Ata Aöf Lojistik Yönetimi 2024-2025 Vize Soruları

Lojistik Altyapı ve Kümelenme Esasları

Modern lojistik yönetimi, ham maddenin üretimden son tüketiciye kadar olan akışını en verimli şekilde planlamayı hedefler. Bu süreçte lojistik merkezler, entegre oldukları ulaşım altyapısına göre Taşıma Modları Bazında (hava, liman, demir yolu, kara) kümelenirler. Limanlar; konteyner, dökme yük, sıvı yük ve Ro-Ro (kara yolu araçlarının deniz yoluyla taşınması) gibi ihtisaslaşmış terminallere ayrılır. Hava yolu lojistiğinde ise operasyonel kapasiteyi belirleyen pistler; tek, paralel, kesişen veya açık V şeklinde tasarlanır; ancak standart tasarımlarda güvenlik gereği “eğimli pist” bir kategori olarak yer almaz.

Lojistik Ekonomisi ve Maliyet Bileşenleri

Lojistik sistemin toplam maliyeti 5 ana grupta toplanır: Taşımacılık, Depolama, Stoklama (Stok Tutma), Yönetim ve Müşteri Hizmetleri. Bu kalemler arasında en büyük payı %40-60 ile taşımacılık maliyetleri alır. Lojistikte verimliliği tanımlayan iki temel prensip bulunur:

• Mesafe Ekonomisi: Taşıma mesafesi arttıkça, sabit maliyetlerin daha geniş bir alana yayılması sonucu birim mesafe başına düşen maliyetin düşmesidir.
• Ölçek Ekonomisi: Yük miktarı arttıkça birim maliyetin azalmasıdır.

Ayrıca lojistik planlamada araç teknikleri kritiktir; örneğin standart bir çekici ve yarı treylerin (TIR) toplam boş ağırlığı yaklaşık 14-15 tondur.

Dijital Dönüşüm: E-Ticaret ve Bilişim Teknolojileri

E-ticaretin yükselişiyle birlikte B2C (İşletmeden Tüketiciye) modeli lojistik süreçlerin odağını tüketici tercihine kaydırmıştır. Bu dijital ekosistemde sistemler arası veri iletişimini standartlaştırmak için XML işaretleme dili kullanılırken, büyük verilerin işlenmesi için Bulut Bilişim teknolojisinden yararlanılır. Ürün takibinde ise 2D karekodlar 1D barkodlara göre daha fazla bilgi taşır. Lojistik merkezlerin işleyişini veya depo rotalarını optimize etmek için Simülasyon (yapay tarihçe oluşturma) yöntemi kullanılır. Özellikle farklı araç boyutlarının bulunduğu filolarda Karma Kapasiteli Araç Rotalama problemleri çözülerek maliyet minimizasyonu hedeflenir.

[Image illustrating the E-commerce logistics cycle from warehouse to last-mile delivery]

Stok Yönetimi ve Dağıtım Merkezleri

Stok tutmanın temel amacı; üretim kesintilerine önlem almak, mevsimsel dalgalanmaları yönetmek ve fiyat dalgalanmalarından korunmaktır. Ancak tüketicinin belirli ürünlere yönlendirilmesi lojistiğin değil, pazarlamanın konusudur. Dağıtım ağlarında kullanılan Nakliye/Toplu Taşıma Merkezleri, tedarikçilerden gelen büyük miktardaki ürünleri alıp yönetilebilir küçük miktarlara ayırarak (break-bulk) son teslimat noktalarına yönlendirir.

1. Çekici ve yarı treylerin boş ağırlığı toplam yaklaşık kaç ton civarındadır?

A) 19-20
B) 7-8
C) 11-12
D) 3-4
E) 14-15

Cevap : E) 14-15

Açıklama : Karayolu taşımacılığında kullanılan ağır vasıtaların teknik özellikleri lojistik planlamada önemlidir. Bir çekici (Tır kafası) genellikle 7-8 ton, arkasına bağlanan standart bir yarı treyler (dorse) ise 6-8 ton ağırlığındadır. Dolayısıyla yüksüz (boş) bir tırın toplam dara ağırlığı ortalama **14-15 ton** civarında kabul edilir. Bu bilgi, azami yüklü ağırlık sınırlarına (Türkiye’de genellikle 40-44 ton) uyulması ve net yük kapasitesinin (payload) hesaplanması açısından kritiktir.

2. Lojistik alanların hava lojistik merkezleri, liman lojistik merkezleri, demir yolu lojistik merkezleri, kara lojistik merkezleri şeklinde ayrılması hangi kümelenme şekline karşılık gelmektedir?

A) Taşıma Modları Bazında Lojistik Kümelenme
B) Fonksiyon Bazında Lojistik Kümelenme
C) Müşteri Bazında Lojistik Kümelenme
D) Ürün Bazında Lojistik Kümelenme
E) Coğrafi Bazda Lojistik Kümelenme

Cevap : A) Taşıma Modları Bazında Lojistik Kümelenme

Açıklama : Lojistik merkezler (lojistik köyler/üsler) sınıflandırılırken, merkezin odaklandığı veya entegre olduğu temel ulaşım altyapısı dikkate alınır. Eğer bir lojistik merkez havaalanı etrafında örgütlenmişse “Hava Lojistik Merkezi”, liman sahasındaysa “Liman Lojistik Merkezi” olarak adlandırılır. Bu sınıflandırma, merkezin hangi ulaşım türüne (moduna) dayalı hizmet verdiğini gösterdiği için **”Taşıma Modları Bazında Kümelenme”** olarak tanımlanır.

3. Lojistiğin 5 temel maliyet grubu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Taşımacılık / Depolama/Stoklama / Gümrük / Dış Ticaret-Yönetim
B) Taşımacılık/Paketleme/Gümrük/Sigorta/Müşteri Hizmetleri ve Sipariş Yönetimi
C) Taşımacılık / Depolama/Stoklama / Yönetim / Müşteri Hizmetleri ve Sipariş Yönetimi
D) Taşımacılık / Elleçleme/Antrepo/Vergi / İşgücü
E) Taşımacılık / Sigorta / Depolama / /Müşteri Hizmetleri / Yönetim

Cevap : C) Taşımacılık / Depolama/Stoklama / Yönetim / Müşteri Hizmetleri ve Sipariş Yönetimi

Açıklama : Lojistik maliyetleri (Total Logistics Cost) analiz edilirken literatürde kabul gören 5 ana bileşen vardır:
1. **Taşımacılık Maliyeti** (En büyük kalem)
2. **Depolama Maliyeti** (Tesis, elleçleme)
3. **Stoklama (Stok Tutma) Maliyeti** (Sermaye maliyeti, risk, sigorta)
4. **Yönetim (İdari) Maliyeti** (Planlama, personel, genel giderler)
5. **Müşteri Hizmetleri ve Sipariş Yönetimi Maliyeti** (Sipariş işleme, iletişim)
Bu 5 grup, lojistik sistemin toplam maliyet yapısını oluşturur.

4. B2C e-ticaret hizmeti aşağıdakilerden hangisidir?

A) İşletmeden Tüketiciye E-Ticaret
B) İşletmeden Devlet Kurum ve Kuruluşlarına E-Ticaret
C) Tüketiciden Tüketiciye E-Ticaret
D) Tüketiciden İşletmeye E-Ticaret
E) Vatandaştan Devlet Kurum ve Kuruluşlarına E-Ticaret

Cevap : A) İşletmeden Tüketiciye E-Ticaret

Açıklama : E-ticaret modelleri tarafların niteliğine göre kodlanır. “B” harfi “Business” (İşletme/Firma), “C” harfi “Consumer” (Tüketici/Müşteri) anlamına gelir. **B2C (Business to Consumer)**, bir firmanın ürünlerini veya hizmetlerini internet üzerinden doğrudan son kullanıcıya (tüketiciye) sattığı modeli ifade eder (Örn: Amazon, Hepsiburada’dan alışveriş yapmak). Bu model **”İşletmeden Tüketiciye E-Ticaret”**tir.

5. Bir sistemin yapay bir tarihçesi oluşturulup gerçek sistemin çalışma özelliklerine ilişkin çıkarımlarda bulunmak amacıyla yapay tarih izlenen yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yapay arı kolonisi algoritması
B) Genetik algoritma
C) Tavlama benzetim
D) Parçacık sürü optimizasyon algoritması
E) Simülasyon

Cevap : E) Simülasyon

Açıklama : Karmaşık lojistik süreçlerin (depo işleyişi, trafik akışı, tedarik zinciri vb.) gerçek hayatta test edilmesi maliyetli ve riskli olabilir. Bu nedenle sistemin bilgisayar ortamında sanal bir modeli oluşturulur ve bu model üzerinde zaman hızlandırılarak sistemin davranışı analiz edilir. Bu sanal modelleme ve deney sürecine **”Simülasyon” (Benzetim)** denir. Simülasyon, “yapay bir tarihçe” yaratarak geleceği öngörmeye veya “ne olursa ne olur?” (what-if) senaryolarını test etmeye yarar.

6. Taşıma mesafesi arttıkça birim yük mesafe başına düşen taşıma maliyetinin düşmesi aşağıdakilerden hangisinin tanımıdır?

A) Ölçek ekonomisi
B) Mesafe ekonomisi
C) Taşıma fiyatı
D) Ekipman dengesi
E) Pazarlama ekonomisi

Cevap : B) Mesafe ekonomisi

Açıklama : Lojistikte iki temel ekonomi prensibi vardır:
1. Ölçek Ekonomisi: Yük miktarı arttıkça birim maliyetin düşmesi.
2. **Mesafe Ekonomisi (Tapering Principle):** Taşınan mesafe arttıkça, km başına düşen birim maliyetin azalmasıdır. Çünkü sabit maliyetler (yükleme, boşaltma, evrak vb.) daha uzun mesafeye yayıldığı için km başına düşen pay azalır. 100 km taşımak ile 1000 km taşımak arasında, 1000 km’lik taşımada km başı maliyet daha düşüktür.

7. 2D Kare kodlar ve 1D barkodlar ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) 2D karekodları, 1D barkodlarından daha fazla bilgi depolayabilir.
B) 2D karekodları, 1D barkodlarından daha dayanıklıdır.
C) 2D karekodlarının tarama açısı daha geniştir.
D) Ne tür bilgilere ihtiyaç duyulduğunun belirlenmesini sağlar.
E) Firma içerisinde nesneleri temsil edecek raf, kasa vb. barkodu için TOBB’ye başvuru yapılır.

Cevap : E) Firma içerisinde nesneleri temsil edecek raf, kasa vb. barkodu için TOBB’ye başvuru yapılır.

Açıklama : Ticari ürünlerin uluslararası tanınırlığı (GTIN/EAN) için kullanılan barkodlar GS1 organizasyonu (Türkiye’de TOBB bünyesindeki GS1 Türkiye) tarafından verilir. Ancak, bir firmanın **kendi deposu içinde** kullandığı, sadece o işletmeye özgü iç takip amaçlı raf, koli veya kasa barkodları için TOBB’ye veya herhangi bir dış kuruma başvuru yapmasına gerek yoktur. Firma bu iç kodları kendi sistemi içinde serbestçe üretebilir ve kullanabilir. Dışarıdan alınan kodlar, genel ticari dolaşım içindir.

8. Aşağıdakilerden hangisi liman terminal alanlarından biri değildir?

A) Sıvı yük terminalleri
B) Ro-Ro terminalleri
C) Konteyner terminalleri
D) Paletli yük terminalleri
E) Dökme yük terminalleri

Cevap : D) Paletli yük terminalleri

Açıklama : Limanlar, elleçledikleri yük türüne göre ihtisaslaşmış terminallere ayrılır: Konteyner Terminali, Dökme Yük (Kömür, tahıl vb.) Terminali, Sıvı Yük (Petrol, LNG) Terminali, Ro-Ro (Araç) Terminali ve Genel Kargo Terminali. Ancak literatürde ve liman işletmeciliğinde **”Paletli Yük Terminali”** diye özel ve ayrı bir terminal sınıflandırması yoktur. Paletli yükler “Genel Kargo” (General Cargo) veya “Kırkambar” yükler sınıfına girer ve genel kargo terminallerinde elleçlenir.

9. Aşağıdakilerden hangisi farklı araç kapasiteleri ile sevkiyat gerçekleşeceğinde kullanılacak araç rotalama problemi türüdür?

A) Çoklu depoya sahip araç rotalama
B) Asimetrik araç rotalama
C) Belirsiz talebe sahip araç rotalama
D) Bölünmüş talebe sahip araç rotalama
E) Karma kapasiteli araç rotalama

Cevap : E) Karma kapasiteli araç rotalama

Açıklama : Araç Rotalama Problemleri (VRP), kısıtlara göre çeşitlenir. Eğer filodaki tüm araçlar aynı kapasitede değilse, yani filoda farklı boyut ve taşıma kapasitelerine sahip (kamyon, kamyonet, tır vb.) araçlar varsa ve rota planlaması buna göre yapılacaksa, bu problem türüne **”Karma Kapasiteli Araç Rotalama Problemi” (Heterogeneous Fleet VRP / Mixed Fleet VRP)** denir. Burada amaç, farklı kapasitedeki araçları en verimli şekilde kullanarak maliyeti minimize etmektir.

10. I. Üretim kesintileri için önlem almak
II. Mevsimsel üretimi yönetmek
III. Ham madde ve mamul fiyatlarındaki dalgalanmayı önlemek
IV. Tüketicinin belirli ürünlere yönelmesini sağlamak
Yukarıdakilerden hangileri stok tutma nedenleri arasında yer alır?

A) I ve IV
B) I ve II
C) I, II ve III
D) II, III ve IV
E) I, II, III ve IV

Cevap : C) I, II ve III

Açıklama : Stok tutmanın temel nedenleri; talep ve tedarik belirsizliklerine karşı tampon oluşturmak (I – üretim kesintisi), mevsimsel dalgalanmaları dengelemek (II) ve fiyat artış riskinden korunmak veya miktar iskontosundan yararlanmaktır (III). Ancak **”Tüketicinin belirli ürünlere yönelmesini sağlamak”** (IV), stok yönetiminin değil, pazarlama ve reklam stratejilerinin bir amacıdır. Stok tutmak talebi yönetmez, talebi karşılar. Bu nedenle doğru cevap I, II ve III’tür.

11. Aşağıdaki maddelerden hangisi interneti kullanarak veri alışverişi yapan sistemler ve platformlar arasındaki veri İletişimini, standart hâle getirmek için tasarlanan bir işaretleme dilidir?

A) IoT
B) Basic
C) Bulut bilişim
D) XML
E) HTML

Cevap : D) XML

Açıklama : Lojistik ve e-ticaret sistemlerinde farklı yazılımların (ERP, WMS vb.) birbirleriyle veri alışverişi yapabilmesi (entegrasyon) için ortak bir dile ihtiyaç vardır. **XML (eXtensible Markup Language – Genişletilebilir İşaretleme Dili)**, veriyi hem insanların hem de makinelerin okuyabileceği bir formatta yapılandırarak platformlar arası veri transferini standartlaştıran en yaygın teknolojidir. HTML veriyi görüntülerken, XML veriyi taşır ve tanımlar.

12. Dünya genelinde internetin oluşumu için ilk çalışmalara hangi ülke başlamıştır?

A) İngiltere
B) Amerika Birleşik Devletleri
C) Çin Halk Cumhuriyeti
D) Türkiye
E) Almanya

Cevap : B) Amerika Birleşik Devletleri

Açıklama : İnternetin kökeni, 1960’larda **Amerika Birleşik Devletleri (ABD)** Savunma Bakanlığı’nın (DoD) bir projesi olan **ARPANET**’e dayanır. Soğuk Savaş döneminde olası bir nükleer saldırıda iletişim ağının çökmemesi amacıyla geliştirilen bu proje, üniversiteler arası ağa dönüşmüş ve bugünkü internetin temelini oluşturmuştur. Dolayısıyla internetin doğum yeri ABD’dir.

13. Bilgi depolamak, yönetmek ve işlemek için internette barındırılan birbirine bağlı uzak sunucuları kullanmaya ne ad verilir?

A) Wifi
B) Mobil bilgi işlem
C) Yedekleme
D) Bulut bilgi işlem
E) Yeşil bilgi işlemi

Cevap : D) Bulut bilgi işlem

Açıklama : Verilerin ve uygulamaların kullanıcının kendi yerel cihazında (bilgisayar, telefon) değil, internet üzerindeki uzak sunucularda saklanması ve işlenmesi teknolojisine **”Bulut Bilişim” (Cloud Computing)** denir. Kullanıcılar internet erişimi olan her yerden verilerine ulaşabilir ve işlem yapabilirler. Bu model, donanım yatırım maliyetini düşürür ve esneklik sağlar.

14. Bir çekici ve bir treylerin (römorkun) birleşiminden oluşan kara yolu aracına ne ad verilir?

A) Kamyon
B) Kamyonet
C) Tır
D) Treyler
E) Kamyon + römork

Cevap : C) Tır

Açıklama : Karayolu taşımacılığında motorlu bir çekici (kafa) ve buna bağlanan, yükü taşıyan motorsuz bir yarı treylerden (dorse) oluşan, uluslararası taşımacılıkta en yaygın kullanılan araç kombinasyonuna halk arasında ve sektörde yaygın olarak **”TIR”** denir. (Aslında TIR, uluslararası bir gümrük sözleşmesinin adıdır ancak Türkiye’de bu araç tipinin genel adı haline gelmiştir). Teknik adı “Çekici + Yarı Römork”tur. Kamyon ise yük kasası şaseye sabit olan tek parça araçtır.

15. Aşağıdakilerden hangisi e-ticaretin ortaya çıkışının sonuçlarından biri değildir?

A) Tüketici tercihinin göz ardı edilmesi
B) Tedarik zincirindeki stokun azaltılması
C) Maliyetlerin azaltılması
D) Depo ortamının değişmesi
E) Şirketlerin önceliklerini azaltması

Cevap : A) Tüketici tercihinin göz ardı edilmesi

Açıklama : E-ticaret, tüketiciye sınırsız seçenek sunan, rekabetin yoğun olduğu ve “müşteri odaklılığın” zirve yaptığı bir modeldir. E-ticaretin en önemli sonucu, tüketicinin güçlenmesi ve tercihlerinin merkeze alınmasıdır. Bu nedenle **”Tüketici tercihinin göz ardı edilmesi”**, e-ticaretin bir sonucu olamaz; tam aksine e-ticaret tüketici tercihlerini en ince ayrıntısına kadar takip eden ve önemseyen bir yapıdır.

16. Aşağıdakilerden hangisi e-lojistik faaliyet alanlarından biri değildir?

A) Müşteri hizmetleri
B) Üretim
C) Stok planlama ve kontrol
D) Ambalajlama ve yükleme
E) Geri dönüşüm

Cevap : B) Üretim

Açıklama : Lojistik (ve e-lojistik); ürünün üretim noktasından tüketim noktasına kadar olan akışını yönetir. Müşteri hizmetleri, stok yönetimi, ambalajlama, dağıtım ve geri dönüşüm (tersine lojistik) lojistiğin temel faaliyetleridir. Ancak **”Üretim” (İmalat)**, lojistiğin değil, “Üretim Yönetimi” veya “Operasyon Yönetimi”nin alanıdır. Lojistik, üretilmiş malı taşır ve depolar, malı bizzat üretmez.

17. Aşağıdakilerden hangisi bir pist çeşidi değildir?

A) Tek pist
B) Paralel pist
C) Eğimli pist
D) Kesişen pist
E) Açık V pist

Cevap : C) Eğimli pist

Açıklama : Havaalanı pist konfigürasyonları rüzgar yönü, arazi yapısı ve kapasiteye göre tasarlanır. Literatürde; Tek Pist, Paralel Pistler, Kesişen Pistler ve Açık V (Open-V) Pistler standart türlerdir. Ancak havacılık güvenliği gereği pistlerin mümkün olduğunca düz ve eğimsiz olması istenir. **”Eğimli Pist”** diye standart bir tasarım veya sınıflandırma türü yoktur; eğim istenmeyen bir durumdur (bazı istisnai coğrafyalar hariç, ama bir kategori değildir).

18. Aşağıdakilerden hangisi RO-RO Taşımacılığı kombinasyonudur?

A) Kara yolu-Demir yolu Taşımacılığı
B) Deniz yolu-Hava yolu Taşımacılığı
C) Kara yolu-Hava yolu Taşımacılığı
D) Kara yolu-Deniz yolu Taşımacılığı
E) Demir yolu-Deniz yolu Taşımacılığı

Cevap : D) Kara yolu-Deniz yolu Taşımacılığı

Açıklama : **RO-RO (Roll on – Roll off)**; tekerlekli araçların (tır, kamyon, treyler, vagon vb.) gemilere sürülerek yüklenmesi ve yine sürülerek indirilmesi esasına dayanan bir taşımacılık sistemidir. Bu sistem, **Karayolu** araçlarının **Denizyolu** ile taşınmasını sağlar. Böylece karayolu araçları uzun mesafeleri veya deniz engellerini gemiyle geçer. Bu nedenle RO-RO, Karayolu-Denizyolu kombinasyonudur.

19. Aşağıdakilerden hangisi tedarikçilerden büyük miktarlarda ürünler alır ve bunları çeşitli yerlere teslimat için yönetilebilir miktarlara ayırır?

A) Tersine Lojistik Merkezleri
B) Nakliye veya Toplu Taşıma Merkezleri
C) İkmal Merkezleri
D) Çapraz Sevkiyat Merkezleri
E) Ayrıştırma Merkezleri

Cevap : B) Nakliye veya Toplu Taşıma Merkezleri

Açıklama : Lojistik ağında, farklı tedarikçilerden gelen büyük partili (bulk) yüklerin toplandığı, daha sonra bu yüklerin varış yerlerine veya müşterilere göre daha küçük partilere ayrıştırılarak (break-bulk) dağıtıma hazır hale getirildiği merkezlere genel olarak **”Nakliye Merkezleri” (Freight Centers)** veya **”Toplu Taşıma/Aktarma Merkezleri” (Hubs)** denir. Bu merkezler, taşıma modları arasında geçişi ve yük konsolidasyonunu/dekonsolidasyonunu yönetir.

20. Taşımacılık maliyetinin içsel lojistik maliyet içerisindeki payı yüzde kaçtır?

A) %40-60
B) %15-20
C) %1-4
D) %5-10
E) %25-38

Cevap : A) %40-60

Açıklama : Lojistik maliyet kalemleri içinde en büyük paya sahip olan unsur **Taşımacılık (Nakliye)** maliyetleridir. Sektöre, ürüne ve mesafeye göre değişmekle birlikte, genel kabul gören oranlara göre taşımacılık, toplam lojistik maliyetlerin yaklaşık **%40 ile %60**’ını (bazen %50-60) oluşturur. Geri kalan kısım depolama (%20-30), stok tutma (%20 civarı) ve idari giderlere ayrılır. Taşımacılık, lojistiğin en maliyetli kalemidir.