Açık Kaynak İşletim Sistemleri 2025-2026 Bütünleme Soruları

Açık Kaynak Felsefesi ve Tarihsel Gelişim

Açık kaynak yazılım kavramı, yazılımın kaynak kodunun herkes tarafından erişilebilir, değiştirilebilir ve dağıtılabilir olması ilkesine dayanır. Bu hareketin temelleri yaklaşık olarak 1970 – 1980 yılları arasında atılmıştır. İşletim sistemleri tarihinde bir dönüm noktası olan UNIX, başlangıçta Assembly diliyle yazılmıştı; ancak 1973 yılında Dennis Ritchie tarafından C programlama dili ile tekrar yazılması, sistemin farklı donanımlara kolayca taşınabilmesini (taşınabilirlik) sağlayarak geçerliliğini ve uyumluluğunu zirveye taşımıştır. Günümüzde Mac OS gibi kapalı kaynaklı sistemlerin aksine Linux, Minix ve UNIX açık kaynak felsefesinin en önemli temsilcileridir.

Linux Dağıtımları ve Ubuntu Ekosistemi

Linux, birçok farklı “dağıtım” (distribution) üzerinden kullanıcıya sunulur. Bunlardan en popüleri olan Ubuntu, ismini ve felsefesini Afrika’daki dayanışma kültüründen alır. Ubuntu logosu (“Arkadaş Çemberi”), el ele tutuşmuş insanları simgeleyerek bir dünya felsefesini ifade eder. Ubuntu’nun sürüm adlandırma geleneği; alfabetik sırayla giden, aynı baş harfe sahip iki kelimeden (genellikle bir sıfat ve bir hayvan ismi) oluşur. Linux sistemleri, açık kaynaklı oldukları için genellikle kendi içerisinde yüklü olan ofis, internet ve çoklu ortam yazılımlarıyla birlikte ücretsiz olarak sunulur ve ağ teknolojileri (POP3 vb.) konusunda gelişmiş bir altyapı sağlar.

Yazılım Geliştirme Araçları ve Programlama Dilleri

Açık kaynak dünyası, geliştiriciler için zengin bir araç yelpazesi sunar. Örneğin PHP, doğrudan HTML içerisine gömülebilme özelliği sayesinde dinamik web sayfaları oluşturmak için evrensel bir standart haline gelmiştir. Yazılım geliştirme tarafında, sadece metin düzenleyici değil; derleyici ve hata ayıklayıcı da içeren Visual Studio veya Java geliştirmek için kullanılan Eclipse gibi tam kapsamlı IDE (Entegre Geliştirme Ortamı) yapıları mevcuttur. Daha hafif düzenleyiciler arasında GitHub ekibi tarafından geliştirilen Atom ve Pico editörünün uzantısı olan Nano dikkat çeker. İçerik yönetimi tarafında ise Drupal, bir medya oynatıcı değil, güçlü bir CMS (İçerik Yönetim Sistemi)dir.

Linux Komut Satırı ve Dosya Sistemi

Linux’ta işlemler genellikle komut satırı üzerinden yürütülür. Bazı komutlar birbirinin tam tersi işlevi görür; zip sıkıştırırken unzip dosyayı açar. Uzun çıktıları parça parça görüntülemek için more-less ikilisi, dosya veya dizinleri hızlıca aramak için Windows’taki Search karşılığı olan locate komutu kullanılır. Metin arama aracı olan grep parametreleri arasında -v (tersine çevirme), -r (rekürsif arama) ve -i (harf duyarsızlığı) bulunurken; -c parametresi karakter sayısını değil eşleşen satır sayısını verir. Sistem mimarisinde ise /run dizini, açılıştan itibaren çalışan süreçlerin (run-time data) geçici verilerini tutar.

Mobil İşletim Sistemleri

Mobil dünyada açık kaynak kullanımı devrim yaratmıştır. Android işletim sistemi, Google tarafından satın alınıp geliştirilerek küresel bir pazar payına ulaşmıştır. Ancak donanım üreticileri tarafından kullanılan tüm sistemler açık kaynaklı değildir; bir telefon satın alındığında işletim sistemi için de ücret ödeniyorsa (Samsung’un bazı modellerindeki kapalı entegrasyonlar gibi), bu durum sistemin mobil ve kapalı kaynak kodlu olduğunun bir göstergesidir.

1. Aşağıdakilerden hangisi açık kaynak kodlu bir programlama dili olan PHP’nin her türlü web sayfasında kullanılabilmesini sağlayan bir özelliktir?

A) Çok fazla komuta sahip olması
B) HTML içerisine gömülebilmesi
C) Farklı bir komut yapısına sahip olması
D) Sosyal medya içerisinde de kullanılabilmesi
E) Hem Microsoft hem Apple içerisinde kullanılabilmesi

Cevap : B) HTML içerisine gömülebilmesi

Açıklama : PHP’nin en güçlü özelliklerinden biri, HTML kodları arasına doğrudan gömülebilmesidir. Bu sayede dinamik web sayfaları kolayca oluşturulabilir.

2. Aşağıdakilerden hangisi Linux’taki grep komutunun bir parametresi değildir?

A) -v: Komutun davranışını tersine çevirme
B) -r: Verilen dizinin alt dizinlerinde de verilen şablona uygun arama yapma
C) -c: Karakter sayısı hesaplama
D) -l: Şablona uygun satırların bulunduğu dosya adlarını listeleme
E) -i: Arama sırasında büyük/küçük harf eşleştirmesi yapmama

Cevap : C) -c: Karakter sayısı hesaplama

Açıklama : grep komutunda “-c” parametresi karakter sayısını değil, **eşleşen satır sayısını** (count) hesaplar/verir.

3. Aşağıdaki açık kaynak kodlu yazılımlar ve özellikleri eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

A) Drupal – Video Oynatıcı Yazılımı
B) Python – Programlama Dili
C) Apache HTTP – Web Sunucusu
D) FileZilla – FTP İstemcisi
E) Eclipse – Yazılım Geliştirme Ortamı

Cevap : A) Drupal – Video Oynatıcı Yazılımı

Açıklama : Drupal bir video oynatıcı değil, açık kaynak kodlu bir **İçerik Yönetim Sistemi (CMS)**dir.

4. Linux için GitHub’ın arkasındaki geliştiriciler tarafından oluşturulan editör aşağıdakilerden hangisidir?

A) Atom
B) Gedit
C) Geany
D) GNU Emacs
E) KWrite

Cevap : A) Atom

Açıklama : Atom editörü, GitHub tarafından geliştirilen ve “21. Yüzyıl için hacklenebilir metin editörü” sloganıyla çıkan açık kaynak kodlu bir editördür.

5. Aşağıdakilerden hangisi Ubuntu sürümlerinin isimlerinin bir özelliği değildir?

A) Mitolojik hayvanlardan faydalanırlar
B) Her ismin içerisinde gizli olarak yerleştirilmiş bir Ubuntu kelimesi bulunmaktadır
C) Her sürüm bir önceki sürümden sonraki harfle başlar
D) Oluştukları kelimelerin baş harfleri aynıdır
E) İki kelimeden oluşurlar

Cevap : B) Her ismin içerisinde gizli olarak yerleştirilmiş bir Ubuntu kelimesi bulunmaktadır

Açıklama : Ubuntu sürümleri “Sıfat + Hayvan İsmi” (Örn: Bionic Beaver, Cosmic Cuttlefish) şeklinde adlandırılır ve alfabetik gider. İsimlerin içinde gizli bir “Ubuntu” kelimesi yoktur.

6. “O editör başka bir editör olan Pico editörünün bir benzeri ve uzantısıdır.” olarak ifade edilen editör aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sublime Text
B) KWrite
C) Nano
D) GNU Emacs
E) Atom

Cevap : C) Nano

Açıklama : Nano, Unix/Linux sistemlerinde kullanılan ve Pico editörünün açık kaynaklı bir benzeri ve devamı olarak geliştirilmiş bir metin editörüdür.

7. Java ile bir yazılım geliştirmek isteyen ancak yazılımını açık kaynak kodlu bir ortamda geliştirmeyi düşünen birinin kullanacağı en uygun yazılım aşağıdakilerden hangisidir?

A) Open Office
B) Chromium
C) Firefox
D) Drupal
E) Eclipse

Cevap : E) Eclipse

Açıklama : Eclipse, Java başta olmak üzere birçok programlama dili için kullanılan, **açık kaynak kodlu bir geliştirme ortamı (IDE)**dir.

8. Linux’taki aşağıdaki komut ikilisinin hangisi birbirinin tersi işlem gerçekleştirmektedir?

A) tac-rev
B) diff-tar
C) zip-unzip
D) head-tail
E) man-info

Cevap : C) zip-unzip

Açıklama : “zip” sıkıştırma yaparken, “unzip” sıkıştırılmış dosyayı açar; yani birbirinin tam tersi işlemi yaparlar. (head-tail dosyanın başını ve sonunu gösterir, ters işlem değildir).

9. Açık kaynak yazılım kavramı yaklaşık olarak aşağıdaki hangi tarihlerde ortaya çıkmıştır?

A) 1990 – 2000 arası
B) 1980 – 1990 arası
C) 2010 – 2020 arası
D) 2000 – 2010 arası
E) 1970 – 1980 arası

Cevap : E) 1970 – 1980 arası

Açıklama : Açık kaynak hareketi ve özgür yazılım felsefesi (Richard Stallman, GNU projesi vb.) 1970’lerin sonu ve 1980’lerin başında belirginleşmiştir.

10. İlk ortaya çıktığında bu kadar geçerli ve uyumlu bir sistem olmayan UNIX’ın geçerliliğini ve uyumluluğunu arttıran olay aşağıdakilerden hangisidir?

A) Microsoft işletim sistemlerinin çok başarısız olması
B) Farklı donanım sistemlerinde kullanılması
C) Mobil versiyonunun ortaya çıkması
D) Apple İşletim sistemlerinin çok fazla kullanılmaması
E) C programlama dili ile tekrar yazılması

Cevap : E) C programlama dili ile tekrar yazılması

Açıklama : UNIX başlangıçta Assembly ile yazılmıştı. Dennis Ritchie tarafından C dili geliştirilip UNIX çekirdeği **C dili ile tekrar yazılınca** (1973), sistem taşınabilir (portable) hale gelmiş ve yaygınlaşmıştır.

11. Aşağıdaki editörlerden hangisi bir bilgisayar kodu geliştirme ortamı olarak ifade edilebilir?

A) Visual Studio
B) GNU Emacs
C) Atom
D) Gedit
E) Geany

Cevap : A) Visual Studio

Açıklama : Visual Studio, sadece bir metin editörü değil, derleyici, hata ayıklayıcı (debugger), proje yönetimi gibi araçları da içeren **tam kapsamlı bir bilgisayar kodu geliştirme ortamı (IDE)**dir.

12. Bir komutun sonucunu parça parça görüntülemek için aşağıdaki hangi parametre çifti kullanılmaktadır?

A) head-chmod
B) cat-mkdir
C) help-grep
D) more-less
E) pwd-head

Cevap : D) more-less

Açıklama : more ve less komutları, bir komutun çıktısını ekrana sığmayacak kadar uzun olduğunda sonucu sayfa sayfa görüntülemek için kullanılır. Bu sayede kullanıcı, çıktıyı parça parça inceleyebilir ve kolayca gezinebilir.

13. Aşağıdakilerden hangisi, açık kaynaklı bir masaüstü işletim sistemi olan Linux’un bir dağıtımı olan Ubuntu’nun logosunun ilk günden beri aynı şekilde olmasının sebebidir?

A) İçerisinde Ubuntu yazısını barındırması
B) Her işletim sistemine uyum sağlaması
C) Bir dünya felsefesini ifade etmesi
D) Basit bir logo olması
E) Güzel bir şekil olması

Cevap : C) Bir dünya felsefesini ifade etmesi

Açıklama : Ubuntu logosu (“Circle of Friends” / Arkadaş Çemberi), el ele tutuşmuş üç insanı simgeler ve “Ben, biz olduğumuz için benim” şeklindeki Afrika (Ubuntu) felsefesini/dayanışmayı temsil eder.

14. Linux’taki pek çok komutun, Windows’ta da karşılıkları bulunmaktadır.
Linux’ta bulunan hangi komutun Windows’taki karşılığı Search komutudur?

A) whatis
B) grep
C) find
D) sort
E) locate

Cevap : E) locate

Açıklama :

15. Android işletim sistemi bir teknoloji devi olan hangi firma tarafından satın alınmış ve geliştirilmiştir?

A) Google
B) Apple
C) e-Bay
D) Microsoft
E) Amazon

Cevap : A) Google

Açıklama : Android işletim sistemi, başlangıçta Android Inc. tarafından geliştirilmiş, daha sonra Google tarafından satın alınmıştır. Google, Android’i geliştirerek dünyada en yaygın kullanılan mobil işletim sistemlerinden biri hâline getirmiştir.

16. Linux’un POP3 gibi teknolojiler ile ilgili hizmet sunabilmesi aşağıdaki özelliklerden hangisinin bir sonucudur?

A) Çok görevli olması
B) Ağ teknolojileri konusunda hizmet vermesi
C) Stabil olması
D) Açık kaynak kodlu olması
E) Uyumlu bir sistem olması

Cevap : B) Ağ teknolojileri konusunda hizmet vermesi

Açıklama : POP3 gibi teknolojiler, ağ (network) hizmetleri kapsamında yer alır. Linux’un bu tür hizmetleri sunabilmesi, ağ teknolojileri konusunda gelişmiş destek sağlamasının bir sonucudur.

17. “Linux ücretsiz bir işletim sistemi olduğu için, ..… de ücretsiz bir şekilde kullanılabilmektedir.” cümlesinde boş bırakılan kısma aşağıdakilerden hangisi gelebilir?

A) donanım sürücüleri
B) kendi içerisinde yüklü olan vb yazılımlar
C) derleyiciler
D) internet tarayıcılar
E) e-mail sistemleri

Cevap : B) kendi içerisinde yüklü olan vb yazılımlar

Açıklama : Linux dağıtımları genellikle ofis, medya, internet vb. birçok **uygulama/yazılım** ile yüklü gelir ve sistem ücretsiz olduğu için bu dahili yazılımlar da ücretsiz sunulur.

18. Aşağıdakilerden hangisi açık kaynak kodlu bir işletim sistemi değildir?

A) Linux
B) Minix
C) Xenix
D) Mac OS
E) UNIX

Cevap : D) Mac OS

Açıklama : Mac OS, Apple tarafından geliştirilen ve kaynak kodu kapalı olan bir işletim sistemidir.
Linux, Minix ve UNIX açık kaynaklı veya açık kaynak felsefesine yakın sistemler olarak bilinir.

19. Programcılıkta, çalışmaya hazır programlar için “run edilir” tanımı kullanılmaktadır.
Buna göre Linux’ta /run dizininin aşağıdaki dosyaların hangisini tutması beklenir?

A) Sistem dosyaları
B) Servis dosyaları
C) Kullanıcı dosyaları
D) Çalışan dosyalar
E) Kesinti dosyaları

Cevap : D) Çalışan dosyalar

Açıklama : `/run` dizini, sistem açılışından itibaren çalışan süreçler (processes) ve servislerle ilgili geçici çalışma zamanı verilerini (**run-time data**) tutar.

20. Bir işletim sisteminin Samsung akıllı telefonlarda kullanılması ve telefon satın alındığında o işletim sistemi için de bir ücret ödenmiş olması, işletim sisteminin aşağıdaki özellik çiftlerinden hangisine sahip olduğunu göstermektedir?

A) Mobil – açık kaynak kodlu
B) Sunucu – kapalı kaynak kodlu
C) Masaüstü – kapalı kaynak kodlu
D) Mobil – kapalı kaynak kodlu
E) Masaüstü – açık kaynak kodlu

Cevap : D) Mobil – kapalı kaynak kodlu

Açıklama : Samsung akıllı telefonlarda kullanılan işletim sistemi mobil bir sistemdir. Telefon satın alındığında işletim sistemi için de ücret ödenmesi, sistemin kapalı kaynak kodlu olduğunu göstermektedir.