Ata Aöf Afet ve Acil Durum Mevzuatı 2024-2025 Vize Soruları

Hukukun Genel İlkeleri ve İnsan Hakları Çerçevesi

Afet yönetimi, temelini uluslararası hukuk ve anayasal güvencelerden alan normatif bir disiplindir. İnsan haklarını evrensel düzeyde koruyan, devletlerin taraf olduğu ilk bağlayıcı antlaşma 1945 tarihli Birleşmiş Milletler Antlaşması’dır. Hukuk sistematiği içerisinde devletin kamu gücünü kullanarak (üstün iradeyle) taraf olduğu ilişkiler Kamu Hukuku kapsamına girerken; bireylerin kendi aralarındaki eşitlik temelli ve uygulaması tarafların talebine bağlı olan ilişkiler Özel Hukuk alanını oluşturur. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın ilk üç maddesi değiştirilemez niteliktedir ve 17-40. maddeler arasında kişi hakları düzenlenmiştir. Devletin vatandaşı ekonomik hayatta yalnız bırakmadığı model ise Sosyal Devlet ilkesiyle tanımlanır.

Bütünleşik Afet Yönetimi ve Kurumsal Yapı

Modern afet yönetimi, tehlike gerçekleşmeden önce başlayan ve sonrasını da kapsayan bütünleşik bir döngüdür. Türkiye’de bu süreçte Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezleri (AADYM), kesintisiz koordinasyon için 7/24 esasına göre çalışır. Afet sırasında arama-kurtarma, barınma ve beslenme gibi operasyonel süreçlerden AFAD bünyesindeki Müdahale Dairesi Başkanlığı sorumludur. Afet lojistiği; yardım malzemelerinin ayrıştırılması, gümrüklenmesi ve dağıtımı gibi tedarik zinciri faaliyetlerini kapsarken, operasyonel müdahalenin kendisinden ayrılır. Acil durum müdahalelerinin en önemli adımlarından biri olan Hasar Tespiti, binaların güvenliğini belirlemek adına müdahale aşamasının kritik bir parçasıdır.

TAMP, Seviyeler ve Uluslararası Standartlar

Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP), afetlerin etki büyüklüğünü seviyelere ayırır. Ulusal kapasitenin yetersiz kaldığı ve uluslararası destek çağrısının yapıldığı en üst aşama Seviye 4 (S4) olarak tanımlanır. Uluslararası kentsel arama-kurtarma standartlarını belirleyen ve BM şemsiyesi altında çalışan yapı ise INSARAG (Uluslararası Arama Kurtarma Danışma Grubu)’dur. Ülkemizde acil çağrıların tek merkezden yönetilmesi projesinde pilot il olarak Antalya seçilmiş ve 112 numarası altında birleştirme süreci başlatılmıştır.

Sivil Savunma ve Sosyal Düzen Kuralları

Sivil savunma tedbirleri kapsamında ikaz ve alarm sistemleri hayati önem taşır. Hava saldırısı ihtimalini bildiren Sarı İkaz (3 dakika düz siren) durumunda, ikincil afetleri önlemek için bina içindeki gaz, elektrik ve su şalterleri kapatılmalıdır. Hukuki kuralların yanı sıra toplumsal yaşam; kuşaktan kuşağa aktarılan adetler, teknolojik trendleri de kapsayan moda kuralları ve vicdani ahlak kuralları ile düzenlenir. İnsani ilişkilerin en temel kavramı olan Hürriyet, bireyin başkasına zarar vermeden istediği gibi davranabilmesi esasına dayanır.

1. ……………….. insan haklarını evrensel düzeyde koruyan uluslararası antlaşmaların ilkidir.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) İnsan Hakları Evrensel Bildirisi
B) Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı
C) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
D) Birleşmiş Milletler Antlaşması
E) Amerika İnsan Hakları Sözleşmesi

Cevap : D) Birleşmiş Milletler Antlaşması

Açıklama : İnsan haklarının korunması tarihsel süreçte birçok bildiri ve sözleşme ile güvence altına alınmıştır. İnsan Hakları Evrensel Bildirisi (1948) en ünlüsüdür ancak hukuki olarak bağlayıcı bir “antlaşma” değil, bir “bildiri”dir. İnsan haklarını evrensel düzeyde korumayı amaçlayan, devletlerin imzalayarak taraf olduğu ve bağlayıcılığı olan (antlaşma niteliğindeki) ilk temel belge, 1945 yılında imzalanan **Birleşmiş Milletler Antlaşması (BM Şartı)**dır. Bu antlaşma, insan haklarına saygıyı temel amaçlardan biri olarak belirlemiş ve sonraki sözleşmelere zemin hazırlamıştır.

2. Aşağıdakilerden hangisi kamu hukuku ile ilgili en doğru ifadedir?

A) Bireylerin devletle olan ilişkilerinde uygulanır.
B) Bireylerin kendi aralarında uygulanır.
C) Devletin toplumla olan ilişkilerinde uygulanır.
D) Devletin kendi içinde uygulanır.
E) Devletin üstün iradesi ile katıldığı ilişkilere uygulanır.

Cevap : E) Devletin üstün iradesi ile katıldığı ilişkilere uygulanır.

Açıklama : Hukuk sistematiğinde “Kamu Hukuku” ve “Özel Hukuk” ayrımı esastır. Özel hukuk, eşitler arası (birey-birey) ilişkileri düzenlerken; **Kamu Hukuku**, devletin kamu gücünü kullanarak (üstün iradeyle) taraf olduğu ilişkileri düzenler. Devletin vergilendirme, cezalandırma veya idari işlem yapma gibi yetkilerini kullanırken bireylerle veya diğer devletlerle girdiği, taraflar arasında eşitliğin değil hiyerarşinin olduğu ilişkiler kamu hukukunun konusudur. E şıkkı bu “üstün irade” vurgusuyla en kapsamlı ve doğru tanımdır.

3. Afet yönetim merkezleri günde kaç saat açıktır?

A) Günde 6 saat
B) 7 gün 24 saat
C) Günde 4 saat
D) Günde 8 saat
E) Haftada bir gün

Cevap : B) 7 gün 24 saat

Açıklama : Afetler ve acil durumlar, zamanı ve yeri önceden kestirilemeyen, her an gerçekleşebilecek olaylardır. Bu nedenle, afet yönetiminin etkinliği, kesintisiz bir izleme, haberleşme ve koordinasyon kapasitesine bağlıdır. Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP) ve ilgili yönetmelikler gereği, Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezleri (AADYM), olası afetlere anında müdahale edebilmek ve koordinasyonu sağlamak amacıyla **7 gün 24 saat** esasına göre kesintisiz çalışır.

4. İletişimde meydana gelen gelişmeler akıllı telefonların kullanımını sıklaştırmıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu gelişmeyi kapsar?

A) Örf ve âdet kuralları
B) Hukuk kuralları
C) Ahlak kuralları
D) Görgü kuralları
E) Moda kuralları

Cevap : E) Moda kuralları

Açıklama : Toplumsal davranışı düzenleyen kurallar (sosyal düzen kuralları); din, ahlak, görgü, hukuk ve moda gibi çeşitlere ayrılır. Akıllı telefon kullanımı, teknolojik bir gelişme olmasının yanı sıra, toplumda yaygınlaşan bir “trend”, geçici bir “akım” veya popüler bir davranış biçimi olarak **”Moda Kuralları”** kapsamında değerlendirilebilir. Moda, sadece giyimde değil, davranış kalıplarında, teknoloji kullanımında ve tüketim alışkanlıklarında da kendini gösteren, zamanla değişebilen toplumsal bir eğilimdir.

5. Aşağıdakilerden hangisi hukuk düzeninin temel fonksiyonlarından biri değildir?

A) Güveni sağlar.
B) Eşitliği sağlar.
C) Barışı sağlar.
D) Ekonomik güç sağlar.
E) Özgürlüğü sağlar.

Cevap : D) Ekonomik güç sağlar.

Açıklama : Hukuk düzeninin temel amacı; toplumda adaleti, barışı (C), güvenliği (A), eşitliği (B) ve bireylerin hak ve özgürlüklerini (E) güvence altına almaktır. Hukuk, toplumsal düzeni koruyan normatif bir yapıdır. Ancak hukukun doğrudan ve birincil fonksiyonu **”Ekonomik güç sağlamak”** değildir. Ekonomik güç, ekonomi politikalarının ve üretimin bir sonucudur; hukuk sadece ekonomik faaliyetlerin (ticaret, mülkiyet vb.) adil bir zeminde yürümesini sağlayan altyapıyı kurar, doğrudan zenginlik veya güç üretmez.

6. Kanun çıkarma yetkisi aşağıdakilerden hangisine aittir?

A) Kamu Tüzel Kişiliklerine
B) Cumhurbaşkanı’na
C) Bakanlıklara
D) Genel Müdürlüklere
E) Türkiye Büyük Millet Meclisine

Cevap : E) Türkiye Büyük Millet Meclisine

Açıklama : Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’na göre yasama yetkisi Türk Milleti adına **Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM)**nindir ve bu yetki devredilemez. Kanun (yasa) yapmak, değiştirmek ve kaldırmak, münhasıran TBMM’nin yetkisindedir. Cumhurbaşkanı kararnameler çıkarabilir, bakanlıklar yönetmelik yapabilir ancak “Kanun” çıkarma yetkisi sadece yasama organına (Meclis’e) aittir.

7. Aşağıdakilerden hangisi sabit sermayeli şirkettir?

A) Adi kolektif
B) Adi komandit
C) Anonim ve limitet şirketleri
D) Şahıs şirketleri
E) Halka açık anonim şirketler

Cevap : C) Anonim ve limitet şirketleri

Açıklama : Türk Ticaret Kanunu’na göre ticaret şirketleri “Şahıs Şirketleri” ve “Sermaye Şirketleri” olarak ayrılır. Sermaye şirketlerinin en temel özelliği, ortakların sorumluluğunun taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlı olması ve sermayenin belirli (sabit) olmasıdır. Bu kategorideki en tipik örnekler **Anonim Şirketler (A.Ş.)** ve **Limited Şirketler (Ltd. Şti.)**dir. Bu şirketlerde sermaye, şirketin varlığı için kurucu unsurdur. Şahıs şirketlerinde (Kolektif, Komandit) ise kişisel emek ve sorumluluk ön plandadır.

8. Kuralların Mahiyeti Teorisi’ne göre uygulama talebe bağlı olarak gerçekleşiyorsa bu kimin konusudur?

A) Vergi hukuku
B) Kamu hukuku
C) Anayasa hukuku
D) Ceza hukuku
E) Özel hukuk

Cevap : E) Özel hukuk

Açıklama : Kamu hukuku kuralları genellikle emredicidir ve re’sen (kendiliğinden) uygulanır (örneğin bir suç işlendiğinde savcı talep olmasa da soruşturma açar). Ancak **Özel Hukuk** (Borçlar, Ticaret, Medeni Hukuk vb.) alanında, kuralların uygulanması büyük ölçüde tarafların **”talebine”** bağlıdır. Örneğin bir borç alacağı için alacaklı dava açmazsa (talep etmezse), devlet kendiliğinden parayı tahsil etmez. Hakkın kullanılması ve takibi, hak sahibinin iradesine bırakılmıştır.

9. Afet sırasında afetin etkilerini gidermeye yönelik her türlü çalışma ve afet yönetimi hangi başkanlığın görevidir?

A) İyileştirme Daire Başkanlığı
B) Müdahale Dairesi Başkanlığı
C) Deprem Dairesi Başkanlığı
D) Sivil Savunma Daire Başkanlığı
E) Zarar Azaltma Dairesi Başkanlığı

Cevap : B) Müdahale Dairesi Başkanlığı

Açıklama : Afet yönetimi döngüsü; Hazırlık, Zarar Azaltma, Müdahale ve İyileştirme evrelerinden oluşur. “Afet sırasında” yapılan; arama-kurtarma, ilk yardım, barınma, beslenme, güvenlik gibi acil ve hayat kurtarıcı faaliyetlerin tamamı **”Müdahale”** aşamasına girer. AFAD teşkilat yapısında bu operasyonel süreci yöneten birim **Müdahale Dairesi Başkanlığı**dır. İyileştirme afetten sonra, zarar azaltma ise afetten önce yapılan çalışmalardır.

10. Aşağıdakilerden hangisi kişiyi ekonomik hayatta yalnız bırakmayan, ekonomik hayata müdahale eden, herkes için insanlık onuruna yaraşır bir hayat seviyesi sağlamaya çalışan bir devlet modelidir?

A) Saygılı devlet
B) Eşit devlet
C) Hukuk devleti
D) Sosyal devlet
E) Laik devlet

Cevap : D) Sosyal devlet

Açıklama : Anayasamızın değiştirilemez maddelerinden biri olan **”Sosyal Devlet”** ilkesi; devletin vatandaşlarına asgari bir yaşam standardı sunmasını, sosyal adaleti sağlamasını, güçsüzleri korumasını ve ekonomik hayata müdahale ederek refahı tabana yaymasını öngörür. Liberal (Jandarma) devletin aksine, sosyal devlet vatandaşı piyasa koşullarına terk etmez; eğitim, sağlık, sosyal güvenlik gibi hizmetleri sunarak “insan onuruna yaraşır” bir yaşamı hedefler.

11. “Toplumda eskiden beri uygulana gelmiş, yazısız, geleneklerle kuşaktan kuşağa taşınan toplum arasında uygulanagelen iyi ve kötü değer hükümlerine göre yapılması ve yapılmaması gereken hareketleri belirten kurallardır.” tanımı aşağıdakilerden hangisini ifade etmektedir?

A) Adet
B) Moda
C) Ahlak
D) Din
E) Hukuk

Cevap : A) Adet

Açıklama : Toplumsal düzen kuralları içinde; toplumun uzun geçmişinden süzülüp gelen, kuşaktan kuşağa aktarılan, yazısız olan ve “nasıl davranılması gerektiğini” belirten geleneksel kurallara **”Adet” (Töre/Gelenek)** denir. Ahlak daha çok vicdani “iyi-kötü” ayrımına dayanırken, adetler “yapılması gereken” ritüelleri ve alışkanlıkları (bayramlaşma, düğün, cenaze törenleri vb.) ifade eder. Hukuk yazılıdır, moda geçicidir, din ise ilahi kaynaklıdır.

12. Türk Anayasası’nda kişi haklarını düzenleyen maddeler hangi aralığa tekabül etmektedir?

A) Madde 5- Madde 10
B) Madde 57-Madde 68
C) Madde 17- Madde 40
D) Madde 41-Madde 56
E) Madde 11- Madde 16

Cevap : C) Madde 17- Madde 40

Açıklama : 1982 Anayasası’nda Temel Haklar ve Ödevler üç bölüme ayrılmıştır:
1. Kişinin Hakları ve Ödevleri (Koruyucu Haklar): **Madde 17 ile 40** arası. (Yaşama hakkı, kişi dokunulmazlığı, özel hayatın gizliliği, din ve vicdan hürriyeti vb.)
2. Sosyal ve Ekonomik Haklar (İsteme Hakları): Madde 41-65 arası.
3. Siyasi Haklar (Katılma Hakları): Madde 66-74 arası.
Soruda “Kişi Hakları” sorulduğu için doğru aralık 17-40’tır.

13. Hasar tespiti, bütünleşik afet yönetimi döngüsünde hangi aşamada yer almaktadır?

A) Kurtarma
B) Müdahale
C) İyileştirme
D) Zarar Azaltma
E) Hazırlık

Cevap : B) Müdahale

Açıklama : (Not: Literatürde Hasar Tespiti genellikle “İyileştirme” evresinin başlangıcı veya “Müdahale”nin sonu ile “İyileştirme”nin başı arasındaki geçiş süreci olarak kabul edilir. Ancak TAMP ve AFAD mevzuatında, acil hasar tespiti (binalara girilip girilemeyeceğinin belirlenmesi) afetin hemen ardından yapılan acil bir işlem olduğu için **”Müdahale”** aşaması faaliyetleri içinde sayılabilmektedir. Kesin Hasar Tespiti ise İyileştirme dönemine aittir. Sorunun cevabı B (Müdahale) olarak verildiğine göre, burada kastedilen, afetin hemen ardından yapılan “Ön/Acil Hasar Tespiti” sürecidir.)

14. Hava saldırısı ihtimali var olduğunu işaret eden sarı ikaz, 3 dakika süren düz siren sesi ile duyurulur. Bu durumda aşağıdakilerden hangisi yapılmalıdır?

A) Tehlike geçti ikazı verilinceye kadar sakin bir şekilde burada beklenmelidir.
B) Ağız ve burunu ıslatılmış bez arasına konulmuş ıslak pamukla maskelenmelidir.
C) Hemen sığınak yerine gidilmelidir.
D) Bina içindeki doğal gaz, hava gazı, elektrik, su ana anahtarlarını kapatılmalıdır.
E) Bu haberi duyunca sığındığınız yerden çıkarak normal yerlere dönülmelidir.

Cevap : D) Bina içindeki doğal gaz, hava gazı, elektrik, su ana anahtarlarını kapatılmalıdır.

Açıklama : Sivil Savunma ikaz sisteminde “Sarı İkaz” (3 dakika düz siren), hava saldırısı **ihtimali** olduğunu belirtir. Bu, saldırının henüz başlamadığını ama hazırlıklı olunması gerektiğini gösterir. Bu aşamada yapılması gereken en önemli güvenlik önlemi; yangın, patlama veya su basması riskini önlemek için bina içindeki **gaz, elektrik ve su vanalarını/şalterlerini kapatmaktır**. Kırmızı ikaz (dalgalı siren) duyulduğunda ise derhal sığınağa gidilir.

15. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın hangi maddeleri değiştirilemez?

A) Sadece ilk iki maddesi
B) Son iki maddesi
C) İlk 3 maddesi
D) Yalnız ilk maddesi
E) İlk dört maddesi

Cevap : C) İlk 3 maddesi

Açıklama : 1982 Anayasası’nın 4. maddesi, Anayasa’nın **ilk üç maddesinin** değiştirilemeyeceğini ve değiştirilmesinin teklif dahi edilemeyeceğini hükme bağlar. Bu maddeler devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu (Madde 1), Cumhuriyetin nitelikleri (Madde 2 – demokratik, laik, sosyal hukuk devleti) ve devletin bütünlüğü, dili, bayrağı, marşı ve başkenti (Madde 3) ile ilgilidir. Dolayısıyla koruma altındaki maddeler ilk 3 maddedir.

16. Aşağıdakilerden hangisi afet sırasında Afet Lojistiği Yönetimi içinde yer alan görevlerden biri değildir?

A) Ayrıştırma
B) Müdahale
C) Raporlama
D) Gümrük
E) Dağıtım

Cevap : B) Müdahale

Açıklama : “Afet Lojistiği”; yardım malzemelerinin temini, taşınması, depolanması, tasnif edilmesi (ayrıştırma), gümrük işlemlerinin yapılması, dağıtılması ve sürecin raporlanması gibi tedarik zinciri faaliyetlerini kapsar. **”Müdahale”** ise lojistiğin bir alt görevi değil, afet yönetiminin ana evrelerinden biridir (arama-kurtarma, yangın söndürme vb.). Lojistik, müdahaleyi destekleyen bir fonksiyondur, müdahalenin kendisi (operasyonel eylem) değildir.

17. INSARAG’ın açılımı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Uluslararası Arama Kurtarma Dayanışma Örgütü
B) Birleşmiş Milletler İnsani Yardım Vakfı
C) Ayrılış Varış Merkezi
D) Japonya Arama ve Kurtarma Ekibi
E) Uluslararası Kurtarma Ekipleri

Cevap : A) Uluslararası Arama Kurtarma Dayanışma Örgütü

Açıklama : **INSARAG** (International Search and Rescue Advisory Group), Birleşmiş Milletler şemsiyesi altında faaliyet gösteren, uluslararası kentsel arama-kurtarma ekiplerinin standartlarını belirleyen ve afetlerde koordinasyonu sağlayan bir ağdır. Türkçesi genellikle **”Uluslararası Arama Kurtarma Danışma Grubu”** olarak çevrilir. Şıklarda en yakın ve doğru tanım olarak A (Dayanışma Örgütü) verilmiştir. (Not: Tam çevirisi “Danışma Grubu”dur ancak sınav bağlamında A şıkkı bu kurumu işaret etmektedir).

18. Türkiye Afet Müdahale Planı’nda tanımlanan afete müdahale seviyelerinde uluslararası destek ihtiyacının olması anlamına gelen seviye aşağıdakilerden hangisidir?

A) S3
B) S1
C) S4
D) S2
E) S5

Cevap : C) S4

Açıklama : TAMP (Türkiye Afet Müdahale Planı) kapsamında afetler etki büyüklüğüne göre 4 seviyeye ayrılır:
* Seviye 1 (S1): Yerel imkanlar yeterli.
* Seviye 2 (S2): Destek illerin takviyesi gerekir.
* Seviye 3 (S3): Ulusal (tüm ülke) desteği gerekir.
* **Seviye 4 (S4):** Ulusal imkanların yetersiz kaldığı, en büyük çaptaki afetlerdir ve bu seviyede **uluslararası yardım çağrısı** yapılır. (Örn: 6 Şubat Depremleri S4 ilan edilmiştir).

19. Kişinin başkasına zarar vermeden istediği gibi davranması anlamına gelen ve insani ilişkilerde çok önemli olan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hürriyet
B) Saygı
C) Ahlak
D) Töre
E) Yardım

Cevap : A) Hürriyet

Açıklama : **Hürriyet (Özgürlük)** kavramının en klasik ve temel tanımı; “Bireyin, başkalarının haklarına ve özgürlüklerine zarar vermemek kaydıyla, dilediğini yapabilmesi, düşünebilmesi ve davranabilmesidir”. Bu tanım, özgürlüğün sınırını “başkasına zarar verme” noktasıyla çizer. İnsan hakları ve demokrasinin temelini oluşturan bu kavram A şıkkıdır.

20. Avrupa Birliği’ne uyum sürecinde, Türkiye’de “Tek Acil Çağrı Numarası” oluşturma çalışmaları kapsamında hangi il pilot olarak belirlenmiştir?

A) Antalya
B) Bursa
C) Ankara
D) İzmir
E) İstanbul

Cevap : A) Antalya

Açıklama : Türkiye’de farklı acil durum numaralarının (110, 112, 155, 156 vb.) tek bir numara olan **”112″** altında toplanması projesi (112 Acil Çağrı Merkezleri Projesi), Avrupa Birliği’ne uyum çalışmaları çerçevesinde başlatılmıştır. Bu projenin ilk pilot uygulaması, turizm yoğunluğu ve altyapı uygunluğu nedeniyle **Antalya** ilinde (2009 yılında) hayata geçirilmiştir. Daha sonra tüm Türkiye’ye yaygınlaştırılmıştır.