Balkanlar Siyaseti 2024-2025 Vize Soruları

Yugoslavya’nın Çöküşü ve Sırp Milliyetçiliğinin Yükselişi

Balkanlar siyasi tarihi, 20. yüzyılın sonunda Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti’nin (YSFC) kanlı bir şekilde dağılmasıyla yeniden şekillenmiştir. 1980’de lider Tito’nun ölümünün ardından, federasyonu oluşturan 6 cumhuriyet (Sırbistan, Hırvatistan, Slovenya, Bosna-Hersek, Karadağ ve Makedonya) arasındaki dengeler sarsılmıştır. Özellikle Slobodan Miloseviç liderliğindeki Sırbistan, merkeziyetçi ve milliyetçi bir politika izleyerek federasyona ağırlığını koymaya çalışmıştır. Bu süreçte Sırbistan bünyesindeki Kosova ve Voyvodina gibi otonom bölgelerin özerklikleri kaldırılmış, “Büyük Sırbistan” hayaliyle Sırplaştırma politikaları hız kazanmıştır.

Bosna Savaşı ve Dayton Barış Antlaşması

Balkanlar’daki en trajik çatışma süreci Bosna-Hersek’te yaşanmıştır. 1994 yılında imzalanan Washington Antlaşması ile başlangıçta çatışan Boşnaklar ve Hırvatlar, Sırp saldırganlığına karşı birleşmişlerdir. Savaşın en karanlık noktası, uluslararası mahkemelerce resmen soykırım olarak tanınan Srebrenitsa Katliamı olmuştur. 1995 yılında imzalanan Dayton Antlaşması, savaşı sona erdirmiş ve Bosna-Hersek’i karmaşık bir federal yapıya kavuşturmuştur. Bu düzenleme uyarınca ülke iki entiteye (Bosna-Hersek Federasyonu ve Sırp Cumhuriyeti) ayrılmış; stratejik öneme sahip Brçko ise her iki taraftan bağımsız özerk bir bölge statüsüne getirilmiştir.

Kosova Meselesi ve Uluslararası Yönetim

Kosova’nın bağımsızlık mücadelesi, Sırbistan’ın baskıcı politikalarına karşı İbrahim Rugova’nın pasif direnişiyle başlamış; ancak 1990’ların sonunda Kosova Kurtuluş Ordusu (UÇK)’nun silahlı eylemleriyle aktif çatışma evresine geçmiştir. 1999 NATO müdahalesi sonrası bölge uluslararası korumaya alınmış, UNMIK (BM Misyonu) ve KFOR (Barış Gücü) kurularak yeni bir yönetim tesis edilmiştir. 2008’de ilan edilen bağımsızlığın hukuki boyutu Uluslararası Adalet Divanı’na taşınmış ve mahkeme bu ilanın uluslararası hukuka aykırı olmadığına hükmetmiştir.

Balkan Devletlerinin Kurumsal Yapıları ve İttifaklar

Bölge ülkeleri bugün etnik barışı korumak adına çeşitli kontenjan sistemleri uygulamaktadır; örneğin Karadağ parlamentosunda Arnavut ve Boşnak azınlıklar için özel temsil hakları bulunmaktadır. Soğuk Savaş döneminde ise güvenlik mimarisi keskin çizgilerle ayrılmıştır: Romanya ve Bulgaristan Varşova Paktı üyesiyken; Türkiye ve Yunanistan NATO üyesidir. Yugoslavya ise bu iki blokun dışında kalarak tarafsız (bağlantısız) bir politika izlemiştir. Dağılma sonrası isim değişiklikleri devam etmiş, Sırbistan ve Karadağ’ın oluşturduğu son federal yapı 2003 yılında “Sırbistan-Karadağ Devlet Birliği” adını almıştır.

1. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde Sırbistan’daki Arnavutların ve Kosova’daki Sırpların yoğun olarak yaşadıkları azınlık bölgeleri yer almaktadır?

A) Priştina-Belgrad
B) Mitroviça-Preşova
C) Mitroviça-Voyvodina
D) Voyvodina-Metohija
E) Priştina-Preşova

Cevap : B) Mitroviça-Preşova

Açıklama : Kosova’nın kuzeyindeki **Mitroviça**’da yoğun bir Sırp azınlık yaşarken; Sırbistan’ın güneyindeki **Preşova** Vadisi’nde ise yoğun bir Arnavut azınlık yaşamaktadır.

2. Yugoslavya sonrası Kosova ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Sırbistan 1989 yılında Kosova’nın özerklik statüsünü sonlandırmıştır.
B) Sırbistan Kosova’nın bağımsızlık hakkını tanımıştır.
C) Sırbistan Kosova’yı Sırplaştırma politikası uygulamıştır.
D) Sırbistan 1990’da Kosova Parlamentosu’nu kapatmıştır.
E) Merkezileşme politikası kapsamında Sırbistan’a bağlı bir il düzeyine indirmiştir.

Cevap : B) Sırbistan Kosova’nın bağımsızlık hakkını tanımıştır.

Açıklama : Yugoslavya sonrası Kosova ile ilgili süreçte:
1989: Sırbistan, Kosova’nın özerklik statüsünü kaldırmıştır.
1990: Kosova Parlamentosu kapatılmış ve bölge Sırbistan’a bağlı il seviyesine indirilmiştir.
Sırplaştırma politikası uygulanmıştır; Arnavut nüfusun siyasi ve kültürel hakları kısıtlanmıştır.
Ancak Sırbistan Kosova’nın bağımsızlık hakkını hiç tanımamıştır; aksine bağımsızlık taleplerine karşı çıkmıştır. Bu yüzden B şıkkı yanlıştır.

3. Sırbistan Kosova’nın bağımsızlığını hangi uluslararası kuruma şikayet etmiştir?

A) Dünya Ticaret Örgütü
B) NATO
C) Dünya Sağlık Örgütü
D) Uluslararası Adalet Divanı
E) Eski Yugoslavya için Uluslararası Savaş Suçları Mahkemesi

Cevap : D) Uluslararası Adalet Divanı

Açıklama : Sırbistan, Kosova’nın tek taraflı bağımsızlık ilanının uluslararası hukuka uygun olup olmadığı konusunda BM Genel Kurulu aracılığıyla **Uluslararası Adalet Divanı’ndan (UAD)** istişari görüş istemiştir (2010’da UAD, bağımsızlık ilanının hukuka aykırı olmadığına hükmetmiştir).

4. Bosna-Hersek’te savaş sırasında işlenen katliamlar arasında soykırım olarak tanınan aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ljubljana
B) Dubrovnik
C) Srebrenitsa
D) Belgrad
E) Priştine

Cevap : C) Srebrenitsa

Açıklama : 1995 yılında Bosna Savaşı sırasında Sırp güçleri tarafından 8000’den fazla Boşnak erkeğin katledildiği **Srebrenitsa** katliamı, uluslararası mahkemelerce (UAD ve Eski Yugoslavya Ceza Mahkemesi) resmen **soykırım** olarak tanınmıştır.

5. Aşağıdakilerden hangisi Yugoslavya’nın otonom bölgelerinden biridir?

A) Voyvodina
B) Slovenya
C) Makedonya
D) Arnavutluk
E) İlirya

Cevap : A) Voyvodina

Açıklama : Eski Yugoslavya’da (özellikle Sırbistan Sosyalist Cumhuriyeti içinde) iki özerk bölge vardı: **Kosova** ve **Voyvodina**. Diğer şıklar (Slovenya, Makedonya) cumhuriyettir, Arnavutluk bağımsız devlettir.

6. Aşağıdakilerden hangisi Tito sonrası Yugoslavya’ya ağırlığını koymak isteyen kurucu cumhuriyettir?

A) Makedonya
B) Arnavutluk
C) Kosova
D) Slovenya
E) Sırbistan

Cevap : E) Sırbistan

Açıklama : Tito’nun ölümünden sonra (1980), Yugoslavya’nın en kalabalık ve baskın cumhuriyeti olan **Sırbistan** (özellikle Slobodan Miloseviç liderliğinde), federasyon üzerinde merkeziyetçi ve milliyetçi bir hakimiyet kurmaya çalışmıştır.

7. Dayton Antlaşması sonrası Bosna-Hersek’te özerk birim olarak tanınan bölge aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mitrovica
B) Voyvodina
C) Presevo
D) Brçko
E) Kosova

Cevap : D) Brçko

Açıklama : Dayton Antlaşması ile Bosna-Hersek, iki entiteye (Bosna-Hersek Federasyonu ve Sırp Cumhuriyeti) ayrılmıştır. Ancak stratejik öneme sahip **Brçko**, her iki entiteye de bağlı olmayan, doğrudan devlete bağlı özerk bir bölge (**Brçko Distrikti**) statüsündedir.

8. Sırbistan ve Karadağ’ın oluşturduğu birlik 2003 yılında hangi ismi almıştır?

A) Sırbistan Karadağ Birliği
B) 3.Yugoslavya
C) Karadağ Cumhuriyeti
D) Eski Yugoslavya
E) Sırbistan Federasyonu

Cevap : A) Sırbistan Karadağ Birliği

Açıklama : 2003 yılında “Yugoslavya Federal Cumhuriyeti” adı resmen değiştirilerek daha gevşek bir yapı olan **”Sırbistan-Karadağ Devlet Birliği”** adını almıştır. (2006’da Karadağ’ın ayrılmasıyla bu birlik de sona ermiştir).

9. Aşağıdakilerden hangisi Yugoslavya’nın bir cumhuriyeti değildir?

A) Sırbistan
B) Slovakya
C) Hırvatistan
D) Karadağ
E) Makedonya

Cevap : B) Slovakya

Açıklama : Slovakya, Orta Avrupa ülkesidir (Çekoslovakya’nın parçasıydı). Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti’ni oluşturan 6 cumhuriyet: Sırbistan, Hırvatistan, Slovenya, Bosna-Hersek, Karadağ ve Makedonya’dır.

10. Sırbistan’ın Kosova’ya müdahalesinin sürmesi ve Kosova’nın bağımsızlığının uluslararası toplum tarafından tanınmaması sonucu 1998’de aşağıdakilerden hangisi gerçekleşmiştir?

A) Kosova’nın bağımsızlığı tanınmıştır.
B) Kosova-Sırbistan federasyonu kurulmuştur.
C) UÇK pasif direnişten çıkarak saldırılara başlamıştır.
D) UÇK pasif direnişe başlamıştır.
E) UÇK ile Sırbistan barış masasında anlaşmaya varmıştır.

Cevap : C) UÇK pasif direnişten çıkarak saldırılara başlamıştır.

Açıklama : İbrahim Rugova’nın pasif direniş politikasının sonuç vermemesi ve Sırp baskısının artması üzerine, 1990’ların sonunda **Kosova Kurtuluş Ordusu (UÇK)** silahlı mücadeleye (aktif direniş/saldırı) başlamıştır.

11. 1999 bombardımanı sonrası Kosova’da kurulan uluslararası yönetimin unsurları aşağıdakilerden hangisidir?

A) İslam İşbirliği Teşkilatı Kosova Misyonu ve Kosova Barış Gücü
B) Kosova Barış Gücü ve BM Kosova Misyonu
C) Kosova Barış Gücü ve AB Kosova Gücü
D) AB Kosova Gücü ve BM Kosova Misyonu
E) İslam İşbirliği Teşkilatı Kosova Misyonu ve AB Kosova Gücü

Cevap : B) Kosova Barış Gücü ve BM Kosova Misyonu

Açıklama : 1999 NATO müdahalesi sonrası BMGK 1244 sayılı kararla Kosova’da, sivil yönetim için **BM Kosova Misyonu (UNMIK)** ve güvenliği sağlamak için NATO liderliğindeki **Kosova Barış Gücü (KFOR)** kurulmuştur.

12. Karadağ Cumhuriyeti’nde parlamentoya etnik kontenjana göre seçilen 5 milletvekili hangi etnik gruplardan olabilmektedir?

A) Arnavut ve Boşnak
B) Türk ve Arnavut
C) Sırp ve Roman
D) Arnavut ve Sırp
E) Roman ve Boşnak

Cevap : A) Arnavut ve Boşnak

Açıklama : Karadağ Cumhuriyeti’nde etnik azınlıkların parlamentoda temsilini sağlamak amacıyla 5 milletvekili etnik kontenjanla seçilir. Bu kontenjan, özellikle Arnavut ve Boşnak azınlıkları kapsar.
Diğer azınlık grupları (Sırp, Roman, Türk vb.) parlamentoda farklı yollarla temsil edilebilir, ancak bu özel kontenjan Arnavut ve Boşnaklar için ayrılmıştır.

13. Bosna-Hersek’te Dayton Antlaşması ile kurulan sistem aşağıdaki tanımlardan hangisine daha uygundur?

A) Federasyon
B) Mutlak monarşi
C) Çoğunlukçu üniter ulus-devlet
D) Anayasal monarşi
E) Konsorsiyum

Cevap : A) Federasyon

Açıklama :

14. Aşağıdakilerden hangisi Bosna-Hersek’te Dayton Antlaşması sonrası kurulan birimlerden biridir?

A) Sırp Federasyonu
B) Kosova Federasyonu
C) Bosna Cumhuriyeti
D) Hersek Cumhuriyeti
E) Sırp Cumhuriyeti

Cevap : E) Sırp Cumhuriyeti

Açıklama : Dayton Antlaşması Bosna-Hersek’i iki ana entiteye (birime) ayırmıştır: 1. Bosna-Hersek Federasyonu (Boşnak-Hırvat), 2. **Sırp Cumhuriyeti (Republika Srpska)**.

15. Soğuk Savaş Dönemi güvenlik kurumlarına üyelikle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

A) Romanya-Varşova Paktı
B) Yunanistan-NATO
C) Bulgaristan-Varşova Paktı
D) Türkiye-NATO
E) Yugoslavya-NATO

Cevap : E) Yugoslavya-NATO

Açıklama : Soğuk Savaş Dönemi’nde ülkelerin güvenlik kurumlarına üyelikleri şunlardır:
Romanya → Varşova Paktı
Yunanistan → NATO
Bulgaristan → Varşova Paktı
Türkiye → NATO
Yugoslavya → NATO → (Yugoslavya, Soğuk Savaş döneminde tarafsız bir politika izlemiş ve NATO’ya üye olmamıştır.)
Bu nedenle yanlış eşleştirme E şıkkıdır.

16. Aşağıdakilerden hangisi Yugoslavya’nın kurucu cumhuriyetleri arasında yer almaz?

A) Karadağ
B) Makedonya
C) Slovenya
D) Bosna-Hersek
E) Arnavutluk

Cevap : E) Arnavutluk

Açıklama : Arnavutluk, Yugoslavya’dan ayrı bağımsız bir devlettir. Yugoslavya içinde Arnavut nüfusun yoğun olduğu bölge Kosova’dır, ancak Kosova kurucu cumhuriyet değil, özerk bölge statüsündeydi.

17. 1994 Washington Antlaşması sonrası Bosna Savaşı’nda çatışan taraflar aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hırvatlar ve karşısında Boşnaklar ile Sırplar
B) Boşnaklar ve karşısında Hırvatlar ile Sırplar
C) Sırplar ve karşısında Hırvatlar ile Boşnaklar
D) Makedonlar ve karşısında Hırvatlar ile Sırplar
E) Makedonlar ve karşısında Sırplar ile Boşnaklar

Cevap : C) Sırplar ve karşısında Hırvatlar ile Boşnaklar

Açıklama : 1994 Washington Antlaşması ile Bosna Savaşı’nda birbirleriyle çatışan Boşnaklar ve Hırvatlar barışarak “Bosna-Hersek Federasyonu”nu kurmuş ve güçlerini birleştirerek **Sırplara karşı** ortak cephe oluşturmuşlardır.

18. Aşağıdakilerden hangisi 1990’larda Kosova’daki durumun iç savaş halini alması sonucu gerçekleşen gelişmelerden değildir?

A) UÇK direnişi şiddetlendirmiştir.
B) BM barış çağrıları yapmıştır.
C) Sırbistan Kosova’nın bağımsızlığını tanımayı kabul etmiştir.
D) NATO bombardımanı gerçekleşmiştir.
E) AGİT barış çağrıları yapmıştır.

Cevap : C) Sırbistan Kosova’nın bağımsızlığını tanımayı kabul etmiştir.

Açıklama : 1990’larda Kosova’daki etnik çatışmalar ve iç savaş ortamında şu gelişmeler yaşanmıştır:
UÇK (Kosova Kurtuluş Ordusu) direnişi şiddetlenmiştir.
BM ve AGİT, barış çağrıları yapmıştır.
NATO, Sırbistan’a karşı bombardıman düzenlemiştir.
Ancak Sırbistan, Kosova’nın bağımsızlığını tanımayı hiç kabul etmemiştir. Bu nedenle C şıkkı yanlıştır.

19. Aşağıdakilerden hangisi Yugoslavya’nın dağılma sürecinde Kosova’daki ayaklanmaların ve ayrılıkçı taleplerin arkasındaki nedenlerden değildir?

A) Sırp lider Miloseviç’in aşırı milliyetçi söylemleri
B) Sırbistan’ın merkeziyetçi siyaseti
C) Sırbistan’da yayılmacı aşırı milliyetçiliğin yükselişe geçmesi
D) Sırbistan’ın çok kültürlü bir federasyon kurma önerisi
E) Sırbistan’ın Kosova’yı Sırplaştırma politikaları

Cevap : D) Sırbistan’ın çok kültürlü bir federasyon kurma önerisi

Açıklama : Sırbistan’ın (Miloseviç’in) politikası çok kültürlülük değil, tam tersine “Büyük Sırbistan” hayaliyle Sırp milliyetçiliğini dayatmak ve özerklikleri kaldırarak merkeziyetçi/tek kültürlü bir yapı kurmaktı. Bu durum ayrılıkçılığı tetiklemiştir.

20. Yugoslavya’nın dağılması sonrası hangi iki devlet Yugoslavya ismini kullanarak bir arada varlıklarını sürdürmüşlerdir?

A) Makedonya ve Karadağ
B) Sırbistan ve Slovenya
C) Slovenya ve Hırvatistan
D) Sırbistan ve Karadağ
E) Sırbistan ve Makedonya

Cevap : D) Sırbistan ve Karadağ

Açıklama : Diğer cumhuriyetler ayrıldıktan sonra **Sırbistan ve Karadağ**, 1992 yılında “Yugoslavya Federal Cumhuriyeti”ni (Yeni Yugoslavya) kurarak 2003 yılına kadar bu isimle devam etmişlerdir.