Sermaye Piyasası Araçları 2 – 2026 Deneme 1

Kolektif Yatırım Kuruluşları ve Yatırım Ortaklıkları

Sermaye Piyasası Araçları 2 dersi, temel araçların ötesinde daha karmaşık ve kurumsal yapıları inceler. Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları (GYO), portföyünün en az Yüzde 51’i gayrimenkul, gayrimenkul projeleri ve gayrimenkule dayalı haklara yatırılmış halka açık anonim ortaklıklardır. GYO’ların en önemli özelliği, gayrimenkul geliştirme (inşaat yapma) yapabilmeleri ve net dönem kârının en az Yüzde 20’sini temettü olarak dağıtma zorunluluklarıdır. Menkul Kıymet Yatırım Ortaklıkları (MYO), portföyünün en az Yüzde 51’i sermaye piyasası araçlarında olan halka açık ortaklıklardır. Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklıkları (GSYO), henüz gelişme aşamasındaki, potansiyeli yüksek ancak henüz borsaya açılmamış şirketlere yatırım yaparak uzun vadeli değer yaratmayı hedefler.

Varlığa Dayalı Menkul Kıymetler (VDMK) ve Yapılandırılmış Ürünler

Modern finans mühendisliğinin ürünleri olan varlığa dayalı menkul kıymetler, sermaye piyasalarında önemli finansman aracıdır. VDMK, bankaların veya finansman şirketlerinin alacaklarını (konut kredisi, taşıt kredisi, ticari alacaklar) menkul kıymetleştirerek yatırımcılara satması işlemidir. Bu süreçte Varlık Finansmanı Fonu (VFF) adı verilen özel amaçlı yapılar kurulur ve alacaklar “gerçek satış” yoluyla VFF’ye devredilir. İpoteğe Dayalı Menkul Kıymetler (İDMK), konut kredisi alacaklarına dayalı olarak çıkarılan VDMK türüdür ve mortgage teminatı ile güvence altındadır. VDMK ihraçlarında bağımsız derecelendirme kuruluşundan kredi notu almak zorunludur.

Faizsiz Finans Araçları ve Sukuk Türleri

Kira Sertifikası (Sukuk), faizsiz finans prensiplerine uygun olarak ihraç edilen, bir varlığın mülkiyetine veya o varlıktan elde edilen gelire sahiplik hakkını temsil eden menkul kıymettir. Sukuk ihracı için mutlaka Varlık Kiralama Şirketi (VKŞ) kurulmalıdır. İcara Sukuk, kiralama esaslı sukuk türüdür; VKŞ varlığı satın alır ve kiraya verir. Mudaraba Sukuk, kâr paylaşımı esaslı sukuk türüdür; ortaklık yapısına dayanır. Murabaha Sukuk, alım-satım esaslı sukuk türüdür; varlık alınıp kâr marjı eklenip satılır. Gelir Ortaklığı Senedi (GOS), belirli bir varlık veya hizmetin gelirlerine ortak olmayı sağlayan sermaye piyasası aracıdır.

Yatırım Fonları Türleri ve Portföy Yönetimi

Yatırım fonları, yatırım stratejilerine ve varlık dağılımlarına göre kategorize edilir. Hisse Senedi Fonu (Değişken Fon), portföyünün en az Yüzde 80’i BIST’te işlem gören hisse senetlerinde olan fondur ve belirli vergi avantajları (stopaj muafiyeti) sunar. Borçlanma Araçları Fonu, portföyünün en az Yüzde 80’i tahvil ve bonolarda olan fondur. Para Piyasası Fonu, portföyünü kısa vadeli borçlanma araçlarına yönlendirir. Dengeli Fon (Karma Fon), hem hisse hem tahvile yatırım yapar. Serbest Fon, sadece nitelikli yatırımcılara açık olan ve daha geniş yatırım esnekliğine sahip fondur. Portföy Yönetim Şirketleri (PYŞ), 2026 itibarıyla en az 10 Milyon TL ödenmiş sermaye ile kurulur.

1. Gayrimenkul Yatırım Ortaklıklarının (GYO) portföyünde gayrimenkul ve gayrimenkul projelerinin oranı en az ne kadar olmalıdır?

A) Yüzde 25
B) Yüzde 40
C) Yüzde 51
D) Yüzde 80
E) Yüzde 100

Cevap: C) Yüzde 51

Açıklama: Sermaye Piyasası Kurulu’nun Gayrimenkul Yatırım Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliği (III-48.1) uyarınca, GYO’ların portföyünün en az Yüzde 51’inin gayrimenkul, gayrimenkul projeleri, gayrimenkule dayalı haklar ve sermaye piyasası araçlarında olması zorunludur. Ayrıca portföyün en fazla Yüzde 50’si sermaye piyasası araçlarında olabilir. Bu Yüzde 51 şartı, GYO’nun temel karakterini belirler ve şirketin ağırlıklı olarak gayrimenkul yatırımcısı olmasını sağlar. GYO’lar, Gayrimenkul Yatırım Fonlarından (GYF) farklı olarak gayrimenkul geliştirme (inşaat yapma) faaliyetinde bulunabilirler ve bu nedenle “proje” kelimesi portföy tanımında yer alır.

2. GYO’ların (Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları) net dönem kârının en az yüzde kaçını temettü olarak dağıtması zorunludur?

A) Yüzde 10
B) Yüzde 15
C) Yüzde 20
D) Yüzde 25
E) Yüzde 50

Cevap: C) Yüzde 20

Açıklama: SPK düzenlemeleri uyarınca, Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları (GYO) net dönem kârının en az Yüzde 20’sini temettü olarak dağıtmak zorundadır. Bu zorunluluk, GYO’ların yatırımcılarına düzenli gelir sağlamasını amaçlar. Net dönem kârı, şirketin bir hesap döneminde elde ettiği vergiler sonrası kârdır. Yüzde 20’lik oran asgari bir orandır; şirket genel kurulu daha yüksek oranda temettü dağıtmaya karar verebilir. Bu düzenleme, GYO’ların halka açık ortaklıklar olması ve yatırımcıların düzenli getiri beklentisi nedeniyle getirilmiştir. Temettü ödemesi, şirketin nakit akışını ve ortakların gelir elde etme hakkını dengeler.

3. Menkul Kıymet Yatırım Ortaklıklarının (MYO) portföyünün en az yüzde kaçı sermaye piyasası araçlarında olmalıdır?

A) Yüzde 25
B) Yüzde 40
C) Yüzde 51
D) Yüzde 80
E) Yüzde 100

Cevap: C) Yüzde 51

Açıklama: Sermaye Piyasası Kurulu’nun Menkul Kıymet Yatırım Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliği (III-48.2) uyarınca, MYO’ların portföyünün en az Yüzde 51’inin sermaye piyasası araçlarında (hisse senedi, tahvil, fon katılma payı vb.) olması zorunludur. Bu oran, MYO’nun temel karakterini belirler ve şirketin ağırlıklı olarak sermaye piyasası yatırımcısı olmasını sağlar. Kalan Yüzde 49’luk kısım nakit, döviz, altın veya diğer varlıklarda değerlendirilebilir. MYO’lar, çeşitlendirilmiş bir portföy yöneterek yatırımcılara profesyonel yönetim ve çeşitlendirme avantajı sunarlar. GYO’lardan farklı olarak, MYO’lar finansal varlıklara odaklanır.

4. Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklıkları (GSYO) hangi tür şirketlere yatırım yapar?

A) Sadece halka açık şirketlere
B) Sadece kamu şirketlerine
C) Henüz gelişme aşamasındaki, potansiyeli yüksek şirketlere
D) Sadece iflas etmiş şirketlere
E) Sadece bankacılık sektörüne

Cevap: C) Henüz gelişme aşamasındaki, potansiyeli yüksek şirketlere

Açıklama: Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklıkları (GSYO), henüz kurulma veya erken gelişme aşamasında olan, yüksek büyüme potansiyeline sahip ancak henüz halka açılmamış şirketlere sermaye sağlar. GSYO’ların amacı, bu şirketlerin büyümesine katkıda bulunarak uzun vadede (genellikle 5-7 yıl) önemli değer artışı sağlamaktır. GSYO’lar, yenilikçi teknoloji girişimleri, start-up’lar veya geleneksel sektörlerde büyüme fırsatı olan şirketlere yatırım yapar. Yatırım stratejisi, şirkete sermaye sağlayıp büyümesine destek vermek, ardından şirket olgunlaştığında (halka arz veya satış yoluyla) çıkış yapmaktır. GSYO’lar, ekonomide girişimciliği ve inovasyonu destekleyen önemli finansman araçlarıdır.

5. Varlığa Dayalı Menkul Kıymet (VDMK) ihracında kurulan özel amaçlı yapıya ne ad verilir?

A) Aracı Kurum
B) Varlık Finansmanı Fonu (VFF)
C) Portföy Yönetim Şirketi
D) Yatırım Ortaklığı
E) Holding Şirketi

Cevap: B) Varlık Finansmanı Fonu (VFF)

Açıklama: Varlığa Dayalı Menkul Kıymet (VDMK) ihraç sürecinde, alacakların (konut kredisi, taşıt kredisi, ticari alacaklar vb.) menkul kıymetleştirilmesi için Varlık Finansmanı Fonu (VFF) adı verilen özel amaçlı bir yapı kurulur. VFF, tüzel kişiliği olmayan bir mal varlığıdır ve sadece bu ihraç işlemi için oluşturulur. Orijinal alacak sahibi (genellikle banka), alacaklarını “gerçek satış” (true sale) yoluyla VFF’ye devreder; böylece bu alacaklar bankanın bilançosundan çıkar. VFF, bu alacak havuzuna (asset pool) dayanarak menkul kıymet ihraç eder ve yatırımcılara satar. Alacakların tahsilatı ile toplanan paralar, yatırımcılara anapara ve faiz olarak ödenir. VFF yapısı, alacakların izolasyonunu ve yatırımcı korumasını sağlar.

6. İpoteğe Dayalı Menkul Kıymetler (İDMK) hangi tür alacaklara dayanır?

A) Kredi kartı borçları
B) Ticari alacaklar
C) Konut kredisi alacakları (mortgage)
D) Vergi borçları
E) İşçi alacakları

Cevap: C) Konut kredisi alacakları (mortgage)

Açıklama: İpoteğe Dayalı Menkul Kıymetler (İDMK), özel bir Varlığa Dayalı Menkul Kıymet (VDMK) türüdür ve konut kredisi alacaklarına (mortgage) dayanır. İDMK ihracında, bankaların verdikleri konut kredileri bir araya getirilerek bir alacak havuzu (pool) oluşturulur ve bu havuz üzerine menkul kıymet ihraç edilir. İDMK’nın en önemli özelliği, altında yatan konut kredilerinin ipotek (mortgage) ile teminatlandırılmış olmasıdır. Yani kredinin geri ödenmemesi durumunda konut üzerinde hak talep edilebilir. Bu teminat yapısı, İDMK’yı diğer VDMK türlerinden daha güvenli hale getirir. 2008 küresel finansal krizinin temelinde, ABD’de düşük kaliteli mortgage kredilerine dayalı İDMK’ların (subprime mortgage securities) riski vardı.

7. VDMK (Varlığa Dayalı Menkul Kıymet) ihracında bağımsız derecelendirme kuruluşundan not almak zorunlu mudur?

A) Hayır, isteğe bağlıdır
B) Evet, zorunludur
C) Sadece 10 Milyon TL üzeri ihraçlarda zorunludur
D) Sadece kamu VDMK’larında zorunludur
E) Sadece yabancı yatırımcılara satışta zorunludur

Cevap: B) Evet, zorunludur

Açıklama: Sermaye Piyasası Kurulu’nun Varlık Finansmanı Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği (III-61.1) uyarınca, Varlığa Dayalı Menkul Kıymet (VDMK) ihracında bağımsız derecelendirme kuruluşundan kredi notu almak zorunludur. Bu zorunluluk, VDMK’nın risk seviyesinin objektif bir şekilde değerlendirilmesini ve yatırımcılara şeffaf bilgi sunulmasını amaçlar. Derecelendirme notu (örneğin AAA, AA, BBB), alacak havuzunun kalitesini, geri ödeme olasılığını ve VDMK’nın riskini yansıtır. Yüksek not, düşük risk ve düşük faiz oranı; düşük not ise yüksek risk ve yüksek faiz oranı anlamına gelir. Derecelendirme, yatırımcı korumasının ve piyasa güveninin önemli bir aracıdır.

8. Kira Sertifikası (Sukuk) ihraç edebilmek için hangi özel amaçlı yapının kurulması zorunludur?

A) Holding Şirketi
B) Aracı Kurum
C) Varlık Kiralama Şirketi (VKŞ)
D) Portföy Yönetim Şirketi
E) Sigorta Şirketi

Cevap: C) Varlık Kiralama Şirketi (VKŞ)

Açıklama: Kira Sertifikası (Sukuk) ihracı, faizsiz finans prensiplerine uygun olarak yapıldığı için özel bir yapı gerektirir. Bu sistem, doğrudan borçlanma yerine varlık sahipliğine dayanır. Sukuk ihraç etmek isteyen kuruluş (banka, şirket, devlet), öncelikle Varlık Kiralama Şirketi (VKŞ) adı verilen özel amaçlı bir tüzel kişilik kurar. Kaynak arayan kuruluş, varlıklarını (gayrimenkul, makine, ekipman) geçici olarak VKŞ’ye devreder. VKŞ, bu varlıkları temsil eden kira sertifikalarını yatırımcılara satar ve topladığı fonları kaynak arayan kuruluşa aktarır. VKŞ, varlığı geri kiralar ve elde ettiği kira gelirini yatırımcılara dağıtır. VKŞ olmadan sukuk ihracı yapılamaz, çünkü sukuk varlık sahipliğine dayalıdır.

9. Aşağıdakilerden hangisi bir sukuk (kira sertifikası) türü değildir?

A) İcara Sukuk
B) Mudaraba Sukuk
C) Murabaha Sukuk
D) Tahvil Sukuk
E) Hepsi sukuk türüdür

Cevap: D) Tahvil Sukuk

Açıklama: Sukuk (Kira Sertifikası), faizsiz finans prensiplerine göre farklı yapılarda ihraç edilebilir. En yaygın sukuk türleri şunlardır: 1) İcara Sukuk: Kiralama esaslı sukuk; varlık VKŞ’ye satılır, VKŞ varlığı kiraya verir ve kira geliri yatırımcılara dağıtılır. 2) Mudaraba Sukuk: Kâr paylaşımı esaslı sukuk; ortaklık yapısına dayanır, bir taraf sermaye sağlar diğer taraf yönetir, kâr paylaşılır. 3) Murabaha Sukuk: Alım-satım esaslı sukuk; VKŞ varlık alır, kâr marjı ekleyerek satar. D şıkkındaki “Tahvil Sukuk” diye bir sukuk türü yoktur. Tahvil, faize dayalı geleneksel borçlanma aracıdır ve sukuk prensiplerine aykırıdır. Sukuk, tahvilin faizsiz alternatifidir ancak “Tahvil Sukuk” kavramı çelişkilidir ve yoktur.

10. Hisse Senedi Fonu (Değişken Fon) portföyünün en az yüzde kaçı sürekli olarak hisse senetlerinde olmalıdır?

A) Yüzde 40
B) Yüzde 51
C) Yüzde 60
D) Yüzde 70
E) Yüzde 80

Cevap: E) Yüzde 80

Açıklama: Sermaye Piyasası Kurulu’nun Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği (III-52.1) uyarınca, Hisse Senedi Fonu (piyasa adıyla Hisse Senedi Yoğun Fon veya Değişken Fon), portföy değerinin en az Yüzde 80’i devamlı olarak Borsa İstanbul’da işlem gören yerli ihraççıların hisse senetlerine yatırım yapan fondur. Bu Yüzde 80’lik minimum oran, fonun karakterini belirler ve yüksek risk/yüksek getiri profiline sahip olmasını sağlar. Hisse senedi fonları, uzun vadeli sermaye kazancı hedefleyen yatırımcılar için uygundur. Ayrıca, belirli elde tutma sürelerinde (örneğin 2 yıl) bu fonlardan elde edilen kazançlar stopaj (gelir vergisi kesintisi) muafiyetinden yararlanabilir. Bu vergi avantajı, hisse senedi fonlarını cazip kılar.

11. Borçlanma Araçları Fonu portföyünün en az yüzde kaçı tahvil ve bonolarda olmalıdır?

A) Yüzde 40
B) Yüzde 51
C) Yüzde 60
D) Yüzde 70
E) Yüzde 80

Cevap: E) Yüzde 80

Açıklama: Sermaye Piyasası Kurulu’nun Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği (III-52.1) uyarınca, Borçlanma Araçları Fonu, portföy değerinin en az Yüzde 80’i tahvil, bono (Devlet İç Borçlanma Senetleri ve özel sektör borçlanma araçları) ve kira sertifikası gibi sabit getirili borçlanma araçlarına yatırım yapan fondur. Bu fonlar, hisse senedi fonlarına göre daha düşük risk ve daha istikrarlı getiri profili sunar. Borçlanma araçları fonları, sermaye koruması ve düzenli gelir (kupon ödemeleri) arayan muhafazakâr yatırımcılar için uygundur. Portföyün kalan Yüzde 20’si nakit, repo veya diğer likit araçlarda değerlendirilebilir. Bu fonlar, faiz oranı değişimlerinden etkilenir; faiz düşerse tahvil fiyatları artar, faiz yükselirse tahvil fiyatları düşer.

12. Sadece nitelikli yatırımcılara açık olan ve daha geniş yatırım esnekliğine sahip fon türü hangisidir?

A) Para Piyasası Fonu
B) Hisse Senedi Fonu
C) Serbest Fon
D) Borçlanma Araçları Fonu
E) Dengeli Fon

Cevap: C) Serbest Fon

Açıklama: Serbest Fon (veya Serbest Yatırım Fonu), Sermaye Piyasası Kurulu düzenlemelerine göre sadece nitelikli yatırımcılara açık olan ve standart fonlara göre çok daha geniş yatırım esnekliğine sahip fon türüdür. Serbest fonlar, portföy bileşimi açısından katı kurallara tabi değildir; dilediği oranda hisse senedi, tahvil, döviz, emtia, türev araçlar veya diğer varlıklara yatırım yapabilir. Kaldıraç kullanabilir, açığa satış yapabilir ve karmaşık stratejiler uygulayabilir. Bu esneklik, fon yöneticisine geniş manevra alanı sağlar ancak riski de artırır. Bu nedenle serbest fonlar, riskleri anlayabilecek bilgi, deneyim ve mali güce sahip “nitelikli yatırımcılara” hitap eder. Serbest fonlar, hedge fund benzeri yapılardır.

13. 2026 yılı itibarıyla Portföy Yönetim Şirketleri (PYŞ) kuruluşu için gereken asgari ödenmiş sermaye tutarı yaklaşık ne kadardır?

A) 10 Milyon TL
B) 30 Milyon TL
C) 50 Milyon TL
D) 80 Milyon TL
E) 150 Milyon TL

Cevap: E) 150 Milyon TL

Açıklama: Açıklama: Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), Portföy Yönetim Şirketleri (PYŞ) ve aracı kurumların asgari kuruluş sermayelerini her yıl yeniden değerleme oranına ve Kurul’un takdir yetkisine göre güncellemektedir. Enflasyonist ortam nedeniyle bu tutarlar ciddi oranda artırılmıştır. 2026 yılı itibarıyla yeni kurulacak bir PYŞ için asgari ödenmiş sermaye yükümlülüğü 150 Milyon TL seviyelerine ulaşmıştır. Bu yüksek sermaye şartı, sektördeki şirketlerin mali yapılarını güçlendirmeyi ve yatırımcı haklarını daha etkin korumayı amaçlamaktadır

14. Gayrimenkul Yatırım Fonu (GYF) ile Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı (GYO) arasındaki temel fark nedir?

A) GYF halka açıktır, GYO değildir
B) GYO inşaat yapabilir (gayrimenkul geliştirme), GYF yapamaz
C) GYF daha yüksek vergi öder
D) GYO sadece kamu gayrimenkullerine yatırım yapar
E) Hiçbir fark yoktur

Cevap: B) GYO inşaat yapabilir (gayrimenkul geliştirme), GYF yapamaz

Açıklama: Gayrimenkul Yatırım Fonu (GYF) ve Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı (GYO) arasındaki en kritik fark, gayrimenkul geliştirme (inşaat yapma) faaliyetidir. GYO’lar, Sermaye Piyasası Kurulu düzenlemelerine göre gayrimenkul geliştirme faaliyetlerinde bulunabilirler; yani arsa satın alıp üzerine bina inşa edebilir, proje geliştirebilir ve inşaat riski alabilirler. GYF’ler ise sadece tamamlanmış ve iskânı alınmış gayrimenkulleri alabilir, satabilir veya kiralayabilirler; inşaat yapma ve proje geliştirme yetkileri yoktur. GYF’ler inşaat riskini alamazlar. Ayrıca GYO’lar halka açık anonim ortaklıklardır, GYF’ler ise fon yapısındadır. GYF katılma payları sadece nitelikli yatırımcılara satılabilirken, GYO hisseleri halka açıktır.

15. Para Piyasası Fonu hangi tür varlıklara yatırım yapar?

A) Sadece hisse senetlerine
B) Kısa vadeli borçlanma araçlarına
C) Sadece gayrimenkullere
D) Sadece altına
E) Sadece dövize

Cevap: B) Kısa vadeli borçlanma araçlarına

Açıklama: Para Piyasası Fonu, portföyünü ağırlıklı olarak kısa vadeli (genellikle 1 yıldan kısa) borçlanma araçlarına yönlendirir. Bu araçlar arasında Hazine Bonoları, Devlet Tahvilleri’nin kısa vadeli olanları, finansman bonoları, mevduat sertifikaları ve repo işlemleri bulunur. Para piyasası fonlarının temel özellikleri; düşük risk, yüksek likidite (kolayca nakde çevrilebilme) ve istikrarlı getiridir. Bu fonlar, sermaye koruma ve kısa vadeli yatırım yapma amacı taşıyan muhafazakâr yatırımcılar için uygundur. Para piyasası fonları, hisse senedi fonlarına göre çok daha az volatilite (fiyat dalgalanması) gösterir. Genellikle mevduat hesabına alternatif olarak kullanılır ve acil nakit ihtiyaçları için likidite sağlar.

16. Dengeli Fon (Karma Fon) hangi tür varlıklara yatırım yapar?

A) Sadece hisse senetlerine
B) Sadece tahvillere
C) Hem hisse senedi hem de borçlanma araçlarına
D) Sadece gayrimenkullere
E) Sadece dövize

Cevap: C) Hem hisse senedi hem de borçlanma araçlarına

Açıklama: Dengeli Fon (veya Karma Fon), portföyünü hem hisse senetleri hem de borçlanma araçları (tahvil, bono) arasında dengeli bir şekilde dağıtan fon türüdür. Bu fonların portföy bileşimi için sabit bir oran yoktur; fon yöneticisi piyasa koşullarına göre hisse/tahvil ağırlığını ayarlayabilir. Dengeli fonlar, orta düzey risk/getiri profili sunar; hisse senedi fonlarından daha düşük riskli, borçlanma araçları fonlarından daha yüksek getiri potansiyeline sahiptir. Dengeli fonlar, çeşitlendirme avantajı sağlar; hisse piyasası düştüğünde tahviller koruma sağlayabilir, tahvil faizleri düşükken hisseler getiri üretebilir. Bu fonlar, orta vadeli yatırım yapan ve dengeli risk almak isteyen yatırımcılar için uygundur.

17. Halka arz yöntemlerinden “Talep Toplama” ne anlama gelir?

A) Satış garantisi verilmesi
B) İhraç fiyatını belirlemek için yatırımcı talebinin ölçülmesi
C) Sadece çalışanlara satış
D) Gizli satış
E) Ücretsiz dağıtım

Cevap: B) İhraç fiyatını belirlemek için yatırımcı talebinin ölçülmesi

Açıklama: Talep Toplama (veya Kitap Oluşturma – Bookbuilding), halka arz sürecinde ihraç fiyatını belirlemek amacıyla kurumsal ve bireysel yatırımcılardan talep toplanması yöntemidir. İhraççı ve lider aracı kurum, öncelikle bir fiyat aralığı (örneğin 10-12 TL) belirler ve yatırımcılardan bu aralıkta ne kadar pay almak istediklerini bildirmelerini ister. Toplanan talepler değerlendirilerek, arz ve talebin dengelendiği nihai ihraç fiyatı belirlenir. Talep toplama, piyasa koşullarını ve yatırımcı iştahını ölçerek adil fiyat oluşumunu sağlar. Eğer talep çok yüksekse fiyat aralığın üst sınırında veya üzerinde, talep düşükse alt sınırında veya altında belirlenebilir. Bu yöntem, özellikle büyük halka arzlarda kullanılır.

18. Satış Garantisi (Underwriting) ne anlama gelir?

A) İhraççının satılmayan payları geri alması
B) Aracı kurumun satılmayan payları satın alma taahhüdü
C) Yatırımcının kar garantisi
D) Fiyat garantisi
E) Temettü garantisi

Cevap: B) Aracı kurumun satılmayan payları satın alma taahhüdü

Açıklama: Satış Garantisi (Underwriting), halka arz sürecinde aracı kurumun ihraççıya verdiği bir taahhüttür. Bu taahhüde göre, halka arz edilen paylardan satılamayanları (yani yatırımcılar tarafından talep edilmeyenleri) aracı kurum önceden belirlenen fiyattan satın almayı garanti eder. Underwriting, ihraççı için büyük bir güvence sağlar; çünkü ihraççı, hedeflediği finansman tutarını tam olarak elde edebileceğinden emin olur. Aracı kurum, bu taahhüt karşılığında daha yüksek komisyon alır ve risk üstlenmiş olur. Eğer piyasa talebi beklenenin altında kalırsa, aracı kurum satılmayan payları kendi portföyüne alır. Satış garantisi, özellikle piyasa koşullarının belirsiz olduğu dönemlerde tercih edilir. Türkiye’de “Garantili Halka Arz” olarak da bilinir.

19. Nitelikli yatırımcıya satış, halka arzın bir istisnası mıdır?

A) Evet, halka arz muafiyetidir
B) Hayır, normal halka arzdır
C) Sadece yabancılara satışta muafiyettir
D) Sadece tahvillerde muafiyettir
E) Belirsizdir

Cevap: A) Evet, halka arz muafiyetidir

Açıklama: Sermaye Piyasası Kanunu ve SPK düzenlemeleri uyarınca, Nitelikli Yatırımcıya Satış, halka arzın bir istisnası olarak kabul edilir. Yani sermaye piyasası araçları sadece nitelikli yatırımcılara satılıyorsa, bu işlem “halka arz” sayılmaz ve halka arza ilişkin bazı zorunluluklar (izahname hazırlama, SPK onayı vb.) uygulanmaz veya hafifletilir. Nitelikli yatırımcılar, yüksek finansal bilgi, deneyim ve sermayeye sahip oldukları varsayıldığı için daha az korumaya ihtiyaç duyarlar. Bu istisna, ihraççılara daha hızlı ve düşük maliyetli finansman sağlama imkanı tanır. Ancak, nitelikli yatırımcıya satış sonrası bu menkul kıymetlerin halka satışı yapılamaz; nitelikli yatırımcılar arasında dolaşır. Bu düzenleme, özel yerleştirmeleri (private placement) kolaylaştırır.

20. VDMK (Varlığa Dayalı Menkul Kıymet) sürecinde “Gerçek Satış” ne anlama gelir?

A) Alacakların VFF’ye fiilen devredilmesi ve orijinal ihraççının bilançosundan çıkarılması
B) Sahte satış
C) Nakit satış
D) Taksitli satış
E) Geri alım garantili satış

Cevap: A) Alacakların VFF’ye fiilen devredilmesi ve orijinal ihraççının bilançosundan çıkarılması

Açıklama: VDMK sürecinde “Gerçek Satış” (True Sale), alacakların (konut kredisi, taşıt kredisi, ticari alacaklar) yasal olarak ve geri dönüşsüz bir şekilde Varlık Finansmanı Fonu’na (VFF) devredilmesi ve bu alacakların orijinal alacak sahibinin (örneğin bankanın) bilançosundan tamamen çıkarılmasıdır. Gerçek satış, alacakların VFF’nin mal varlığı olduğunu ve orijinal ihraççının iflası veya mali sıkıntılarından etkilenmeyeceğini garanti eder. Böylece yatırımcılar korunur; çünkü alacaklar izole edilmiş ve sadece VDMK sahiplerinin hakkıdır. Gerçek satışın alternatifi, “sentetik menkul kıymetleştirme”dir; bu durumda alacaklar bilançoda kalır ve sadece risk devredilir. Gerçek satış, VDMK’nın temel prensiplerinden biridir ve muhasebe ile hukuki olarak teyit edilmelidir.

21. Hizmet Sağlayıcı (Servicer) VDMK sürecinde ne yapar?

A) Alacakların tahsilatını ve yönetimini üstlenir
B) Sadece pazarlama yapar
C) Sadece muhasebe tutar
D) Sadece hukuk danışmanlığı verir
E) Hiçbir görevi yoktur

Cevap: A) Alacakların tahsilatını ve yönetimini üstlenir

Açıklama: VDMK sürecinde Hizmet Sağlayıcı (Servicer), alacakların (konut kredisi, taşıt kredisi vb.) günlük yönetimi ve tahsilatı ile ilgilenen kurumdur. Genellikle, alacakları orijinal olarak veren kurum (örneğin banka) hizmet sağlayıcı rolünü üstlenir; çünkü müşteri ilişkileri ve tahsilat altyapısı zaten mevcuttur. Servicer’ın görevleri şunlardır: Borçlulardan aylık taksit ödemelerini tahsil etmek, gecikme durumunda takip yapmak, borçlulara bilgi vermek, ödemeleri VFF’ye aktarmak ve raporlama yapmak. Servicer, profesyonel tahsilat yönetimi ile VDMK’nın nakit akışının düzenli olmasını sağlar. Eğer servicer görevini kötü yaparsa veya iflas ederse, yedek servicer devreye girer. Servicer, VDMK yapısının operasyonel başarısında kritik role sahiptir.

22. Projeye Dayalı Menkul Kıymetler genellikle hangi tür projelerin finansmanında kullanılır?

A) Küçük perakende projeleri
B) Büyük altyapı ve enerji projeleri
C) Kısa vadeli işletme sermayesi
D) Eğitim projeleri
E) Tarım projeleri

Cevap: B) Büyük altyapı ve enerji projeleri

Açıklama: Projeye Dayalı Menkul Kıymetler, büyük ölçekli, uzun vadeli ve yüksek maliyetli altyapı ve enerji projelerinin finansmanı için kullanılan özel menkul kıymetlerdir. Bu projeler arasında köprü, otoyol, tünel, baraj, enerji santrali (hidroelektrik, termik, rüzgar, güneş), havalimanı, liman, metro ve hastane gibi kamu-özel işbirliği (PPP – Public Private Partnership) projeleri sayılabilir. Projeye dayalı menkul kıymetlerin geri ödemesi, projenin gelecekteki nakit akışlarına (köprü geçiş ücreti, elektrik satış geliri vb.) dayanır. Vade genellikle 10-30 yıl gibi çok uzundur. SPK özel izni gerektirir ve derecelendirme notu zorunludur. Bu araçlar, projenin riskini paylaşarak büyük yatırımların finansmanını mümkün kılar.

23. Fon Sepeti Fonu hangi varlıklara yatırım yapar?

A) Sadece hisse senetlerine
B) Diğer fonların katılma paylarına
C) Sadece gayrimenkullere
D) Sadece tahvillere
E) Sadece dövize

Cevap: B) Diğer fonların katılma paylarına

Açıklama: Fon Sepeti Fonu (veya Fon Fonu – Fund of Funds), doğrudan hisse senedi, tahvil veya diğer varlıklara yatırım yapmak yerine, başka yatırım fonlarının katılma paylarını satın alan fon türüdür. Örneğin, bir fon sepeti fonu, portföyünü 5 farklı hisse senedi fonu, 3 borçlanma araçları fonu ve 2 dengeli fon arasında dağıtabilir. Bu yapı, çeşitlendirme avantajını maksimize eder; çünkü hem farklı fon türlerine hem de farklı fon yöneticilerinin uzmanlığına erişim sağlar. Fon sepeti fonları, özellikle hangi fonu seçeceklerini bilmeyen veya çok geniş çeşitlendirme isteyen yatırımcılar için uygundur. Dezavantajı, çift yönetim ücreti ödemektir (hem fon sepeti fonunun hem de alt fonların ücretleri).

24. Borsa Yatırım Fonu (BYF / ETF) ile klasik yatırım fonu arasındaki temel fark nedir?

A) BYF’nin fiyatı günde bir kez, klasik fonun fiyatı sürekli belirlenir
B) BYF’nin katılma payları borsada işlem görür, klasik fonun görmez
C) BYF daha yüksek vergi öder
D) BYF sadece tahvillere yatırım yapar
E) Hiçbir fark yoktur

Cevap: B) BYF’nin katılma payları borsada işlem görür, klasik fonun görmez

Açıklama: Borsa Yatırım Fonu (BYF / ETF – Exchange Traded Fund) ile klasik yatırım fonu arasındaki en önemli fark, katılma paylarının işlem şeklidir. Klasik yatırım fonlarında, yatırımcılar katılma paylarını doğrudan fondan alır ve fona geri satar; fiyat günde bir kez (gün sonu) belirlenir. BYF’lerde ise katılma payları Borsa İstanbul’da tıpkı hisse senedi gibi seans boyunca sürekli olarak alınıp satılabilir; fiyat arz ve talebe göre anlık değişir. BYF’ler genellikle bir endeksi (BIST 30, altın fiyatı vb.) takip eder ve pasif yönetilir. BYF’ler, yüksek likidite, şeffaflık (anlık fiyat görünür) ve düşük işletme maliyeti avantajları sunar. Yatırımcılar, BYF’leri gün içinde hızlıca alıp satabilirler.

25. Gelir Ortaklığı Senedi (GOS) ne anlama gelir?

A) Şirket ortaklığı
B) Belirli bir varlık veya hizmetin gelirlerine ortak olmayı sağlayan araç
C) Sadece temettü hakkı veren pay
D) Tahvil türü
E) Sadece yabancılar için araç

Cevap: B) Belirli bir varlık veya hizmetin gelirlerine ortak olmayı sağlayan araç

Açıklama: Gelir Ortaklığı Senedi (GOS), belirli bir varlık (örneğin bir gayrimenkul, altyapı projesi, enerji santrali) veya hizmetten (örneğin köprü geçiş ücreti, elektrik satışı) elde edilen gelirlere sahip olmayı ve bu gelirlerden pay almayı sağlayan sermaye piyasası aracıdır. GOS sahipleri, ilgili varlık veya hizmetten elde edilen net gelirlerin belirli bir oranını almaya hak kazanırlar. GOS, şirket ortaklığı vermez; sadece gelir akışına hak tanır. Örneğin, bir köprü projesinin finansmanı için GOS ihraç edilirse, yatırımcılar köprüden elde edilen geçiş ücretlerinden paylarına düşen miktarı alırlar. GOS, faizsiz finans prensiplerine de uygun olabilir ve gelir paylaşımı esasına dayanır. Türkiye’de henüz yaygın değildir ancak potansiyeli yüksek bir araçtır.