dönemde uluslararası hukukun asli süjeleri yalnızca devletler olarak kabul edilmiştir.
Diğer seçenekler:
Birey → Modern uluslararası hukukta önem kazanmıştır.
Çok uluslu şirketler → Modern dönemde etkili aktörlerdir.
Liderler → Hukukun temel süjesi değildir.
Uluslararası örgütler → Klasik dönemde yok denecek kadar sınırlıdır, modern dönemde süje kabul edilir.
Bu nedenle doğru cevap E’dir.

12. Aşağıdaki akademisyen-devlet adamlarından hangisi gerçekçiliğin temsilcileri arasında gösterilemez?

A) George F. Kennan
B) Hans Morgenthau
C) Henry A. Kissinger
D) Arnold Wolfers
E) David Mitrany

Cevap : E) David Mitrany

Açıklama : Kennan, Morgenthau, Kissinger ve Wolfers Realist (Gerçekçi) okulun önemli isimleridir. **David Mitrany** ise uluslararası entegrasyon teorilerinden **Fonksiyonelizm**in (İşlevselcilik) kurucusudur, realist değildir.

13. Uluslararası hukukta oydaşma doktrinine ilişkin verilen aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

A) Günümüzde tamamen geçerliliğini yitirmiştir.
B) Uluslararası toplumun üyelerinin büyük çoğunluğu tarafından kabul edilen anlaşmaların bu anlaşmalara imza koymayan tarafları da bağlayacağı görüşüdür.
C) 16. Yüzyılda ortaya çıkmıştır.
D) Rıza Doktrini ile aynı anlama gelmektedir.
E) Devletler arası ilişkileri düzenleyen bir doktrindir.

Cevap : B) Uluslararası toplumun üyelerinin büyük çoğunluğu tarafından kabul edilen anlaşmaların bu anlaşmalara imza koymayan tarafları da bağlayacağı görüşüdür.

Açıklama : Oydaşma (Consensus) doktrini, uluslararası toplumun büyük çoğunluğunun kabul ettiği genel kuralların, onlara açıkça rıza göstermeyen azınlık devletleri de bağlayabileceğini savunur.

14. Yıldız Savaşları Projesi’ni hangi lider başlatmıştır?

A) Barack Obama
B) Ronald Reagan
C) Bill Clinton
D) Boris Yeltsin
E) George W. Bush

Cevap : B) Ronald Reagan

Açıklama : Stratejik Savunma Girişimi (SDI) ya da kamuoyunda bilinen adıyla “Yıldız Savaşları” projesi, 1983 yılında ABD Başkanı **Ronald Reagan** tarafından başlatılmıştır.

15. Bağımlılık yaklaşımına göre az gelişmiş ve gelişmiş ülkeler arasındaki ilişkilerin eşitsiz olmasının en önemli nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ordu
B) Ham madde kaynakları
C) Nüfus
D) Ticaret
E) Teknolojik güç

Cevap : D) Ticaret

Açıklama : Bağımlılık teorisine göre, merkez (gelişmiş) ve çevre (az gelişmiş) ülkeler arasındaki eşitsizliğin temel nedeni, **Ticaret Hadleri**nin (uluslararası ticaretin yapısının) çevre ülkeler aleyhine işlemesidir.

16. Zenginler Kulübü olarak da bilinen ülkeler grubuna ne ad verilir?

A) İslam İşbirliği Teşkilatı
B) NATO
C) BM
D) G-8
E) AB

Cevap : D) G-8

Açıklama : Dünyanın en gelişmiş sanayi ekonomilerinin oluşturduğu grup (G-7/G-8), uluslararası ilişkilerde gayriresmi olarak “Zenginler Kulübü” olarak adlandırılır.

17. I. Uluslararası hukuk iç hukuk ile aynıdır.
II. Uluslararası hukukta kurallara uyulmama durumunu denetleyen bir yürütme gücü söz konusu değildir.
III. Uluslararası hukukun klasik temel inceleme birimi devlettir.
Uluslararası hukuk ile ilgili yukarıdakilerden hangisi/hangileri doğrudur?

A) II ve III
B) I ve III
C) Yalnız II
D) I ve II
E) Yalnız III

Cevap : A) II ve III

Açıklama : Uluslararası hukuk iç hukuktan farklıdır (I Yanlış). Merkezi bir yürütme/cebir gücü yoktur (II Doğru). Temel birimi devlettir (III Doğru).

18. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda 10 Aralık 1948 tarihinde oybirliği ile kabul edilen 30 maddelik insan hakları ile ilgili hukuk belgesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
B) İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi
C) Ekonomik, Sosyal, Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi
D) Uluslararası Hukuk Beyannamesi
E) Kişisel ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme

Cevap : B) İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi

Açıklama : 10 Aralık 1948 tarihinde Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından kabul edilen,
30 maddeden oluşan insan haklarına ilişkin belge:
-İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’dir.

19. Son yüzyılda küresel bir nitelik kazanan günümüz uluslararası siyasal sistemi ne tür alt sistemlerden oluşmaktadır?

A) Kavramsal – Karmaşık
B) Coğrafi – Karmaşık
C) Kavramsal – Çoğulcu
D) Coğrafi – Fonksiyonel
E) Çoğulcu – Fonksiyonel

Cevap : D) Coğrafi – Fonksiyonel

Açıklama : Uluslararası sistemin alt sistemleri (sub-systems) genellikle **Coğrafi** (Orta Doğu, Balkanlar vb.) ve **Fonksiyonel** (Ekonomik örgütler, İttifaklar vb.) olarak sınıflandırılır.

20. Avrupa Birliği hangi tür alt sisteme örnek teşkil etmektedir?

A) Fonksiyonel alt sistem
B) Uluslararası alt sistem
C) Global alt sistem
D) Hukuksal alt sistem
E) Çoğulcu alt sistem

Cevap : A) Fonksiyonel alt sistem

Açıklama : Avrupa Birliği, belirli işlevleri (ekonomi, siyaset, güvenlik) yerine getirmek üzere kurulmuş entegre bir yapı olduğu için **Fonksiyonel Alt Sistem** kategorisine girer (Bazı kaynaklarda coğrafi/bölgesel olarak da geçer ancak şıklarda fonksiyonel daha baskın bir teorik tanımdır).