Birinci Dünya Savaşı Tarihi (1914-1918) 2024-2025 Vize Soruları

Savaşın Başlangıcı ve Bloklaşma Dinamikleri

I. Dünya Savaşı’nın temelinde, sanayileşen Almanya ile küresel deniz hakimiyetini korumak isteyen İngiltere arasındaki ekonomik ve askeri rekabet yatar. Savaş öncesinde 1873’te kurulan I. Üç İmparatorlar Ligi (Almanya, Avusturya-Macaristan, Rusya), monarşileri bir araya getiren ilk büyük ittifak denemesidir. Ancak 1908’de Avusturya’nın Bosna-Hersek’i ilhakı, Sırbistan ile gerilimi tırmandırmış ve Saraybosna suikastı fitili ateşlemiştir. Temmuz 1914’te Potsdam’da Almanya İmparatoru II. Wilhelm’in verdiği “açık çek” ile savaş kaçınılmaz hale gelmiştir.

Saf Değiştirenler ve Balkanlar’daki Çatışmalar

Savaşın seyri, ülkelerin stratejik çıkarları doğrultusunda saf değiştirmesiyle şekillenmiştir. Başlangıçta Bağlaşık (İttifak) Devletler grubunda yer alan İtalya, 1915 Londra Antlaşması ile kendisine vadedilen Antalya ve Oniki Ada karşılığında İtilaf bloğuna geçmiştir. Balkanlar’da ise eski hesaplaşmalar canlanmış; Bulgaristan ve Sırbistan karşıt gruplarda yer alarak birbirlerine savaş ilan etmişlerdir. İngiltere, Yunanistan’ı kendi yanına çekebilmek için ona Kıbrıs adasını teklif ederek diplomatik bir hamle yapmıştır.

Osmanlı Devleti’nin Savaşa Girişi ve Turan İdeali

Osmanlı Devleti, 2 Ağustos 1914’te Almanya ile imzaladığı gizli ittifakla tarafını belirlemiştir. İttihat ve Terakki yönetimi, bu ittifakla kapitülasyonların kaldırılması güvencesini almış ve Orta Asya’ya açılan “Turan Kapısı” olarak gördüğü İran üzerinden genişlemeyi hedeflemiştir. Almanya’nın Osmanlı’dan en büyük beklentisi, yeni cepheler açarak İtilaf güçlerini bölmekti. Bu süreçte Kafkas Cephesi’ndeki Sarıkamış Harekatı’nı yöneten Hafız Hakkı Paşa, salgın hastalık nedeniyle hayatını kaybeden sembol isimlerden biri olmuştur.

Stratejik Cepheler ve “3B” Hattı

Savaşın en kritik savunma hattı olan Çanakkale Cephesi, diğer Türk cephelerinden savunma karakteriyle ayrılır. İngiltere bu cepheyi açarak hem Rusya’ya yardım etmeyi hem de Almanya ile Osmanlı arasındaki Berlin-Boğaz-Bağdat (3B) demiryolu bağını koparmayı amaçlamıştır. Batı Avrupa’da ise Alman ilerleyişini durduran ve Fransa’yı mutlak bir yıkımdan kurtaran Marne Çarpışması, tarihe “Marne Mucizesi” olarak geçmiştir. Savaşın küresel boyutu ise Güney Amerika açıklarında gerçekleşen deniz muharebelerine kadar uzanmıştır.

1. Osmanlı Ordusu’nun yetenekli subayı Hafız Hakkı Paşa, hangi cephede hayatını kaybetmiştir?

A) Kafkas
B) Galiçya
C) Körfez
D) Çanakkale
E) Kanal

Cevap : A) Kafkas

Açıklama : Hafız Hakkı Paşa, I. Dünya Savaşı sırasında Kafkas Cephesi’nde Enver Paşa ile birlikte Sarıkamış Harekatı’nı planlayan ve yöneten komutanlardandır. Harekat sırasındaki zorlu kış şartlarında hastalanarak (tifüs) 1915 yılında Erzurum’da hayatını kaybetmiştir. (Not: Sarıkamış Harekatı Kafkas Cephesi’ndedir).

2. Daha önce Bağlaşık Devletler grubunda olmasına karşın, savaş sırasında grup değiştiren ülke hangisidir?

A) Yunanistan
B) Bulgaristan
C) Romanya
D) Sırbistan
E) İtalya

Cevap : E) İtalya

Açıklama : İtalya, savaş öncesinde Almanya ve Avusturya-Macaristan ile birlikte “Üçlü İttifak” (Bağlaşık Devletler) bloğunda yer alıyordu. Ancak savaş başladığında tarafsız kaldı ve ardından İtilaf Devletleri (İngiltere, Fransa) ile yaptığı gizli Londra Antlaşması (1915) ile kendisine vadedilen topraklar (Trentino, Antalya, 12 Ada vb.) karşılığında saf değiştirerek İtilaf bloğuna geçti.

3. İttihat ve Terakki için “Turan Kapısı” hangisidir?

A) Körfez
B) Kırım
C) Hindistan
D) Galiçya
E) İran

Cevap : E) İran

Açıklama : İttihat ve Terakki’nin “Turancılık” (Pan-Türkizm) ideali doğrultusunda, Orta Asya Türklerine ulaşmak için stratejik güzergah Kafkasya ve İran coğrafyasıydı. Özellikle Enver Paşa’nın planlarında İran üzerinden geçerek Türkistan’a ve Hindistan Müslümanlarına ulaşma hedefi vardı. Bu bağlamda İran, Turan’a açılan stratejik bir kapı olarak görülüyordu.

4. Savaşa katılması durumunda İngiltere’nin, Dünya Savaşı’nın sonunda, Yunanistan’a vereceği ada hangisidir?

A) Sakız
B) Malta
C) Girit
D) Kıbrıs
E) Sicilya

Cevap : D) Kıbrıs

Açıklama : İngiltere, 1915 yılında Balkanlarda zor durumda kalan Sırbistan’a yardım edebilmek ve Çanakkale/Balkan cephesinde elini güçlendirmek amacıyla Yunanistan’ın savaşa İtilaf Devletleri yanında girmesini istemiştir. Bu desteği sağlamak için Yunanistan’a (o dönem İngiliz yönetiminde olan) **Kıbrıs** adasını vermeyi teklif etmiştir (Ancak Yunanistan o dönemdeki iç siyasi karışıklıklar ve Kral’ın tutumu nedeniyle teklifi hemen kabul etmemiştir).

5. Savaşa girmesinin karşılığında İtalya, Antalya ve Oniki Ada’yı hangi devletten istemiştir?

A) Fransa
B) İngiltere
C) Rusya
D) Osmanlı Devleti
E) Almanya

Cevap : B) İngiltere

Açıklama : İtalya, savaşa girmek için İtilaf Devletleri ile pazarlık masasına oturduğunda (1915 Londra Antlaşması), Akdeniz’deki hakimiyetini güçlendirmek amacıyla Osmanlı toprağı olan Antalya ve çevresi ile zaten işgalinde tuttuğu Oniki Ada’nın kendisine bırakılmasını talep etti. Bu pazarlığı yürüten ve bu toprakları vadeden (garantör) ana güç **İngiltere** (ve müttefikleri) idi. (Not: Toprak Osmanlı’ya ait olsa da, talep diplomatik olarak İngiltere/İtilaf bloğuna yapılmıştır).

6. İngiltere’nin açtığı Çanakkale Cephesi, hangi “3B” bağını kırmak içindir?

A) Bonn-Boğaz-Basra
B) Berlin-Boğaz-Beyrut
C) Berlin-Boğaz-Bağdat
D) Bavyera-Boğaz-Basra
E) Berlin-Boğaz-Basra

Cevap : C) Berlin-Boğaz-Bağdat

Açıklama : Almanya’nın “Drang nach Osten” (Doğuya Yayılma) politikası çerçevesinde geliştirdiği ve İngiltere’nin Hindistan yolunu tehdit eden büyük stratejik projesi **Berlin-Boğaz-Bağdat** (3B) demiryolu projesiydi. İngiltere, Çanakkale Cephesi’ni açarak hem Rusya’ya yardım etmeyi hem de Almanya ile Osmanlı arasındaki bu stratejik bağı koparmayı amaçlamıştır.

7. I. Dünya Savaşı’na giren devletler grubunun önde gelen iki ülkesi aşağıdakilerden hangileridir?

A) Almanya – Rusya
B) Avusturya – Rusya
C) İngiltere – Almanya
D) Almanya – Fransa
E) İngiltere – Avusturya

Cevap : C) İngiltere – Almanya

Açıklama : I. Dünya Savaşı’nın temelinde yatan en büyük rekabet, dönemin süper gücü **İngiltere** ile sanayileşerek ona rakip olan **Almanya** arasındaki ekonomik, siyasi ve askeri (donanma) rekabetti. Savaşın iki ana kutbunun (İtilaf ve İttifak) lider ülkeleri bu ikisidir.

8. İki ayrı grup içerisinde savaşa katılarak birbirlerine savaş ilan eden iki Balkan ülkesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sırbistan-Yunanistan
B) Yunanistan-Bulgaristan
C) Bulgaristan-Sırbistan
D) Bulgaristan-Romanya
E) Romanya-Sırbistan

Cevap : C) Bulgaristan-Sırbistan

Açıklama : Balkan Savaşları’nın mirası nedeniyle bölge ülkeleri farklı tarafları seçti. **Sırbistan**, savaşın başlamasına neden olan taraf olarak İtilaf bloğundaydı. **Bulgaristan** ise II. Balkan Savaşı’nda kaybettiği toprakları geri almak için 1915’te İttifak (Almanya) bloğuna katıldı ve Sırbistan’a savaş ilan etti. Böylece iki komşu Balkan ülkesi karşı karşıya geldi.

9. Birinci Üç İmparatorlar Ligi, aşağıdaki hangi devletler grubundan oluşur?

A) Almanya-Avusturya-Fransa
B) İngiltere-Fransa-Rusya
C) Almanya-Avusturya-İngiltere
D) Almanya-Avusturya-Rusya
E) Almanya-İngiltere-Rusya

Cevap : D) Almanya-Avusturya-Rusya

Açıklama : Bismarck’ın Alman birliğini kurduktan sonra Fransa’yı yalnız bırakmak amacıyla 1873 yılında kurduğu “I. Üç İmparatorlar Ligi” (Dreikaiserbund); **Almanya** (I. Wilhelm), **Avusturya-Macaristan** (Franz Joseph) ve **Rusya** (II. Aleksandr) imparatorluklarını bir araya getiren ittifaktı.

10. Batı Avrupa cephesinde, taraflar arasındaki ilk önemli çarpışma nerede yapılmıştır?

A) Saint Quentin
B) Marne
C) Charleroi
D) Anvers
E) Waterloo

Cevap : B) Marne

Açıklama :

11. Kafkasya Cephesi’ndeki yenilgiler üzerine, en büyük göçün yaşandığı şehir hangisidir?

A) Bitlis
B) Van
C) Artvin
D) Erzurum
E) Ağrı

Cevap : D) Erzurum

Açıklama : 1916 yılında Rus ordularının büyük bir taarruzla Doğu Anadolu’da ilerlemesi sonucu Osmanlı ordusu geri çekilmek zorunda kaldı. Bölgenin en büyük şehri ve kilit noktası olan **Erzurum**’un işgali, Müslüman Türk halkının kitleler halinde iç bölgelere doğru göç etmesine neden oldu.

12. Potsdam’da hangi ülkenin imparatoru, generalleri ile birlikte savaş kararı almıştır?

A) İngiltere
B) Rusya
C) Fransa
D) Almanya
E) İtalya

Cevap : D) Almanya

Açıklama : Avusturya Veliahdı’nın öldürülmesinden sonra, Temmuz 1914’te **Almanya** İmparatoru II. Wilhelm, Potsdam Sarayı’nda askeri ve siyasi liderleriyle toplanarak Avusturya’ya “açık çek” vermiş ve savaşın kaçınılmaz olduğuna karar vererek savaşa giriş sürecini başlatmıştır.

13. Savaşa girme konusunda, 2 Ağustos 1914 tarihli antlaşma, hangi iki ülke arasında yapılmıştır?

A) Fransa-Rusya
B) İngiltere-Rusya
C) Avusturya-Almanya
D) İngiltere-Fransa
E) Almanya-Osmanlı Devleti

Cevap : E) Almanya-Osmanlı Devleti

Açıklama : Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’na girmesinin resmi belgesi olan gizli ittifak antlaşması, 2 Ağustos 1914 tarihinde İstanbul’da Sait Halim Paşa Yalısı’nda **Almanya ile Osmanlı Devleti** arasında imzalanmıştır.

14. İngiltere ile Almanya arasındaki deniz çarpışmaları, nereye kadar uzanır?

A) Güneydoğu Asya
B) Kuzey Amerika
C) Güney Afrika
D) Doğu Asya
E) Güney Amerika

Cevap : E) Güney Amerika

Açıklama : I. Dünya Savaşı sadece Avrupa’da değil, okyanuslarda da sürdü. İngiliz ve Alman donanmaları arasındaki ilk büyük deniz savaşlarından biri olan Coronel Deniz Muharebesi (Şili açıkları) ve ardından gelen Falkland Adaları Muharebesi, **Güney Amerika** sularında gerçekleşmiştir.

15. Fransa’yı denizlerde koşulsuz olarak destekleyeceğini açıklayan devlet hangisidir?

A) İtalya
B) Rusya
C) İngiltere
D) ABD
E) Yunanistan

Cevap : C) İngiltere

Açıklama : Savaş öncesinde kurulan “Entente Cordiale” (Samimi Anlaşma) ve yapılan askeri görüşmeler çerçevesinde **İngiltere**, Fransa’nın kuzey kıyılarının (Manş Denizi ve Atlas Okyanusu) güvenliğini sağlama garantisi vermiştir. Böylece Fransa donanmasını Akdeniz’e kaydırabilmiştir.

16. I. Dünya Savaşı’nda Almanya’nın, Osmanlı Devleti’nden en önemli beklentisi hangisidir?

A) Cephe açması
B) Asker temini
C) Yiyecek temini
D) Silah temini
E) Donanma temini

Cevap : A) Cephe açması

Açıklama : Almanya, Avrupa’da (Batı ve Doğu cephelerinde) sıkışmıştı. Osmanlı Devleti’nin savaşa girmesini istemesindeki temel stratejik amaç; Osmanlı’nın geniş coğrafyasında **yeni cepheler açarak** (Kafkas, Kanal vb.) İtilaf Devletleri’nin güçlerini bölmek ve kendi üzerindeki askeri yükü hafifletmekti.

17. Osmanlı Devleti’ne, Dünya Savaşı’nda yanında yer alması ile “adli ve iktisadi kapitülasyonların kaldırılması” güvencesini veren devlet hangisidir?

A) Avusturya
B) Almanya
C) Rusya
D) İngiltere
E) Fransa

Cevap : B) Almanya

Açıklama : İttihat ve Terakki yönetimi, savaşa girerken Osmanlı’nın üzerindeki ekonomik yük olan kapitülasyonlardan kurtulmayı hedefliyordu. İttifak görüşmeleri sırasında müttefik **Almanya**, Osmanlı’nın savaşa girmesi karşılığında kapitülasyonların kaldırılmasını destekleyeceğine dair güvence vermiştir.

18. Avusturya-Sırbistan gerginliğine neden olan bölge hangisidir?

A) Dalmaçya
B) Bosna
C) Kosova
D) Makedonya
E) Arnavutluk

Cevap : B) Bosna

Açıklama : Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun 1908 yılında **Bosna-Hersek**’i ilhak etmesi, “Büyük Sırbistan” hayali kuran ve bu bölgeyi kendi toprağı gören Sırbistan ile büyük bir gerginliğe yol açmıştır. Savaşın fitilini ateşleyen suikast de (Saraybosna) bu bölgede gerçekleşmiştir.

19. Çanakkale Cephesi’ni öteki Türk cephelerinden ayıran en büyük planlama özelliği hangisidir?

A) Savunma
B) Asker
C) Silah
D) Destek
E) Saldırı

Cevap : A) Savunma

Açıklama : Osmanlı’nın Kanal ve Kafkas cepheleri “Taarruz” (Saldırı) amaçlı planlanmış cephelerken; Çanakkale Cephesi, doğrudan başkenti (İstanbul’u) hedef alan düşman saldırısına karşı bir **”Savunma”** cephesi olarak açılmış ve planlanmıştır. Türk tarihinin en büyük savunma zaferidir.

20. Birinci Marne Çarpışması hangi ülkeyi “kurtaran mucize”dir?

A) Fransa
B) İspanya
C) İtalya
D) İngiltere
E) Portekiz

Cevap : A) Fransa

Açıklama : Eylül 1914’te Alman orduları Paris kapılarına kadar dayanmışken, Fransız ordusunun (İngiliz desteğiyle) yaptığı karşı taarruzla Almanları durdurduğu Marne Savaşı, Paris’in düşmesini engellemiş ve **Fransa**’yı mutlak bir yenilgiden kurtarmıştır. Bu olay tarihe “Marne Mucizesi” olarak geçmiştir.