Avrupa Tarihi 2024-2025 Vize Soruları

Coğrafi Keşifler ve Sömürge Yönetimi

15. ve 16. yüzyıllar, Avrupa’nın sınırlarını okyanusların ötesine taşıdığı bir dönemdir. Portekiz Krallığı, baharat ve altın ticaretini ele geçirmek, efsanevi Hristiyan krallıklarını bulmak amacıyla denizaşırı seferlere öncülük etmiştir. 1494 yılında imzalanan Tordesillas Antlaşması, keşfedilen dünyayı İspanya ve Portekiz arasında paylaştıran ilk küresel sınırdır. İspanyollar, Amerika’daki sömürgelerinde otoriteyi sağlamak için yüksek mahkemeler kurmuş ve kraliyet memurları atamışlardır; ancak idari makamlar sadece İspanyol kökenlilere ayrılmış, yerli halk yönetimden dışlanmıştır.

Rönesans ve Entelektüel Dönüşüm

Rönesans, Antik Yunan ve Roma değerlerinin yeniden keşfiyle Avrupa’yı Orta Çağ’ın “Karanlık Çağı”ndan çıkarma çabasıdır. Hümanist Petrarca’ya göre bu dönem, antik dünya düşüncesinin nesillere aktarılmasının engellendiği bir aralıktır. Dönemin düşünürleri arasında Machiavelli (Hükümdar), Erasmus (Deliliğe Övgü) ve Thomas More (Ütopya) gibi isimler öne çıkarken; Filippo Brunelleschi gibi sanatçılar mimariyi dönüştürmüştür. Merkantilizm ise bu dönemde ekonomiye damga vurmuş; karşılıklı yarar yerine, bir devletin kazancını diğerinin kaybı (sıfır toplamlı oyun) olarak gören rekabetçi bir ticaret anlayışını savunmuştur.

Reform Hareketleri ve Mezhepsel Bölünme

Martin Luther’in 1521’de Worms Fermanı ile mahkûm edilmesiyle başlayan Reform süreci, Avrupa’nın dini haritasını kalıcı olarak değiştirmiştir. İsveç’te Gustavus Vasa gibi hükümdarlar, kilise mallarına el koymak için Lüterciliği benimsemişlerdir. Jean Calvin’in “Hristiyan İnancının Temelleri” eseriyle sistemleşen Kalvinizm; İskoçya, İngiltere ve Hollanda’da yayılmıştır. Reform kiliseleri bölgesel ve milli karakterler kazanırken, Heinrich Bullinger gibi figürlerin risaleleri teolojik bir evrenselliği korumaya çalışmıştır. Katolik Kilisesi ise Trent Konsili ile geleneksel doktrinlerini pekiştirmiş ve Cizvitler aracılığıyla misyonerlik faaliyetlerini Avrupa dışına taşımıştır.

Siyasal Rekabet ve Westphalia Düzeni

16. yüzyılda Avrupa siyaseti, Kutsal Roma tacı için Habsburg-Valois hanedanları arasındaki kıyasıya rekabete sahne olmuştur. Otuz Yıl Savaşları’nın ardından 1648’de imzalanan Westphalia Antlaşması, modern devletler hukukunun temelini atmıştır. Bu antlaşma ile doğan denge siyaseti, tek bir devletin tüm Avrupa’ya hükmetmesini engellemeyi amaçlayan bir güç dengesi (Balance of Power) sistemi kurmuştur. Bu siyasi evrim, 18. yüzyıl sonunda Fransız Devrim ordularının ideolojik bir coşkuyla Avrupa’yı istila etmesi ve devrim fikirlerini yaymasıyla yeni bir boyuta evrilmiştir.

1. Aşağıdakilerden hangisi Reform kiliselerinin bölgesel ve milli özellikler kazandığının kanıtlarından biri değildir?

A) Hollanda’da Rabb’in Sofrası ayininin değişmeksizin devam etmesi
B) Batılıların yerleştiği kolonilerde görece bağımsız kiliselerin kurulması
C) Erdel’de Kalvinci, Lutherci ve Üniteryen kiliselerin bir arada var olması
D) Heinrich Bullinger’in 1566’da yazdığı dini risalenin Reformcu kiliselere dağıtılması
E) İngiltere’de eski piskoposlukların korunması

Cevap : D) Heinrich Bullinger’in 1566’da yazdığı dini risalenin Reformcu kiliselere dağıtılması

Açıklama : Reform hareketleri sonucunda kiliseler ulusal karakterler kazanmıştır (İngiltere’de Anglikanizm, Hollanda’da Kalvinizm vb.). A, B, C ve E şıkları yerel/bölgesel yapılanmaları ve farklılıkları gösterir. Ancak İsviçreli reformcu Heinrich Bullinger’in yazdığı “İkinci İsviçre İtirafı” (dini risale) gibi metinlerin diğer ülkelere dağıtılması ve kabul görmesi, reformun “milli” değil, **”uluslararası/evrensel”** teolojik bağını gösterir. Bu durum yerelleşmenin değil, ortak bir doktrinde birleşmenin kanıtıdır.

2. 16. yüzyılda Kutsal Roma imparatorluk tacı için rekabet eden iki hanedanın ismi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) Habsburg-Valois
B) Habsburg-Anjou
C) Valois-Yagellon
D) Valois-Osmanlı
E) Osmanlı-Habsburg

Cevap : A) Habsburg-Valois

Açıklama : 16. yüzyıl Avrupa siyasetine damgasını vuran en büyük rekabet, Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu tacı için Avusturya/İspanya kökenli **Habsburg Hanedanı** (V. Karl/Şarlken) ile Fransa kökenli **Valois Hanedanı** (I. François) arasında yaşanmıştır. Bu rekabet İtalyan Savaşları’na ve Avrupa’da uzun süreli çatışmalara neden olmuştur.

3. 18. yüzyıl merkantilizmi hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) İç sanayiyi ve piyasayı korumaya yönelik tedbirler alınırdı.
B) Yüksek gümrük vergileri talep edilirdi.
C) İhracatın ithalattan fazla olmasına önem verilirdi.
D) Karşılıklı ticaretin her iki taraf açısından yararlı olduğu düşünülürdü.
E) Devletler, rakip devletlerin tacirlerini engellemeye çalışırlardı.

Cevap : D) Karşılıklı ticaretin her iki taraf açısından yararlı olduğu düşünülürdü.

Açıklama : Merkantilizm, dünya servetinin sabit olduğunu ve bir devletin zenginleşmesinin ancak diğerinin fakirleşmesiyle (biri kazanırsa diğeri kaybeder – zero sum game) mümkün olduğunu savunan ekonomik doktrindir. Bu nedenle merkantilistler, ticaretin “karşılıklı yarar” sağladığı fikrine (Liberal görüşe) karşıdır; onlara göre ticaret bir rekabet ve sömürü alanıdır.

4. Martin Luther’in eserlerinin Kutsal Roma İmparatorluğu sınırlarında yasaklanmasını öngören ferman aşağıdaki şehirlerden hangisinin ismini taşımaktadır?

A) Worms
B) Württemberg
C) Trent
D) Wittenberg
E) Augsburg

Cevap : A) Worms

Açıklama : 1521 yılında Kutsal Roma Cermen İmparatoru V. Karl (Şarlken) başkanlığında toplanan meclis (Diyet), Martin Luther’i ve görüşlerini mahkûm etmiş, eserlerinin yakılmasını ve kendisine yardım edilmesini yasaklamıştır. Bu karar tarihe **Worms Fermanı** (Worms Diyeti) olarak geçmiştir.

5. Orta Çağ Katolik kilisesinin metin yazımı ve ibadet için kullandığı dil aşağıdakilerden hangisidir?

A) Süryanice
B) Latince
C) Grekçe
D) İbranice
E) Aramice

Cevap : B) Latince

Açıklama : Orta Çağ boyunca Batı Avrupa’da Katolik Kilisesi’nin resmi dili, ibadet dili ve bilim dili **Latince** idi. İncil’in Latince çevirisi (Vulgata) kullanılırdı ve halkın konuştuğu dillerde ibadet yapılması Reform dönemine kadar yasaktı veya hoş görülmezdi.

6. 1619’da Bohemya’da kral ilan edilen V. Friedrich’in “Kış Kralı” namıyla bilinmesinin sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bohemya tahtında sadece bir kış hüküm sürebilmesi
B) Bohemya’dan çıkarılıp sürgün edilmesi
C) Tahta geçişinin Otuz Yıl Savaşı’nın başlangıcına denk gelmesi
D) Prag’da kışların uzun sürmesi
E) Hükümdar ilan edildiğinde kış mevsimi olması

Cevap : A) Bohemya tahtında sadece bir kış hüküm sürebilmesi

Açıklama : Otuz Yıl Savaşları’nın başında Protestan Bohemyalılar, Katolik Habsburg imparatorunu reddedip yerine Palatinlik Elektörü V. Friedrich’i kral seçmişlerdir. Ancak Friedrich, 1620’deki Beyaz Dağ Savaşı’nda yenilerek kaçmak zorunda kalmış ve tahtta **sadece bir kış mevsimi** (1619-1620 kışı) kalabildiği için alaycı bir ifadeyle “Kış Kralı” olarak anılmıştır.

7. Aşağıdaki hükümdarlardan hangisi 16. yüzyılın ilk yarısında İsveç’te Protestan kilisesinin kurulmasına önayak olmuştur?

A) II. Christian
B) Gustavus Vasa
C) I. Ferdinand
D) II. Felipe
E) I. Maximilian

Cevap : B) Gustavus Vasa

Açıklama : İsveç’i Danimarka egemenliğinden (Kalmar Birliği’nden) kurtararak bağımsız İsveç Krallığı’nı kuran **Gustavus Vasa** (I. Gustav), Katolik Kilisesi’nin mallarına el koyarak krallığı güçlendirmek amacıyla ülkede Lüterciliği (Protestanlığı) resmi mezhep haline getirmiştir.

8. 1494 yılında, Dünya’nın Avrupa dışı bölgelerini Portekiz ve İspanyol krallıkları arasında bölüştüren antlaşmanın adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Lizbon Antlaşması
B) Madrid Antlaşması
C) Westphalia Antlaşması
D) Tordesillas Antlaşması
E) Augsburg Antlaşması

Cevap : D) Tordesillas Antlaşması

Açıklama : 1494 yılında imzalanan Tordesillas Antlaşması, Dünya’nın Avrupa dışındaki bölgelerini Portekiz ve İspanya arasında paylaşmak için yapılmıştır. Bu antlaşmayla Atlas Okyanusu’nda bir sınır çizilmiş ve keşfedilecek topraklar iki ülke arasında bölüştürülmüştür.

9. 16. yüzyılın ilk yarısında Protestanlığın Avrupa’da yayılmasını engellemek için çalışan hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?

A) Johann Friedrich
B) I. François
C) II. Christian
D) X. Leo
E) V. Karl

Cevap : E) V. Karl

Açıklama : 16. yüzyılın ilk yarısında Kutsal Roma-Germen İmparatoru olan V. Karl (Şarlken), Protestanlığın yayılmasını engellemek için Katolikliği savunmuş ve Protestanlara karşı mücadele etmiştir.

10. 16-17. yüzyıllarda Katolikliğin Avrupa dışı toplumlarda yayılmasına katkı veren dinî yapının ismi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Lazaristler
B) Cizvitler
C) Kalvinciler
D) Konfüçyüsçüler
E) Azize Ursula Tarikatı

Cevap : B) Cizvitler

Açıklama : Karşı Reform hareketinin en önemli unsuru olan, Ignatius de Loyola tarafından kurulan **Cizvitler** (İsa Cemiyeti), eğitimli ve disiplinli rahipleriyle bilinir. Cizvit misyonerleri, sadece Avrupa’da Protestanlıkla mücadele etmekle kalmamış, Amerika, Asya (Çin, Japonya) ve Afrika’da Katolikliği yaymak için yoğun misyonerlik faaliyetleri yürütmüşlerdir.

11. Aşağıdaki tanımlardan hangisi Avrupa’da 1648 Westphalia Antlaşması’nın ardından doğan denge siyaseti kavramını en iyi şekilde açıklamaktadır?

A) İspanya’yı Kuzey Amerika’daki kolonilerden uzak tutmak
B) Osmanlıların Avrupa’nın içlerine girmesini engellemek
C) Bir devletin tek başına Avrupa’nın tamamına hükmetmesini engellemek
D) Devletler arası ilişkilerde dengeli bir dış siyaset izlemek
E) Rus Çarlığı’nı büyük siyasi güçler arasına katmak

Cevap : C) Bir devletin tek başına Avrupa’nın tamamına hükmetmesini engellemek

Açıklama : Westphalia Barışı (1648) sonrası oluşan modern Avrupa devletler sisteminin temel ilkesi “Güç Dengesi”dir (Balance of Power). Bu ilke, hiçbir devletin (örneğin Fransa veya Habsburglar gibi) diğerleri üzerinde hegemonya kuracak kadar güçlenmesine izin verilmemesini, böyle bir durumda diğer devletlerin birleşerek dengeyi sağlamasını öngörür.

12. Aşağıdakilerden hangisi 16. yüzyılda İspanyolların Amerika’da krallık otoritesini güçlendirmek için aldığı tedbirlerden biri değildir?

A) Batı Hint Meclisi’nin iktidar alanı genişletildi.
B) Koloni merkezlerine yüksek mahkemeler kuruldu.
C) Kolonilere kralı temsil eden memurlar atandı.
D) Yerli halka idari makamlar verildi.
E) Meksika ve Peru’daki idari merkezler güçlendirildi.

Cevap : D) Yerli halka idari makamlar verildi.

Açıklama : İspanyol sömürge yönetiminde idari kadrolar (Valilik, Yüksek Mahkeme üyelikleri vb.) kesinlikle İspanya doğumlu soylulara (Peninsulares) veya İspanyol kökenlilere (Criollos) verilirdi. Amerika’nın **yerli halkına (Kızılderililere) idari makamlar verilmesi** söz konusu değildir; onlar genellikle iş gücü olarak kullanılmış ve yönetilen sınıf olmuştur.

13. Fransız Devrim ordularının niteliği hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Gittikleri her yerde büyük bir hoşnutlukla karşılandılar.
B) Çoğunlukla eğitimsiz köylü ve işçilerden oluşuyorlardı.
C) Devrim fikirlerini yaymak uğruna istila savaşlarına giriştiler.
D) İdeolojik bir coşkuyla hareket ediyorlardı.
E) 1793’teki genel seferberlik ilkelerine göre toplanıyorlardı.

Cevap : A) Gittikleri her yerde büyük bir hoşnutlukla karşılandılar.

Açıklama : Fransız Devrim orduları başlangıçta “özgürlük getirici” olarak görülse de, gittikleri yerlerde yaptıkları yağmalar, koydukları ağır vergiler ve zorunlu askerlik uygulamaları nedeniyle kısa sürede yerel halkın tepkisini çekmişlerdir. İspanya, İtalya ve Almanya gibi yerlerde Fransız ordusuna karşı büyük direnişler ve nefret oluşmuştur. Dolayısıyla “her yerde hoşnutlukla karşılandıkları” ifadesi yanlıştır.

14. 1494’te başlayan İtalyan Savaşları’na katılan aşağıdaki devletlerden hangisinin, diğerlerine kıyasla farklı bir konuma sahip olduğu iddia edilebilir?

A) Napoli Krallığı
B) Milan Dükalığı
C) Fransa Krallığı
D) Venedik Cumhuriyeti
E) Papalık

Cevap : C) Fransa Krallığı

Açıklama : Napoli, Milan, Venedik ve Papalık; İtalya yarımadasında yer alan yerel şehir devletleri veya krallıklardır. **Fransa Krallığı** ise Alplerin ötesinden gelen, İtalya’yı istila etmeye çalışan dışsal ve büyük bir “Milli Monarşi”dir. Diğerleri savaşın alanı/kurbanı iken, Fransa (ve sonrasında İspanya/Habsburglar) savaşı başlatan ve yürüten dış güç konumundadır.

15. Jean Calvin’in Hristiyanca yaşamın nasıl olması gerektiğini ele alan ve 1536’da I. François’ya ithaf ettiği eserinin adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) İkinci İsviçre Şehadetnamesi
B) Kilisenin Nizamatı
C) Alman Milletinin Hristiyan Asilzadelerine Hitap
D) Manevi Talimler
E) Hristiyan İnancının Temeli

Cevap : E) Hristiyan İnancının Temeli

Açıklama : Reform hareketinin en önemli teologlarından Jean Calvin’in başyapıtı olan ve Kalvinizmin temel doktrinlerini sistemleştiren eser **”Hristiyan İnancının Temelleri”** (Institutio Christianae Religionis) adlı kitabıdır. 1536’da basılmış ve Fransa Kralı I. François’ya ithaf edilmiştir.

16. Aşağıdakilerden hangisi Portekiz Krallığı’nın 15. yüzyılda giriştiği denizaşırı seferlerin sebeplerinden biri değildir?

A) Baharat ticaretine katılmak
B) Dünyanın insansız bölgelerini keşfetmek
C) Afrika içlerinden köle temin etmek
D) Preste Joao’nun kayıp krallığını bulmak
E) Altın ticaretini ele geçirmek

Cevap : B) Dünyanın insansız bölgelerini keşfetmek

Açıklama : Portekiz keşiflerinin temel amacı ekonomik ve dinidir: Baharat ticaretine (Hindistan) ulaşmak, Afrika’dan altın ve köle sağlamak ve efsanevi Hristiyan kral Preste Joao’yu bularak İslam dünyasını kuşatmak. Amaç “insansız boş bölgeler bulmak” değil, zenginlik kaynağı olan **insanlı ve ticari potansiyeli olan** bölgelere (Hindistan, Afrika, Brezilya) ulaşmaktır.

17. Aşağıdakilerin hangisinde Rönesans dönemi düşünür ve eserleri arasında yapılan eşleştirme yanlıştır?

A) Giorgio Vasari – En Muhteşem Mimarların Hayatı
B) Thomas More – Ütopya
C) Filippo Brunelleschi – İlahi Komedya
D) Machiavelli – Hükümdar
E) Erasmus – Deliliğe Övgü

Cevap : C) Filippo Brunelleschi – İlahi Komedya

Açıklama : “İlahi Komedya” (Divina Commedia), İtalyan şair **Dante Alighieri**’nin eseridir. Filippo Brunelleschi ise Floransa Katedrali’nin kubbesini yapan ünlü bir Rönesans **mimar**ıdır, yazar değildir. Bu eşleştirme yanlıştır.

18. Aşağıdaki bölgelerden hangisi İsviçre merkezli Reform hareketinin yerleştiği yerlerden biri değildir?

A) Bohemya
B) İskoçya
C) Almanya
D) İngiltere
E) Erdel

Cevap : C) Almanya

Açıklama : İsviçre merkezli Reform (Kalvinizm/Zwingliyanizm); İskoçya (Presbiteryenler), İngiltere (Püritenler), Hollanda, Fransa (Hügenotlar) ve Doğu Avrupa’da (Macaristan/Erdel, Bohemya) yayılmıştır. Ancak **Almanya**, Martin Luther’in vatanı olarak **Lüterciliğin** (Lutheranism) kalesi olmuştur. Almanya’da Kalvinistler olsa da (Palatinlik gibi), Alman Reformu denince akla İsviçre ekolü değil, Alman ekolü olan Lütercilik gelir.

19. İtalyan hümanist Petrarca’nın (1304-74) “Karanlık Çağ” tabiri ile anlatmak istediği şey, aşağıdaki seçeneklerden hangisinde en doğru şekilde tanımlanmıştır?

A) Rönesans’ta çok yetenekli sanatçıların yaşadığı
B) Petrarca’nın yaşadığı çağın bir aydınlanma dönemi olduğu
C) Orta Çağ’da insanların cahil olduğu
D) Antik değerlerin kaybedilmesinin dünya medeniyetini gerilettiği
E) Orta Çağ’ın antik dünya düşünce ve sanatının sonraki nesillere aktarılmasını engellediği

Cevap : E) Orta Çağ’ın antik dünya düşünce ve sanatının sonraki nesillere aktarılmasını engellediği

Açıklama :

20. Aşağıdaki ifadelerden hangisi Trent Konsili’nin Katolik kilisesi açısından doğurduğu sonuçları en iyi şekilde anlatmaktadır?

A) Dinî ayinlerdeki farklılıklar giderildi.
B) Hristiyan dünyasının parçalanması önlendi.
C) Piskoposların görev yerlerinde ikameti zorunlu hale getirildi.
D) Papalık iktidarı yeniden canlandı.
E) Katolik kilisesinin geleneksel öğretisi doğrulanarak pekiştirildi

Cevap : E) Katolik kilisesinin geleneksel öğretisi doğrulanarak pekiştirildi

Açıklama : Trent Konsili (1545–1563), Reform hareketine karşı Katolik Kilisesi’nin tepkisi olan Karşı Reform (Counter-Reformation) sürecinin en önemli adımıdır.
Bu konsilde:
Katolik inanç esasları yeniden tanımlanmış,
Kilisenin geleneksel öğretileri savunulmuş ve güçlendirilmiştir.
Bu nedenle en kapsamlı ve doğru sonuç E seçeneğidir.